Ποια σχέση έχει ο φάντης με το ρετσινόλαδο, ή τέλος πάντων ο δασονόμος με τους γιάπηδες, θα ρωτήσετε. Πρόκειται για δυο τραγούδια που μόλις έμαθα την ύπαρξή τους και θεώρησα ότι έχουν αρκετό ενδιαφέρον ώστε να τους αφιερωθεί το σημερινό άρθρο. Το ενδιαφέρον αυτό, όπως θα μαντέψατε ίσως, πέρα από το καθαρά μουσικό-καλλιτεχνικό είναι και γλωσσικό.Θα παρουσιάσω λοιπόν, με γλωσσικό σχολιασμό, δυο τραγούδια από το κυπριακό συγκρότημα Monsieur Doumani, που το απαρτίζουν ο Αντώνης Αντωνίου (τζουράς), ο Άγγελος Ιωνάς (κιθάρα) και ο Δημήτρης Γιασεμίδης (πνευστά). Δεν ξέρω γιατί ονόμασαν έτσι το συγκρότημά τους, αλλά επειδή η ονομασία είναι γαλλοπρεπής θα την τόνιζα στη λήγουσα, Μεσιέ Ντουμανί δηλαδή, και όχι Ντουμάνι.Τα τραγούδια μού τα σύστησε ο καλός φίλος Δαεμάνος, μέγας γνώστης του είδους. Προέρχονται και τα δυο από τον πρώτο δίσκο των Μεσιέ Ντουμανί (Grippy Grappa, 2013). Το πρώτο είναι παραδοσιακό, που το έχουν διασκευάσει, ενώ το δεύτερο είναι εντελώς δικό τους, σύγχρονο.Και ξεκινάμε με το παραδοσιακό, που λέγεται Ο δασονόμος:
 Παραθέτω τα λόγια:Τζ΄ίντα τον θέλεις ρα πελλή εσού τον δασονόμο, να μπαίνει μες τον καβενέν με το βουρτζί στον ώμονΤζ΄ίντα τον θέλεις ρα πελλή εσού τον δασονόμο, τζ΄εν παίρνεις ένα δάσκαλον για ένα δικηόροΤου δικηόρου μάνα μου εν κομμένη η ποινή του, στην πίσσα τζαι στην χόγλαση μετρά την αμοιβή του Τζαι του δασκάλου α μανα εν μαύρο το βλατζί του, απού τον σσυλλομπάσταρτον που ΄ν πας την τζεφαλή του.Ο δασονόμος κόρη μου ήσυχος εν θα μείνει, εννα γυρίζει τα βουνά τες πυρκαγιές να σβήννει, να γίνεται ολόμουζος γι΄ανάμισι σελίνι Οι δασονόμοι μάνα μου που το 35, επιάνναν τα πεντόλιρα τζαι ζούσαν σα λεβέντες.Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου |
Γκορτσιά ή αγριαπιδιά, το ξεχασμένο δέντρο ΠΟΥ μεγάλωσε πολλές γενιές!
Το δέντρο αγριογκορτσιά (πύρος ο αμυγδαλόμορφος – pyrus amygdaliformis) αυτοφύεται κι ευδοκιμεί σε όλα τα βουνά και τις ρεματιές του Γέρμα Καστοριάς. Οι κάτοικοι τού εν λόγω χωριού εκτιμούν πολύ το υπόψη φυλλοβόλο δέντρο, καθότι αγαπούν ιδιαίτερα τους εύγευστους καρπούς του, τα λεγόμενα αγριόγκορτσα ή απλώς γκόρτσα.
Παλαιότερα, πριν το έτος 1960, όλοι σχεδόν οι Γερμανιώτες μετέβαιναν κατά τον μήνα Οκτώβριο στις τοποθεσίες όπου υπήρχαν τρανές αγριογκορτσιές και μάζευαν σε μεγάλα τσουβάλια τα ώριμα γκόρτσα τους.
Τα εκλεκτότερα απ’ αυτά τα γκόρτσα τα μετέφεραν στο σπίτι τους και παρασκεύαζαν γλυκύτατο πετιμέζι, ενώ τα υπόλοιπα τα έριχναν ως ζωοτροφή στους οικόσιτους χοίρους τους.
Το αναφερόμενο πετιμέζι το παρασκεύαζαν ως εξής: Έριχναν τα γκόρτσα μέσα σε ένα μεγάλο κακάβι (χάλκινο καζάνι) και τα έβραζαν με νερό επί αρκετή ώρα, έως ότου μετατραπούν σε παχύρευστο πολτό. Κατόπιν στράγγιζαν (διήθιζαν) τον εν λόγω πολτό, μάζευαν το σιρόπι του, έριχναν σ’ αυτό μία μικρή ποσότητα «κασταλαγής» (κοσκινισμένη στάχτη– (!) “Τροφή”: Στα μέρη μου και παρότι ο αρθρογράφος απορεί, θυμάμαι πως την χρησιμοποιούσαμε στην παρασκευή πολλών πραγμάτων εκ των οποίον ορισμένα τρώγονται, όπως για παράδειγμα οι κουραμπιέδες!) και το συγκέντρωναν σε κιούπια (πήλινα δοχεία).
Δείτε και Μην πετάξεις τη στάχτη από το τζάκι. Δες πόσα πράγματα μπορείς να κάνεις!
Δείτε και Μην πετάξεις τη στάχτη από το τζάκι. Δες πόσα πράγματα μπορείς να κάνεις!
Την επόμενη ημέρα έβγαζαν από τα κιούπια το σιρόπι, χωρίς την κατακαθισμένη στάχτη, και το έβραζαν μέχρι να γίνει παχύρρευστο πετιμέζι. Μ’ αυτό το πετιμέζι και με κομμάτια κυδωνιού και μήλου έφτιαχναν υπέροχα γλυκά κουταλιού.
Έφτιαχναν επίσης με το πετιμέζι και μ’ αλεύρι νόστιμες μουστόπιτες, ενώ με ψίχα καρυδιού παρασκεύαζαν εξαιρετικά σουτζούκια, που τα έτρωγαν αργότερα τα μικρά παιδιά τους, όταν έπεφτε το πρώτο χιόνι στο βουνό Μουρίκι.
Δείτε και πως φτιάχνεται το κανονικό πετιμέζι: Φτιάχνουμε μούστο και πετιμέζι – Ολόκληρη η διαδικασία
Δείτε και πως φτιάχνεται το κανονικό πετιμέζι: Φτιάχνουμε μούστο και πετιμέζι – Ολόκληρη η διαδικασία
Σήμερα, μόνον οι κτηνοτρόφοι του Γέρμα κι ευάριθμοι κάτοικοί του που αναπολούν την παλαιά βουκολική ζωή, επισκέπτονται τις αγριογκορτσιές του χωριού και γεύονται τα νόστιμα φρούτα τους.
“Τροφή”: Με αφορμή αυτό το πολύ ενδιαφέρον κείμενο που βρήκα στο διαδίκτυο, σκέφτηκα να μάθουμε λίγα περισσότερα για αυτόν τον ξεχασμένο (έναν ακόμη) καρπό της νιότης πολλών από εμάς, καθότι όπως όλα τα φυτά-καρποί, έχει και αυτό/ος τις ξεχωριστές ιδιότητές του!
Η γκορτσιά, λοιπόν, είναι ένα μικρό δένδρο με ύψος που μπορεί να φθάσει τα 6 μέτρα. Είναι μια αγριοαχλαδιά, γνωστή με το επιστημονικό όνομα Πύρος η αμυγδαλόφυλλη (Pyrusamygdaliformis), διότι τα φύλλα της μοιάζουν λίγο με της αμυγδαλιάς.
Έτσι την ξεχωρίζουμε από την Πύρο την κοινή (Pyrus communis), η οποία έχει στρογγυλωπά φύλλα, παρόμοια με της ήμερης αχλαδιάς. Την γκορτσιά μας θα τη συναντήσουμε και με πολλά ακόμη ονόματα, όπως γκοριτσιά, αμπουρτζιά, αγριαπιδιά, αγκαθιά κ.λ.π.
Μαζί με άλλα παρόμοια είδη και ασφαλώς την ήμερη αχλαδιά ανήκει στην οικογένεια Ροδίδες (Rosaceae), στην οποία ανήκει επίσης η μηλιά και άλλα οπωροφόρα δένδρα.
Η γκορτσιά και τα άλλα είδη της αχλαδιάς είναι γνωστά από την αρχαιότητα. Ίσως είναι η όγχνη του Ομήρου ή η άπιος του Θεόφραστου.
Η γκορτσιά είναι φυλλοβόλο δέντρο με αγκαθωτό, λείο και γκρίζο κορμό. Τα φύλλα της είναι στενόμακρα, σκουροπράσινα και λεία στο επάνω μέρος τους και πιο ανοιχτόχρωμα και στην αρχή χνουδωτά στο κάτω και με μήκος περίπου 4 – 5 εκατοστά.
Τα άνθη της βγαίνουν σαν μπουκετάκια σε ταξιανθία σκιαδιόμορφο κόρυμβο. Αποτελούνται από πέντε άσπρα πέταλα. Ανθίζει την Άνοιξη (Απρίλιος – Μάιος).
Ο καρπός της είναι μικρός και σφαιρικός, με διάμετρο περίπου 2 – 3 εκατοστά, πράσινος και στυφός όταν είναι άγουρος. Όταν ωριμάζει παίρνει το καστανοκίτρινο χρώμα και είναι πιο γλυκός. Φυτρώνει συνήθως σε υψόμετρο μέχρι 1500 μέτρων.
Όπως γνωρίζουν πολλοί γεωργοί και οπωροκαλλιεργητές, η γκορτσιά μπορεί να εμβολιαστεί και να μας δώσει μια ήμερη αχλαδιά, αρκετά ανθεκτική στις ασθένειες. Ήδη στο βουνό μας πολλοί μερακλήδες έχουν εμβολιάσει αρκετές γκορτσιές και έτσι ο περιπατητής μπορεί το Καλοκαίρι να απολαύσει τους χυμώδεις καρπούς τους.
Η γκορτσιά χάρη στα πολλά οξέα και άλλες χημικές ουσίες που περιέχει δεν αποτελεί μόνο θρεπτική τροφή, αλλά οι καρποί της έχουν και φαρμακευτικές ιδιότητες και βοηθούν στη θεραπεία παθήσεων του πεπτικού και του αναπνευστικού συστήματος.
Η αγριογκορτσιά είναι αιμοστατική, χρησιμοποιείται κατά της δυσπεψίας, κατά της διάρροιας, είναι αντισπασμωδικό και ευεργετικό στις παθήσεις του αναπνευστικού συστήματος και την δυσμηνόρροια.
Ανάληψη γιορτή της στρούγκας, γιορτή των τσοπάνηδων, των ανθρώπων
που έχουν συνδέσει. τη ζωή τους με τα πρόβατα και τα γίδια!
Ανάληψη γιορτή της στρούγκας, γιορτή των τσοπάνηδων, των ανθρώπων που έχουν συνδέσει
τη ζωή τους με τα πρόβατα και τα γίδια. Την ημέρα της Αναλήψεως ο τσοπάνης καλούσε στη
στρούγκα του συγγενείς, φίλους, κουμπάρους, συμπεθέρους, για να γιορτάσουν όλοι μαζί.
Αυτοί όμως δεν θα πήγαιναν με άδεια τα χέρια στον εορτάζοντα τσοπάνη, αλλά φορτωμένοι
με καλούδια, που από την προηγουμένη ημέρα είχαν ετοιμάσει, όπως πρεβέντα (*), τυρόπιτες,
εφτάζυμο ψωμί, γλυκίσματα, κρασί στην τσίτσα από το γιοματάρ
Παλιότερα που οι μετακινήσεις τους γινόντουσαν με ζώα (άλογα, γαϊδούρια, μουλάρια)
στόλιζαν τα σαμάρια τους με λουλούδια και έριχναν πάνω τους τις καλύτερες καραμελωτές
βελέντζες καθώς και άσπρα σεντόνια, στα δε καπούλια των ζώων έριχναν βελέντζες για να
κάτσουν εκεί τα παιδιά. Κρέμαγαν δε στα σαμάρια τα κεντημένα στον αργαλειό ταγάρια,
που είχαν μέσα τις ετοιμασίες τους. Παίρνοντας τον ανηφορικό δρόμο για τη στρούγκα
αν ήταν σε πλαγιά του Παρνασσού, ή τον κατηφορικό δρόμο για την στρούγκα, αν ήταν
στην ποταμιά, τραγουδούσαν ανοιξιάτικα τραγούδια, όπως:
«τώρα ειν’ ο Μάης κι η άνοιξη τώρα ειν’ το καλοκαίρι.
τώρα τα λάφια χαίρονται, τώρα δροσολογιούνται
και μια λαφίτσα ταπεινή, ταπεινοκαμαριάρα.
δε βόσκει, δεν δροσίζεται, δεν πάει κοντά με τ’ άλλα
όλο τ’ απόσκια περπατεί και τα τη ρωτάει
γιατί λαφίτσα ταπεινή ταπεινοκαμαριάραζερβά κοιμάται
κι οπέβρει γάργαρο νερό θολώνει και το πίνει
κι ο ήλιος την έρώτησε κι ο ήλιος
δε βόσκεις δε δροσίζεσαι δε πάς κοντά με τα’ άλλα….»
«τώρα ειν’ ο Μάης κι η άνοιξη τώρα ειν’ το καλοκαίρι.
τώρα τα λάφια χαίρονται, τώρα δροσολογιούνται
και μια λαφίτσα ταπεινή, ταπεινοκαμαριάρα.
δε βόσκει, δεν δροσίζεται, δεν πάει κοντά με τ’ άλλα
όλο τ’ απόσκια περπατεί και τα τη ρωτάει
γιατί λαφίτσα ταπεινή ταπεινοκαμαριάραζερβά κοιμάται
κι οπέβρει γάργαρο νερό θολώνει και το πίνει
κι ο ήλιος την έρώτησε κι ο ήλιος
δε βόσκεις δε δροσίζεσαι δε πάς κοντά με τα’ άλλα….»
Και σαν έφταναν στη στρούγκα, οι ευχές έπαιρναν και έδιναν για την προκοπή της στρούγκας
και για το καλό καλοκαίρι, αφού σε λίγες μέρες το κοπάδι θα τραβούσε για τα λιβάδια του
Παρνασσού να ξεκαλοκαιριάσει, «τρεις μήνες μένουν στο βουνό και τρεις στα καμποχώρια
και ως που να πάν και ως που να ρθούν κοντοδιαβαίνει ο χρόνος». Μετά τις χαιρετούρες
άρχιζαν την προετοιμασία του τραπεζιού. ‘Άλλοι ετοίμαζαν το χώρο που θα στρωθεί το
τραπέζι, συνήθως κάτω από δέντρο με παχύ ίσκιο (έλατο ή πουρνάρα), άλλοι μάζευαν ξύλα
για να ανάψουν τις φωτιές. Ο τσοπάνος θα τους είχε σουβλιστά αρνιά, κοκορέτσι,
σπληνάντερο, τρυφερό τυρί, γιαούρτι, κουσμάρι(**).
(*) Πρεβέντα του Τσοπάνη
Την κάνουν της Αναλήψεως που γιορτάζουν οι στρούγκες. Σχεδιασμένη η επιφάνειά της
Την κάνουν της Αναλήψεως που γιορτάζουν οι στρούγκες. Σχεδιασμένη η επιφάνειά της
με βουκολικό διάκοσμο, όπως: γκλίτσα, καρδάρα, κουδούνια κ.λ.π. Μπορεί κανείς να τη
συναντήσει στο μουσείο του άρτου της Αμφίκλειας
(**) Το κουσμάρι παρασκευάζεται από τυρί φρέσκο, το οποίο χαράζουμε σε 8-10 κομμάτια,
το αλατίζουμε λίγο και την άλλη ημέρα το βάζουμε σε μια κατσαρόλα. Με μια ξύλινη κουτάλα
το χωρίζουμε σε μικρότερα κομμάτια, το βάζουμε στη φωτιά και αρχίζει να λιώνει.
Όταν γίνει σαν γάλα, ρίχνουμε το αλεύρι λίγο-λίγο σαν βροχή. Αρχίζει να γίνεται κρέμα
και να βγάζει λάδι. Το ανακατεύουμε συνέχεια και όταν ξεκολλάει από την κατσαρόλα και
έχει γίνει μια μάζα το ρίχνουμε στο πιάτο και το σερβίρουμε κρύο. Μοιάζει με μαλακό κίτρινο τυρί.
πηγή: http:// lykeioamfikleias.blogspot.com
Το ασήμαντο οργανώνει το αντάρτικό του ~Milan Kunderaby Αντικλείδι |
Τα διακόσια τελευταία χρόνια το κοτσύφι εγκατέλειψε τα δάση και έγινε πουλί των πόλεων.Πρώτα στη Μεγάλη Βρετανία, από τα τέλη του 18ου αιώνα, μερικές δεκαετίας αργότερα στο Παρίσι και στην κοιλάδα του Ρουρ. Σ’ όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνα κατέκτησε τις πόλεις της Ευρώπης τη μία μετά την άλλη. Γύρω στο 1900 εγκαταστάθηκε στη Βιέννη και στην Πράγα, έπειτα προχώρησε ανατολικά, στη Βουδαπέστη, το Βελιγράδι, την Κωνσταντινούπολη.Από τη σκοπιά του πλανήτη, αυτή η εισβολή του κοτσυφιού στον κόσμο των ανθρώπων είναι αναμφισβήτητα πιο σημαντική από την εισβολή των Ισπανών στη Νότια Αμερική ή την επιστροφή των Εβραίων στην Παλαιστίνη. Η μεταβολή των σχέσεων ανάμεσα στα διαφορετικά είδη της δημιουργίας (ψάρια, πουλιά, ανθρώπους, φυτά) είναι μεταβολή ανώτερης τάξης από τις αλλαγές στις σχέσεις ανάμεσα στις διαφορετικές ομάδες ενός είδους. Αν στη Βοημία κατοικούν Κέλτες ή Σλάβοι, αν τη Βεσσαραβία την κατέκτησαν οι Ρουμάνοι ή οι Ρώσοι, του είναι παντελώς αδιάφορο του πλανήτη. Όταν όμως το κοτσύφι προδίδει τη φύση για να ακολουθήσει τον άνθρωπο στον τεχνητό και αντίθετο με τη φύση κόσμο του, κάτι αλλάζει στην οργάνωση του πλανήτη.
Κι όμως, δεν διανοείται κανείς να ερμηνεύσει τους δυο τελευταίους αιώνες σαν ιστορία της εισβολής του κοτσυφιού στις πόλεις των ανθρώπων. Είμαστε όλοι δέσμιοι μιας παγιωμένης αντίληψης για το τι είναι σημαντικό και τι ασήμαντο, καρφώνουμε έτσι το εναγώνιο βλέμμα μας στο σημαντικό, ενώ το ασήμαντο οργανώνει με κάθε μυστικότητα, πίσω απ’ την πλάτη μας, το αντάρτικό του, που θα αλλάξει στο τέλος κρυφά τον κόσμο και θα χιμήξει πάνω μας στα ξαφνικά.
Συμβαίνουν ….
Της Σναλήψεως σήμερα .
Ορεινή Δωρίδα
Η δράση λυτρώνει, η αδράνεια σκοτώνει…
Ένας, μονάχα ένας είναι ο δρόμος να νικήσεις τον θάνατο. Να ζήσεις τη ζωή που γεννήθηκες να ζήσεις και να μη συμβιβαστείς ποτέ με τον φόβο
Ένας, μονάχα ένας είναι ο δρόμος να νικήσεις τον θάνατο. Να ζήσεις τη ζωή που γεννήθηκες να ζήσεις και να μη συμβιβαστείς ποτέ με τον φόβο
Τα μυστικά της Κέρου
Το ακατοίκητο νησί έχει εξάψει τελευταία τη φαντασία των αρχαιολόγων σε όλον τον κόσμο, καθώς έχουν έρθει στο φως ευρήματα που για κάποιους το καθιστούν το αρχαιότερο νησιωτικό ιερό του κόσμου. Άλλοι δίνουν ακόμα πιο μυστηριώδεις ερμηνείες, για να εξηγήσουν αυτά που συνέβαιναν εκεί.
Χρόνος ανάγνωσης:
13
‘
Από την ανασκαφή στην Κέρο.
Δευτέρα 22 Μαΐου 2017
Μπορεί η Κέρος να πήρε εκ νέου παγκόσμια δημοσιότητα ύστερα από τη συνέντευξη του καθηγητή αρχαιολογίας Σερ Κόλιν Ρένφριου στους βρετανικούς Times, στην οποίαν υποστήριξε πως το νησί φιλοξενούσε το αρχαιότερο νησιωτικό ιερό στον κόσμο, όμως τα πολλά μυστήρια που κρύβει κέντριζαν το ενδιαφέρον της ελίτ των αρχαιολόγων όλου του πλανήτη, ήδη από τον 19ο αιώνα.
candidate1d.jpg
Στη διάρκεια της ανασκαφής στην Κέρο.
Μετά από μια έρευνα που διάρκεσε περισσότερο από έναν μήνα και είχε τέσσερις σταθμούς, την Αθήνα, τη Νάξο, το Πάνω Κουφονήσι και την Κέρο, το inside story παραθέτει όλα τα γνωστά στοιχεία και τις απόψεις των αρχαιολόγων για το τι πραγματικά συνέβαινε πάνω στο νησί στην αρχαιότητα.
Ο Χρίστος Ντούμας και η Φωτεινή Ζαφειροπούλου, οι πρώτοι Έλληνες αρχαιολόγοι που πάτησαν το πόδι τους στην Κέρο, μας μεταφέρουν τις εικόνες από εκείνην την εποχή, ενώ η προϊσταμένη Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων της Εφορείας Κυκλάδων Ζώζη Παπαδοπούλου και η συνάδελφός της Ειρήνη Λεγάκη μας μιλούν για τα τελευταία εντυπωσιακά ευρήματα των ανασκαφών, καθώς και τo άλυτο μυστήριο με τα σπασμένα ειδώλια.
Τα «κουκλάκια» και οι «σκόρπιες πατάτες»
Ένα μεσημέρι του Μαΐου στην οδό Θόλου στην Πλάκα, πίσω από το Μετόχι του Παναγίου Τάφου, μας υποδέχτηκε ο καθηγητής αρχαιολογίας Χρίστος Ντούμας, στο γραφείο των ανασκαφών του Ακρωτηρίου Σαντορίνης στην Αθήνα –στο οποίο, όπως μας αποκάλυψε, πηγαινοέρχεται καθημερινά με τα πόδια!
ddoumasphotos.jpg
Ο Χρίστος Ντούμας μπροστά στις φωτογραφίες των ανασκαφών του Ακρωτηρίου Σαντορίνης. [Δημήτρης Μιχαλάκης]
«Ήταν 1963 όταν, ως επιμελητής αρχαιοτήτων Κυκλάδων, έλαβα την πληροφορία πως στην Κέρο γινόταν εκτεταμένη αρχαιοκαπηλία. Φτάνοντας εκεί, διαπίστωσα πως μια τεράστια περιοχή είχε ανασκαφεί πάρα πολλές φορές και μάλιστα με κασμάδες, οι οποίοι είχαν φτάσει σε βάθος μέχρι και ενός μέτρου. Μέσα στην σκαμμένη αυτή περιοχή υπήρχαν χιλιάδες κομμάτια από σπασμένα αγγεία και ειδώλια. Συγκέντρωσα αρκετά τότε και συνέταξα την έκθεσή μου».
«Σκαμμένα, να υποθέσω, από αρχαιοκαπήλους;», τον ρωτώ. «Ακριβώς. Εκείνη την εποχή οργίαζε το διεθνές εμπόριο κυκλαδικών ειδωλίων και οι τιμές τους είχαν φτάσει σε δυσθεώρητα ύψη. Οι δε αρχαιοκάπηλοι στην Νάξο, όπου ήταν και η έδρα τους, τα αγόραζαν από τους χωρικούς προς 1.000 δραχμές τον πόντο! Δηλαδή ένα ειδώλιο 30 εκατοστών κόστιζε 30.000 δραχμές! Πάρα πολλά χρήματα τότε για έναν αγρότη. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα όλοι τους να σκάβουν για ανακαλύψουν τα “κουκλάκια τους”, όπως αποκαλούσαν τα ειδώλια».
dfaces.jpg
Κυκλαδικά ειδώλια από την Κέρο.
«Την ίδια χρονιά είχε έρθει και ο κύριος Κόλιν Ρένφριου, ο οποίος μελετούσε για να γράψει τη διδακτορική του διατριβή. Βρεθήκαμε στη Νάξο, οπότε του συνέστησα να πάει να δει και την Κέρο, το οποίο και έκανε και πρακτικά από τότε μελετάει μόνο την Κέρο!».
Μετά από τον κ. Ντούμα, στην Κέρο πήγε η αρχαιολόγος Φωτεινή Ζαφειροπούλου, που έκανε πιο συστηματική ανασκαφή, ενώ το 1987 επέστρεψε ο ίδιος με την καθηγήτρια αρχαιολογίας Λίλα Μαραγκού και τον Σερ Κόλιν Ρένφριου και ξεκίνησαν μαζί την ανασκαφή.
«Ως νέος αρχαιολόγος και ουσιαστικά ο πρώτος Έλληνας ειδικός που πάτησε το πόδι του στην Κέρο, πώς επεξεργαζόσασταν τότε τις εικόνες που βλέπατε;», ρωτώ. « Ήταν σκόρπια ευρήματα, που από μόνα τους δεν έλεγαν τίποτα. Μπορεί να είχαν εμπορική αξία, όπως και ιστορική, αλλά χωρίς να είναι αδιατάραχτο το περιβάλλον δεν μπορούσες ούτε να καταλάβεις, ούτε και να ερμηνεύσεις τον χώρο. Στις εκθέσεις μου έγραφα πως τα ευρήματα ήταν σαν πατάτες σε σκαμμένο χωράφι (γέλια)!».
Ένα πανάρχαιο ιερό ή κάτι άλλο;
Σύμφωνα με τον Σερ Κόλιν Ρένφριου, η Κέρος είναι το αρχαιότερο νησιωτικό ιερό στον κόσμο. Ο κ. Ντούμας συμφωνεί πως το νησί ήταν τόπος ιερός και σεβαστός, αλλά πιστεύει ότι σήμαινε κάτι παραπάνω για τους αρχαίους. Βασική αιτία της θεωρίας του είναι τα ευρήματα των ανασκαφών, που περιείχαν κάτι πρωτόγνωρο. «Αυτό φαίνεται στο σημείο που έχει σκάψει ο Ρένφριου. Τάφοι αδειασμένοι από κάπου άλλου, από άλλο νησί. Και το περιεχόμενο, κόκκαλα, κτερίσματα, είχαν μεταφερθεί και είχαν τοποθετηθεί εκεί σε λάκκους. Οπότε αυτό σημαίνει πως από κάποια στιγμή και μετά οι Κυκλαδίτες, και κυρίως από τα μεγάλα νησιά, μετέφεραν το περιεχόμενο των τάφων στην Κέρο».
Ο καθηγητής δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα πόσο συχνά γινόταν αυτό. «Ύστερα από κάποιο χρόνο από τον θάνατο του νεκρού, οπού στη φάση αυτή έχουμε οικογενειακούς τάφους, δηλαδή ένας τάφος χρησιμοποιείται πολλές φορές, γινόταν ανακομιδή των οστών και μεταφέρονταν στην Κέρο. Δεν μπορούμε να πούμε χρονικά κάθε πότε γινόταν αυτό, όπως για παράδειγμα εμείς το κάνουμε στα τρία χρόνια μετά από τον θάνατο».
Φαίνεται πάντως πως η ανακομιδή αυτή αρχίζει να γίνεται ήδη από τα μέσα της τρίτης χιλιετίας π.Χ. Γιατί όμως γινόταν; Και γιατί ειδικά στην Κέρο; «Λίγο βορειότερα της Κέρου υπάρχουν κάποια νησάκια κοντά στη Δονούσα, που τα λέμε και σήμερα Μάκαρες. Τι σημαίνει αυτό; Οι αρχαίοι πίστευαν πως οι Νήσοι των Μακάρων ήταν τα Ηλύσια Πεδία. Στη μυθολογία πάλι η είσοδος προς τον Κάτω Κόσμο είναι ένα χάσμα της γης, μια σπηλιά δηλαδή (σ.σ. σαν αυτήν όπου βρέθηκαν τα σχετικά ευρήματα στην Κέρο). Λέω, λοιπόν, μήπως το παραμύθι αυτό είναι τόσο παλιό, όσο είναι αυτά τα πράγματα; Γιατί και στη μυθολογία η Νήσος των Μακάρων δεν ήταν μια μεγάλη στεριά, αλλά ένα νησί, όπου πήγαιναν και κατοικούσαν οι ψυχές».
«Πιθανότατα η Κέρος να είναι ένα νησί των Μακάρων. Τους πήγαιναν εκεί, τους έβαζαν στη σπηλιά για να μπουν και να πάνε στον άλλο κόσμο και ίσως σε τακτές χρονικές περιόδους να γινόταν ένα είδος προσκυνήματος, ένα είδος πανηγυριού, ο,τιδήποτε. Πιθανότατα ο οικισμός που υπήρχε στο Δασκαλιό να υπήρχε για την εξυπηρέτηση τέτοιων εκδηλώσεων. Να έμεναν οι άνθρωποι εκεί για 2-3 μέρες, σε συγκεκριμένες περιόδους. Πιθανότατα να υπήρχε και κάποια μόνιμη φροντίδα του χώρου αυτού».
dkeros.jpg
Το Δασκαλιό.
Μυθικός τόπος
Σε ένα παλιό νεοκλασικό αρχοντικό της Νέας Φιλαδέλφειας συναντήσαμε την κυρία Φωτεινή Ζαφειροπούλου, στον δρόμο που φέρει το όνομα του θείου της, Αρχιεπισκόπου Χρυσοστόμου του Α’. Μόλις περάσαμε την υπέροχη πόρτα, η κυρία Ζαφειροπούλου μας έβαλε κατευθείαν στον «αστερισμό της Κέρου», καθώς είχε ήδη ανοίξει στο τραπέζι βιβλιογραφία και συγγράμματα για το νησί.
dzafdoor.jpg
Η διακεκριμένη Ελληνίδα αρχαιολόγος Φωτεινή Ζαφειροπούλου στο σπίτι της. [Δημήτρης Μιχαλάκης]
«Ως φοιτήτρια στην Αθήνα και μετέπειτα στην Γερμανία θυμάμαι τα μαθήματα του Μαρινάτου και Γερμανών καθηγητών μας για την Κέρο. Ήταν και είναι ένας τόπος μυθικός για κάθε φοιτητή της αρχαιολογίας. Για παράδειγμα θυμάμαι από τότε να μας μιλούν για τα λιγοστά ειδώλια που γλίτωσαν από τα χέρια των αρχαιοκαπήλων, όπως ο Αρπιστής και ο Mουσικός της Κέρου, που βρίσκονται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και κάποια άλλα, που δυστυχώς έκαναν φτερά και βρίσκονται στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης και στο Λούβρο».
«Ήταν τέτοιο το παγκόσμιο ενδιαφέρον για την Κέρο, που πριν από τον Ντούμα είχε πάει ο Κέλλερ και ο Ρος. Ο Ρος ήταν ο πρώτος Γερμανός αρχαιολόγος που ήρθε μαζί με τον Όθωνα και ήταν μάλιστα διευθυντής αρχαιοτήτων. Μετά τον Ρος δεν είχε πατήσει αρχαιολόγος. Ο Χρίστος έκανε την αρχή και μετά ακολούθησα εγώ».
Αρχαία σε ψαροκασέλες και η μάχη με τους αρχαιοκαπήλους
«Έφτασα στην Κέρο το καλοκαίρι του 1967, οπότε και στρατοπεδεύσαμε σε σκηνές. Ήταν γνωστό πως εκεί υπήρχαν μόνον αρχαιοκάπηλοι», θυμάται η κα Ζαφειροπούλου. «Καθημερινά κάναμε οκτώ χιλιόμετρα προκειμένου να κάνουμε τις ανασκαφές μας στη θέση Γεράνι. Επειδή περνούσαμε από γκρεμούς, δενόμασταν με σχοινιά προκειμένου να μην καταλήξουμε στη θάλασσα. Τα πρώτα ευρήματα είναι αυτά που σας δείχνω στα βιβλία, τα οποία παραμένουν μέχρι σήμερα σε ολόκληρες στήλες στις αποθήκες του μουσείου της Νάξου. Τα βγάζαμε με τις ψαροκασέλες και τα στέλναμε στη Νάξο».
«Εκείνο το καλοκαίρι κάνατε μια μεγάλη ανακάλυψη», της λέω. «Αναφέρομαι στο μεγάλο ειδώλιο που βρίσκεται στο Μουσείο της Νάξου».
«Πράγματι, βρέθηκε τάφος και το ειδώλιο, το οποίο ήταν μπρούμυτα. Η ιδιαιτερότητά του ήταν πως δεν ήταν σπασμένο, αλλά και πως ήταν και είναι το μεγαλύτερο που έχει βρεθεί μέχρι σήμερα από αρχαιολόγους. Με τόσους αρχαιοκαπήλους ανάμεσά μας ήταν αδύνατον να το κρατήσουμε εκεί! Έπρεπε να βλέπατε την έκφρασή τους για το γεγονός πως τους ξέφυγε. Εκείνη τη νύχτα ξάπλωσα στο ράντζο αγκαλιά με το ειδώλιο και με ένα μαχαίρι. Ο φύλακας βαστώντας ένα σκεπάρνι φυλούσε σκοπιά μπροστά από την είσοδο της σκηνής. Ξημέρωσε, μπήκαμε στο πλοίο και το πήγαμε στη Νάξο και ύστερα από μισό αιώνα το είδατε εσείς από κοντά (γελιά)».
dzafandachilleas.jpg
Συζητώντας με την κα Φωτεινή Ζαφειροπούλου. [Δημήτρης Μιχαλάκης]
«Συμμερίζεστε την άποψη του Κόλιν Ρένφριου ότι η Κέρος ήταν το αρχαιότερο νησιωτικό ιερό στον κόσμο;», την ρωτώ. «Ναι», απαντά. «Δεν έχω δει και δεν έχω διαβάσει για την ύπαρξη αρχαιότερου. Αυτό είναι αρχές τρίτης χιλιετίας π.Χ. Το θέμα είναι πως έχουν βρεθεί συλημένοι τάφοι. Δυστυχώς δεν ξέρουμε τι βρήκαν οι αρχαιοκάπηλοι. Στο Γεράνι είχα σκάψει έναν χώρο σαν αυτό το δωμάτιο και βγάλαμε πάρα πολλά όστρακα. Είναι πάρα πολύ περίεργα όλα αυτά πάνω στην Κέρο…».
Τα εντυπωσιακά νέα ευρήματα
Στην οδό Κλεψύδρας στην Πλάκα στεγάζεται η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων. Εκεί μας υποδέχτηκαν οι κυρίες Ζώζη Παπαδοπούλου και Ειρήνη Λεγάκη, οι οποίες μετείχαν στις ανασκαφές που γίνονταν μέχρι και το περασμένο καλοκαίρι στην Κέρο.
«Το 1986 η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων ξεκίνησε να συνεργάζεται με το πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ· μετά το 2006 κι το 2008 έγιναν ξανά ανασκαφές και στην Κέρο και στο Δασκαλιό, οι οποίες συνεχίστηκαν το 2012 και το 2013 και πέρυσι. Ο Κάβος της Κέρου είναι ακριβώς απέναντι –80 με 90 μέτρα– από το νησί που ονομάζεται Δασκαλιό. Στις ανασκαφές που έγιναν πέρυσι ανακαλύφθηκε η πύλη εισόδου, ή κλίμακα που ένωνε τον Κάβο της Κέρου με το Δασκαλιό. Οι ανασκαφές επικεντρώθηκαν εκεί», λέει η κα Λεγάκη.
dkavosdaskaliow.jpg
Το νησάκι Δασκαλιό βρίσκεται στα δυτικά της Κέρου. Στο βάθος διακρίνονται τα Κουφονήσια.
Η σημασία του οικισμού φαίνεται πως ήταν πολύ μεγάλη για την εποχή του. «Οι μεταγενέστερες έρευνες έχουν αναδείξει τον μεγαλύτερο οικισμό της πρώιμης εποχής του Χαλκού, με ένα πολύ μεγάλο κτίριο στην κορυφή», εξηγεί η κα Λεγάκη. «Το κτίριο αυτό έχει μάρμαρο από τη Νάξο με ενδείξεις μετεωρολογικής δραστηριότητας, που ήταν πολύ σημαντικό για την εποχή. Ήταν ένας ακμαίος, πλούσιος και καλά οργανωμένος οικισμός που είχε επαφές με τα γύρω νησιά, είχε εμπορικές δραστηριότητες, ασχολούνταν με τα μέταλλα, οπότε ξέφευγε από τα όρια μιας κλειστής κοινωνίας».
Τη ρωτώ αν η εκτεταμένη αρχαιοκαπηλία στην Κέρο δυσχέρανε τις ερμηνείες για το τι ακριβώς συνέβαινε εκεί στην αρχαιότητα. «Όταν το 1963 ο κύριος Ντούμας έκανε τις έρευνες, είχαν βρει σε ένα μέρος του Κάβου εκατοντάδες σπασμένα πολύτιμα αντικείμενα που δεν μπορούσαν να τα ερμηνεύσουν. Τότε η μια ερμηνεία ήταν πως ήταν σπασμένα από τους αρχαιοκαπήλους. Έπρεπε να περάσουν 20 χρόνια και να γίνουν συστηματικές ανασκαφές τη διετία 1986-1987, για να καταλάβουμε τι είχε συμβεί».
Μία νέα ανασκαφή, λίγο πιο κάτω από του κ. Ντούμα, έλυσε τον γρίφο. «Σε μία ασύλληπτα μεγάλη περιοχή, 100 μέτρα χαμηλότερα από το σημείο στο οποίο αρχικά είχαν σκάψει, υπήρχε ακριβώς πάλι η ίδια κατάσταση με σπασμένα ειδώλια. Η ανακάλυψη αυτή μας βοήθησε να καταλάβουμε πως τα ειδώλια βρίσκονταν σπασμένα ήδη από την αρχαιότητα, και όχι από τους αρχαιοκαπήλους».
Πώς ερμηνεύεται αυτό; «Αυτό είναι ένα από τα αινίγματα», λέει η κα Λεγάκη. «Σύμφωνα με τον Βρετανό καθηγητή κύριο Ρένφριου, ουσιαστικά οι προσκυνητές τα πήγαιναν ήδη θρυμματισμένα ή σπασμένα από τον τόπο τους και αφήναν έναν κομμάτι. Η άποψη που επικρατεί για τον Κάβο είναι πως υπήρχε ένα πανκυκλαδικό ιερό, όπου συνέρρεαν προσκυνητές από πολλά νησιά και έκαναν τελετουργικές αποθέσεις υλικού».
dparadisewater.jpg
Η θέση Κάβος στα δυτικά της Κέρου.
Τη δική του ερμηνεία για το μυστήριο των σπασμένων ειδωλίων της Κέρου δίνει και ο κος Ντούμας: «Έχω ασχοληθεί αρκετά με το θέμα του φόβου προς τον νεκρό που έχουν οι ζωντανοί και το μίασμα του θανάτου. Ακόμα και σήμερα δεν περνάμε έξω από νεκροταφεία… Επομένως κάθε τι που είναι προσωπικό αντικείμενο του μακαρίτη είναι μολυσμένο από το μίασμα του θανάτου και μπορεί να μαγαρίσει, να μολύνει».
«Δεδομένου ότι στον τάφο συνοδεύουν τον νεκρό μόνο προσωπικά αντικείμενα, μικρά σκεύη και ειδώλια –δεν έχουμε χύτρες, μυλόπετρες, εργαλεία που τα χρησιμοποιεί η οικογένεια ή μια κοινωνική ομάδα– ανήκουν σε αυτόν και εφόσον αυτός έχει αποσυντεθεί και μεταφέρονται τα κατάλοιπά του σε άλλον τόπο ώστε να είναι μακριά από εμάς, για καλό και για κακό, σπάνε τα προσωπικά του αντικείμενα. Πιστεύω λοιπόν ότι το σπάσιμο μπορεί να έχει σχέση με την αποτροπή της μόλυνσης της κοινωνίας των ζώντων από το μίασμα του θανάτου», καταλήγει ο καθηγητής.
ddoumaspatsoukas.jpg
Ο δημοσιογράφος μαζί με τον καθηγητή Χρίστο Ντούμα. [Δημήτρης Μιχαλάκης]
Αναρωτιέμαι αν οι αρχαιολόγοι της Εφορείας προσυπογράφουν την άποψη του κυρίου Ρένφριου, πως η Κέρος ήταν το αρχαιότερο νησιωτικό ιερό στον κόσμο. «Υπάρχουν αρκετά δεδομένα που συγκλίνουν σε αυτή την άποψη», απαντά η κα Παπαδοπούλου. «Όμως τα κομμάτια του συγκεκριμένου παζλ δεν έχουν ακόμα κολλήσει. Αυτό που αναμφίβολα μπορούμε να πούμε, είναι πως η Κέρος είναι μοναδικό φαινόμενο παγκοσμίως, πρόκειται για κάτι μεγάλο που όμοιό του δεν υπάρχει πουθενά αλλού. Ξεφεύγει και από τα πλαίσια του καθημερινού ή του αρχαιοελληνικού. Το γεγονός για παράδειγμα πως εναπόθεταν σπασμένα τα ειδώλια σε τέτοια έκταση είναι κάτι που δεν το συναντάμε πουθενά αλλού στον κόσμο, στην έκταση στην οποία το συναντάμε στην Κέρο».
«Μια άλλη άποψη που υπάρχει από το 1967», προσθέτει η κα Λεγάκη, «είναι πως υπήρξε ένα διαλυμένο και συλημένο από την αρχαιότητα νεκροταφείο. Ουσιαστικά είναι μια αινιγματική περίπτωση, που ανοίγει μια πολύ μεγάλη συζήτηση στην επιστημονική κοινότητα».
Η επιλογή της Κέρου ως τοποθεσίας
Ως γνωστόν, στην αρχαία Ελλάδα η επιλογή των τοποθεσιών δεν γινόταν στην τύχη. Σύμφωνα με την κυρία Ζαφειροπούλου, με αυστηρά κριτήρια επιλέχτηκε και η Κέρος, η οποία βρίσκεται πάνω σε έναν αρχαίο θαλάσσιο δρόμο που ξεκινούσε από τη Λήμνο, περνούσε μπροστά από το Πάνω Κουφονήσι και κατέληγε στον Άγιο Νικόλαο της Κρήτης και συγκεκριμένα στην Αγία Φωτιά, που έχει ακριβώς τους ίδιους τάφους με αυτούς στο Πάνω Κουφονήσι, που δεν υπάρχουν πουθενά αλλού στις Κυκλάδες.
dgeorgraphy.jpg
Η Κέρος όπως φαίνεται από το Πάνω Κουφονήσι. Αν βρεθείς στο Πάνω Κουφονήσι με πανσέληνο και κοιτάξεις την Κέρο, θα διακρίνεις στις καμπύλες της κορυφογραμμής της μία ξαπλωμένη έγκυο γυναίκα και την προτομή ενός γενειοφόρου άντρα, με τα κεφάλια τους να ενώνονται στο σημείο από το οποίο ανατέλλει η πανσέληνος.
«’Εχει ειπωθεί πως ακόμα και η άγρια μορφή της Κέρου ή το σχήμα ειδωλίου που έχει η κορυφογραμμή της μπορεί να μαγνήτιζε (σ.σ. τους τότε κατοίκους των Κυκλάδων)», λέει η κα Λεγάκη. Ο κ. Ντούμας, από την πλευρά του, πιστεύει ότι άλλος ήταν ο λόγος που επιλέχτηκε το συγκεκριμένο νησί. «Η Κέρος πρώτα απ’ όλα είναι ένα νησί βραχώδες», εξηγεί, «δεν προσφέρεται για καλλιέργεια. Τα νεκροταφεία τα έβαζαν στα πιο άγονα σημεία των νησιών, επειδή είχαν ανάγκη από τη γη. Αυτό είναι ένα κύριο χαρακτηριστικό. Δεύτερον, είναι κατά κάποιον τρόπο κεντρικό νησί. Πέραν των Μικρών Κυκλάδων, η Αμοργός, η Σαντορίνη, η Νάξος αλλά και η Πάρος δεν είναι μακριά. Η κεντρική της θέση θεωρώ πως έπαιξε τον βασικό ρόλο. Από την άλλη είναι και τα ρεύματα του Αιγαίου Πελάγους που περνούν, αλλά δεν θεωρώ πως είναι αυτός ο βασικός λόγος, όσο το ότι είναι κεντρική και άγονη».
Το αρχαιολογικό μουσείο στο Κουφονήσι και το στίγμα της αρχαιοκαπηλίας
Τα τελευταία χρόνια έχει ενταθεί η συζήτηση για το αν θα πρέπει να ανοίξει αρχαιολογικό μουσείο στο Κουφονήσι, το οποίο θα εντάξει στη συλλογή του μέρος των ευρημάτων τόσο της Κέρου, όσο και των Κουφονησίων, που από το 1961 καταλήγουν στις αποθήκες του Μουσείου της Νάξου.
dcurvyhill.jpg
Τα ευρήματα από την ανασκαφή στο Δασκαλιό καταλήγουν και αυτά στη Νάξο.
Το inside story βρέθηκε στο Πάνω Κουφονήσι και συνομίλησε με τον πρόεδρο της κοινότητας Αντώνη Κωβαίο, που μας αποκάλυψε ότι η κοινότητα έχει παραχωρήσει για τον σκοπό του μουσείου στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων ένα πετρόκτιστο κτίριο έκτασης 100 τ.μ., το παλιό δημοτικό σχολείο, που βρίσκεται στο κεντρικότερο σημείο του νησιού.
«Έχει μάλιστα προσφερθεί ένας από τους επιφανέστερους Έλληνες αρχιτέκτονες να κάνει δωρεάν τη μελέτη για τον τρόπο με τον οποίον θα τοποθετηθεί η συλλογή στο μουσείο μας», λέει ο κ. Κωβαίος και προσθέτει: «Σχετικά με το κόστος, αν σκεφτούμε πως κάθε καλοκαίρι περνάνε από τα Κουφονήσια τουλάχιστον 50.000 επισκέπτες, τα λειτουργικά του έξοδα θα τα καλύπτει. Δεν είναι μόνο τα ευρήματα της Κέρου που είναι πολύ σημαντικά, αλλά και αυτά που έχουν ανακαλυφθεί στο Κουφονήσι μας. Το πρόβλημα είναι πως αυτήν τη στιγμή δεν υπάρχει αρχαιοφύλακας στο νησί, με αποτέλεσμα όλα τα ευρήματα να καταλήγουν στη Νάξο».
Σύμφωνα με τον κ. Ντούμα, το μουσείο θα σπάσει τον «νόμο της σιωπής». Όπως εξηγεί, «οι κάτοικοι του Κουφονησίου έχουν εμπλακεί ενεργά στην αρχαιοκαπηλία. Το να επιθυμούν οι ίδιοι να καμαρώνουν για το γεγονός πως έχουν πολιτιστική κληρονομιά, αποτελεί ένδειξη συνειδητοποίησης του κακού που έχει γίνει. Πέραν αυτού, δεν θεωρώ σωστό οι νεότερες γενιές να πληρώνουν για τις πράξεις των προγόνων τους. Η ίδρυση του μουσείου θα βοηθήσει και σε κάτι επίσης σημαντικό. Είμαι σίγουρος πως μέχρι και σήμερα θα υπάρχουν σε σπίτια Κουφονησιωτών αντικείμενα, τα οποία μόλις φτιαχτεί το δικό τους μουσείο δεν θα φοβηθούν και θα τα παραδώσουν».
Θετική στην ίδρυση μουσείου στο Κουφονήσι, αλλά με πολλούς αστερίσκους, εμφανίζεται η κυρία Ζαφειροπούλου, που έχει “καεί” στο παρελθόν από την ελλιπή ασφάλεια στη φύλαξη των αρχαίων. «Το να υπάρξει μια συλλογή με τα κομματάκια που βρίσκει ο Κόλιν Ρέρνφριου πάει κι έρχεται, αλλά να μεταφερθούν ολόκληρα ειδώλια, δεν θα “φτουρήσουν” ούτε δέκα μέρες. Ξέρετε πόσες φορές έχουν κλέψει το μουσείο της Νάξου; Ούτε μία, ούτε δύο, αλλά τρεις φορές! Οι Κουφονησιώτες ήταν αγνοί, οι Ναξιώτες τους μύησαν στην αρχαιοκαπηλία. Να γίνει μια μόνιμη συλλογή στην οποία θα εκτεθούν κάποια δευτερεύοντα ευρήματα ναι, αλλά να σηκωθεί και να πάει το συγκεκριμένο ειδώλιο που είδατε στο Μουσείο της Νάξου στο Μουσείο του Κουφονησίου δεν θα “φτουρήσει” ούτε 24 ώρες. Θα σηκώσουν και τους τοίχους του μουσείου οι συνάδελφοί μας οι αρχαιοκάπηλοι, όπως αποκαλούν τους εαυτούς τους (γέλια)».
Παρόλα αυτά, αναγνωρίζει ότι είναι κρίμα τα ευρήματα να μένουν κλεισμένα στις αποθήκες του Μουσείου της Νάξου. Πριν από την έκθεσή τους όμως, υπάρχει κάτι άλλο που επείγει: «Πρώτον πρέπει να βρεθούν χρήματα για να δημοσιευτούν (σ.σ. δηλαδή να γραφτεί η τελική αναφορά με όλες τις λεπτομέρειες της ανασκαφής, που δημοσιεύεται σε κάποιαν επιστημονική έκδοση). Και μην ακούσω πως δεν υπάρχουν χρήματα για τον πολιτισμό ή για την υγεία. Τις προάλλες μιλούσα με κάποιον που εργάζεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και μου αποκάλυψε πως ο κάθε υπουργός προσλαμβάνει από 40 συμβούλους με προκλητικούς μισθούς. Ξέρετε τι αγώνα δίνει ο προϊστάμενος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων κύριος Αθανασούλης και η κυρία Παπαδοπούλου για να βρουν χρήματα; Τιτάνιο. Να δώσουν λοιπόν τα χρήματα, να δημοσιευτούν τα ευρήματα και στη συνέχεια να γίνει μια υπέροχη συλλογή στο Κουφονήσι».
Το φως της Κέρου και το μέλλον των ανασκαφών
Πέραν του επιστημονικού σκέλους, υπάρχει και το προσωπικό στοιχείο που έχει να κάνει με αυτό που μένει στους αρχαιολόγους από τη συμμετοχή τους στις ανασκαφές της Κέρου. «Μέσα από τις ανασκαφές γνωρίζεις τον άνθρωπο και την ιστορία. Αυτή είναι η μεγάλη χαρά», μας εξηγεί η κα Λεγάκη. Από την πλευρά της η κα Παπαδοπούλου μας λέει πως «ουσιαστικά συνειδητοποιείς πως δεν είσαι εσύ σήμερα εκεί, αλλά αποτελείς τη συνέχεια». Για την ίδια, υπάρχει ένα ακόμα στοιχείο που κάνει την εμπειρία της στην Κέρο ξεχωριστή: «Το φως είναι κυρίαρχο στην Κέρο, όπως και στις Μικρές Κυκλάδες. Οι Μικρές Κυκλάδες είναι οι “πιο Κυκλάδες”».
Αν έπρεπε να μετρήσω ποια είναι η λέξη που χρησιμοποίησαν περισσότερες φορές όλοι οι αρχαιολόγοι που μου μίλησαν, για να αποδώσουν τη σημασία της Κέρου, δεν είναι άλλη από το «μοναδική». Το ότι αναγνωρίζουν, βέβαια, τη μοναδικότητά της δεν σημαίνει ότι έχουν λύσει και το μυστήριο που κρύβει. Τόσο ο κύριος Ντούμας και η κυρία Ζαφειροπούλου, όσο και οι κυρίες Παπαδοπούλου και Λεγάκη μας είπαν πως η Κέρος και το Δασκαλιό έχουν πολλά ακόμα να μας αποκαλύψουν.
Επειδή δεν είναι εύκολο να πηγαίνεις στα Κουφονήσια ή την Αμοργό για να βλέπεις την Κέρο και να φτιάχνεις εικόνες, σχεδόν με το τελείωμα της έρευνας του inside story επισκέφθηκα το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και αγόρασα από το πωλητήριο τον «μουσικό της Κέρου». Έτσι, τα βράδια με τους σκοπούς του θα φτάνω σε δύο δευτερόλεπτα στην Κέρο.
Ποιος ήταν ο Στάλιν ,
από τη Μανταλένα Μαρία Διαμαντή.
από τη Μανταλένα Μαρία Διαμαντή.
Ιωσήφ Βησσαριώνοβιτς Στάλιν ήταν το ψευδώνυμο του Ιωσήφ Βησσαριώνοβιτς Τζουγκασβίλι. Το 1922, μετά το θάνατο του Λένιν έγινε γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης (Κ.Κ.Σ.Ε) επικρατώντας του Λέοντα Τρότσκι.. Στη δεκαετία του `30 κατάφερε να εξαλείψει κάθε πολιτική αντιπολίτευση μέσω ενός συστήματος βίας, τρομοκρατίας και εσωτερικής εξορίας, παγιώνοντας την εξουσία του την εποχή της Μεγάλης Εκκαθάρισης- τη διετία 1936-1938.
Ήταν ένας από τους πιο σκληρούς δικτάτορες της παγκόσμιας ιστορίας. Η συμβολή του ήταν αναμφίβολα καθοριστική στην εκβιομηχάνιση της Σοβιετικής Ένωσης και στην νίκη κατά τον Β` Παγκόσμιο Πόλεμο. Μπορεί να μην ήταν Ρώσος, ωστόςο αποκλήθηκε από τους μελετητές “Ιβάν ο Τρομερός του 20ου αιώνα”.
Τα τελευταία χρόνια της ζωής του, ο Στάλιν γινόταν όλο και πιο καχύποπτος και παρανοϊκός. Τον Ιανουάριο του 1953 διέταξε τη σύλληψη επιφανών γιατρών του Κρεμλίνου – κυρίως Εβραίων – με την κατηγορία ότι με ιατροφαρμακευτικά μέσα εξόντωναν σοβιετικούς ηγέτες. Αυτό πιθανώς να ήταν πρόσχημα για ένα ακόμα μεγάλο κύμα τρομοκρατίας, με το οποίο θα ξεκαθάριζε τους λογαριασμούς του με τους πολιτικούς του αντιπάλους μέσα στο ΚΚΣΕ.
Δεν πρόλαβε τελικά, αφού έφυγε από τη ζωή στις 5 Μαρτίου 1953, ξαφνικά από εγκεφαλική αιμορραγία. Η σορός του τοποθετήθηκε δίπλα στη σορό του Λένιν, στο Μαυσωλείο της Κόκκινης Πλατείας στη Μόσχα. Μετά το θάνατό του, η προσωπολατρία και ο σταλινισμός- το σύστημα που ο ίδιος επινόησε και εγκαθίδρυσε στη χώρα- άρχισαν να φθείρονται από τον διάδοχό του Νικίτα Χρουστσόφ.
Είναι γνωστό ότι μια διατροφή πλούσια σε φρούτα, λαχανικά και προϊόντα ολικής άλεσης είναι πιο υγιεινή από μια διατροφή που περιλαμβάνει σημαντική ποσότητα επεξεργασμένων προϊόντων με πρόσθετα λιπαρά και ζάχαρη.
Ο μη κερδοσκοπικός αμερικανικός οργανισμός Environmental Working Group, μέσα από την ειδική δίαιτα που σχεδίασε ενάντια στον καρκίνο, την Cancer Defense Diet, παρουσιάζει ποιες είναι οι εννέα ομάδες τροφών που παρέχουν τη μέγιστη δυνατή προστασία από τη νόσο και εξηγεί πώς ακριβώς συμβαίνει αυτό. Δείτε ποιες είναι οι εννέα ομάδες τροφών με αποδεδειγμένη αντικαρκινική δράση, ποιοι είναι οι κυριότεροι «εκπρόσωποι» κάθε ομάδας και πώς επιδρούν στον οργανισμό ώστε να τον προστατεύσουν από τον καρκίνο. 1. Κόκκινα, μοβ και μπλε φρούτα και λαχανικά Εκπρόσωποι: Μούρα, κόκκινο σταφύλι, κόκκινο λάχανο, κεράσι, κόκκινο κρεμμύδι, κοκκινόφυλλο μαρούλι, μελιτζάνα, ραπανάκι, μαύρο φασόλι, δαμάσκηνο. Οφέλη: Αυτές οι σκουρόχρωμες τροφές φυτικής προέλευσης παρέχουν πληθώρα βιταμινών και άλλων θρεπτικών συστατικών, καθώς και ανθοκυανίνες, μια ομάδα φλαβονοειδών με αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες. Οι τροφές που είναι πλούσιες σε ανθοκυανίνες συνδέονται με μικρότερο κίνδυνο διαφόρων μορφών καρκίνου. 2. Ψάρια και θαλασσινά με κόκκινο χρώμα Εκπρόσωποι: Σολομός, αστακός, καβούρι, καραβίδα, πέστροφα. Οφέλη: Τα ψάρια και τα θαλασσινά με κόκκινο χρώμα είναι καλή πηγή καθαρής πρωτεΐνης και παρέχουν ασταξανθίνη, ένα καροτενοειδές με ισχυρή αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση. Η ασταξανθίνη έχει αποδειχτεί ότι έχει αντικαρκινική δράση στο πλαίσιο δοκιμών στο εργαστήριο και σε πειραματόζωα, ενώ στον άνθρωπο μπορεί να μειώσει το οξειδωτικό στρες. 3. Κόκκινα, κίτρινα, πορτοκαλί και πράσινα φρούτα και λαχανικά Εκπρόσωποι: Ντομάτα, καρότο, πράσινα φυλλώδη λαχανικά, καρπούζι, παπάγια, γκρέιπφρουτ, πιπεριά, γκουάβα, σπαράγγι, κόκκινο λάχανο, κολοκύθι, μπιζέλι, μπρόκολο, λαχανάκια Βρυξελλών, γλυκοπατάτα. Οφέλη: Όλες αυτές οι φυτικές τροφές είναι πλούσιες σε καροτενοειδή και φλαβονοειδή. Σε μικρές δόσεις, τα καροτενοειδή δρουν προστατευτικά ενάντια στον καρκίνο του πνεύμονα και ενδεχομένως ενάντια στον καρκίνο του μαστού και του προστάτη. Επίσης, εργαστηριακές μελέτες έχουν υποδείξει ότι και τα φλαβονοειδή μειώνουν τον κίνδυνο καρκίνου. 4. Βότανα και μπαχαρικά Εκπρόσωποι: κουρκουμάς (κιτρινόριζα), τζίντζερ (πιπερόριζα), πιπέρι, κάρδαμο. Οφέλη: Η χρήση βοτάνων και μπαχαρικών στη μαγειρική και στη ζαχαροπλαστική έχει διττό ρόλο, αφού αφενός μπορεί να λειτουργήσει ενάντια στις φλεγμονές και σε καρκινικές μεταλλάξεις και αφετέρου αποτρέπει την υπερβολική χρήση αλατιού και ζάχαρης. 5. Υγιεινά έλαια, λιπαρά ψάρια, ξηροί καρποί και σπόροι Εκπρόσωποι: Σολομός, μπακαλιάρος, ρέγγα, σκουμπρί, σαρδέλα, ελαιόλαδο, καρθαμέλαιο, λάδι κανόλα, λιναρόσπορος, καρύδια. Οφέλη: Η διατροφή πρέπει να περιλαμβάνει μια ισορροπία ως προς τον τύπο λιπαρών που καταναλώνονται. Η κατανάλωση κορεσμένων, επεξεργασμένων και υδρογονωμένων ελαίων πρέπει να είναι περιορισμένη, καθώς προωθούν τις φλεγμονές, ενώ ενθαρρύνεται η κατανάλωση Ω-3 λιπαρών, καθώς μειώνουν τις φλεγμονές και προστατεύουν από την καρδιοπάθεια και άλλες χρόνιες ασθένειες. 6. Σταυρανθή λαχανικά Εκπρόσωποι: Λάχανο, λαχανάκια Βρυξελλών, μπρόκολο, λαχανίδα, κουνουπίδι, κράμβη. Οφέλη: Η κατανάλωση σταυρανθών λαχανικών έχει συνδεθεί με μικρότερο κίνδυνο για διάφορες μορφές καρκίνου. Τα λαχανικά αυτά παρέχουν πληθώρα ωφέλιμων ουσιών, όπως οι ισοθειοκυανάτες και το φλαβονοειδές λουτεολίνη. Οι ισοθειοκυανάτες εκτιμάται ότι προωθούν την ανάπλαση του DNA, ενώ η λουτεολίνη έχει αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση. 7. Υγιεινές πρωτεΐνες Εκπρόσωποι: Φασόλια, μπιζέλι, ψάρι, πουλερικά, φακές, ξηροί καρποί, σπόροι. Οφέλη: Οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β που υπάρχουν στις παραπάνω πρωτεϊνούχες τροφές συνδέονται με μικρότερο κίνδυνο για καρκίνο του μαστού και του παχέος εντέρου. Παράλληλα, ο κίνδυνος καρκίνου (κυρίως του παχέος εντέρου) μπορεί να μειωθεί χάρη στην αντικατάσταση ανθυγιεινών πηγών πρωτεΐνης (π.χ. αλλαντικά) με άλλες, πιο υγιεινές. 8. Λειριοειδή Εκπρόσωποι: Κρεμμύδι, σκόρδο, εσαλότ, πράσο, σχοινόπρασο. Οφέλη: Τα Λειριοειδή είναι μια οικογένεια φυτών που χαρακτηρίζονται από την περιεκτικότητά τους σε ολεανολικό οξύ, το φλαβονοειδές καιμφερόλη και άλλες θειούχες ενώσεις. Τα συστατικά αυτά δρουν προστατευτικά ενάντια στον καρκίνο του παχέος εντέρου και σε άλλους καρκίνους του πεπτικού. 9. Προϊόντα ολικής άλεσης Εκπρόσωποι: Ψωμί και ζυμαρικά ολικής άλεσης, βρόμη, πλιγούρι, κριθάρι ολικής άλεσης, φαγόπυρο (μαυροσίταρο), κινόα, καλαμπόκι. Οφέλη: Τα προϊόντα ολικής άλεσης είναι εξαιρετική πηγή φυτικών ινών και βιταμινών του συμπλέγματος Β. Οι φυτικές ίνες συνδέονται με μικρότερο κίνδυνο για καρκίνο του παχέος εντέρου, ενώ οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β με μικρότερο κίνδυνο για καρκίνο του παχέος εντέρου και του μαστού.
Κέρδος online 24/5/2017
Το ιστολόγιο έχει σκοπό του, ανάμεσα στ’ άλλα, να ανασκευάζει γλωσσικούς και άλλους μύθους, οπότε και το σημερινό μας θέμα κάθε άλλο παρά άσχετο είναι, έστω κι αν βγαίνει από τα χωράφια μας, της γλώσσας και της λογοτεχνίας και μπαίνει σε θέματα δημόσιας υγείας -εννοώ τα εμβόλια και τους σχετικούς μύθους που διαδίδονται και επιχειρούν -και έχουν σε σημαντικό βαθμό καταφέρει- να κάνουν πολλούς γονείς να διστάζουν να εμβολιάσουν τα παιδιά τους, ή ακόμα χειρότερα να μην τα εμβολιάζουν.Παρακολούθησα τις προάλλες μια ιδιαίτερα φορτισμένη αντιπαράθεση σε έναν φιλικό τοίχο στο Φέισμπουκ ανάμεσα σε αντιεμβολιαστές και σε καναδυό λογικούς ανθρώπους που προσπαθούσαν να τους συνεφέρουν. Από την διατύπωσή μου αυτή θα καταλάβατε ότι δεν είμαι ουδέτερος, γι’ αυτό και δεν λέω “ανάμεσα σε οπαδούς των εμβολίων και αντιεμβολιαστές” όπως και δεν θα έλεγα “ανάμεσα σε υποστηρικτές της ιστορικότητας του Ολοκαυτώματος και σε αρνητές του Ολοκαυτώματος”.Στη συζήτηση εκείνη, που δυστυχώς δεν μπορώ να την βρω πια ώστε να την παραθέσω, γινόταν λόγος για το “ντοκιμαντέρ” (τα εισαγωγικά δεν είναι τυχαία ούτε περιττά) Vaxxxed, που το γύρισε ο βρετανός Andrew Wakefield και υποτίθεται ότι αποκαλύπτει φοβερά μυστικά των υγειονομικών αρχών, που αποκρύπτουν στοιχεία για τη βλαβερή δράση των εμβολίων.Το όνομα Andrew Wakefield δεν λέει πολλά σε μας, αλλά είναι διάσημο στη Μεγάλη Βρετανία. Το 1998, αυτός ο Βρετανός γιατρός δημοσίευσε μια μελέτη στο έγκυρο περιοδικό Lancet που άφηνε να εννοηθεί ότι το τριπλό εμβόλιο MMR (ιλαρά, παρωτίτιδα και ερυθρά) θα μπορούσε να προκαλέσει αυτισμό. Παρόλο που το δείγμα του ήταν μικροσκοπικό (12 παιδιά) και παρόλο που κουβαλούσε εγγενώς ένα κάρο μεροληψίες, και παρόλο που δόθηκαν επιστημονικές απαντήσεις, προκλήθηκε μεγάλος πανικός, με αποτέλεσμα στα επόμενα χρόνια τα ποσοστά εμβολιασμού παιδιών ηλικίας 2 ετών με το MMR στην Αγγλία να μειωθούν κάτω από το 80%.Αργότερα ήρθαν στην επιφάνεια ατράνταχτα στοιχεία από τα οποία προέκυπτε οτι ο Wakefield κάθε άλλο παρά αμερόληπτος ήταν, αφού είχε υποβάλει αίτηση για δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για δικό του εμβόλιο ιλαράς ενώ ταυτόχρονα είχε πληρωθεί από δικηγορική εταιρεία που φιλοδοξούσε να μηνύσει εταιρείες παραγωγής του εμβολίου MMR. Τελικά το Lancet απέσυρε το άρθρο του Wakefield το 2010 και το Ιατρικό Συμβούλιο του Η.Β. αφαίρεσε από τον Wakefield την άδεια άσκησης του ιατρικού επαγγέλματος, ενώ εκτενείς μελέτες και μετα-αναλύσεις έδειξαν πειστικά ότι δεν υπάρχει καμιά σύνδεση ανάμεσα σε MMR και αυτισμό.Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου
|
Περιβαλλοντικός σύλλογος Δερβενοχωρίων
Μετά βασάνων και κόπων, επιτέλους ιδρυθήκαμε κι αποκτήσαμε νομική υπόσταση!!!
“Κάποιοι” είχαν αγωνία μήπως τα παρατήσαμε…μήπως κοροϊδεύαμε…μήπως ξεφουσκώσαμε…
Τελικά, προς απογοήτευσή τους τίποτα απ αυτά δε συνέβη…απλά δεν είχαν υπομονή.
Θέλουμε να ευχαριστήσουμε ΟΛΟΥΣ όσους προσέφεραν απ το υστέρημά τους, στους δύσκολους καιρούς που όλοι βιώνουμε, ώστε να μαζευτούν τα χρήματα και να συσταθεί ο Σύλλογος
Αυτό είχε ως συνέπεια απ τη μια να καθυστερήσουμε αρκετά στη σύσταση του Συλλόγου και απ την άλλη το έγκλημα στα Δερβενοχώρια να προχωρά κανονικά.
Εννοείται δε τα παρατάμε…για εμάς τους Δημότες των Δερβενοχωρίων ΤΩΡΑ ξεκινά ο αγώνας ενάντια σε όλους αυτούς που ξεπουλάνε το τόπο μας.
Η σιγουριά κάποιων ότι θα δρουν ανενόχλητοι, τους έκανε πολλές φορές να κάνουν εξόφθαλμα και προκλητικά σφάλματα για τα οποία ΘΑ ΚΛΗΘΟΥΝ να λογοδοτήσουν.
Η δύναμη των ΔΕΡΒΕΝΟΧΩΡΙΤΩΝ φάνηκε στη μεταστροφή που έκανε η ΤΕΡΝΑ και τελικώς πέρασε το καλώδιο υψηλής τάσης εκτός του Οικισμού της Στεφάνης.
Αν δε διαμαρτυρόντουσαν οι κάτοικοι (η Τοπική Αρχή είχε συμφωνήσει σε ΟΛΑ μαζί της) το καλώδιο θα είχε περάσει δίπλα απ τις σωληνώσεις ύδρευσης όλων των Δερβενοχωρίων.
Αγαπητέ Δήμαρχε Κε Περγάλια
ελπίζουμε τώρα που αποκτήσαμε νομική ισχύ (γιατί δικαίως σας ενοχλούσε να συνομιλείτε μαζί μας…ελπίζουμε τώρα που όλα πήραν το δρόμο τους να αλλάξετε στάση) θα θέλαμε να μας απαντήσετε γιατί ΔΕΝ ΤΗΡΗΣΑΤΕ την υπόσχεση που δώσατε ενώπιον των Κατοίκων των Δερβενοχωρίων στη Συνέλευση στο Πνευματικό κέντρο Σκουρτων (11/09/2016), όταν λέγατε πως θα κάνετε οτιδήποτε είναι δυνατό για να αποφευχθεί η περαιτέρω υποβάθμιση του τόπου στέλνοντας τους μηχανικούς τους δήμου για ελέγχους.
Σας εστάλη επιστολή και mail να στείλετε κλιμάκιο μηχανικών του Δήμου να ελέγξει το σημείο που θα τοποθετούνταν η ανεμογεννήτρια πάνω απ το κεφάλι των κατοίκων της Στεφάνης και να ελέγξει αν ήταν όλα νόμιμα…ΔΕΝ ΣΤΕΙΛΕΤΕ ΚΑΝΕΝΑΝ !!!
ΓΙΑΤΙ ???
Γράψατε τους κατοίκους και τα αιτήματά τους εκεί που δε πιάνει μελάνι…τους λόγους τους ξέρετε εσείς και θα θέλαμε να μας τους κοινοποιήσετε ώστε να καταλάβουν και οι δημότες προς τι, η αδιαφορία σας
Και “ευτυχώς” όλοι οι κάτοικοι έγιναν μάρτυρες του εγκλήματος της Στεφάνης όταν η τοποθέτηση αυτού του αίσχους της ανεμογεννήτριας πάνω απ τον οικμισμό της Στεφάνης πραγματοποιήθηκε ΠΡΟΚΛΗΤΙΚΟΤΑΤΑ τη Μεγάλη Παρασκευή ….ΝΤΡΟΠΗ !!!
Αυτά για την ώρα…έπεται και συνέχεια
«Πρόκειται για μια λυπηρή ιστορία. Εδώ δεν υπάρχει καμία αρχιτεκτονική, καμία αισθητική. Περισσεύει ο συμβολισμός, που δεν αποτυπώνεται μόνο στα αποκαλούμενα “μνημεία” που έχτισαν, αλλά και στη δομή της σκέψης, “να επανεφεύρουν τον εαυτό τους”.»Αυτή δεν είναι η αισθητική της μακεδονικής αρχιτεκτονικής, δεν αποτελεί ούτε καν μια νέα πρόταση, αλλά είναι το αποτέλεσμα της αισθητικής και του λάθους που γεννήθηκε σε κάποια άρρωστα μυαλά. Και συγκεκριμένα του ίδιου του πρωθυπουργού Νίκολα Γκρούεφσκι και του στενού του περιβάλλοντος. Ηταν ο ίδιος που λειτούργησε ως αρχιτέκτονας.Πριν από χρόνια, είχα δει τα αποκαλούμενα σχέδια, που ήταν κάτι μη αναγνωρίσιμα σκαριφήματα. Ηταν μια κυβερνητική απόφαση-διαταγή ενός δικτάτορα να κατασκευαστούν αυτά τα τερατουργήματα. Πρόκειται για μια επανάληψη της Ιστορίας ως φάρσας.Μετά τον σεισμό στα Σκόπια, που ισοπέδωσε την πόλη το 1963, δημιουργήθηκε μια ομάδα πολεοδόμων οι οποίοι, μετά από διεθνείς διαγωνισμούς και συνέδρια και με τη συνδρομή των καλύτερων του τότε κόσμου, όπως του Ελληνα Δοξιάδη, φτιάξαμε το νέο πολεοδομικό σχέδιο του κέντρου της πρωτεύουσας. Το σχέδιο έγινε το 1965 και άρχισε να εφαρμόζεται. Ομως, ο Γκρούεφσκι είχε άλλα σχέδια, δικά του.Οπως ο Χίτλερ, ήθελε να αφήσει το δικό του αποτύπωμα στον ιστό της πόλης. Πολλοί που άσκησαν κριτική έδωσαν έμφαση στα φτηνά υλικά, τις γυψοσανίδες, το υπερφίαλο κιτς, αλλά δεν είναι μόνον αυτό. Αντανακλά μια φασιστική ιδεολογία. Είναι ένα εσωτερικής κατανάλωσης φασιστικό σενάριο. Κάθε φασιστικό καθεστώς θέλει με σύμβολα να κυριαρχήσει στον λαό.Ο Γκρούεφσκι, σαν τρελός με πρόβλημα ταυτότητας, πρόβαλε στον αστικό ιστό τη σχιζοφρένειά του, εξέφρασε ένα σύμπλεγμα κατωτερότητας και προσπάθησε να το γιατρέψει εξάγοντας το πρόβλημά του σε όλο το έθνος. Εμείς δεν είχαμε πρόβλημα ταυτότητας. Αυτός είχε. Ομως, τώρα, λόγω του Γκρούεφσκι, όλο το έθνος δείχνει σαν να έχει πρόβλημα ταυτότητας.
»Ολα όσα έκαναν ήταν παράνομα, καταστρατήγησαν κάθε νόμο, πολλά κτίρια δεν είχαν άδεια από την πολεοδομία, ήταν αυθαίρετα, άλλα έχουν θέματα με το ποτάμι, καθώς χτίστηκαν πάνω στις όχθες, χωρίς υδροτεχνικές μελέτες.»Η τοποθέτηση των κτιρίων στον χώρο αυξάνει τον κίνδυνο πλημμύρας και εμποδίζει τον Αξιό να υπερχειλίσει. Αναγκάστηκαν επίσης να αλλάξουν το πολεοδομικό σχέδιο της πόλης 12 φορές μέσα σε έξι χρόνια, κάτι πρωτοφανές στα παγκόσμια χρονικά.»Εξοργιστικό ήταν επίσης ότι οι αρχιτέκτονες που έχτισαν αυτά τα τερατουργήματα, αλλά και οι γλύπτες, ήταν εντελώς άγνωστοι, με μηδενικό έργο. Ηταν απλώς κομματικοί φίλοι και πειθήνια όργανα. Πρόκειται για έναν συνδυασμό μηδέν τοις εκατό γνώσης και εκατό τοις εκατό αλαζονείας.»Ο προϋπολογισμός του έργου είναι επίσης σκάνδαλο. Αρχικά ήταν 86 εκατ. ευρώ, για να φτάσει πέρυσι τα 600 εκατ. και κανείς δεν ξέρει τώρα πόσο είναι. Τα συμβόλαια δόθηκαν σε “ημετέρους” από ένα σκοτεινό κέντρο, πολλά χρήματα κατέληξαν στις τσέπες ορισμένων, πριν φτάσουν στους κατασκευαστές. Δεν έγινε ούτε ένας διαγωνισμός, δεν συμμετείχε ούτε ένας γνωστός διεθνώς αρχιτέκτονας.»Το άγαλμα του Μεγαλέξανδρου ήταν το πρώτο έργο μιας νέας γλύπτριας που έδειξε σε όλους τη μεγαλοσύνη της έλλειψης ταλέντου. Πρόκειται για ντροπή και γνωρίζω πολλούς πολίτες που αποφεύγουν να περνάνε από το κέντρο γιατί νιώθουν ότι προσβάλλονται.»Την περίοδο ‘60-’70 τα Σκόπια ήταν φημισμένα για τη μοντέρνα αρχιτεκτονική τους και τώρα γίναμε περίγελος. Για μένα είναι οδυνηρό ακόμη και να το συζητάω. Ομως τώρα αλλάζουμε σελίδα. Δέκα χρόνια σκοτάδι παίρνουν τέλος. Το έθνος μας θα αναγνωρίσει την ελευθερία του μόνο όταν κατεδαφίσει αυτά τα κτίρια και πετάξει τα μπάζα τους στα σκουπίδια».
