ΟΡΕΙΝΟΣ

Όλα ξεκίνησαν από μια στιγμή απογοήτευσης.

Πριν από τριάντα έξι χρόνια, όταν αγοράστηκε εκείνο το πρώτο κομμάτι γης, δεν είχε σχεδόν τίποτε επάνω του. Χώμα, πέτρες, λίγα αγριόχορτα και, στη μέση περίπου, μια πελώρια αχλαδιά.

Ήταν το μοναδικό δέντρο. Ίσως γι’ αυτό έμοιαζε ακόμη μεγαλύτερη. Στεκόταν μόνη της μέσα στο γυμνό τοπίο, με τα κλαδιά της απλωμένα σαν μια μεγάλη φυσική ομπρέλα.

Ο νέος ιδιοκτήτης, μόλις την είδε, έκανε αμέσως μια σκέψη.

Το επόμενο Σάββατο θα έφερνε για πρώτη φορά την οικογένειά του στο καινούργιο κτήμα. Τη γυναίκα του και τα δυο μικρά κοριτσάκια τους. Δεν υπήρχε ακόμη σπίτι, ούτε καλύβα, ούτε τίποτε από όσα υπάρχουν σήμερα. Υπήρχε όμως η αχλαδιά.

Και αυτό του έφτανε.

Φαντάστηκε ένα τραπεζομάντιλο απλωμένο κάτω από τον ίσκιο της, ένα καλάθι με φαγητό, τα παιδιά να τρέχουν γύρω από τον κορμό και τους τέσσερίς τους να κάνουν το πρώτο τους οικογενειακό πικνίκ στη γη που μόλις είχε γίνει δική τους.

Καμιά φορά η χαρά δεν χρειάζεται πολλά. Ένα δέντρο και λίγη σκιά αρκούν για να χτίσεις μέσα σου μια ολόκληρη εικόνα.

Το Σάββατο ήρθε.

Μα όταν έφτασαν στο κτήμα, κάτι έλειπε.

Στην αρχή ίσως να μην κατάλαβε αμέσως τι ήταν. Το τοπίο φαινόταν παράξενα μεγαλύτερο, αλλά και περισσότερο έρημο. Ο ουρανός απέραντος. Κοίταξε προς το σημείο όπου στεκόταν η αχλαδιά.

Δεν υπήρχε πια.

Στη θέση της είχε απομείνει μονάχα ένα κομμάτι κορμού.

Ο προηγούμενος ιδιοκτήτης, στο διάστημα που μεσολάβησε, είχε επιστρέψει και την είχε κόψει σύρριζα για καυσόξυλα.

Η απογοήτευση ήταν πολύ μεγαλύτερη απ’ όσο θα δικαιολογούσε, ίσως, η απώλεια ενός δέντρου. Γιατί δεν είχε χαθεί μόνο η αχλαδιά. Είχε χαθεί και εκείνη η μικρή, μαγευτική εικόνα που είχε ήδη προλάβει να φτιάξει στο μυαλό του: η γυναίκα του, τα κοριτσάκια, το τραπεζομάντιλο και η πρώτη οικογενειακή μέρα κάτω από τη σκιά της.

Κοίταξε τον γυμνό τόπο και τον κομμένο κορμό.

Και κάπου εκεί, μέσα στην απογοήτευση, γεννήθηκε μια δημιουργική σκέψη. Όχι σαν μεγάλη απόφαση, αλλά περισσότερο σαν πείσμα:

«Αφού μου έκοψαν το μοναδικό δέντρο, θα φυτέψω εγώ πολλά».

Και άρχισε να φυτεύει.

Ένα δέντρο στην αρχή. Ύστερα άλλο ένα. Και άλλο. Κάποια έπιασαν, κάποια όχι. Άλλα χρειάστηκαν περισσότερο νερό, άλλα περισσότερο χρόνο. Υπήρξαν καλοκαίρια δύσκολα, χειμώνες βαρείς, φυτά που ξεράθηκαν και χρειάστηκε να φυτευτούν ξανά.

Τα χρόνια περνούσαν σχεδόν ανεπαίσθητα.

Τα μικρά δενδρύλλια έγιναν δέντρα. Τα κλαδιά άπλωσαν, οι σκιές ενώθηκαν. Εκεί όπου κάποτε το βλέμμα χανόταν στην ξεραΐλα, άρχισαν να σχηματίζονται μονοπάτια, ξέφωτα, φωλιές πουλιών και μια φύση που γεννιόταν και μεγάλωνε μέρα με τη μέρα.

Και τα κορίτσια μεγάλωσαν μαζί με τα δέντρα. Έγιναν γυναίκες και έφεραν, με τη σειρά τους, τα δικά τους παιδιά να παίξουν στις ίδιες σκιές.

Εκείνος ο νέος ιδιοκτήτης ήμουν εγώ.

Τριάντα έξι χρόνια μετά, κοιτάζω τις παλιές φωτογραφίες και δυσκολεύομαι να πιστέψω ότι πρόκειται για τον ίδιο τόπο. Εκείνο το πρώτο, γυμνό κομμάτι γης άπλωσε, ρίζωσε και μεταμορφώθηκε σε ένα ζωντανό, βιωματικό αγρόκτημα 65 στρεμμάτων. Σε έναν τόπο όπου η φύση δεν είναι απλώς θέαμα, αλλά εμπειρία ζωής.

Και τότε σκέφτομαι πάλι εκείνη την αχλαδιά.

Ο άνθρωπος που την έκοψε ήθελε απλώς λίγα καυσόξυλα. Δεν μπορούσε να φανταστεί ότι, κόβοντας ένα δέντρο, θα έδινε άθελά του το έναυσμα να γεννηθεί ένας ολόκληρος πράσινος κόσμος.

Ίσως τελικά αυτή να είναι και η πιο όμορφη παραβολή για τη ζωή:

Δεν μπορούμε πάντα να εμποδίσουμε κάποιον να μας κόψει την «αχλαδιά». Μπορούμε όμως να αποφασίσουμε τι θα κάνουμε με τον άδειο τόπο που μένει πίσω.

Να κοιτάμε με πίκρα ή με θυμό τον κομμένο κορμό ή να αρχίσουμε να φυτεύουμε.

Θέλει κόπο. Θέλει υπομονή. Και, πάνω απ’ όλα, θέλει χρόνο.

Αλλά, καμιά φορά, από ένα κομμένο δέντρο μπορεί να γεννηθεί ένα ολόκληρο δάσος.

Οδυσσέας Ελύτης :

«Το φαινόμενο της γέννησης στη γλώσσα και τη γραφή της είναι ίσως λιγότερο εντυπωσιακό, αλλά πολύ ισχυρότερο από το φαινόμενο του θανάτου. Και από αυτή την άποψη, της ελληνικής γλώσσας, η γέννηση και η διαμόρφωση με απασχολήσανε πολύ. Όχι μόνο σαν ποιητή που είναι φυσικό να πασχίζει να ξυπνήσει τα πράγματα από τη νάρκη τους μέσα στις λέξεις, θέλω να πω, να ξαναφέρει τις λέξεις στην κατάσταση του νεογέννητου‧ αλλά και σαν άνθρωπο που η ευαισθησία του απόχτησε με τα χρόνια την αγωγή της ακοής απέναντι σε ό,τι θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «ηχώ των φαινομένων».

Ζούμε σε μια εποχή όπου σχεδόν τα πάντα προσφέρονται για σύγκριση. Επιδόσεις, επαγγελματική επιτυχία, χρήματα, κοινωνική αναγνώριση, ακόμη και η προσωπική μας ζωή. Κοιτάζουμε γύρω μας και, πολλές φορές χωρίς να το καταλαβαίνουμε, μετράμε τον εαυτό μας με το μέτρο των άλλων.

Μόνο που η σύγκριση είναι ένα παράξενο μέτρο: σχεδόν ποτέ δεν μας λέει ποιοι πραγματικά είμαστε.

Αν συγκριθούμε με κάποιον που βρίσκεται μπροστά μας, μπορεί να αισθανθούμε ανεπαρκείς. Αν συγκριθούμε με κάποιον που βρίσκεται πίσω μας, μπορεί να αισθανθούμε σπουδαίοι. Και στις δύο περιπτώσεις, όμως, έχουμε παραδώσει στους άλλους το δικαίωμα να καθορίζουν την αξία μας.

Ο σπουδαίος ηθοποιός Βασίλης Διαμαντόπουλος το διατύπωσε όμορφα:

«Δεν πρέπει να προσπαθείς να γίνεις καλύτερος από τους άλλους. Θα πρέπει να γίνεις καλύτερος από τον εαυτό σου.»

Γιατί ο σημαντικότερος ανταγωνιστής μας δεν κάθεται στο διπλανό γραφείο, δεν κατοικεί στο διπλανό σπίτι και δεν εμφανίζεται στις οθόνες μας. Μας κοιτάζει κάθε πρωί από τον καθρέφτη.

Να ξέρουμε σήμερα κάτι περισσότερο από χθες. Να κάνουμε λίγο καλύτερα αυτό που κάναμε πρόχειρα. Να έχουμε περισσότερη υπομονή εκεί όπου κάποτε θυμώναμε. Να παραδεχόμαστε ευκολότερα ένα λάθος. Να ακούμε περισσότερο και να μιλάμε λιγότερο. Να σηκωνόμαστε λίγο γρηγορότερα ύστερα από μια αποτυχία.

Αυτές οι μικρές νίκες δεν έχουν χειροκρότημα. Δεν συνοδεύονται από μετάλλια και τίτλους. Είναι όμως ίσως οι σημαντικότερες, γιατί δεν αποδεικνύουν ότι ξεπεράσαμε κάποιον άλλον· αποδεικνύουν ότι ξεπεράσαμε κάτι από τον παλιό μας εαυτό.

Βέβαια, η σύγκριση με τους άλλους δεν είναι πάντοτε άχρηστη. Μπορεί να μας εμπνεύσει, να μας δείξει έναν δρόμο, να μας αποκαλύψει τι είναι δυνατόν να πετύχει ένας άνθρωπος. Το πρόβλημα αρχίζει όταν από εργαλείο γίνεται αυτοσκοπός. Όταν δεν θέλουμε πια να γίνουμε καλύτεροι, αλλά απλώς καλύτεροι από κάποιον.

Τότε η επιτυχία του άλλου γίνεται δική μας ήττα.

Ενώ δεν είναι.

Υπάρχει χώρος στη ζωή για πολλές διαφορετικές επιτυχίες, επειδή υπάρχουν πολλές διαφορετικές διαδρομές. Άλλος ξεκινά νωρίτερα, άλλος αργότερα. Άλλος προχωρά γρήγορα και άλλος αργά. Και μερικές φορές εκείνος που φαίνεται να έχει μείνει πίσω απλώς βαδίζει προς διαφορετική κατεύθυνση.

Η πιο τίμια ερώτηση στο τέλος της ημέρας δεν είναι:

«Ήμουν καλύτερος από τους άλλους;»

Αλλά:

«Ήμουν σήμερα λίγο καλύτερος από εκείνον που ήμουν χθες;»

Γιατί η πραγματική διάκριση δεν είναι να αφήσεις τους άλλους πίσω σου.

Είναι να καταφέρνεις, κάθε τόσο, να βελτιώνεις και να αφήνεις πίσω τον παλιό σου εαυτό.

«Η ελληνική γλώσσα, ο άνθρωπος, η θάλασσα… «Για κοιτάξετε πόσο θαυμάσιο πράγμα είναι να λογαριάζει κανείς πως, από την εποχή που μίλησε ο Όμηρος ως τα σήμερα, μιλούμε, ανασαίνουμε και τραγουδούμε με την ίδια γλώσσα. Κι αυτό δεν σταμάτησε ποτέ, είτε σκεφτούμε την Κλυταιμνήστρα που μιλά στον Αγαμέμνονα, είτε την Καινή Διαθήκη, είτε τους ύμνους του Ρωμανού και τον Διγενή Ακρίτα, είτε το Κρητικό Θέατρο και τον Ερωτόκριτο, είτε το δημοτικό τραγούδι.».