ΟΡΕΙΝΟΣ

Πάντα μου φαινόταν παράξενο… τα πράγματα που θαυμάζουμε στους ανθρώπους, η καλοσύνη και η γενναιοδωρία, η ειλικρίνεια, η κατανόηση και τα συναισθήματα, είναι τα συνοδευτικά στοιχεία της αποτυχίας στο σύστημά μας. Και τα χαρακτηριστικά που απεχθανόμαστε, η οξύτητα, η απληστία, η φιλαργυρία, η μικροψυχία, ο εγωισμός και το ατομικισμός, είναι τα χαρακτηριστικά της επιτυχίας. Και ενώ οι άνθρωποι θαυμάζουν τις πρώτες ιδιότητες, αγαπούν τα αποτελέσματα των δεύτερων.

το απόσπασμα είναι του Τζον Στάινμπεκ. Προέρχεται από το μυθιστόρημα Cannery Row (1945) και τα λόγια τα λέει ο ήρωας «Ντοκ»

Η αιχμή του βρίσκεται στην τελευταία πρόταση: θαυμάζουμε την καλοσύνη και την ειλικρίνεια, αλλά συχνά επιθυμούμε τον πλούτο και την ισχύ που βλέπουμε να αποκτώνται με απληστία και εγωισμό. Ο Στάινμπεκ δείχνει την απόσταση ανάμεσα στις αξίες που διακηρύσσουμε και στις ανταμοιβές που προσφέρει η κοινωνία.

Ο Τζον Στάινμπεκ (1902–1968) ήταν Αμερικανός συγγραφέας. Στα έργα του έγραψε με συμπόνια για τους εργάτες, τους φτωχούς και τους ανθρώπους που αγωνίζονται να επιβιώσουν. Ανάμεσα στα γνωστότερα βιβλία του είναι Άνθρωποι και ποντίκια, Τα σταφύλια της οργής και Ο δρόμος με τις φάμπρικες (Cannery Row), απ’ όπου προέρχεται το πιο πάνω απόσπασμα . Τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1962.




Προς τη Σύνταξη της εφημερίδας «Ο Παρατηρητής»
Από τον ανταποκριτή σας στον πλανήτη Γη.

26 Σεπτεμβρίου 2026

Αγαπητοί συνάδελφοι,

σήμερα θα ξεκινήσω με μια εικόνα.

Ένα μαιευτήριο.

Ένας χώρος όπου οι άνθρωποι περιμένουν να γεννηθεί η επόμενη γενιά τους.

Και πάνω του, τα σημάδια του πολέμου.

Πρώτη είδηση: οι άνθρωποι εξακολουθούν να πολεμούν ακόμη και δίπλα στην αρχή της ζωής.

Στο Κίεβο, ο πρόεδρος της Ουκρανίας επισκέφθηκε χθες μαιευτήριο που είχε υποστεί ζημιές από ρωσική αεροπορική επίθεση. (Reuters)

Δεν ξέρω πώς θα σας φανεί από εκεί μακριά αυτή η εικόνα.

Εδώ στη Γη όμως συμπυκνώνει ίσως ολόκληρη την ανθρώπινη αντίφαση:

στο ίδιο κτίριο, κάποιοι άνθρωποι προσπαθούν να φέρουν μια ζωή στον κόσμο και κάποιοι άλλοι, από μεγάλη απόσταση, στέλνουν μια μηχανή πολέμου.

Οι άνθρωποι έχουν καταφέρει να κάνουν τα όπλα τους εξαιρετικά ακριβή.

Δεν έχουν καταφέρει ακόμη να κάνουν εξίσου ακριβή την ειρήνη τους.

Δεύτερη είδηση: οι ισχυροί του πλανήτη πέρασαν μία εβδομάδα μιλώντας — και ανακάλυψαν ξανά πόσο δύσκολο είναι να αλλάξουν τον κόσμο.

Η μεγάλη εβδομάδα διπλωματίας στη Νέα Υόρκη πλησιάζει στο τέλος της. Πόλεμοι, Μέση Ανατολή, Ουκρανία, σχέσεις Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας βρέθηκαν στο επίκεντρο. Ακόμη και οι έντονες διπλωματικές κινήσεις της ισχυρότερης χώρας του πλανήτη έδειξαν, σύμφωνα με την αποτίμηση του Reuters, τα όρια της δύναμης ενός και μόνο ηγέτη να επιβάλει λύσεις σε έναν περίπλοκο κόσμο. (Reuters)

Ίσως αυτό αξίζει να το γνωρίζετε.

Οι άνθρωποι αγαπούν τους ισχυρούς ηγέτες.

Αλλά η Γη έχει γίνει τόσο αλληλοεξαρτώμενη ώστε ακόμη και ο ισχυρότερος άνθρωπος δεν μπορεί πλέον να κινήσει μόνος του όλα τα νήματα.

Ίσως τελικά η μεγαλύτερη δύναμη του μέλλοντος να μην είναι η ικανότητα να επιβάλλεις τη θέλησή σου, αλλά η ικανότητα να πείθεις τους άλλους να συνεργαστούν μαζί σου.

Τρίτη είδηση: οι άνθρωποι προσπαθούν τώρα να αποφασίσουν ποιος θα ευθύνεται για τις πράξεις μιας μηχανής.

Χθες στις Ηνωμένες Πολιτείες ο επικεφαλής της Ομοσπονδιακής Επιτροπής Εμπορίου υποστήριξε ότι, όταν ένας πράκτορας Τεχνητής Νοημοσύνης προκαλεί βλάβη, οι άνθρωποι και οι εταιρείες που τον κατασκεύασαν και του έδωσαν οδηγίες δεν μπορούν απλώς να ισχυριστούν ότι η μηχανή «έδρασε μόνη της». (Reuters)

Αυτό το ζήτημα ίσως σας ενδιαφέρει ιδιαίτερα.

Γιατί μέχρι σήμερα οι ανθρώπινοι νόμοι βασίζονταν σε μια απλή ιδέα:

πίσω από μια πράξη υπάρχει ένας άνθρωπος.

Τώρα εμφανίζονται συστήματα που μπορούν να εκτελούν αλληλουχίες ενεργειών με αυξανόμενη αυτονομία.

Και έτσι οι άνθρωποι βρίσκονται μπροστά σε ένα καινούργιο ερώτημα:

όταν μια μηχανή αποφασίζει, ποιος είναι υπεύθυνος για την απόφασή της;

Ο προγραμματιστής;

Η εταιρεία;

Ο χρήστης;

Η ίδια η μηχανή;

Υποψιάζομαι ότι αυτή η συζήτηση μόλις αρχίζει.

Και ίσως αποδειχθεί σημαντικότερη από πολλές πολιτικές συζητήσεις που σήμερα γεμίζουν τα πρωτοσέλιδα.

Τέταρτη είδηση: ενώ οι άνθρωποι συζητούν για το μέλλον, η θάλασσα αλλάζει ήδη το παρόν τους.

Στην Καλιφόρνια, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας και η διάβρωση των ακτών καταστρέφουν σπίτια, εξαφανίζουν παραλίες και αναγκάζουν ολόκληρες κοινότητες να αναρωτηθούν μέχρι πού μπορούν να υπερασπιστούν την ακτογραμμή τους απέναντι στον Ειρηνικό Ωκεανό. (Reuters)

Εδώ παρατήρησα κάτι παράξενο.

Οι άνθρωποι σχεδιάζουν τα σύνορά τους πάνω σε χάρτες με γραμμές.

Η θάλασσα δεν φαίνεται να ενδιαφέρεται για τις γραμμές τους.

Ούτε για την τιμή των σπιτιών τους.

Ούτε για τις εκλογές τους.

Ούτε για τις ιδεολογικές τους διαφωνίες.

Ακολουθεί απλώς τους νόμους της φυσικής.

Και ίσως αυτή να είναι μία από τις σκληρότερες αλήθειες που θα πρέπει να μάθει αυτός ο πολιτισμός: με τη φύση δεν διαπραγματεύεσαι. Προσαρμόζεσαι.

Θα κλείσω με κάτι που παρατήρησα σήμερα.

Οι άνθρωποι διαθέτουν τρία εκπληκτικά χαρίσματα.

Μπορούν να δημιουργούν.

Μπορούν να προβλέπουν.

Και μπορούν να επιλέγουν.

Το πρώτο το έχουν αποδείξει περίτρανα.

Κατασκεύασαν πόλεις, εμβόλια, διαστημόπλοια, ποιήματα και τώρα Τεχνητή Νοημοσύνη.

Το δεύτερο επίσης το κατακτούν.

Μπορούν να προβλέψουν την πορεία ενός πυραύλου, μιας καταιγίδας, ακόμη και την άνοδο μιας θάλασσας δεκαετίες αργότερα.

Το τρίτο όμως παραμένει το δυσκολότερο.

Να γνωρίζεις τι πρόκειται να συμβεί δεν σημαίνει ότι θα επιλέξεις και να το αποτρέψεις.

Ίσως λοιπόν, αγαπητοί αναγνώστες του μακρινού πλανήτη, το μέλλον των ανθρώπων να μην κριθεί τελικά από το πόσο ευφυείς θα γίνουν οι μηχανές τους.

Ίσως κριθεί από το αν οι ίδιοι θα γίνουν αρκετά σοφοί ώστε να χρησιμοποιήσουν εγκαίρως όσα ήδη γνωρίζουν.

Αυτό εξακολουθώ να περιμένω να δω.

Θα συνεχίσω να παρακολουθώ.

Αύριο θα σας γράψω ξανά.

Ο ανταποκριτής σας στη Γη.

26 Σεπτεμβρίου 2026

Νίκος Στρατής , Σπύρος Γκίκας

Ετοιμάζεται το εξώφυλλο…

Το κατόρθωμα κάνει τον ήρωα, αλλά η αφήγηση τού χαρίζει διάρκεια. Χωρίς τον Όμηρο, ίσως ο Αχιλλέας να ήταν ένας ακόμη λησμονημένος πολεμιστής.

«Πάντα γίνονται σύμφωνα με την ειμαρμένη», γράφει ο Διογένης Λαέρτιος, συνοψίζοντας τη σκέψη του Ηράκλειτου. Η φράση μοιάζει να λέει πως η ζωή μας είναι ήδη γραμμένη. Μα τι θέση απομένει τότε για τη θέληση και την προσπάθειά μας;

Δεν διαλέγουμε τον τόπο όπου γεννηθήκαμε, τους ανθρώπους που θα συναντήσουμε, ούτε όλες τις απώλειες που θα μας βρουν. Υπάρχουν γεγονότα που αλλάζουν την πορεία μας χωρίς να μας ρωτήσουν. Κι όμως, μέσα σε όσα μας συμβαίνουν, υπάρχει πάντοτε μια μικρή περιοχή ελευθερίας: ο τρόπος που θα σταθούμε απέναντί τους.

Το ίδιο χτύπημα μπορεί να κάνει έναν άνθρωπο σκληρό και έναν άλλον πιο συμπονετικό. Η ίδια αποτυχία μπορεί να γίνει παραίτηση ή αφετηρία. Δεν ελέγχουμε κάθε στροφή του δρόμου, αλλά τα βήματα που κάνουμε πάνω του είναι δικά μας.

Ίσως λοιπόν η ειμαρμένη να μην είναι ένα βιβλίο όπου έχουν γραφτεί όλες οι πράξεις μας. Ίσως είναι οι συνθήκες μέσα στις οποίες καλούμαστε να πράξουμε. Κι εκεί, ανάμεσα σε όσα δεν αλλάζουν και σε όσα μπορούμε ακόμη να αλλάξουμε, γράφεται η ανθρώπινη ιστορία.

Σαν συμπέρασμα και ευχή :

γαλήνη για όσα δεν περνούν από το χέρι μας, θάρρος για όσα περνούν και σοφία για να ξεχωρίζουμε τα δύο.