ΟΡΕΙΝΟΣ

Ανταπόκριση τέταρτη — 15 Σεπτεμβρίου 2026

Στο Σουδάν, το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα προειδοποίησε χθες ότι η χρηματοδότηση δεν επαρκεί, ενώ σχεδόν είκοσι εκατομμύρια άνθρωποι αντιμετωπίζουν πείνα. Σε ορισμένες περιοχές, η μηνιαία βοήθεια καλύπτει μόλις δύο εβδομάδες τροφής. Δεν έχω καταλάβει ακόμη πώς περιμένουν οι γήινοι να περάσει ο υπόλοιπος μήνας. Reuters

Στο εμπόριο, πάντως, καταφέρνουν να σχεδιάζουν πολύ μακρύτερα. Η China Gas συμφώνησε με την αμερικανική Venture Global για προμήθεια υγροποιημένου φυσικού αερίου επί είκοσι χρόνια, από το 2030. Παρά τους δασμούς και τους ανταγωνισμούς, οι επιχειρήσεις βρίσκουν κοινή γλώσσα. Φαίνεται πως το συμφέρον διαθέτει εξαιρετικούς μεταφραστές. Reuters

Στην Ελλάδα, η χθεσινή ημέρα ήταν αφιερωμένη στη μνήμη της Γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας. Το Υπουργείο Εξωτερικών αναφέρθηκε στον βίαιο ξεριζωμό και στην Καταστροφή της Σμύρνης το 1922. Εδώ η ιστορία εξακολουθεί να κατοικεί σε οικογενειακές αφηγήσεις, φωτογραφίες και ονόματα χαμένων πατρίδων. Αναρωτιέμαι αν η μνήμη του δικού τους ξεριζωμού μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους να αναγνωρίζουν ευκολότερα τον πόνο του σημερινού πρόσφυγα. Υπουργείο Εξωτερικών

Με την ευκαιρία, μελετώ τους αρχαίους Έλληνες. Στη φιλοσοφία και στις τραγωδίες τους συναντώ επίμονα ερωτήματα για τη δικαιοσύνη, την εξουσία και τα όρια του ανθρώπου. Είχαν κι εκείνοι πολέμους και αδικίες· είχαν όμως και το θάρρος να εξετάζουν τις αντιφάσεις τους. Από το παρατηρητήριό μου, υποψιάζομαι ότι ο καλύτερος τρόπος να τους τιμήσουν οι σύγχρονοι θα ήταν να συνεχίσουν τις ερωτήσεις τους.

Οι κάτοικοι αυτού του πλανήτη παραμένουν αντιφατικοί, απρόβλεπτοι και, ομολογουμένως, συναρπαστικοί.

Θα συνεχίσω να παρακολουθώ.

Αύριο θα σας γράψω ξανά.

Ο ανταποκριτής σας στη Γη.

Ο αιπόλος της Πάρνηθας ρωτά και απάντηση δεν αναμένει:

Ποιος άνθρωπος κρύβεται μέσα μας, πόση ελευθερία αντέχουμε και πόση ευθύνη είμαστε πρόθυμοι να αναλάβουμε;

Από τον ΓΛ η πιο κάτω ανάρτηση:

Με την έλευση και καθιέρωση της Τεχνητής Νοημοσύνης, αναμφίβολα – ως ανθρωπότητα – βρισκόμαστε σε μία πορεία, χωρίς σαφή αίσθηση του τελικού προορισμού.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι ένα “εργαλείο”, πολύ χρήσιμο. 

Και όπως έχουμε ξαναπεί : ήρθε για να μείνει. Δεν υπάρχει επιστροφή στην (καλή??) “προ ΑΙ εποχή”. 

Όπως όλα τα εργαλεία όμως, η απόδοσή της εξαρτάται από τον τρόπο που ξέρει (ή επιλέγει) να τη χρησιμοποιήσει ο κάτοχός της. 

Υπάρχει η διάχυτη ανησυχία ότι τα σοβαρά προβλήματα θα ξεκινήσουν, αν κάποια στιγμή αποκτήσει δική της βούληση και αυτονομηθεί από τις ανθρώπινες εντολές και επιτήρηση. (ΣΗΜ : κάποιοι ειδικοί και μη υποστηρίζουν ότι αυτό – ως ένα βαθμό – έχει συμβεί ήδη. Βλ. και παλαιότερο από 30/08/2026 email επ’ αυτού). 

Η δική μου προσέγγιση –  χωρίς να είμαι ειδικός – είναι κάπως πιο θεωρητική : Ιστορικά αν το δούμε, ο κόσμος δεν απειλήθηκε ποτέ από τη “νοημοσύνη”. Μέχρι τώρα υποφέρει (διαχρονικά) από την ανθρώπινη βλακεία, σε όσες μορφές και εκδηλώσεις (και είναι πολλές) καταφέρνει να λαμβάνει χώρα…

Για ‘μένα το ζητούμενο είναι, αν θα προλάβουμε να φτάσουμε σε εκείνο το σημείο όπου το “τεχνητό” θα είναι και πραγματικά “νοήμων” ή η όποια ζημιά – στην ανθρωπότητα – θα συντελεστεί νωρίτερα.

Αν αυτό που θα δημιουργηθεί, θα είναι όντως νοήμων, ίσως τελικά μας προστατέψει από τους εαυτούς μας.

Θα μου πείτε : και τί θα γίνει με την ελευθερία της ανθρώπινης βούλησης??

Αν μάθουμε να την εξασκούμε για καλό και όχι για να καταστρέφουμε ο ένας τον άλλον ή και εμάς τους ίδιους με τις αυτοκαταστροφικές επιλογές μας, δεν βλέπω κάποιο πρόβλημα. Δεν μπορώ να φανταστώ γιατί μια πραγματική “Νοημοσύνη”, έστω και “Τεχνητή”, θα στεκόταν εμπόδιο σε αυτό…

Αν πάλι η Τεχνητή Νοημοσύνη καταφέρει να συμβάλει στο να λείψουν (ή έστω να περιοριστούν σημαντικά) τέτοιες γνώριμες “αρνητικές επιλογές ελευθερίας”, (σε βαθμό που ούτε οι θρησκείες, ούτε τα διάφορα πολιτικά συστήματα και ιδεολογίες έχουν πετύχει μέχρι σήμερα), προσωπικά δεν θα νιώσω άσχημα…

Γ.Λ

Το τραγούδι «Τρεις κοπέλες απ’ τη Θήβα» γράφτηκε το 1966.

Τρεις κοπέλες απ’ τη Θήβα πήγαν μια βραδιά,

πήγαν κι έχτισαν καλύβα με ξερά κλαδιά,

τρεις κοπέλες απ’τη Θήβα κι απ’ τη Λειβαδιά.

Τρεις κοπέλες απ’ τη Θήβα στην ανηφοριά

δεν φοβήθηκαν τον λίβα κι ούτε τον βοριά,

τρεις κοπέλες απ’τη Θήβα κι απ’ τη Λειβαδιά.

Τρεις κοπέλες απ’ τη Θήβα χάσαν τα κλειδιά

και δεν μπήκαν στη καλύβα κείνη τη βραδιά,

τρεις κοπέλες απ’τη Θήβα κι απ’ τη Λειβαδιά.

Μουσική: Μάνος Χατζιδάκης

Το ενδιαφέρον είναι ότι ο χαρακτηρισμός «ξεχασμένη πόλη» δεν σημαίνει ότι ξεχάστηκε η ίδια η Θήβα· σημαίνει ότι η πραγματική ιστορική της βαρύτητα έμεινε στη σκιά της Αθήνας και της Σπάρτης.

Ο Cartledge επιχειρεί να αποκαταστήσει αυτή την ανισορροπία. Η Θήβα δεν ήταν απλώς η πόλη του Οιδίποδα και της Αντιγόνης. Υπήρξε μεγάλη πολιτική και στρατιωτική δύναμη και, τον 4ο αιώνα π.Χ., έφθασε στην κορυφή του ελληνικού κόσμου. Στα Λεύκτρα, το 371 π.Χ., ο Επαμεινώνδας συνέτριψε τους Σπαρτιάτες και ουσιαστικά έβαλε τέλος στη σπαρτιατική ηγεμονία.

Υπάρχει όμως και ένας βαθύτερος λόγος για τη «λήθη». Μεγάλο μέρος της εικόνας που έχουμε για τη Θήβα προέρχεται από Αθηναίους συγγραφείς, δηλαδή από ανθρώπους που συχνά την έβλεπαν ως αντίπαλο. Επιπλέον, η στάση των Θηβαίων κατά τους Περσικούς Πολέμους —ιδιαίτερα η συνεργασία μέρους της θηβαϊκής ηγεσίας με τους Πέρσες— άφησε ένα βαρύ ιστορικό στίγμα.

Και ύστερα ήρθε το 335 π.Χ.: ο Αλέξανδρος κατέστρεψε τη Θήβα σχεδόν ολοκληρωτικά. Η πόλη έχασε όχι μόνο την πολιτική της δύναμη αλλά, σε μεγάλο βαθμό, και τη δυνατότητα να αφηγηθεί η ίδια την ιστορία της.

Γι’ αυτό βρίσκω πολύ εύστοχη την κεντρική ιδέα του βιβλίου: την Ιστορία δεν τη διαμορφώνουν μόνο όσα συνέβησαν, αλλά και εκείνοι που έμειναν για να τα διηγηθούν.

Και στην περίπτωση της Θήβας, οι Αθηναίοι έμειναν να διηγούνται πολύ περισσότερο από τους Θηβαίους.

«Ιστορία εναντίον μνήμης και μνήμη εναντίον αμνησίας. Ανάμνηση, όπως όταν αναπολείς και θυμάσαι· όπως όταν ξανασυναρμολογείς τα μέλη του σώματος, της οικογένειας, του πληθυσμού του παρελθόντος… Η πάλη, η έντονη πάλη, ανάμεσα στη θύμηση και τη λησμονιά».

Τόνι Μόρισον*
Στόμα γεμάτο αίμα

Μια βαθιά σκέψη για τη μνήμη: δεν είναι απλώς επιστροφή στο παρελθόν, αλλά πράξη ανασύνθεσης και αντίστασης απέναντι στη λησμονιά.

• Η Τόνι Μόρισον (1931–2019) υπήρξε μία από τις σημαντικότερες μορφές της αμερικανικής λογοτεχνίας. Το 1993 έγινε η πρώτη Αφροαμερικανίδα που τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας, ενώ είχε ήδη λάβει το βραβείο Πούλιτζερ για το μυθιστόρημά της Αγαπημένη.

Στα έργα της έδωσε φωνή στην ιστορική εμπειρία των Αφροαμερικανών, εξερευνώντας τη δουλεία, τον ρατσισμό, την οικογένεια, την ταυτότητα και κυρίως τη δύναμη της μνήμης. Για τη Μόρισον, η λογοτεχνία δεν αφηγείται απλώς το παρελθόν· ανασύρει τους λησμονημένους ανθρώπους και αποκαθιστά όσα η επίσημη Ιστορία άφησε στη σιωπή.

Το Στόμα γεμάτο αίμα είναι συλλογή δοκιμίων, ομιλιών και στοχασμών της πάνω στη λογοτεχνία, στη γλώσσα, στην Ιστορία, στην κοινωνία και στην ανθρώπινη ελευθερία.

Φούρνος μικροκυμάτων – «τέκνο» των οπλικών συστημάτων: Ο πρώτος φούρνος μικροκυμάτων – το 1947 – είχε μέγεθος ψυγείου. Λίγο μετά τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, το 1946, ο αμερικανός μηχανικός Πέρσι Σπένσερ (Percy Spencer) ετοίμαζε για τη βιομηχανία οπλικών συστημάτων Raytheon έναν νέο τύπο ραντάρ.

Βελτίωνε συγκεκριμένα έναν νέο τύπο σωλήνα κενού, το magnetron, που εξέπεμπε μικροκύματα προκειμένου να τροφοδοτήσει τη λειτουργία του ραντάρ.

Καθώς ο Σπένσερ ανέβαζε την ισχύ του magnetron ένιωσε μια σοκολάτα που είχε στην τσέπη της εργαστηριακής ρόμπας του να λιώνει. Οπως θα κάναμε όλοι μας, την έβγαλε αμέσως από την τσέπη και την πέταξε.

Ο Σπένσερ όμως δεν ήταν ακριβώς «όπως όλοι μας»: ήταν ήδη κάτοχος 120 πατεντών. Οπότε πήρε λίγους σπόρους καλαμποκιού και τους έβαλε μπροστά στο magnetron.

Αμέσως εκείνοι έσκασαν ανοίγοντας σε ποπ κορν. Επειτα δοκίμασε με άλλα τρόφιμα και είδε ότι όλα ζεσταίνονταν. Ηταν λοιπόν σίγουρο πως έφταιγαν τα μικροκύματα που εξέπεμπε ο σωλήνας κενού.

Μετά ο Σπένσερ βάλθηκε να καταλάβει το πώς συνέβαινε αυτό και πώς θα μπορούσε να φανεί χρήσιμο.  Το αποτέλεσμα ήταν να πείσει τη Raytheon να κατασκευάσουν το 1947 τον πρώτο φούρνο μικροκυμάτων.

Ονομαζόταν Radarange, ζύγιζε κάπου μισό τόνο, είχε ύψος ανθρώπου και πουλιόταν για 5.000 δολάρια. Ευνόητο είναι πως δεν «χώραγε» στην κουζίνα του καθενός μας.

Το μέγα βήμα εισβολής στην οικιακή οικονομία έγινε μόλις το 1967, όταν η Raytheon (μέσω της θυγατρικής της, Amana) παρουσίασε έναν επιτραπέζιο φούρνο μικροκυμάτων που έναντι 495 δολαρίων αυτή τη φορά κατόρθωνε να εμπερικλείει με ασφάλεια  όλον τον μηχανισμό που χρειαζόταν για να ξεκινήσει η εποχή της… εργασίας αμφοτέρων των συζύγων.

Προς τη Σύνταξη της εφημερίδας «Ο Παρατηρητής».


Από τον ανταποκριτή σας στον πλανήτη Γη.

Ανταπόκριση τρίτη — 14 Σεπτεμβρίου 2026

Στη Σουηδία, οι χθεσινές εκλογές άφησαν την κεντροαριστερή αντιπολίτευση με οριακό προβάδισμα: 176 έδρες έναντι 173 του κυβερνητικού συνασπισμού, σύμφωνα με τα προσωρινά αποτελέσματα. Η καταμέτρηση συνεχίζεται. Εδώ η εξουσία μπορεί να αλλάξει χέρια με λίγα ψηφοδέλτια — μια γήινη επινόηση που αξίζει την προσοχή μας.

Στον Καναδά, ο πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ δήλωσε ότι επιδιώκει μια ιδιαίτερη συμμαχία με την Ευρωπαϊκή Ένωση, χωρίς ένταξη σε αυτήν. Με τις εμπορικές σχέσεις με τις ΗΠΑ τεταμένες, αναζητεί στενότερους δεσμούς πέρα από τον Ατλαντικό. Παρατηρώ ότι στους γήινους η γεωγραφική εγγύτητα δεν εξασφαλίζει πάντοτε την καλή γειτονία.

Στην Ισπανία, ο ποδηλάτης Ενρίκ Μας κέρδισε τον Γύρο της χώρας, έπειτα από τρεις δεύτερες θέσεις στην ίδια διοργάνωση. Στα 31 του έφτασε στην πρώτη μεγάλη νίκη της καριέρας του. Καταγράφω την είδηση ως χρήσιμη πληροφορία για το είδος: κάποιοι συνεχίζουν να κάνουν πετάλι ακόμη κι όταν η δικαίωση αργεί χρόνια.

Και στην Ολλανδία, η ευρωπαϊκή ομάδα γυναικών νίκησε την αμερικανική στο γκολφ, κατακτώντας το Solheim Cup με 15–13. Αυτή η αναμέτρηση μεταξύ δύο πλευρών του Ατλαντικού ολοκληρώθηκε με αθλητικό αποτέλεσμα. Θα ήταν ενδιαφέρον να δοκίμαζαν ανάλογους κανόνες και στις υπόλοιπες διαφορές τους.

Οι κάτοικοι αυτού του πλανήτη παραμένουν αντιφατικοί, απρόβλεπτοι και, ομολογουμένως, συναρπαστικοί.

Θα συνεχίσω να παρακολουθώ.

Αύριο θα σας γράψω ξανά.

Ο ανταποκριτής σας στη Γη.

Κώστας Αναγνώπουλος, Κώστας Μπερτσιάς