ΟΡΕΙΝΟΣ

Το παρελθόν με γαληνεύει·
το παρόν το παλεύω·
το μέλλον είναι θολό και άγνωστο.
Μα όπως είπε κι ο Χάξλεϋ, ο κόσμος είναι αυταπάτη —
και γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο αξίζει να τον παίρνουμε στα σοβαρά!

ΚΜ

Ζούμε σε μια εποχή που λατρεύει το «νέο». Το καινούργιο πρόσωπο, την καινούργια ιδέα, την καινούργια τεχνολογία. Σαν να είναι η φρεσκάδα το μοναδικό νόμισμα αποδοχής. Κι όμως, ο άνθρωπος δεν είναι προϊόν με ημερομηνία λήξης· είναι διαδρομή.

Η αξία μας δεν μειώνεται επειδή αλλάζουμε. Αντίθετα, η αλλαγή είναι το αποτύπωμα της ζωής επάνω μας. Οι ρυτίδες δεν είναι ρωγμές φθοράς, αλλά χαράξεις εμπειρίας. Τα λάθη δεν είναι αποδείξεις ανεπάρκειας, αλλά τεκμήρια τόλμης. Το πέρασμα του χρόνου δεν αφαιρεί — προσθέτει. Προσθέτει μνήμη, κρίση, βάθος.

Συχνά συγχέουμε την αξία με την απόδοση. Όσο «παράγουμε», όσο εντυπωσιάζουμε, όσο ανταγωνιζόμαστε, νιώθουμε χρήσιμοι. Όταν όμως οι ρυθμοί πέφτουν ή οι ρόλοι αλλάζουν, αρχίζουμε να αμφιβάλλουμε για τον εαυτό μας. Είναι μια παγίδα της σύγχρονης κουλτούρας: να μετρά τον άνθρωπο με εξωτερικά κριτήρια και όχι με το εσωτερικό του μέγεθος.

Η ωριμότητα δεν είναι παραίτηση· είναι ελευθερία.

Ελευθερία από την ανάγκη της διαρκούς επιβεβαίωσης.

Ελευθερία να επιλέγεις με επίγνωση.

Ελευθερία να λες «όχι» χωρίς φόβο και «ναι» χωρίς ενοχές.

Όσο νωρίτερα κατανοήσουμε ότι η αξία μας είναι εγγενής και όχι διαπραγματεύσιμη, τόσο λιγότερο θα φοβόμαστε το πέρασμα του χρόνου.

Κάθε ηλικία έχει τη δική της δύναμη. Η νεότητα έχει ορμή. Η μέση ηλικία έχει ευθύνη. Η ωριμότητα έχει σοφία.

Καμία δεν υπερτερεί της άλλης· όλες συνθέτουν την ενότητα του ανθρώπου.

Να μεγαλώνεις δεν σημαίνει να μικραίνεις. Σημαίνει να βαθαίνεις. Και το βάθος —όπως και η θάλασσα— δεν χάνει την αξία του επειδή δεν αφρίζει στην επιφάνεια.

Όταν το κατανοήσουμε αυτό, θα πάψουμε να ζούμε με το άγχος της σύγκρισης και θα αρχίσουμε να ζούμε με τη χαρά της συνέχειας. Σε οποιαδήποτε ηλικία.

ΚΜ

S

Καβάλα στου παππού του Νίκου το μουλάρι στη θέση Τσαμπαδες (τώρα στο βυθό της λίμνης του Μόρνου)

Η Εξάτμιση της Φλόγας

Η ρήση του Φραντς Κάφκα —«Κάθε επανάσταση εξατμίζεται και αφήνει πίσω της μόνο τη γλίτσα μιας νέας γραφειοκρατίας»— δεν είναι μια απλή διαπίστωση· είναι ένας χρησμός που αντηχεί στους αιώνες, μια προειδοποίηση χαραγμένη στον τοίχο της ιστορίας.

Στην αυγή της, η επανάσταση αναβλύζει ως απόλυτη καθαρότητα. Είναι η ιερή στιγμή της ρήξης, μια σπίθα που υπόσχεται να κάψει το παλιό και να φωτίσει το δίκαιο. Κατοικείται από πάθος, από μια ηθική ορμή που αγγίζει τα όρια του μεταφυσικού. Εκεί, στο μεταίχμιο της ανατροπής, οι άνθρωποι δεν πιστεύουν απλώς ότι γκρεμίζουν έναν θρόνο· πιστεύουν ότι επαναπροσδιορίζουν την ίδια την ουσία της ανθρώπινης ελευθερίας.

Κι όμως, ο Κάφκα βλέπει το τέλος πριν την αρχή: η επανάσταση «εξατμίζεται». Όπως το νερό που κοχλάζει, υψώνεται σε έναν αιθέριο ατμό και χάνεται στις χαραμάδες του χρόνου. Αυτό που απομένει δεν είναι η ιερή φλόγα, αλλά ένα πικρό κατακάθι: η γλίτσα μιας νέας γραφειοκρατίας. Ένας λαβύρινθος από σφραγίδες, ψυχρούς κανόνες και απρόσωπες ιεραρχίες. Μια νέα αρχιτεκτονική εξουσίας που, με το πρόσχημα της τάξης, αναπαράγει την ίδια παγωμένη βία που κάποτε ορκίστηκε να αφανίσει.

Η επιλογή της λέξης «γλίτσα» είναι μια αισθητική μαχαιριά. Δεν είναι στερεή, δεν είναι καθαρή· είναι κάτι γλοιώδες που προσκολλάται στην ψυχή, μια υγρασία που σαπίζει τα θεμέλια της ελπίδας. Εκεί, το όραμα γίνεται διαδικασία, η προσμονή μετατρέπεται σε έντυπο και η ανθρώπινη ύπαρξη αρχειοθετείται σε έναν σκονισμένο φάκελο.

Ίσως, όμως, πίσω από τον σκοτεινό αυτόν στοχασμό, να κρύβεται μια βαθιά ελπίδα. Μια υπενθύμιση πως η αληθινή επανάσταση δεν κρίνεται στα οδοφράγματα, αλλά στα άβατα της συνείδησης. Δεν είναι η κατάληψη των ανακτόρων, αλλά η διάλυση της ανάγκης μας για αφέντες. Όσο η εσωτερική μας δομή παραμένει δέσμια του φόβου και του ελέγχου, κάθε εξέγερση θα γεννά αναπόφευκτα τον δεσμοφύλακά της.

Η ιστορία μας διδάσκει με τον πιο σκληρό τρόπο: τα καθεστώτα γκρεμίζονται σε μια νύχτα, όμως οι συνειδήσεις χρειάζονται αιώνες για να μεταμορφωθούν. Η πιο δύσκολη επανάσταση —αυτή που δεν αφήνει «γλίτσα» στο πέρασμά της— είναι εκείνη που δεν οικοδομεί νέους μηχανισμούς, αλλά σπέρνει τους σπόρους μιας νέας, ανυπότακτης ευθύνης.

Σε έναν κόσμο που πνίγεται στους θεσμούς, ο Κάφκα μας καλεί σε μια διαρκή, στοχαστική εγρήγορση: κάθε φορά που ονειρευόμαστε το «μετά», ας προσέχουμε μην χτίσουμε έναν καθρέφτη του «πριν».