«Ποιος έχτισε τη Θήβα την επτάπυλη;
Στα βιβλία δεν βρίσκεις παρά των βασιλιάδων τα ονόματα.
Οι βασιλιάδες κουβάλησαν τ’ αγκωνάρια;»
Με αυτά τα ερωτήματα ο Μπέρτολτ Μπρεχτ δεν αμφισβητεί απλώς τον τρόπο με τον οποίο γράφτηκε η Ιστορία. Αμφισβητεί το ίδιο το βλέμμα μας πάνω της. Γιατί η Ιστορία που μάθαμε είναι γεμάτη βασιλιάδες, στρατηγούς, αυτοκράτορες και κατακτητές, αλλά σχεδόν άδεια από εκείνους που έχτισαν τα τείχη, όργωσαν τη γη, έσκαψαν τα θεμέλια και πολέμησαν στις μάχες.
Γνωρίζουμε τον Κάδμο, τον μυθικό ιδρυτή της Θήβας. Δεν γνωρίζουμε, όμως, ούτε έναν από τους ανθρώπους που πελέκησαν τις πέτρες της. Θυμόμαστε εκείνον που έδωσε την εντολή, όχι εκείνον που μάτωσε για να την εκτελέσει. Το έργο αποδίδεται στον ηγεμόνα, ενώ ο κόπος χάνεται μέσα στην ανωνυμία του πλήθους.
Οι βασιλιάδες δεν κουβάλησαν τα αγκωνάρια. Κατοίκησαν, όμως, στα παλάτια που άλλοι έχτισαν και έδωσαν το όνομά τους σε κατορθώματα που άλλοι πραγματοποίησαν. Αυτή είναι μία από τις παλαιότερες αδικίες της Ιστορίας: μετατρέπει τη συλλογική δημιουργία σε ατομικό μεγαλείο και αφήνει τους πραγματικούς δημιουργούς χωρίς πρόσωπο και χωρίς φωνή.
Πίσω από κάθε μεγάλο μνημείο υπάρχουν χιλιάδες άγνωστα χέρια. Πίσω από κάθε νίκη, χιλιάδες νεκροί χωρίς όνομα. Πίσω από κάθε ευημερούσα πολιτεία, γενιές ανθρώπων που εργάστηκαν, στερήθηκαν και θυσιάστηκαν. Κι όμως, τα βιβλία κρατούν συνήθως το όνομα εκείνου που στεκόταν στην κορυφή και ξεχνούν εκείνους που βάσταζαν ολόκληρη την πυραμίδα.
Ο Μπρεχτ μάς καλεί να διαβάσουμε την Ιστορία από κάτω προς τα πάνω. Να μη ρωτάμε μόνο ποιος κυβέρνησε, αλλά και ποιος δούλεψε. Όχι μόνο ποιος νίκησε, αλλά και ποιος σκοτώθηκε. Όχι μόνο ποιος έδωσε το όνομά του στο έργο, αλλά και ποιος το δημιούργησε.
Γιατί οι πολιτισμοί δεν χτίστηκαν μόνο με αποφάσεις ηγεμόνων. Χτίστηκαν με ιδρώτα, πληγές, υπομονή και ανώνυμη εργασία. Και ίσως η αληθινή δικαιοσύνη της Ιστορίας αρχίσει τη στιγμή που, δίπλα στα ονόματα των βασιλιάδων, θα αναζητήσουμε επιτέλους και εκείνους που κουβάλησαν τα αγκωνάρια.
