ΟΡΕΙΝΟΣ

   

Παίρνετε μια ντουζίνα τανκς,

ένα μυστρί και μία πλάκα

κι αφού ξορκίσετε τον Μαρξ

θεμελιώνετε ατάκα

διαλέγετε ένα πτηνό

ει δυνατόν με δυο κεφάλια

το στήνετε στον Υμηττό

με τα φτερά του σαν βεντάλια

Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών

άνευ Βουλής και εκλογών

έτσι τα έθνη μόνο ζουν

ταρατατζούμ ταρατατζούμ ταρατατζούμ

Βάζετε για πρωθυπουργό

της Σαντορίνης τον ωραίο

και δεν πειράζει για μετά

τ’ αδίκημα είναι στιγμιαίο

συγκέντρωσις είναι εφικτή

το μάξιμουμ ενός ατόμου

κι έτσι αποφεύγεται η ειρκτή

και η εξάρθρωσις του ώμου

Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών

άνευ Βουλής και εκλογών, κύριοι

έτσι τα έθνη μόνο ζουν

ταρατατζούμ ταρατατζούμ ταρατατζούμ

Συλλήψεις είναι αποδεκτές

Τρίτη, Τετάρτη και Σαββάτο

αλλά μπορείτε κι από χθες

για να τους έχετε από κάτω

πρόσφορη μέρα για όλα αυτά

μία απ’ τις τόσες του Απρίλη

αρχίζετε πρωί πρωί

και τελειώνετε το δείλι

Τραγούδι: «Μαθήματα δικτατορίας» ή πιο γνωστό ως «Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών».

•Ας είμαι ξεκάθαρος.Απεχθανομαι τους μουλάδες και τον ισλαμοφασισμό ιδίως όταν έχει τάση περιφερειακής και επέκεινα παγκόσμιας επικράτησης.Αλλά..δεν διανοούμαι να γίνει χειρότερος και πιο επιθετικός ισχυρότερος ,όσο κι αν θεωρώ τον Τραμπ μισότρελο κυριολεκτικά όχι μεταφορικά.Ευχομαι να πιάσει τόπο ο φόρος αίματος ανάμεσα δε των 110 παιδιών- μαθητριών της παράπλευρης απώλειας του επαρχιακού σχολείου.Σηκωθηκαν οι τρίχες μου.Ευχομαι να πέσουν.

•Το 1964 ούτε ο πιο απαισιόδοξος αναλυτής δεν θα μπορούσε να πει ότι στο Βιετνάμ η πανίσχυρη Αμερική κινδύνευε με φιάσκο.Απο κάτι πεινασμένους ,καχεκτικούς,μισόγυμνους που στήνανε παγίδες στη ζούγκλα και κρύβονταν σε λαγούμια.Μια χούφτα ρύζι και τσάι.Τα ναπαλμ έκαιγαν χωριά κρυψώνες,θάνατος και τρόμος,κι αυτοί ξεμύτισαν κατάματα στη μοίρα ,στο όνομα του Χο Τσι Μινχ και του κομμουνισμού.Και νίκησαν.Τι κατάλαβαν;Αλλο θέμα.Νικησαν όμως.Το μεγαλύτερο δυτικό φιάσκο του 20ου αιώνα.Ηρθαν κι άλλα μετά.

•Στο situation room ο έκπληκτος Κενεντι και μετά ο Τζόνσον.Περιστοιχισμενοι από τα καλύτερα μυαλά στην ανάλυση.Ο Ρομπερτ Μακναμαρα και ο Ντην Ρασκ ανάμεσά τους.Ονοματα που εκθείαζε ο αμερικανοτραφης αειμνηστος πατέρας μου Ευάγγελος Μπιτσαξης και τα έχω συγκρατήσει.Οι αλάθητοι,οι αδιαφιλονίκητοι και βέβαια ο Κενεντι της καρδίας του.Απο καλές οικογενειες,άριστες σπουδες ότι καλύτερο .Ογκολιθοι του δημοκρατικού κατεστημένου.

•Τι έπαθαν;Μια διαταραχή που έχει καταγραφεί στην επιστήμη.Την αντιληπτική πλάνη του αλάθητου.Την ναρκισσιστική αίσθηση αναλυτικής υπεροχής που οδηγεί στη ψευδαίσθηση του αλάθητου.Ειναι πολύ συχνή διαταραχή στους εκάστοτε παντοδύναμους.Συνδεεται με αρκετές συναφείς παθήσεις.Το confirmation bias όταν επιβεβαιώνεσαι από τους ιδιοτελείς κόλακες,το Dunning Krug effect η υπερεκτίμηση δυνατοτήτων από χαμηλόνοες και την cognitive dissonance την άρνηση πληροφοριών που είναι αντίθετες με τη γνώμη του ηγεμονος.Σημερα στο situation room πλην του ανισόρροπου γενικωτερα Τραμπ κάθεται ο Βανς,επίδοξος διάδοχος,ο Ρουμπιο,πιο λογικός αλλά ευγνώμων,ένας περίεργος εμφανώς ψυχοπαθής υπουργός Άμυνας.Οι έμπειροι μηχανισμοί που συνήθως αναλύουν χωρίς προκατάληψη έχουν μπει στο περιθώριο.Παραξενο χαρμάνι.Θα τους βγει;δεν ξέρω.δεν είμαι στρατιωτικός αναλυτής.Απλως διαβάζω .

•Το δανείζομαι από τον καλό βουλευτή Στέφανο Παραστατιδη.Το 1958 ο Μαο επικήρυξε τα κουνούπια γιατί έτρωγαν το σιτάρι και τους σπόρους.Δεκαδες εκατομμύρια συμπαθή πτηνά εξοντώθηκαν.Μετα;τους έπνιξαν τα κουνούπια και τα έντομα που έτρωγαν τα σπουργίτια.Τζιφος.Επεσε κι άλλο η αγροτική παραγωγή και είχαν και ασθένειες.Στην αγγλοκρατούμενη Ινδία επικήρυξαν τις κόμπρες γιατί δάγκωναν.Καθε Ινδός που έφερνε μια νεκρή κόμπρα αμειβόταν με μερικές ρουπίες.Και τι έγινε;Αρχισαν οι φτωχοδιαβολοι να εκτρέφουν κόμπρες και ο πληθυσμός των όφεων αντί να μειωθεί αυξήθηκε.

•Αφήνω στην άκρη τα διδάγματα της μυθολογίας και κάποιες ιστορίες της Παλαιας Διαθήκης.Δαυιδ και Γολιάθ ,Λερναία Ύδρα,αυτήν ειδικά και τον ομώνυμο άθλο του Ηρακλεους.Δεν απαιτώ από αμερικανικά επιτελεία και βεβαίως από τον Τραμπ τέτοια παιδεία.

•Κι ένα παλιό νεοκυματιστικο τραγούδι

«Τέσσερεις στρατηγοί κιναν και παν/για πόλεμο στο μακρινό το Ιράν/ο πρώτος από πόλεμο δεν κατέχε/ο δεύτερος τις κακουχίες δεν άντεχε/ο τρίτος ήταν υποκείμενο γελοίο/κι ο τέταρτος φοβοτανε το κρύο.»

•Ειλικρινά ελπίζω να μην αποκτήσει κυριολεκτική σημασία το μελωδικό χιούμορ της γενιάς του 60.

Όλα Πάνος Μπιτσαξής

Ο Νοτιοαφρικανός συγγραφέας Damon Galgut είπε κάποτε:

«Είμαι εντάξει με την τραγωδία. Η κωμωδία είναι που δεν ξέρω πώς να διαχειριστώ».

Η φράση αυτή κρύβει μια βαθιά αλήθεια για τη λογοτεχνία — και ίσως και για την ίδια τη ζωή. Η τραγωδία είναι, κατά κάποιον τρόπο, πιο «καθαρή». Ο πόνος, η απώλεια, η σύγκρουση και η πτώση έχουν μια εσωτερική σοβαρότητα που δίνει στον συγγραφέα ένα σαφές πεδίο. Η τραγωδία μιλά για τα μεγάλα βάρη της ανθρώπινης ύπαρξης: τη μοίρα, την ευθύνη, το λάθος, τον χρόνο. Από την αρχαία ελληνική δραματουργία μέχρι τη σύγχρονη πεζογραφία, η τραγωδία διαθέτει μια σχεδόν φυσική αξιοπρέπεια.

Η κωμωδία, αντίθετα, είναι πολύ πιο δύσκολη. Δεν αρκεί να προκαλέσει γέλιο· πρέπει να αγγίξει την αλήθεια χωρίς να την καταστρέψει. Το γέλιο είναι λεπτή ισορροπία: ένα βήμα παραπέρα και γίνεται γελοιοποίηση, ένα βήμα πίσω και γίνεται απλή ελαφρότητα. Η κωμωδία απαιτεί ακρίβεια, ρυθμό και βαθιά κατανόηση της ανθρώπινης αδυναμίας.

Ίσως γι’ αυτό πολλοί συγγραφείς αισθάνονται πιο ασφαλείς μέσα στη σκιά της τραγωδίας παρά στο φως της κωμωδίας. Η τραγωδία συγχωρεί την υπερβολή· η κωμωδία δεν συγχωρεί την αδεξιότητα.

Τελικά όμως οι δύο αυτές μορφές δεν είναι αντίθετες. Στην πραγματική ζωή συχνά συνυπάρχουν. Το ίδιο γεγονός μπορεί να είναι τραγικό για κάποιον και κωμικό για έναν άλλον. Και πολλές φορές το γέλιο είναι απλώς ο πιο ανθρώπινος τρόπος για να αντέξουμε την τραγωδία.

Ίσως λοιπόν η δυσκολία της κωμωδίας να μην είναι τεχνική αλλά υπαρξιακή: για να γελάσεις με τον κόσμο πρέπει πρώτα να τον έχεις καταλάβει — και λίγο συγχωρήσει.

Τελευταία αποφάσισα να βάλω μια τάξη στη βιβλιοθήκη μου. Με φυσικό επακόλουθο να βρεθώ μπροστά σε αγαπημένα βιβλία της πρώιμης νιότης μου.

Σκέφτηκα ότι ίσως κάποιοι αναγνώστες να έβρισκαν ενδιαφέρον να γνωρίσουν — ή να θυμηθούν — την κεντρική ιδέα, όπως λέγαμε παλιά, ορισμένων από αυτά τα βιβλία.

Σήμερα θα αναφερθούμε σε έναν μεγάλο διανοητή του περασμένου αιώνα, τον διάσημο John Kenneth Galbraith.

Ο Galbraith, ιδιαίτερα στο έργο του «Η Εποχή της Αβεβαιότητας», προσπάθησε να δείξει ότι η οικονομία είναι λιγότερο μια «μηχανική επιστήμη» και περισσότερο μια ιστορία ιδεών, συμφερόντων και εξουσίας.

Δέκα βασικές ιδέες του Galbraith

Η οικονομία δεν είναι ακριβής επιστήμη.
Οι οικονομικές θεωρίες επηρεάζονται από την εποχή, την ιδεολογία και τα συμφέροντα.

Η αγορά δεν είναι πάντα αυτορρυθμιζόμενη.
Η ιδέα της «αόρατης χείρας» του Adam Smith λειτουργεί μόνο σε ορισμένες συνθήκες.

Οι μεγάλες επιχειρήσεις έχουν τεράστια δύναμη.
Στον σύγχρονο καπιταλισμό η οικονομία δεν ελέγχεται μόνο από την αγορά αλλά και από μεγάλους οργανισμούς.

Η τεχνοκρατική διοίκηση αντικαθιστά τον επιχειρηματία.
Στις μεγάλες εταιρείες η εξουσία περνά σε μια «τεχνοδομή» (managers, ειδικούς και διοικητές).

Η διαφήμιση δημιουργεί ανάγκες.
Η κατανάλωση δεν είναι πάντα φυσική ανάγκη, αλλά συχνά αποτέλεσμα επιρροής.

Η ανισότητα είναι σύμφυτη με το σύστημα.
Ο καπιταλισμός παράγει πλούτο αλλά και σημαντικές κοινωνικές ανισότητες.

Ο ρόλος του κράτους είναι αναγκαίος.
Ο Galbraith επηρεάστηκε από τις ιδέες του John Maynar Keynes για κρατική παρέμβαση στην οικονομία.

Οι οικονομικές κρίσεις επαναλαμβάνονται.
Η ιστορία δείχνει ότι οι άνθρωποι ξεχνούν τα λάθη του παρελθόντος και τα επαναλαμβάνουν.

Η οικονομική σκέψη επηρεάζεται από την εξουσία.
Πολλές οικονομικές θεωρίες υπηρετούν τα συμφέροντα ισχυρών ομάδων.

Η αβεβαιότητα είναι μόνιμο χαρακτηριστικό της οικονομίας.
Καμία θεωρία δεν μπορεί να προβλέψει πλήρως το μέλλον.

Τελικά

Ο Galbraith υποστήριξε ότι η οικονομία δεν είναι ένα ουδέτερο σύστημα νόμων, αλλά ένα πεδίο όπου συγκρούονται ιδέες, δύναμη και κοινωνία.

Το βιβλίο του, η εποχή της αβεβαιότητας, παραμένει επίκαιρο ιδιαίτερα σήμερα με το ταραγμένο και αβέβαιο γεωπολιτικό περιβάλλον.

Γιατί μας θυμίζει κάτι απλό: ότι πίσω από τις θεωρίες και τους αριθμούς βρίσκονται πάντα άνθρωποι — με τα πάθη, τα συμφέροντα και τις αυταπάτες τους.

Και ίσως τελικά η μεγαλύτερη σοφία να μην είναι να πιστεύουμε ότι κατανοούμε πλήρως την οικονομία, αλλά να θυμόμαστε πόσο εύκολα οι βεβαιότητες μιας εποχής μετατρέπονται στις αυταπάτες της επόμενης…