ΟΡΕΙΝΟΣ

«Δεν έβρεχε όταν ο Νώε έχτισε την κιβωτό.»
— Howard Ruff*

Η φράση αυτή, είτε τη δει κανείς κυριολεκτικά είτε συμβολικά, κρύβει μια αλήθεια για τη ζωή: οι μεγάλες προετοιμασίες γίνονται πριν εμφανιστεί η ανάγκη τους.

Οι περισσότεροι άνθρωποι κινητοποιούμαστε όταν το πρόβλημα βρίσκεται ήδη μπροστά μας. Όταν ξεσπά η καταιγίδα, αναζητούμε καταφύγιο· όταν εμφανιστεί η κρίση, ψάχνουμε λύσεις· όταν χαθεί η υγεία, αναλογιζόμαστε την αξία της. Όμως η σοφία βρίσκεται στην πρόβλεψη και όχι στην εκ των υστέρων αντίδραση.

Ο Νώε, σύμφωνα με τη βιβλική αφήγηση, εργάστηκε για χρόνια χωρίς να βλέπει τα σημάδια της επερχόμενης καταστροφής. Η κιβωτός ήταν έργο πίστης, υπομονής και διορατικότητας. Ήταν η απόφαση να προετοιμαστεί για κάτι που οι άλλοι θεωρούσαν απίθανο.

Το ίδιο ισχύει και στη σύγχρονη ζωή. Η αποταμίευση γίνεται πριν από την οικονομική δυσκολία, η απόκτηση γνώσεων πριν από την επαγγελματική πρόκληση, η καλλιέργεια των ανθρώπινων σχέσεων πριν από τις δύσκολες ώρες. Ακόμη και ένας αμπελουργός γνωρίζει ότι η καλή σοδειά δεν εξαρτάται μόνο από τον τρύγο, αλλά κυρίως από τις φροντίδες που προηγήθηκαν πολλούς μήνες νωρίτερα.

Η πρόνοια δεν είναι απαισιοδοξία. Είναι μια μορφή αισιοδοξίας που αρνείται να αφήσει το μέλλον στην τύχη. Είναι η πεποίθηση ότι οι αυριανές δυσκολίες μπορούν να αντιμετωπιστούν καλύτερα όταν έχουμε χτίσει από σήμερα τη δική μας «κιβωτό».

Σοφία δεν είναι να προβλέπεις τη βροχή, αλλά να προετοιμάζεσαι γι’ αυτήν όσο ο ουρανός παραμένει ακόμη καθαρός.

*

Από δεξιά: Βασίλης Μπάρλος, Ηλίας Ζαράνης, Βασίλης Τζινιέρης, Στέλιος Χρηστονάκης, Στάμος Μακρής

«Η ζωή είναι δισταγμός μεταξύ ενός θαυμαστικού κι ενός ερωτηματικού. Εν αμφιβολία, βάζουμε τελεία.»

Η φράση του Fernando Pessoa* συμπυκνώνει με ποιητικό τρόπο ένα από τα βαθύτερα χαρακτηριστικά της ανθρώπινης ύπαρξης: την ταλάντευση ανάμεσα στον θαυμασμό και την αμφιβολία.

Το θαυμαστικό είναι η στιγμή της έκπληξης, της χαράς, της ανακάλυψης. Είναι η πρώτη ματιά ενός παιδιού στον κόσμο, ο έρωτας, η δημιουργία, η πίστη ότι η ζωή κρύβει ακόμη θαύματα. Χωρίς το θαυμαστικό, η ύπαρξη γίνεται επίπεδη, μηχανική, χωρίς ενδιαφέρον.

Το ερωτηματικό, από την άλλη, είναι η φωνή της σκέψης. Είναι η ανάγκη να κατανοήσουμε, να αμφισβητήσουμε, να αναζητήσουμε την αλήθεια πίσω από τα φαινόμενα. Χάρη σε αυτό γεννήθηκαν η φιλοσοφία, η επιστήμη και κάθε ουσιαστική πρόοδος του ανθρώπου.

Η ζωή, όμως, δεν μας επιτρέπει πάντοτε να απαντήσουμε σε όλα τα ερωτήματα ούτε να διατηρήσουμε αδιάκοπα τον ενθουσιασμό του θαυμασμού. Έρχεται η στιγμή που πρέπει να πάρουμε αποφάσεις, ακόμη κι όταν δεν διαθέτουμε όλες τις βεβαιότητες που θα θέλαμε. Τότε, όπως λέει ο Πεσσόα, «εν αμφιβολία, βάζουμε τελεία». Όχι γιατί βρήκαμε όλες τις απαντήσεις, αλλά γιατί η ζωή απαιτεί να προχωρήσουμε.

Η σοφία να βρίσκεται ακριβώς εκεί: να μη χάσουμε ποτέ την ικανότητα να θαυμάζουμε ούτε το θάρρος να ρωτάμε, αλλά όταν έρθει η ώρα της πράξης, να μπορούμε να βάζουμε την αναγκαία τελεία και να συνεχίζουμε τον δρόμο μας. Γιατί η ζωή δεν γράφεται μόνο με σκέψεις και συναισθήματα· γράφεται κυρίως με αποφάσεις.

*υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους ποιητές και λογοτέχνες του 20ού αιώνα και η κορυφαία μορφή των πορτογαλικών γραμμάτων.

2001 ιντεραμέρικαν