ΟΡΕΙΝΟΣ

• Από καιρό έψαχνα το νήμα μιας πειστικής εξήγησης. Είμαι άνθρωπος που ζει και αναπνέει την πραγματική ζωή· δεν ζω σε γυάλα. Κάθε μέρα βλέπω ανθρώπους που ζορίζονται. Δικηγόρος είμαι.

Πώς γίνεται όμως, αναρωτιόμουν, να υπάρχει ένα σχεδόν πλειοψηφικό ρεύμα αντισυστημικών στάσεων, διαφόρων αποχρώσεων, όταν την ίδια στιγμή αντικρίζω μια τόσο διαφορετική εικόνα;

Πλήθη γεμίζουν ταβέρνες, εστιατόρια, καφετέριες, μπαρ και εμπορικά καταστήματα. Δεν μπορείς να σταθείς από τον κόσμο. Βλέπεις ξέχειλα πιάτα, χαρούμενα πρόσωπα, μια αδιάκοπη βουή. Δεν βρίσκεις θέση στο θέατρο, στο σινεμά ή στο Μέγαρο. Οι ξαπλώστρες στις παραλίες είναι όλες κατειλημμένες. Για να ταξιδέψεις, ακόμη και για δουλειά, χρειάζεσαι μέσο για να βρεις αεροπορικό εισιτήριο ή κατάλυμα. Σε ψαροταβέρνες πάνω στο κύμα, σε δημοφιλείς ελληνικούς προορισμούς, δεν βρίσκεις τραπέζι και το ψάρι κοστίζει 70 ευρώ και πάνω το κιλό.

Και θυμάμαι την Αθήνα πριν από μια δεκαετία: μια σχεδόν έρημη πόλη.

Πώς γίνεται; Αυτό βλέπω με τα μάτια μου, αλλά γνωρίζω και τις στατιστικές. Τι να πιστέψω; Τα μάτια μου ή τις στατιστικές; Κάπου στη μέση, θα μου πείτε. Σωστά.

• Η απάντηση της αγαπητής μου Στέλλας, με σπουδές στην κοινωνική ψυχολογία, ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρουσα. Ο τίτλος της εξήγησής της ήταν: survival mode.

Η ελληνική κοινωνία, μου είπε, εξακολουθεί να ζει με βασικό στόχο την επιβίωση, προσθέτοντας απλώς μια λεπτή στρώση ευτυχίας. Δεν έχει ακόμη αλλάξει «πίστα» από την εποχή της κατάρρευσης.

Θα φάει κανείς τον άμπακο σουβλάκια και μετά θα σκεφτεί πώς θα πληρώσει τη ΔΕΗ. Αυτή η μικρή στρώση στιγμιαίας ευτυχίας είναι ίσως η μοναδική αισθητή πρόοδος σε σχέση με τα χρόνια της κρίσης και οφείλεται κυρίως στη μεγάλη μείωση της ανεργίας.

Η επιβίωση όμως — τροφή, νερό, στέγη, ύπνος — δεν αρκεί. Κάθε άνθρωπος, όταν εξασφαλίσει τα βασικά, θέλει να ανέβει ψηλότερα.

Ο Abraham Maslow, τον οποίο δεν γνώριζα και μου υπέδειξε η Στέλλα, περιέγραψε αυτό το «πιο πάνω» με την περίφημη πυραμίδα των αναγκών: ασφάλεια, κοινωνική ένταξη, εκτίμηση και αυτοπραγμάτωση.

Όμως ακόμη και το δεύτερο σκαλί, η ασφάλεια, παραμένει απλησίαστο για την πλειονότητα. Δεν περισσεύει ούτε ένα ευρώ για αποταμίευση. Το μέλλον των παιδιών μοιάζει αβέβαιο. Άγχος, μιζέρια και όνειρα που μένουν ανεκπλήρωτα. Όχι τρελά όνειρα· απλά, ανθρώπινα όνειρα. Πώς θα πληρωθεί το φροντιστήριο; Πώς θα μπορέσει ένας νέος ή μια νέα να φύγει από το πατρικό του; Πώς θα στηριχθεί μια οικογένεια χωρίς να δοκιμάζεται καθημερινά η συνοχή της;

Η πλειονότητα, παρά τα σουβλάκια, τα ποτάκια, τους νεανικούς έρωτες και τη θάλασσα, εξακολουθεί να ζει μέσα σε ένα αέναο survival mode, γεμάτο αβεβαιότητα, ανασφάλεια και καθημερινές ανάγκες που παραμένουν ανεκπλήρωτες.

Είμαστε αντικειμενικά καλύτερα από ό,τι πριν από δέκα χρόνια, αλλά υποκειμενικά αισθανόμαστε χειρότερα. Τότε ψάχναμε απελπισμένα για δουλειά. Σήμερα πολλοί έχουν δουλειά, αλλά δεν μπορούν να σχεδιάσουν τη ζωή τους.

• Το αποτέλεσμα είναι ο θυμός. Η απόρριψη. Αυτό που ο Πλάτων ονόμαζε το θυμοειδές, τη δεύτερη δύναμη της ψυχής.

Θλίψη, απογοήτευση, απόγνωση, αμφιβολία, αίσθηση αδικίας και αδιεξόδου, με κυρίαρχο συναίσθημα την ανασφάλεια. Από εκεί γεννιέται ο αντισυστημισμός, από τις ήπιες μορφές δυσπιστίας μέχρι, στις ακραίες περιπτώσεις, βίαιες και εγκληματικές εκδηλώσεις.

Και όσο οι πολιτικοί συνεχίζουν να αναλύουν το φαινόμενο μέσα από τηλεοπτικές συνεντεύξεις, χωρίς να αγγίζουν τις πραγματικές αιτίες, ο άναρχος θυμός θα συνεχίζει να φουντώνει.

• Και λοιπόν; Τι προτείνεις; θα με ρωτήσετε.

Αυτή είναι η ουσία κάθε πολιτικής συζήτησης. Πάσα σοβαρή πρόταση είναι ευπρόσδεκτη.

Cogito, ergo sum. Σκέφτομαι, άρα υπάρχω. Αυτή είναι η ατομική απάντηση.

Για τα υπόλοιπα, ομολογώ ότι προς το παρόν δεν διαθέτω ούτε τον χώρο ούτε την πολυτέλεια να αφιερώσω χρόνο στο πολιτικό μέλλον της κ. Τζάκρη.

Πάνος Μπιτσαξής .

React

000000