ΟΡΕΙΝΟΣ

κακοί άνθρωποι φθονούν και μισούν. Είναι ο δικός τους τρόπος να θαυμάζουν.

Βίκτωρ Ουγκώ Γάλλος συγγραφέας (1802-1885)

Υπάρχει μια παλιά διαπίστωση που, χωρίς να αποτελεί ιστορικό νόμο, μοιάζει να επαληθεύεται ξανά και ξανά: οι δύσκολοι καιροί γεννούν δυνατούς ανθρώπους, οι δυνατοί άνθρωποι δημιουργούν εύκολους καιρούς, οι εύκολοι καιροί γεννούν αδύναμους ανθρώπους και οι αδύναμοι άνθρωποι, με τη σειρά τους, δημιουργούν δύσκολους καιρούς.

Η δυσκολία είναι ένας σκληρός αλλά δίκαιος δάσκαλος. Αναγκάζει τον άνθρωπο να καλλιεργήσει την επιμονή, την αυτοπειθαρχία, την υπευθυνότητα και την αλληλεγγύη. Όταν τίποτε δεν χαρίζεται, μαθαίνεις να δημιουργείς. Όταν όλα κινδυνεύουν, μαθαίνεις να προστατεύεις όσα έχουν πραγματική αξία.

Οι άνθρωποι αυτοί χτίζουν κοινωνίες ασφαλέστερες, πλουσιότερες και δικαιότερες. Και τότε αρχίζει να εμφανίζεται ένας παράδοξος κίνδυνος: η ίδια η επιτυχία τους. Οι επόμενες γενιές απολαμβάνουν τους καρπούς χωρίς να έχουν γνωρίσει τον κόπο που τους παρήγαγε. Η ευημερία μετατρέπεται σιγά-σιγά από κατάκτηση σε αυτονόητο δικαίωμα.

Όταν η άνεση αντικαταστήσει την προσπάθεια και η απαίτηση τη δημιουργία, ο χαρακτήρας αρχίζει να εξασθενεί. Δεν λείπουν οι γνώσεις ούτε τα μέσα· λείπει η αντοχή απέναντι στη δυσκολία. Και τότε οι κοινωνίες γίνονται πιο ευάλωτες στις κρίσεις που αργά ή γρήγορα θα εμφανιστούν.

Βέβαια, η ιστορία δεν κινείται σαν εκκρεμές ούτε όλοι οι άνθρωποι ακολουθούν αυτό το μοτίβο. Κάθε γενιά έχει τις εξαιρέσεις της. Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι αν ο κύκλος υπάρχει, αλλά αν μπορούμε να τον ανακόψουμε.

Η μεγαλύτερη πρόκληση κάθε εποχής είναι να μεγαλώνει ανθρώπους με τη δύναμη εκείνων που γνώρισαν τις δυσκολίες, χωρίς να χρειαστεί πρώτα να περάσουν μέσα από την καταστροφή. Να διδάσκει την αξία της ευθύνης, της εργασίας και της εγκράτειας ακόμη και μέσα στην αφθονία.

Γιατί τελικά δεν είναι οι εύκολοι ή οι δύσκολοι καιροί που καθορίζουν το μέλλον. Είναι ο χαρακτήρας των ανθρώπων που καλούνται να τους ζήσουν.

Στο κάτω κάτω της γραφής: οι εποχές δεν φτιάχνουν μόνες τους τους ανθρώπους· οι άνθρωποι είναι εκείνοι που, με τον χαρακτήρα τους, διαμορφώνουν τις εποχές.

ΚΜ

*εμπνευσμένο από το σχετικό απόφθεγμα για τους δύσκολους καιρούς του G. Michael Hopf που γράφτηκε για πρώτη φορά μέσα στο βιβλίο του «Those Who Remain» (το 7ο βιβλίο της σειράς διάσημης σειράς The New World, που πρωτοκυκλοφόρησε το 2013).

Δεν βασίζεται στη μυθολογία αλλά στην ιστορία. Αντί να αντλήσει θέμα από τον κύκλο των ηρώων ή των θεών, ο Αισχύλος δραματοποίησε ένα γεγονός που είχε συμβεί μόλις οκτώ χρόνια πριν από την πρώτη παράσταση (472 π.Χ.).

Δίνει φωνή στον ηττημένο αντί στον νικητή. Αν και ο Αισχύλος είχε πολεμήσει ο ίδιος στη Μάχη του Μαραθώνα και πιθανότατα συμμετείχε και στα γεγονότα της Σαλαμίνας, δεν παρουσιάζει τους Έλληνες να πανηγυρίζουν. Αντίθετα, όλο το έργο είναι ένας θρήνος των Περσών.

Αντιμετωπίζει τον εχθρό με ανθρωπιά. Οι Πέρσες δεν εμφανίζονται ως τέρατα ή βάρβαροι χωρίς συναισθήματα. Είναι άνθρωποι που υποφέρουν από την απώλεια των παιδιών, των συζύγων και της πατρίδας τους. Αυτό ήταν εξαιρετικά ασυνήθιστο για ένα έργο που παρουσιάστηκε στην Αθήνα λίγο μετά τους Περσικούς Πολέμους.

Αναδεικνύει μια πανανθρώπινη ιδέα. Το κεντρικό θέμα δεν είναι η ελληνική ανωτερότητα, αλλά η ύβρις: κάθε ηγεμόνας που παρασύρεται από την αλαζονεία και πιστεύει ότι μπορεί να υπερβεί τα ανθρώπινα όρια οδηγείται τελικά στη νέμεση και στην καταστροφή.

Η διαχρονική σημασία

Οι «Πέρσες» δεν είναι απλώς ένα έργο για τη νίκη των Ελλήνων. Είναι μια βαθιά πολιτική και φιλοσοφική τραγωδία για την ευθύνη της εξουσίας, τα όρια της ανθρώπινης δύναμης και το

κόστος του πολέμου. Γι’ αυτό εξακολουθεί να ανεβαίνει σε όλο τον κόσμο: η προειδοποίησή του ότι η αλαζονεία των ισχυρών οδηγεί αναπόφευκτα στην πτώση παραμένει επίκαιρη δυόμισι χιλιάδες χρόνια μετά.

[Image 2

]

Η σύγχρονη επιστήμη δεν γεννήθηκε μέσα στα πανεπιστήμια, αλλά έξω από αυτά: στις αυλές των ηγεμόνων, στα σαλόνια των λογίων και στις πρώτες επιστημονικές εταιρείες, οι οποίες συχνά συγκρούονταν με το πανεπιστημιακό κατεστημένο.

Δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα:

Royal Society (1660, Αγγλία): Το σύνθημά της ήταν το αποκαλυπτικό Nullius in verba — «μην δέχεσαι τον λόγο κανενός ως αυθεντία». Ο Φράνσις Μπέικον κατηγορούσε τα πανεπιστήμια ότι είχαν γίνει «φυλακές λίγων συγγραφέων». Φυσικά, υπήρχαν εξαιρέσεις: ο Νεύτων, για παράδειγμα, ήταν καθηγητής στο Κέιμπριτζ. Δεν ήταν λοιπόν μια μάχη «πανεπιστημίων εναντίον επιστημόνων», αλλά η γέννηση μιας νέας νοοτροπίας.

Γαλλική Ακαδημία Επιστημών (1666): Είχε καθαρά πρακτικό σκοπό. Ιδρύθηκε από τον υπουργό Κολμπέρ με τη λογική ότι η επιστήμη πρέπει να υπηρετεί το κράτος: χαρτογραφήσεις, ναυσιπλοΐα, μηχανική, στρατός και αστρονομία. Το κράτος πλήρωνε γιατί περίμενε συγκεκριμένα κέρδη.

Παράλληλα, η γνώση άρχισε να εκλαϊκεύεται. Τα επιστημονικά βιβλία γράφονταν πλέον στις εθνικές γλώσσες (αγγλικά, γαλλικά κ.λπ.), ενώ τα συντηρητικά πανεπιστήμια επέμεναν στα λατινικά, μιλώντας μόνο σε μια κλειστή ελίτ.

Ο Λεωνίδας Κύρκος ο ιστορικός ηγέτης του ΚΚΕ εσωτερικού ήταν δεινός ρήτορας και έλεγε αλήθειες, σιχαινόταν να παραμυθιάζει τους ακροατές του.

Μια συγκεκριμένη φράση του έχει μείνει ιστορική:

σήμερα δεν ήρθα εδώ για να σας χαϊδέψω τα αυτιά. Ήρθα για να σας πω αλήθειες. Αυτά που θα ακούσετε δεν θα σας αρέσουν. Όμως εγώ οφείλω να τα πω. Σήμερα δεν ήρθα για να σεας χαϊδέψω. Σήμερα ήρθα για να σας δώσω μια μπουνιά στο στομάχι.

Πόσο λείπουν τέτοιοι σπουδαίοι άνθρωποι σήμερα..

οι δύσκολοι καιροί δημιουργούν δυνατούς ανθρώπους,

οι δυνατοί άνθρωποι δημιουργούν εύκολους καιρούς,

οι εύκολοι καιροί δημιουργούν αδύνατους ανθρώπους

και οι αδύνατοι άνθρωποι δύσκολους καιρούς…

{από το βιβλίο του Στέφανου Ξενάκη: το λεξικό της ζωής σου]

Το συγκεκριμένο απόφθεγμα ανήκει στον G. Michael Hopf Αμερικανό συγγραφέα (γεννημένος το 1970) και βετεράνο του Σώματος Πεζοναυτών των ΗΠΑ (US Marine Corps).

Η πιο διάσημη δουλειά του είναι η best-seller σειρά βιβλίων «The New World» (με πρώτο βιβλίο το «The End» το 2013), η οποία περιγράφει την κατάρρευση της κοινωνίας μετά από μια καταστροφική επίθεση με ηλεκτρομαγνητικό παλμό (EMP).

Το πιο πάνω γράφτηκε για πρώτη φορά ακριβώς έτσι μέσα στο βιβλίο του «Those Who Remain» (το 7ο βιβλίο της σειράς The New World, που κυκλοφόρησε το 2016).