ΟΡΕΙΝΟΣ

Ο Κορίνθιος αμαξάς στη Τήνο !

Μια κυπριακή έκφραση, που μου έμαθε σήμερα το μεσημέρι στο εστιατόριο Μαρίνα στο Πάνορμο της Τήνου η αγαπητή μου Φώφη φίλη, φιλόλογος από την κατεχόμενη Λύση της Κύπρου, κρύβει μέσα σε λίγες λέξεις ένα μεγάλο ερώτημα: «Να μοιράσω σαν άνθρωπος ή σαν Θεός;»

Σαν άνθρωπος, λέει η λαϊκή σοφία, μοιράζεις ίσα. Αν έχεις δέκα καρβέλια και πέντε ανθρώπους, δίνεις από δύο στον καθένα. Η αριθμητική είναι απλή και η συνείδησή σου ήσυχη: κανέναν δεν αδίκησες.

Μόνο που η ζωή δεν είναι αριθμητική. Ο ένας μπορεί να έχει ήδη φάει και ο άλλος να πεινάει. Ο ένας να είναι μόνος και ο άλλος να έχει να θρέψει πέντε παιδιά. Αν τους δώσεις το ίδιο, τους μεταχειρίστηκες ίσα. Τους μεταχειρίστηκες όμως δίκαια;

Εδώ αρχίζει η δεύτερη μοιρασιά: «σαν Θεός». Όχι ίσα σε όλους, αλλά στον καθένα ανάλογα με αυτό που χρειάζεται. Η δικαιοσύνη παύει να μετριέται μόνο με τη ζυγαριά και αρχίζει να μετριέται και με την ανάγκη.

Η σκέψη αυτή διατρέχει αιώνες φιλοσοφίας. Ο Αριστοτέλης είχε ήδη διακρίνει την αριθμητική από την αναλογική ισότητα. Πολύ αργότερα, ο Μαρξ θα συμπύκνωνε ένα συγγενικό ιδανικό στη γνωστή φράση: «Από τον καθένα ανάλογα με τις ικανότητές του, στον καθένα ανάλογα με τις ανάγκες του».

Παρά τις τεράστιες διαφορές ανάμεσα στην αρχαιοελληνική φιλοσοφία, τη χριστιανική αντίληψη και τη μαρξιστική σκέψη, κάπου συναντώνται μπροστά στο ίδιο δύσκολο ερώτημα: είναι δικαιοσύνη να δίνεις σε όλους το ίδιο ή να δίνεις στον καθένα αυτό που του αναλογεί;

Ίσως γι’ αυτό η απλή κυπριακή κουβέντα έχει τόση δύναμη. Μας θυμίζει ότι την ισότητα είναι εύκολο να τη μετρήσεις. Η δικαιοσύνη, όμως, δεν μετριέται τόσο εύκολα. Χρειάζεται κρίση.

Τελικά, το δύσκολο δεν είναι να μοιράσεις ίσα.
Είναι να μοιράσεις δίκαια.

Χρόνια πολλά Παντελη ! Να χαίρεσαι τη Φώφη

Ο βλαξ δύσκολα εντοπίζεται. Ένας βλάκας μπορεί να πάρει ακόμα και το βραβείο Νόμπελ

1. Όταν είστε μόνοι, προσέξτε τις σκέψεις σας.
2. Όταν είστε με φίλους, προσέξτε τη γλώσσα σας.

3 Όταν είστε θυμωμένοι, προσέξτε την ψυχραιμία σας

4 Όταν είστε με μια ομάδα, προσέξτε τη συμπεριφορά σας.

5 Όταν αντιμετωπίζετε προβλήματα, προσέξτε τα συναισθήματά σας.

6 Όταν ο Θεός αρχίσει να σας ευλογεί, προσέξτε τον εγωισμό σας.

Υπάρχουν άνθρωποι που μπαίνουν σε μια συζήτηση για να ανταλλάξουν απόψεις. Και υπάρχουν κι εκείνοι που μπαίνουν για να νικήσουν.

Ο Άρθουρ Σοπενχάουερ, στην περίφημη «Εριστική Διαλεκτική» του, κατέγραψε τριάντα οκτώ τεχνάσματα με τα οποία μπορεί κανείς να επικρατήσει σε μια αντιπαράθεση ακόμη κι όταν δεν έχει δίκιο. Να αλλάξει το θέμα, να διαστρεβλώσει τη θέση του άλλου, να επικαλεστεί μια αυθεντία, να παίξει με τις λέξεις και, όταν όλα αποτύχουν, να επιτεθεί στον ίδιο τον συνομιλητή του.

Διαβάζοντάς τα σχεδόν δύο αιώνες αργότερα, ανακαλύπτεις κάτι εντυπωσιακό: ελάχιστα έχουν αλλάξει. Μόνο το πεδίο της αντιπαράθεσης μεγάλωσε. Από τα καφενεία και τις παρέες περάσαμε στα τηλεοπτικά παράθυρα και από εκεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Τα τεχνάσματα όμως παραμένουν σχεδόν ίδια.

Γιατί πίσω από όλα αυτά κρύβεται μια ανθρώπινη αδυναμία: δυσκολευόμαστε να πούμε «έκανα λάθος».

Το «δεν ξέρω» μάς φαίνεται ήττα. Το «ίσως έχεις δίκιο» υποχώρηση. Και το «με έπεισες» σχεδόν ταπείνωση. Έτσι υπερασπιζόμαστε πολλές φορές μια άποψη όχι επειδή εξακολουθούμε να την πιστεύουμε, αλλά επειδή είναι πια δική μας. Έχουμε επενδύσει σ’ αυτήν τον εγωισμό μας.

Κι όμως, η πραγματική δύναμη βρίσκεται αλλού.

Να μπορείς να ακούσεις ένα επιχείρημα που ανατρέπει τη βεβαιότητά σου και να πεις: «Δεν το είχα σκεφτεί έτσι». Να εγκαταλείψεις μια άποψη όταν τα γεγονότα την έχουν ξεπεράσει. Να προτιμήσεις να χάσεις μια αντιπαράθεση παρά να χάσεις την επαφή σου με την πραγματικότητα.

Γιατί το να έχεις πάντα δίκιο είναι αδύνατον. Το να θέλεις όμως πάντα να έχεις δίκιο είναι επικίνδυνο.

Στη συζήτηση δεν υπάρχουν μόνο νικητές και ηττημένοι. Υπάρχει και μια τρίτη δυνατότητα, ίσως η σημαντικότερη: δύο άνθρωποι να ξεκινήσουν από διαφορετικές θέσεις και, μέσα από την κουβέντα, να φτάσουν λίγο πιο κοντά στην αλήθεια.

Ίσως λοιπόν το σπουδαιότερο από τα τριάντα οκτώ τεχνάσματα του Σοπενχάουερ να είναι εκείνο που δεν έγραψε:

Μπες σε μια συζήτηση έτοιμος όχι μόνο να πείσεις, αλλά και να πειστείς.

Γιατί, τελικά, τι αξίζει περισσότερο;

Να φύγεις από μια συζήτηση έχοντας αποδείξει ότι είχες δίκιο ή να φύγεις έχοντας ανακαλύψει ότι έκανες λάθος — και γνωρίζοντας πλέον κάτι περισσότερο;

Το πιο δύσκολο πράγμα για έναν άνθρωπο –και ειδικά για έναν άνδρα– είναι να παραδεχτεί τα λάθη και τις ήττες του.

Και για έναν συγγραφέα να παραδεχτεί τις ανεπάρκειες και τις αποτυχίες του.