ΟΡΕΙΝΟΣ

«Τα γεγονότα είναι πεισματάρικα πράγματα», είπε ο Τζον Άνταμς.

Μια φράση λιτή, που μοιάζει αυτονόητη, αλλά γίνεται όλο και πιο επίκαιρη σε μια εποχή όπου η πραγματικότητα συχνά περνά μέσα από το φίλτρο της επιθυμίας, της ιδεολογίας και του προσωπικού συμφέροντος.

Οι άνθρωποι έχουμε μια παράξενη ικανότητα: όταν τα γεγονότα δεν συμφωνούν με όσα πιστεύουμε, αντί να αλλάξουμε γνώμη, προσπαθούμε να αλλάξουμε… τα γεγονότα. Τα ερμηνεύουμε όπως μας βολεύει, κρατάμε όσα επιβεβαιώνουν τις πεποιθήσεις μας και παραμερίζουμε εκείνα που μας φέρνουν σε δύσκολη θέση. Κι αν η αλήθεια επιμένει, τόσο το χειρότερο για την αλήθεια.

Μόνο που τα γεγονότα έχουν υπομονή. Δεν θυμώνουν, δεν διαμαρτύρονται, δεν χρειάζονται υπερασπιστές. Απλώς υπάρχουν. Και αργά ή γρήγορα επιστρέφουν για να μας υπενθυμίσουν την παρουσία τους.

Αυτό ισχύει στην πολιτική και στην Ιστορία, αλλά ίσως ακόμη περισσότερο στην προσωπική μας ζωή. Μπορούμε να δικαιολογήσουμε μια αποτυχία, να εξωραΐσουμε μια λανθασμένη επιλογή, να αποδώσουμε στους άλλους τις δικές μας ευθύνες. Για λίγο μπορεί ακόμη και να πείσουμε τον εαυτό μας. Όμως η πραγματικότητα κρατά τον δικό της λογαριασμό.

Η ωριμότητα ίσως αρχίζει ακριβώς εκεί: όταν αποκτούμε το θάρρος να δεχόμαστε τα γεγονότα ακόμη κι όταν δεν μας αρέσουν. Γιατί μόνο τότε μπορούμε να διορθώσουμε τα λάθη μας, να αλλάξουμε πορεία και να προχωρήσουμε.

Οι γνώμες αλλάζουν, οι εντυπώσεις ξεθωριάζουν, οι δικαιολογίες κάποτε εξαντλούνται.

Τα γεγονότα όμως παραμένουν πεισματάρικα.
Και, ευτυχώς, η αλήθεια έχει μεγάλη αντοχή στον χρόνο.

Να φυτεύεις δέντρα και στα εβδομήντα και άσε την παροιμία…

Μια παλιά λαϊκή συμβουλή, γεννημένη σε εποχές όπου η ζωή ήταν συντομότερη και τα γηρατειά έφταναν νωρίτερα. Πίσω της κρύβεται μια απλή λογική: μην αρχίζεις κάτι όταν δεν είσαι βέβαιος ότι θα προλάβεις να χαρείς τον καρπό του.

Μόνο που ίσως αυτή να είναι και η μεγάλη της αδυναμία.

Γιατί αν χτίζουμε μόνο τα σπίτια στα οποία θα προλάβουμε να κατοικήσουμε, αν φυτεύουμε μόνο τα δέντρα κάτω από τη σκιά των οποίων θα καθίσουμε και αν κάνουμε μόνο όσα είμαστε βέβαιοι ότι θα απολαύσουμε εμείς οι ίδιοι, τότε η ζωή καταντά ένας στενός προσωπικός λογαριασμός: τι δίνω, τι παίρνω και πόσος χρόνος μού απομένει.

Ο άνθρωπος όμως δεν έζησε ποτέ έτσι. Κάποιος φύτεψε την ελιά που βρήκαμε μεγάλη στην αυλή μας. Κάποιος έχτισε το πέτρινο σπίτι που κληρονομήσαμε. Κάποιος άνοιξε έναν δρόμο γνωρίζοντας ότι άλλοι θα περπατήσουν περισσότερο πάνω του.

Ίσως, λοιπόν, όσο μεγαλώνουμε, να μην πρέπει να λιγοστεύουν όσα αρχίζουμε αλλά να αλλάζει ο λόγος για τον οποίο τα αρχίζουμε.

Στα πενήντα να χτίζεις, αν έχεις ακόμη ένα όνειρο να στεγάσεις.
Στα εξήντα να φυτεύεις, ακόμη κι αν τη μεγαλύτερη σκιά του δέντρου τη χαρούν άλλοι.
Και στα εβδομήντα να ράβεις καινούργιο ρούχο, όχι επειδή γνωρίζεις πόσα χρόνια θα το φορέσεις, αλλά επειδή είσαι ακόμη εδώ και η ζωή εξακολουθεί να είναι παρούσα.

Γιατί γερνάμε πραγματικά όχι όταν λιγοστεύουν τα χρόνια που έχουμε μπροστά μας, αλλά όταν παύουμε να πιστεύουμε ότι αξίζει να αρχίσουμε κάτι καινούργιο.

Το ωραιότερο δέντρο είναι ακριβώς εκείνο που φυτεύουμε γνωρίζοντας πως τη σκιά του μπορεί να μη τη χαρούμε εμείς!

Ανακουφίζεται ο άνθρωπος όταν εντάσσεται. Καθοδηγείται από «φωτισμένες» κεφαλές, από ιερά βιβλία που περιέχουν τάχα την αλήθεια και το νόημα. Η υπαρξιακή του μοναξιά διασκεδάζεται. Ο καλλιτέχνης όμως είναι εξ’ορισμού αδέσποτος. Ένας περιηγητής, ένας “flaneur” που ακόμα και όταν μοιάζει να ακολουθεί τις κυρίαρχες νόρμες, να συμμορφώνεται στα επικρατούντα ήθη, κατά βάθος τα κοροϊδεύει. Και τα υπονομεύει με το έργο του.

Χ. Χωμενίδης

«Ταπεινοφροσύνη είναι η απερίσπαστη υπομονή», έλεγε η Γαλλίδα φιλόσοφος Σιμόν Βέιλ.

Παράξενο πράγμα η ταπεινοφροσύνη. Όσο λιγότερο φαίνεται , τόσο περισσότερο μπορεί να επηρεάζει τους ανθρώπους. Κι όμως, ιδιαίτερα στον χώρο της διοίκησης και των επιχειρήσεων, συχνά επικρατεί η αντίθετη αντίληψη: ότι ο ισχυρός μάνατζερ πρέπει να είναι απόλυτος, επιβλητικός, να υψώνει τη φωνή του, να έχει πάντοτε έτοιμη την απάντηση και, κυρίως, να δείχνει συνεχώς ποιος είναι το αφεντικό.

Δεν είναι έτσι.

Η φωνή μπορεί να επιβάλει σιωπή, δεν εξασφαλίζει όμως σεβασμό. Ο φόβος μπορεί να φέρει πρόσκαιρη υπακοή, δύσκολα όμως γεννά δημιουργικότητα, αφοσίωση και εμπιστοσύνη. Και ο άνθρωπος που αισθάνεται διαρκώς την ανάγκη να υπενθυμίζει στους άλλους την εξουσία του μάλλον τελικά, να μην είναι τόσο βέβαιος γι’ αυτήν.

Η ταπεινοφροσύνη, βέβαια, δεν σημαίνει αδυναμία. Ούτε αναποφασιστικότητα. Ο ταπεινός άνθρωπος μπορεί να είναι αυστηρός όταν χρειάζεται, να παίρνει δύσκολες αποφάσεις και να αναλαμβάνει την ευθύνη τους. Η διαφορά είναι ότι δεν αισθάνεται την ανάγκη να αυτοπροβάλλεται συνεχώς. Δεν διεκδικεί όλα τα εύσημα για τον εαυτό του ούτε θεωρεί ότι η θέση του τον κάνει αυτομάτως σοφότερο από τους ανθρώπους που διοικεί.

Γνωρίζει κάτι πολύ απλό: ότι δεν τα ξέρει όλα.

Γι’ αυτό ακούει. Ρωτά. Παραδέχεται το λάθος του. Δίνει χώρο στους άλλους να αναπτυχθούν και χαίρεται όταν κάποιος συνεργάτης του αποδεικνύεται καλύτερος από εκείνον σε κάτι. Δεν αισθάνεται ότι απειλείται· αντίθετα, θεωρεί επιτυχία του το γεγονός ότι γύρω του υπάρχουν ικανοί άνθρωποι.

Αν, λοιπόν, πρόκειται να κάνετε δέκα προσλήψεις, αναζητήστε ασφαλώς γνώσεις, εμπειρία, αποφασιστικότητα και φιλοδοξία. Αναζητήστε όμως και κάτι που σπανίως αναγράφεται στα βιογραφικά: τη μετριοφροσύνη. Τον άνθρωπο που δεν έχει διαρκώς ανάγκη από χειροκρότημα, που μπορεί να πει «δεν ξέρω», «έκανα λάθος», «εσύ το γνωρίζεις καλύτερα».

Και αν διοικείτε ανθρώπους, δοκιμάστε κι εσείς λίγη περισσότερη ταπεινοφροσύνη.

Μπορεί να διαπιστώσετε ότι οι άνθρωποι εργάζονται καλύτερα όταν δεν χρειάζεται να φοβούνται. Ότι προσφέρουν περισσότερο όταν η προσπάθειά τους αναγνωρίζεται. Και ότι η πραγματική εξουσία δεν χρειάζεται ούτε φωνές ούτε επίδειξη.

Η ταπεινοφροσύνη δεν μικραίνει τον άνθρωπο. Του αφαιρεί απλώς την ανάγκη να αποδεικνύει συνεχώς πόσο μεγάλος είναι.