Συντάκτης: Admin

Οι «νόμοι» του Robert Greene συχνά διαβάζονται ως ψυχρά εργαλεία εξουσίας. Αν, όμως, απογυμνωθούν από τον κυνισμό τους και «εξανθρωπιστούν», μετατρέπονται σε έναν πρακτικό οδηγό για τον σύγχρονο manager — όχι για να κυριαρχεί, αλλά για να καθοδηγεί.

Η στρατηγική σκέψη δεν είναι απλώς η ικανότητα να προβλέπεις κινήσεις, αλλά να κατανοείς το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινούνται οι άνθρωποι. Ο καλός manager δεν αντιδρά· προνοεί. Βλέπει πέρα από το άμεσο αποτέλεσμα και τοποθετεί τις αποφάσεις του σε μια αλυσίδα συνεπειών. Η στρατηγική, όταν υπηρετεί τον άνθρωπο και όχι το εγώ, γίνεται εργαλείο σταθερότητας και εμπιστοσύνης.

Η διαχείριση της εικόνας δεν είναι υποκρισία· είναι συνείδηση του πώς σε αντιλαμβάνονται οι άλλοι. Ο manager είναι πάντα ένα σύμβολο: της κατεύθυνσης, της τάξης, της ψυχραιμίας. Αν η εικόνα του είναι ασυνεπής, η ομάδα χάνει τον προσανατολισμό της. Η αυθεντικότητα, όμως, είναι το όριο: η εικόνα πρέπει να αντανακλά τον πυρήνα, όχι να τον καλύπτει.

Τέλος, η κατανόηση της ανθρώπινης φύσης είναι η βάση όλων. Οι άνθρωποι δεν κινούνται μόνο από λογική, αλλά από φόβους, φιλοδοξίες, ανάγκη για αναγνώριση. Ο manager που το αγνοεί, αποτυγχάνει να «διαβάσει» την πραγματικότητα. Εκείνος που το σέβεται, δεν χειραγωγεί· ερμηνεύει και καθοδηγεί με μέτρο.

Η επιρροή χωρίς επιβολή είναι ίσως η πιο λεπτή τέχνη. Η εξουσία επιβάλλει· η επιρροή πείθει. Ο manager που χρειάζεται συνεχώς να επιβάλλεται, στην πραγματικότητα αποδυναμώνεται. Αντίθετα, εκείνος που εμπνέει, που δημιουργεί χώρο για συμμετοχή και αναγνώριση, καλλιεργεί μια δύναμη που δεν φαίνεται αλλά διαρκεί. Είναι η δύναμη της αποδοχής.

Συνελόντι ειπείν, οι «νόμοι» του Greene, όταν απομακρυνθούν από τη σκληρότητα της ισχύος, γίνονται αρχές ηγεσίας: να σκέφτεσαι πριν δράσεις, να εκπέμπεις σταθερότητα, να επηρεάζεις χωρίς να καταπιέζεις και να κατανοείς πριν κρίνεις. Εκεί αρχίζει το πραγματικό management — όχι ως τέχνη εξουσίας, αλλά ως άσκηση ευθύνης.

Ο Robert Greene (γεν. 1959) είναι Αμερικανός συγγραφέας, γνωστός για τα βιβλία του γύρω από τη στρατηγική, την εξουσία και την ανθρώπινη συμπεριφορά. Σπούδασε κλασικές σπουδές και έχει εργαστεί σε ποικίλα επαγγελματικά πεδία — από δημοσιογραφία μέχρι το σενάριο στο Χόλιγουντ — πριν αφοσιωθεί στη συγγραφή. Το 1998 δημοσίευσε το εμβληματικό έργο The 48 Laws of Power, που τον καθιέρωσε διεθνώς. Ακολούθησαν τίτλοι όπως The Art of Seduction, The 33 Strategies of War και Mastery. Το έργο του συνδυάζει ιστορικά παραδείγματα, φιλοσοφικές αναφορές και πρακτική ανάλυση της ανθρώπινης φύσης. Θεωρείται από τις πιο επιδραστικές — και ταυτόχρονα αμφιλεγόμενες — φωνές στη σύγχρονη σκέψη γύρω από την ηγεσία και τη δύναμη.

Οι άνδρες είναι όλοι οι ίδιοι. Νομίζουν ότι επειδή προέρχονται από την κοιλιά μιας γυναίκας, ξέρουν τα πάντα που πρέπει να γνωρίζουν για τις γυναίκες.

Ζοζε Σαραμάγκου

Υπάρχει μια πλάνη που συνοδεύει τον άνθρωπο όσο μεγαλώνει: ότι ο σκοπός είναι προνόμιο της νιότης. Ότι αν δεν τον βρεις νωρίς, αν δεν τον υπηρετήσεις με ορμή και ταχύτητα, κάπου στη διαδρομή τον χάνεις — και μαζί του χάνεις και το νόημα. Όμως ο σκοπός δεν είναι θέση εργασίας για να έχει όριο ηλικίας, ούτε επάγγελμα για να απαιτεί συνταξιοδότηση. Είναι στάση ζωής.

Ο σκοπός δεν γεννιέται απαραίτητα με εμάς· πολλές φορές αποκαλύπτεται αργά, μέσα από τις ήττες, τις διαψεύσεις, τις ανατροπές. Εκεί όπου η εμπειρία, αντί να μας βαραίνει, μας καθορίζει. Εκεί όπου το περιττό φεύγει και μένει το ουσιώδες. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που βρήκαν τον αληθινό τους δρόμο όταν πια είχαν “αργήσει” για τα δεδομένα των άλλων. Στη ζωή δεν υπάρχει καθυστέρηση — υπάρχει μόνο αφύπνιση.

Συχνά συγχέουμε τον σκοπό με την καριέρα. Όμως η καριέρα τελειώνει, αλλά ο σκοπός μετασχηματίζεται. Ο άνθρωπος μπορεί να πάψει να εργάζεται, αλλά δεν παύει να είναι χρήσιμος, να δημιουργεί και να προσφέρει και να δίνει νόημα στην ύπαρξη του. Ένας δάσκαλος μπορεί να σταματήσει να διδάσκει σε τάξη, αλλά συνεχίζει να διδάσκει με την παρουσία του. Ένας επιχειρηματίας μπορεί να αποσυρθεί από την αγορά, αλλά συνεχίζει να χτίζει αξία μέσα από τους ανθρώπους του. Ο σκοπός αλλάζει μορφή, όχι ουσία.

Πιθανώς ο σκοπός να είναι το μόνο στοιχείο του ανθρώπου που δεν φθείρεται με τον χρόνο — αντιθέτως, ωριμάζει. Όσο περνούν τα χρόνια, τόσο απομακρύνεται από τη φιλοδοξία και πλησιάζει το νόημα. Από την ανάγκη για αναγνώριση περνά στην ανάγκη για προσφορά.

Η κοινωνία συχνά μας δίνει ρόλους με ημερομηνία λήξης. Ο σκοπός, όμως, δεν υπακούει σε τέτοιες συμβάσεις. Δεν αποχωρεί, δεν κουράζεται, δεν ζητά αποζημίωση. Περιμένει — διακριτικά αλλά επίμονα — να του δώσουμε χώρο. Και κάθε φορά που το κάνουμε, σε όποια ηλικία κι αν είμαστε, μας ανταμείβει με κάτι ανεκτίμητο: την αίσθηση ότι η ζωή συνεχίζει να έχει κατεύθυνση.

Το σύγχρονο management απαιτεί ηγέτες που σκέφτονται καθαρά (λόγος), εμπνέουν βαθιά (πάθος) και στέκονται ακέραιοι (ήθος). Σε έναν κόσμο που αλλάζει με ταχύτητα, η τεχνολογία μπορεί να προσφέρει εργαλεία, αλλά η ηγεσία παραμένει ανθρώπινη υπόθεση. Και σε αυτήν, ο Αριστοτέλης παραμένει — απροσδόκητα — επίκαιρος.

«Αν το να είσαι παιδί σημαίνει ότι μαθαίνεις πώς να ζεις, το να είσαι ενήλικος σημαίνει ότι μαθαίνεις πώς να πεθάνεις»

Η φράση του Stephen King μοιάζει απλή, αλλά κουβαλά μια μεγάλη αλήθεια: η ζωή δεν είναι μόνο μια πορεία προς τα εμπρός· είναι και μια σταδιακή εξοικείωση με το τέλος.

Όταν είμαστε παιδιά, όλα ανοίγονται μπροστά μας. Μαθαίνουμε να ζούμε — να δοκιμάζουμε, να πέφτουμε, να σηκωνόμαστε. Ο κόσμος είναι ένα πεδίο απεριόριστων δυνατοτήτων και εμείς στεκόμαστε στο κέντρο του, προστατευμένοι από την αθωότητα της αρχής και τη μη συνειδητοποίηση του τέλους.

Μεγαλώνοντας, όμως, το μάθημα αλλάζει περιεχόμενο. Δεν είναι πια μόνο το τι θα κατακτήσουμε, αλλά και το τι θα αφήσουμε πίσω. Η ενηλικίωση μάς διδάσκει τα όρια.

Κάθε «ναι» κλείνει μέσα του πολλά «όχι».
Κάθε μονοπάτι που επιλέγουμε αποκλείει δεκάδες άλλα.

Και κάπως έτσι αρχίζουμε να μαθαίνουμε να αποχωρούμε.

Αποχωρούμε από ανθρώπους, από συνήθειες, από όνειρα που δεν άντεξαν στη φθορά.
Αποχωρούμε από εκδοχές του εαυτού μας που δεν έγιναν ποτέ πραγματικότητα.

Αυτό να είναι το πιο δύσκολο μάθημα της ζωής — και ταυτόχρονα το πιο ουσιαστικό. Όχι να φοβηθούμε το τέλος, αλλά να το ενσωματώσουμε στη διαδρομή μας. Να ζούμε με την επίγνωση ότι τίποτα δεν είναι δεδομένο. Όταν τίποτα δεν είναι σίγουρο, τα πάντα αποκτούν αξία.

Το να μαθαίνεις να «πεθαίνεις» σιγά-σιγά ως προς τις ψευδαισθήσεις σου δεν είναι παραίτηση. Είναι η υπέρτατη μορφή ωριμότητας. Είναι ο μόνος τρόπος να ζεις συνειδητά — και, πολύ πιθανά, πιο ευτυχισμένα.

---

*Ο Stephen King θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους συγγραφείς, γνωστός κυρίως για τα έργα τρόμου και φαντασίας, αλλά και για τη βαθιά ανθρώπινη ματιά που διαπερνά το σύνολο του έργου του.

Στη θεωρία (ή στις Γραφές), οι έννοιες της αγάπης, της ισότητας και της δικαιοσύνης είναι απόλυτες. Όμως, μόλις αυτές οι ιδέες περάσουν στα χέρια μιας ιεραρχίας ή μιας εξουσίας, μετατρέπονται σε εργαλεία ελέγχου.

Ο άνθρωπος τείνει να προσαρμόζει το «Θείο» ή το «ιδανικό» στα δικά του μέτρα, συχνά για να δικαιολογήσει τα δικά του σφάλματα ή την ανάγκη του για κυριαρχία.

Από την εμπειρία δεν γίνεσαι σοφός, αλλά εμπειρογνώμων —
στον τρόπο που επιλέγεις να ζεις.

Και η διαφορά βρίσκεται σε μια λεπτομέρεια:
η εμπειρία καταγράφει ενώ η σοφία ερμηνεύει.

Πρωτοδιάβασα τους «Ανθρώπινους Χαρακτήρες» του Άλφρεντ Άντλερ το 1974. Πέρασαν σχεδόν πέντε δεκαετίες, κι όμως η εικόνα που κρατώ ζωντανή στο μυαλό μου είναι η ίδια: διάβασα κάτι εξαιρετικά πρακτικό για τις ανθρώπινες σχέσεις και τον ψυχισμό μας.

Ξεφυλλίζοντας το ξανά αυτές τις μέρες, συνειδητοποίησα γιατί το έργο του παραμένει τόσο ζωντανό. Ο Άντλερ δεν στέκεται στο «γιατί είμαστε έτσι», αλλά επικεντρώνεται στο «τι κάνουμε με αυτό που είμαστε».

Ο Άντλερ ξεκινά από μια απλή αλλά βαθιά αλήθεια: κάθε άνθρωπος κουβαλά μέσα του ένα αίσθημα μειονεκτικότητας. Για εκείνον, αυτό δεν είναι ελάττωμα, αλλά η κινητήρια δύναμη. Είναι η εσωτερική έλλειψη που μας ωθεί να προχωρήσουμε, να δημιουργήσουμε και να ξεπεράσουμε τον εαυτό μας.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι νιώθουμε «λίγοι». Το πρόβλημα δημιουργείται όταν αυτό το συναίσθημα μετατρέπεται σε:

• Άλλοθι ακινησίας: «Δεν μπορώ γιατί μου λείπει αυτό…»

• Ανάγκη επιβολής: Η προσπάθεια να νιώσουμε ανώτεροι πατώντας πάνω στους άλλους.

Για τον Άντλερ, δεν είμαστε απομονωμένα όντα. Είμαστε όντα βαθιά κοινωνικά. Ο χαρακτήρας μας δοκιμάζεται και αποκαλύπτεται μέσα στις σχέσεις μας: στην οικογένεια, στο σχολείο, στην εργασία. Εκεί είναι που καλούμαστε να επιλέξουμε ανάμεσα στη συνεργασία ή τον ανταγωνισμό, στην κατανόηση ή την κυριαρχία.

Είμαστε οι Δημιουργοί του Μέλλοντός μας;

Ίσως η πιο σύγχρονη ιδέα του είναι ότι ο χαρακτήρας δεν είναι κάτι που απλώς «μας συμβαίνει». Δεν είμαστε παθητικά προϊόντα του παρελθόντος μας. Αντίθετα:

Είμαστε, σε μεγάλο βαθμό, δημιουργοί του μέλλοντός μας.

Κάθε στάση, κάθε αντίδραση, κάθε μικρή καθημερινή επιλογή χτίζει λιθαράκι-λιθαράκι αυτό που ονομάζουμε «Εγώ».

Στον κόσμο του Άντλερ δεν υπάρχει χώρος για μοιρολατρία. Υπάρχει η ευθύνη της επιλογής. Όχι ως ένα βάρος τιμωρητικό, αλλά ως μια δύναμη απελευθερωτική. Μας καλεί να σταθούμε απέναντι στον καθρέφτη και να αποφασίσουμε:

Θα χρησιμοποιήσουμε τις αδυναμίες μας ως δικαιολογία για να μείνουμε στάσιμοι ή ως το καύσιμο για να προχωρήσουμε μπροστά;

Δική μας είναι η απόφαση!

Μην ξεχνάμε: Ο χαρακτήρας δεν είναι κάτι που μας συμβαίνει αλλά κάτι που διαμορφώνουμε!

Υπάρχει μια παρεξήγηση με τα βιβλία ιστορίας: πολλοί θεωρούν ότι αφορούν το παρελθόν. Όμως, τα σπουδαία κείμενα, όπως η συγγραφή του Θουκυδίδη, αφορούν το παρόν και, κυρίως, το μέλλον.

Ο Πελοποννησιακός Πόλεμος δεν ήταν απλώς μια πολεμική σύγκρουση ανάμεσα στην Αθήνα και τη Σπάρτη. Ήταν μια παγκόσμιας κλίμακας (για τα δεδομένα της εποχής) αναμέτρηση ανάμεσα στη φιλοδοξία και τον φόβο, τη δύναμη και τη σύνεση, τη στρατηγική και την αυταπάτη.

Αν είσαι ηγέτης σήμερα —σε μια επιχείρηση, έναν οργανισμό ή μια ομάδα— τα μαθήματα που αναδύονται από τις στάχτες εκείνου του πολέμου είναι πιο επίκαιρα από ποτέ.

1. Η Δύναμη δεν είναι ποτέ ουδέτερη

Η άνοδος της Αθήνας προκάλεσε φόβο. Όχι απαραίτητα επειδή η Αθήνα επιτέθηκε πρώτη, αλλά επειδή έγινε ισχυρή. Στον κόσμο της ηγεσίας, η επιτυχία σου δεν περνάει απαρατήρητη.

Η ισχύς ερμηνεύεται. Και συχνά, παρερμηνεύεται. Ένας ηγέτης πρέπει να διαχειρίζεται όχι μόνο τα αποτελέσματά του, αλλά και το πώς η ανάπτυξή του επηρεάζει το οικοσύστημα γύρω του.

2. Ο κίνδυνος της “Ύβρεως” στις περιόδους επιτυχίας

Η Αθήνα πίστεψε στον εαυτό της λίγο περισσότερο απ’ όσο έπρεπε. Κάπου εκεί γεννήθηκε η ύβρις. Είναι εύκολο να είσαι ψύχραιμος στην αποτυχία· το δύσκολο είναι να παραμείνεις συγκρατημένος στην επιτυχία.

Όταν όλα πηγαίνουν καλά, δεν χρειάζεται ενθουσιασμός. Χρειάζεται αυτοσυγκράτηση. Η υπερβολική αυτοπεποίθηση είναι ο προθάλαμος της λάθος απόφασης.

3. Το “σωστό” λάθος και η Σικελική Εκστρατεία

Οι μεγάλες αποτυχίες σπάνια μοιάζουν με καταστροφές την ώρα που γεννιούνται. Η Σικελική Εκστρατεία δεν φάνηκε ως λάθος εξ αρχής — φάνηκε ως μια “χρυσή ευκαιρία”. Έγινε λάθος επειδή κανείς δεν στάθηκε να αναρωτηθεί αν το ρίσκο άξιζε πραγματικά το τίμημα.

Οι αποφάσεις μας δεν κρίνονται τη στιγμή που λαμβάνονται, αλλά στον χρόνο που τις αποκαλύπτει.

4. Οι εσωτερικές ρωγμές είναι πιο θανατηφόρες από τον εχθρό

οι κοινωνίες (και οι εταιρείες) δεν καταρρέουν πρώτα από τους εξωτερικούς τους αντιπάλους. Καταρρέουν από τις εσωτερικές τους ρωγμές.

Ο διχασμός, ο εγωισμός των στελεχών, οι κοντόφθαλμες επιλογές, αυτά έκαναν μεγαλύτερη ζημιά στην Αθήνα από οποιαδήποτε σπαρτιατική λόγχη.

Αν έπρεπε να κρατήσουμε μόνο μία φράση από εκείνον τον πόλεμο για να την εφαρμόσουμε στο σήμερα, θα ήταν αυτή:

Η ηγεσία δεν κρίνεται όταν όλα πάνε καλά, αλλά όταν καλείσαι να αποφύγεις το λάθος που εκείνη τη στιγμή μοιάζει απόλυτα σωστό.

Στα βορειοδυτικά της Πάρνηθας, στα ορεινά Δερβενοχώρια και πιο συγκεκριμένα στα Σκούρτα —το χωριό του ένδοξου αγωνιστή του ’21 Σκουρτανιώτη— ο Μάης δεν έρχεται απλώς· γιορτάζεται!

Σήμερα, η τοπική κοινωνία τίμησε με ευλάβεια την ανακομιδή των λειψάνων του Αγίου Αθανασίου, συνδέοντάς την, όπως κάθε χρόνο, με τον ερχομό της άνοιξης. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα της περιοχής, που κινητοποιεί σύσσωμη την κοινότητα και φέρνει κοντά μικρούς και μεγάλους.

Φέτος, ωστόσο, υπήρχε και μια ιδιαίτερη νότα: η αναβίωση ενός παλιού εθίμου. Μετά το πέρας της θείας λειτουργίας, το προαύλιο του ναού μετατράπηκε σε ζωντανή σκηνή παράδοσης. Οι νέοι και οι νέες των Δερβενοχωρίων, ντυμένοι με παραδοσιακές φορεσιές, πρωταγωνίστησαν στα χορευτικά δρώμενα, παρασύροντας τον κόσμο σε έναν κύκλο μνήμης, ρυθμού και συλλογικότητας.

Παράλληλα, η φιλοξενία στάθηκε αντάξια της περίστασης. Τρεις κυρίες —η πρόεδρος της κοινότητας και τα μέλη του τοπικού συμβουλίου— ανέλαβαν προσωπικά τη φροντίδα της σίτισης όλων. Στο προαύλιο στήθηκε μια υπαίθρια κουζίνα και, με τη βοήθεια εθελοντών, άναψαν τα καζάνια. Εκεί, με μεράκι και φροντίδα, μαγειρεύτηκε η παραδοσιακή «γίδα βραστή», ενώ στο πλούσιο ζωμό της ετοιμάστηκαν μακαρόνια για όλους.

Η εικόνα ήταν από εκείνες που δύσκολα περιγράφονται αλλά εύκολα χαράσσονται στη μνήμη: ατμοί από τα καζάνια, γέλια, μουσικές, παιδιά να κρατιούνται χέρι-χέρι στον χορό και μεγαλύτεροι να στέκονται με βλέμμα γεμάτο συγκίνηση.

Σε τέτοιες στιγμές αντιλαμβάνεται κανείς πως η παράδοση δεν είναι κάτι στατικό ή μουσειακό. Είναι ζωντανή, αναπνέει μέσα από τους ανθρώπους και μεταδίδεται από γενιά σε γενιά — όπως ακριβώς ο Μάης φέρνει κάθε χρόνο την ίδια υπόσχεση: αναγέννηση και αέναη συνέχεια.

Θερμά συγχαρητήρια και ένα μεγάλο «ευχαριστώ» στις κυρίες:
• Μαρία Τσεβά-Αγαθή
• Γιώτα Καλπένη-Καρλατήρα
• Λαμπρινή Ταμπουρατζή-Μίχα

Δεν μπορούμε να μην αναφερθούμε και στον παπά Θανάση Ραπτοδήμο, μια σταθερή και σεμνή μορφή καθοδήγησης για την κοινότητα, που με σύνεση και πνευματικότητα ενθαρρύνει τους πιστούς να κρατούν ζωντανές τις παραδόσεις των προγόνων τους.

Και του χρόνου, με υγεία και με καλύτερο καιρό!

ΚΜ

Τα ψηλά χόρτα – τα λεγόμενα «αγριόχορτα» – δεν είναι πρόβλημα. Είναι ένα από τα πιο πλούσια και παραγωγικά οικοσυστήματα δίπλα μας. Εκεί όπου βλέπουμε ακαταστασία, υπάρχει ένας ολόκληρος κόσμος: έντομα, πουλιά, μικρά θηλαστικά και εκατοντάδες είδη φυτών συνυπάρχουν σε έναν πυκνό ιστό ζωής.

Σε λίγα μόλις τετραγωνικά μέτρα, τα ψηλά χόρτα προσφέρουν τροφή, καταφύγιο και χώρους αναπαραγωγής. Προστατεύουν το έδαφος, διατηρούν υγρασία, ρυθμίζουν τη θερμοκρασία και λειτουργούν ως φυσικοί διάδρομοι ζωής μέσα στο αστικό και αγροτικό τοπίο. Παράλληλα, ενισχύουν τη βιοποικιλότητα, βελτιώνουν την ποιότητα του αέρα και συμβάλλουν στον κύκλο του νερού και του άνθρακα.

Γι’ αυτό και πολλές ευρωπαϊκές πόλεις υιοθετούν πλέον τη «μειωμένη κοπή»: λιγότερο και πιο προσεκτικό κούρεμα, με σεβασμό στους φυσικούς κύκλους. Όχι αισθητική εγκατάλειψη, αλλά συνειδητή οικολογική διαχείριση.

Μάλλον το πρόβλημα δεν είναι τα αγριόχορτα. Είναι ο τρόπος που τα βλέπουμε…

Οι άνθρωποι γεννιούνται με ένα σπάνιο χάρισμα: την ικανότητα να κατοικούν ταυτόχρονα σε δύο κόσμους. Όχι εναλλάξ, αλλά σχεδόν ταυτόχρονα — σαν να πρόκειται για μία ενιαία επικράτεια με διαφορετικές αποχρώσεις.

Ο ένας κόσμος είναι ο απτός, ο μετρήσιμος, αυτόν που αντιλαμβανόμαστε ως πραγματικό, εκεί όπου τα πράγματα έχουν βάρος, όνομα και συνέπειες.

Ο άλλος είναι ο φαντασιακός, ρευστός και ανεξάντλητος, όπου οι κανόνες δεν καταργούνται, αλλά επαναδιατυπώνονται από την επιθυμία.

Το παιδί δεν διαχωρίζει αυτούς τους κόσμους· τους διαπερνά. Με το ένα πόδι στέκεται στη γη και με το άλλο πατά σε μια αόρατη προέκτασή της. Ένα ξύλο γίνεται σπαθί, ένα χαρτόκουτο καράβι, μια σκιά δράκος. Όχι επειδή το παιδί «παριστάνει», αλλά επειδή βλέπει.

Η φαντασία δεν είναι φυγή από την πραγματικότητα· είναι ένας δεύτερος τρόπος να την αντιληφθείς.

Η μετάβαση από τον έναν κόσμο στον άλλον είναι τότε μια αυτόματη διαδικασία. Δεν απαιτεί κόπο, ούτε συνειδητή απόφαση. Είναι μια φυσική ροή, όπως η αναπνοή. Το παιδί μπορεί μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα να περάσει από το παιχνίδι στη σοβαρότητα και πάλι πίσω, χωρίς να αισθάνεται ότι αλλάζει «ρόλο». Δεν υπάρχει διάσπαση της ταυτότητας.

Κάπου όμως στην πορεία, το χάρισμα αυτό ατονεί. Όταν ο παιδί ενηλικιώνεται και ωριμάζει η πραγματικότητα απαιτεί αποκλειστικότητα. Οι κανόνες της ενηλικίωσης —η χρησιμότητα, η απόδοση, η λογική— επιβάλλουν έναν ενιαίο τρόπο αντίληψης.

Ο φαντασιακός κόσμος υποχωρεί, όχι επειδή παύει να υπάρχει, αλλά επειδή παύουμε να του δίνουμε πρόσβαση. Τον θεωρούμε παιδικό, άρα περιττό· ευχάριστο, αλλά μη παραγωγικό.

Κι όμως, ίσως εκεί να βρίσκεται κάτι ουσιώδες που χάνουμε. Η φαντασία δεν είναι πολυτέλεια· είναι εργαλείο κατανόησης. Είναι ο τρόπος να δεις αυτό που δεν φαίνεται ακόμη, να συνδέσεις αυτό που δεν έχει ακόμη συνδεθεί. Είναι η απαραίτητη προϋπόθεση για κάθε δημιουργία — είτε πρόκειται για τέχνη, είτε για επιστήμη, είτε για ζωή.

Η ωριμότητα δεν θα έπρεπε να σημαίνει απώλεια αυτού του διπλού βλέμματος, αλλά συμφιλίωση μαζί του. Να μπορείς να στέκεσαι γερά στην πραγματικότητα, χωρίς να χάνεις την Κ ικανότητα να την υπερβαίνεις. Να θυμάσαι πως κάποτε περνούσες από τον έναν κόσμο στον άλλον χωρίς γέφυρες — και ίσως να αρχίσεις να τις ξαναχτίζεις.

Δεν είναι ότι το χάρισμα που χάνεται, είναι ότι ξεχνάμε πως το έχουμε και φυσικά η μη χρήση του οδηγεί σε ατροφία και απώλεια μιας έμφυτης χρήσιμης δυνατότητας για τον ενήλικα.

Το παραπάνω είναι εμπνευσμένο από την ανάγνωση του βιβλίου: «Ε. Χ. Γονατάς. Μικρές και παράξενες ιστορίες» της Φραγκίσκης Αμπατζοπούλου που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη

Μια ματιά στα σημερινά παγκόσμια γεγονότα δεν σου προκαλούν και ποιο ξάφνιασμα αν έχεις ρίξει μια ματιά στο έργο του Θουκυδίδη, τόσο επίκαιρο όσο κανένα άλλο βιβλίο. Ο άνθρωπος δεν αλλάζει…

Ο Κέιγκαν φωτίζει στο έργο του ακριβώς αυτή την πτυχή.

Όταν η Ιστορία δεν τελειώνει ποτέ

Είκοσι επτά χρόνια κράτησε ο πόλεμος που ο Θουκυδίδης ονόμασε Πελοποννησιακό. Είκοσι επτά χρόνια αρκετά για να παρασύρουν ολόκληρο τον ελληνικό κόσμο. Και στο τέλος, προς το κλείσιμο του 5ου αιώνα π.Χ., η Αθήνα —η πόλη που άλλαξε την πορεία της Ιστορίας— λύγισε. Παραδόθηκε στη Σπάρτη.

Κι όμως, εκεί δεν τελείωσε τίποτα.

Η εμπειρία εκείνου του πολέμου δεν έμεινε στο παρελθόν. Διαπέρασε αιώνες, επηρέασε σκέψεις, διαμόρφωσε συμπεριφορές. Από την κρίση της δημοκρατίας μέχρι την αλαζονεία των ισχυρών, όσα συνέβησαν τότε δεν είναι απλώς ιστορία· είναι καθρέφτης.

Γιατί, τελικά, τίποτα από εκείνα που έγιναν δεν ανήκει μόνο στο τότε. Όλα επιστρέφουν, με άλλα πρόσωπα, στο τώρα.

«Καὶ ὁ κυκεὼν διίσταται μὴ κινεύμενος.»
— Ηράκλειτος

Ακόμα και ο κυκεώνας διαχωρίζεται (αποσυντίθεται), αν δεν τον ανακατεύεις.

Ο «κυκεών» ήταν ένα δημοφιλές αρχαιοελληνικό ρόφημα που φτιαχνόταν συνήθως από κρασί (ή νερό), κριθάρι και τριμμένο κατσικίσιο τυρί. Επειδή αυτά τα υλικά δεν δένουν απόλυτα μεταξύ τους, αν άφηνες το ποτό ακίνητο, τα στερεά υλικά έπεφταν στον πάτο και το ποτό χαλούσε. Έπρεπε να το ανακατεύεις συνεχώς για να παραμείνει ένα ενιαίο, απολαυστικό ρόφημα.

Ένα απλό μείγμα, αν το αφήσεις ακίνητο, διασπάται..
Το ίδιο και η ζωή.

Οι σχέσεις, οι ιδέες, οι ομάδες, οι οργανισμοί —
δεν κρατιούνται από μόνοι τους.
Χρειάζονται κίνηση. Φροντίδα. Παρουσία.

Η ενότητα δεν είναι κατάσταση.
Είναι διαδικασία.

Και κάθε μέρα που δεν «ανακατεύεις» τα πράγματα,
κάτι αρχίζει σταδιακά να ξεχωρίζει…

Κατά τεκμήριο, κάθε “μάχη” προϋποθέτει διαφορετικά “στρατόπεδα”, συμφέροντα, επιδιώξεις…

Στη ρίζα κάθε σύγκρουσης βρίσκεται η εδραιωμένη πεποίθηση (συνήθως στο νου όλων των αντιμαχόμενων πλευρών) : “ή εγώ ή ο άλλος” …

Σε βαθύτερο επίπεδο, στην επιδίωξη επικράτησης (σε ακραίες περιπτώσεις με κάθε μέσο και κόστος), κρύβεται η ψυχολογική ανάγκη να υπηρετηθεί μια “εικόνα” του “εαυτού” που διαφορετικά κινδυνεύει να κλονιστεί, συμπαρασύροντας αυτοπεποίθηση, αυτοεκτίμηση και την όποια άλλη (θετική) ιδιότητα, με την οποία συνηθίζει κανείς να αυτοπροσδιορίζει το “είναι” του (δείτε περισσότερα επ’ αυτού στην ανάρτηση του Ορεινού στις 27-04-2026).

“Και όλους να τους κερδίσεις, πάλι χαμένος θα βγεις”, γιατί δεν έστρεψες το βλέμμα προς τα μέσα, γιατί δεν “ψάχτηκες” όσο έπρεπε, γιατί τον “εχθρό” τον έβλεπες πάντα απέναντι, γιατί δεν υποψιάστηκες ότι “αντίπαλος” μπορεί τελικά να μην υπάρχει έξω από το δικό σου νου, από τη δική σου νοοτροπία, που θέτει τα όρια, μέσα στα οποία συνήθισες να ζεις και να κινείσαι, θεωρώντας τα “σωστά”, δεδομένα και αυτονότητα, γιατί αυτά τα “όρια” (που ενίοτε δομούν και τους εξωτερικούς “Λαιστρυγόνες και Κύκλωπες”), αντί να τα αμφισβητήσεις, να τα σπρώχνεις συνέχεια παραπέρα, τα θεώρησες αληθινά, τα “οχύρωσες με τείχη” και ταμπούρωσες εκεί μέσα το “εγώ” σου, βάζοντας “απέναντι” τους “άλλους”…

Χαμένος, λοιπόν, όχι (μόνο) στη μοναξιά του “νικητή” (που κι αυτή δεν αποκλείεται), αλλά – πρωτίστως – γιατί δεν κατάλαβες σε ποιά “μάχη” έπρεπε (και άξιζε) ν’ αγωνιστείς…

(ΥΓ : Πριν επιδιώξεις την όποια “αγιοσύνη” ως “ιδανικό” και “τελικό προορισμό”…γνώθι σαυτόν !! Είναι περισσότερο στο χέρι σου…)

Γ.Λ.