Πρωτοδιάβασα τους «Ανθρώπινους Χαρακτήρες» του Άλφρεντ Άντλερ το 1974. Πέρασαν σχεδόν πέντε δεκαετίες, κι όμως η εικόνα που κρατώ ζωντανή στο μυαλό μου είναι η ίδια: διάβασα κάτι εξαιρετικά πρακτικό για τις ανθρώπινες σχέσεις και τον ψυχισμό μας.
Ξεφυλλίζοντας το ξανά αυτές τις μέρες, συνειδητοποίησα γιατί το έργο του παραμένει τόσο ζωντανό. Ο Άντλερ δεν στέκεται στο «γιατί είμαστε έτσι», αλλά επικεντρώνεται στο «τι κάνουμε με αυτό που είμαστε».
Ο Άντλερ ξεκινά από μια απλή αλλά βαθιά αλήθεια: κάθε άνθρωπος κουβαλά μέσα του ένα αίσθημα μειονεκτικότητας. Για εκείνον, αυτό δεν είναι ελάττωμα, αλλά η κινητήρια δύναμη. Είναι η εσωτερική έλλειψη που μας ωθεί να προχωρήσουμε, να δημιουργήσουμε και να ξεπεράσουμε τον εαυτό μας.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι νιώθουμε «λίγοι». Το πρόβλημα δημιουργείται όταν αυτό το συναίσθημα μετατρέπεται σε:
• Άλλοθι ακινησίας: «Δεν μπορώ γιατί μου λείπει αυτό…»
• Ανάγκη επιβολής: Η προσπάθεια να νιώσουμε ανώτεροι πατώντας πάνω στους άλλους.
Για τον Άντλερ, δεν είμαστε απομονωμένα όντα. Είμαστε όντα βαθιά κοινωνικά. Ο χαρακτήρας μας δοκιμάζεται και αποκαλύπτεται μέσα στις σχέσεις μας: στην οικογένεια, στο σχολείο, στην εργασία. Εκεί είναι που καλούμαστε να επιλέξουμε ανάμεσα στη συνεργασία ή τον ανταγωνισμό, στην κατανόηση ή την κυριαρχία.
Είμαστε οι Δημιουργοί του Μέλλοντός μας;
Ίσως η πιο σύγχρονη ιδέα του είναι ότι ο χαρακτήρας δεν είναι κάτι που απλώς «μας συμβαίνει». Δεν είμαστε παθητικά προϊόντα του παρελθόντος μας. Αντίθετα:
Είμαστε, σε μεγάλο βαθμό, δημιουργοί του μέλλοντός μας.
Κάθε στάση, κάθε αντίδραση, κάθε μικρή καθημερινή επιλογή χτίζει λιθαράκι-λιθαράκι αυτό που ονομάζουμε «Εγώ».
Στον κόσμο του Άντλερ δεν υπάρχει χώρος για μοιρολατρία. Υπάρχει η ευθύνη της επιλογής. Όχι ως ένα βάρος τιμωρητικό, αλλά ως μια δύναμη απελευθερωτική. Μας καλεί να σταθούμε απέναντι στον καθρέφτη και να αποφασίσουμε:
Θα χρησιμοποιήσουμε τις αδυναμίες μας ως δικαιολογία για να μείνουμε στάσιμοι ή ως το καύσιμο για να προχωρήσουμε μπροστά;
Δική μας είναι η απόφαση!
Μην ξεχνάμε: Ο χαρακτήρας δεν είναι κάτι που μας συμβαίνει αλλά κάτι που διαμορφώνουμε!