ΟΡΕΙΝΟΣ

Στην πολιτική ανάλυση στεκόμαστε –και σωστά– στα μεγάλα: στις αιτίες, στη σύγκρουση των συμφερόντων, στις στρατηγικές επιλογές. Από παλιά, όμως, πίστευα ότι υπάρχει και ένας άλλος παράγοντας, πιο αθόρυβος αλλά συχνά καθοριστικός. Είναι ο κρυφός ρόλος των μικρών πραγμάτων, των λεπτομερειών, εκείνων των αδιόρατων παρεμβολών που αλλάζουν την αλληλουχία των γεγονότων. Τις περισσότερες δεν τις μαθαίνουμε ποτέ. Σπάνια βγαίνουν στο φως. Κι όμως υπάρχουν.

Η τουρκική γαλιφιά, η τέχνη της κολακείας προς τον ισχυρό, είναι γνωστή εδώ και αιώνες. Είναι ένας τρόπος να κερδίσεις τον συνομιλητή σου πριν ακόμη αρχίσει η πραγματική διαπραγμάτευση. Το έχω ζήσει και ο ίδιος, σε πολύ μικρότερη κλίμακα, σε μια επίσημη επίσκεψη στην Τουρκία, πριν από πολλά χρόνια, με τη Μελίνα. Από το λουκούμι που σε περίμενε στο αυτοκίνητο μέχρι τις υπερβολικές περιποιήσεις, όλα ήταν προσεκτικά μελετημένα. Είναι πραγματικοί μάστορες σε αυτό.

Εμείς, ευτυχώς ή δυστυχώς, δεν είμαστε έτσι. Και ίσως δεν πρέπει να γίνουμε. Δεν θα γίνουμε Ανατολίτες.

Παρακολουθώντας την πρόσφατη επίσκεψη του Τραμπ στην Τουρκία, μου έκανε εντύπωση η μεγαλοπρέπεια της υποδοχής. Οι Τούρκοι γνωρίζουν καλά πόσο του αρέσει η επισημότητα, η προβολή και η προσωπική αναγνώριση. Η γαλιφιά βρισκόταν στην κορύφωσή της.

Πρόσεξα μάλιστα ότι στις δηλώσεις του αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στο πόσο εξαιρετικό ήταν το φαγητό. Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι ήταν. Θα είχαν φροντίσει μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια να μάθουν τι ακριβώς προτιμά.

Γιατί, αλήθεια, τι ψυχή έχει ένα F-35 μπροστά σε ένα αριστουργηματικά ψημένο μοσχαράκι και έναν τέλειο μπακλαβά;

Όχι, φυσικά, δεν θα κριθεί από αυτά μια μεγάλη απόφαση. Όταν όμως αργότερα τεθεί ένα δύσκολο ζήτημα, εκείνο το γεύμα, εκείνη η αίσθηση φιλοξενίας, θα βρίσκεται κάπου στο πίσω μέρος του μυαλού του. Δεν θα αποφασίσει μόνο του. Θα επηρεάσει όμως, έστω ανεπαίσθητα, τη συνολική ψυχολογία.

Οι Τούρκοι γνωρίζουν καλά ότι πολλές φορές η γαλιφιά και το μπαξίσι αποδεικνύονται αποτελεσματικότερα από όσα δεν μπορούν να πετύχουν τα όπλα.

Και αυτό με φέρνει σε ένα άλλο παράδειγμα, πολύ πιο σημαντικό.

Πριν από λίγες ημέρες είδα την εξαιρετική ταινία 72 Ώρες Προθεσμία, που αναφέρεται στις δραματικές ώρες πριν από την απόβαση στη Νορμανδία.

Ο μετεωρολόγος που συμβούλευε τον Άικ ήταν δύστροπος, αντιπαθής και ελάχιστα δημοφιλής. Οι άλλοι τρεις συνάδελφοί του, βασισμένοι στα ιστορικά δεδομένα, ήταν βέβαιοι ότι ο καιρός θα ήταν ιδανικός. Εκείνος επέμενε στο αντίθετο. Προέβλεπε θύελλες, γιγάντια κύματα και καταστροφικές συνθήκες. Η απόβαση, έλεγε, έπρεπε να αναβληθεί.

Ο Άικ δεν ήξερε ποιον να εμπιστευθεί. Τελικά προτίμησε την επιφύλαξη, αφήνοντας στην άκρη τις αισιόδοξες προβλέψεις.

Το απόγευμα της προηγούμενης ημέρας ο ουρανός ήταν καταγάλανος. Οι υπόλοιποι μετεωρολόγοι χλεύαζαν τον «παράξενο». «Κοίτα έξω», του έλεγαν. «Έπεσες έξω».

Λίγες ώρες αργότερα, όμως, ο ουρανός σκοτείνιασε. Ξέσπασαν θυελλώδεις άνεμοι, καταρρακτώδεις βροχές και τεράστια κύματα. Οι βέβαιοι μετατράπηκαν σε σιωπηλούς.

Ο επίμονος μετεωρολόγος συνέχισε να μελετά όλη τη νύχτα. Και λίγο πριν από την τελική απόφαση πήγε στον Άικ.

«Αύριο», του είπε, «θα υπάρξει ένα μικρό παράθυρο λίγων ωρών με βελτιωμένο καιρό. Αν είναι να γίνει, τότε πρέπει να γίνει.»

Η απόβαση πραγματοποιήθηκε. Οι Γερμανοί αιφνιδιάστηκαν.

Αργότερα, ο Άικ αναγνώρισε ότι η σωστή μετεωρολογική πρόβλεψη υπήρξε ένας από τους καθοριστικούς παράγοντες της επιτυχίας.

Ίσως, τελικά, αυτή να είναι η μεγαλύτερη υπενθύμιση για όσους προσπαθούν να ερμηνεύσουν την Ιστορία.

Δεν την αλλάζουν μόνο οι στρατοί, οι οικονομίες και οι ηγέτες.

Την αλλάζουν, καμιά φορά, και ένας μπακλαβάς, μια φιλοφρόνηση ή ένας πεισματάρης μετεωρολόγος που όλοι θεωρούσαν ότι έκανε λάθος.

Πάνος Μπιτσαξής

Μια μικρή ιστορική παρατήρηση: στην απόβαση της Νορμανδίας ο ανώτατος διοικητής ήταν ο Dwight D. Eisenhower («Άικ»). Ο βασικός μετεωρολόγος που τον συμβούλευσε ήταν ο James Stagg. Επίσης, ο Άικ πράγματι αναγνώρισε ότι η σωστή μετεωρολογική εκτίμηση υπήρξε καθοριστική, όμως η διατύπωση «είχαμε καλύτερο μετεωρολόγο από τους Γερμανούς» αποδίδεται συχνά ως μεταγενέστερη σύνοψη και όχι ως ακριβές ιστορικό απόσπασμα.

Πριν από περίπου τριάντα χρόνια, ο Στέλιος ήταν ένας νέος ασφαλιστής. Όπως όλοι όσοι ξεκινούν, πάλευε καθημερινά να κερδίσει την εμπιστοσύνη των ανθρώπων και να εδραιωθεί σε έναν ιδιαίτερα απαιτητικό χώρο.

Ένα καλοκαιρινό βράδυ βρέθηκε στη Μύκονο για επαγγελματικά ραντεβού. Είχε κλείσει δείπνο με έναν πολύ γνωστό γιατρό του νησιού, άνθρωπο με κύρος και μεγάλη εκτίμηση στην τοπική κοινωνία. Η συζήτησή τους είχε σχεδόν ολοκληρωθεί, όταν η ιδιοκτήτρια του εστιατορίου πλησίασε διστακτικά το τραπέζι.

«Με συγχωρείτε για την ενόχληση», είπε. «Άκουσα άθελά μου ένα μέρος της συζήτησής σας. Αν δεν σας πειράζει, θα ήθελα να γνωρίσω τον κύριο. Ίσως να με ενδιαφέρει κι εμένα αυτό που κάνει.»

Ο γιατρός χαμογέλασε.

«Με μεγάλη μου χαρά», απάντησε. «Να σας συστήσω τον Στέλιο. Είναι ένας από τους καλύτερους επαγγελματίες που έχω γνωρίσει. Και, το σημαντικότερο, είναι άνθρωπος που πρώτα ακούει και μετά προτείνει.»

Εκείνο το βράδυ δεν υπογράφηκε κανένα συμβόλαιο. Ήταν, όμως, η απαρχή μιας γνωριμίας που εξελίχθηκε σε μια βαθιά σχέση εμπιστοσύνης.

Λίγες ημέρες αργότερα, η κυρία Λέλα συνάντησε ξανά τον Στέλιο. Συζήτησαν για τις ανάγκες της οικογένειάς της και τελικά προχώρησαν στη σύναψη και υπογραφή ενός ασφαλιστηρίου υγείας, τόσο για την ίδια όσο και για τον σύζυγό της.

Τα χρόνια πέρασαν. Η επαγγελματική σχέση μετατράπηκε σιγά σιγά σε αληθινή φιλία. Οι δύο οικογένειες αντάλλασσαν ευχές στις γιορτές, μοιράζονταν χαρές, λύπες και καθημερινές στιγμές. Ο Στέλιος δεν ήταν πλέον απλώς ο ασφαλιστής τους· ήταν ένας δικός τους άνθρωπος.

Ύστερα από σχεδόν είκοσι χρόνια, η ζωή έδειξε το πιο σκληρό της πρόσωπο. Η κυρία Λέλα διαγνώστηκε με μια σοβαρή ασθένεια. Ακολούθησαν αλλεπάλληλες νοσηλείες, επίπονες θεραπείες και δύσκολες αποφάσεις. Τα έξοδα ήταν τεράστια. Όμως, το ασφαλιστήριο που είχε συνάψει σχεδόν είκοσι χρόνια νωρίτερα κάλυπτε αδιάλειπτα τις δαπάνες, επιτρέποντάς της να έχει πρόσβαση στις καλύτερες δυνατές υπηρεσίες υγείας και απαλλάσσοντας την οικογένειά της από ένα δυσβάσταχτο οικονομικό βάρος.

Παρά τη γενναία μάχη που έδωσε, η κυρία Λέλα δεν τα κατάφερε.

Λίγες ημέρες μετά την κηδεία, το τηλέφωνο του Στέλιου χτύπησε. Ήταν τα παιδιά της.

«Θέλαμε μόνο να σας πούμε ένα μεγάλο ευχαριστώ», του είπαν με τρεμάμενη φωνή.

Ο Στέλιος σιώπησε, ακούγοντας προσεκτικά.

«Αν η μητέρα μας έζησε με αξιοπρέπεια μέχρι την τελευταία της ημέρα, το οφείλουμε και σε εκείνη την απόφαση που τη βοηθήσατε να πάρει πριν από τόσα χρόνια. Χωρίς αυτό το ασφαλιστήριο, δεν θα μπορούσαμε να της προσφέρουμε όσα της προσφέραμε. Δεν θα το ξεχάσουμε ποτέ.»

Ο Στέλιος έκλεισε το τηλέφωνο συγκινημένος. Πονούσε για την απώλεια μιας αγαπημένης φίλης. Όμως, μέσα στη θλίψη του, ένιωσε και κάτι ακόμη: μια βαθιά δικαίωση. Ένιωσε πως δικαιωνόταν όχι μόνο ο καθημερινός του αγώνας, αλλά και η επιλογή που είχε κάνει νέος να αφιερωθεί σε ένα επάγγελμα που πολλοί υποτιμούσαν.

Στη μνήμη του ήρθε ξαφνικά η σεβάσμια μορφή ενός Μητροπολίτη, πολλά χρόνια πριν, στα εγκαίνια ενός γραφείου της ασφαλιστικής του εταιρείας. Θυμήθηκε τον γέροντα να απευθύνεται στους παρευρισκόμενους με λόγια ζεστά:

«Αγαπητοί μου, πρέπει να ομολογήσω ότι έχουμε κάτι κοινό. Και εμείς οι ιερωμένοι και εσείς οι ασφαλιστές ασκούμε ένα έργο που είναι λειτούργημα. Η διαφορά είναι ότι εσείς είστε πολύ πιο πρακτικοί και άμεσα χρήσιμοι στην κοινωνία. Όταν η ζωή φέρνει την αναποδιά, τρέχετε στον συνάνθρωπό σας και του προσφέρετε τα μέσα για να σταθεί ξανά στα πόδια του. Ο Θεός να σας ευλογεί, αγαπητοί μου συνάδελφοι.»

Εκείνη τη στιγμή, κοιτάζοντας το βουβό τηλέφωνο, ο Στέλιος κατάλαβε, ίσως περισσότερο από κάθε άλλη φορά, την αλήθεια εκείνων των λόγων. Η πραγματική αξία της δουλειάς του δεν μετριόταν με τον αριθμό των ασφαλιστηρίων ούτε με τις προμήθειες που εισέπραττε.

Μετριόταν από εκείνες τις δύσκολες ώρες, όταν μια σωστή απόφαση του παρελθόντος γινόταν ασπίδα για μια οικογένεια που δοκιμαζόταν. Τότε κατάλαβε πως η ασφάλιση δεν πουλά υποσχέσεις· προσφέρει αξιοπρέπεια όταν όλα γύρω μοιάζουν να καταρρέουν.

Γιατί η ασφάλιση, όταν ασκείται με γνώση, ήθος και ευθύνη, δεν είναι απλώς ένα επάγγελμα. Είναι λειτούργημα. Μια ουσιαστική κοινωνική προσφορά, που αποκαλύπτει το πραγματικό της πρόσωπο μόνο στις πιο δύσκολες στιγμές της ανθρώπινης ζωής.

ΚΜ

Η μεγαλύτερη πρωτοτυπία του Ευριπίδη είναι ότι δεν παρουσιάζει τη Μήδεια ως ένα απλό «τέρας», αλλά ως μια σύνθετη προσωπικότητα. Ο θεατής κατανοεί τον πόνο και την αδικία που έχει υποστεί, χωρίς όμως να μπορεί να δικαιολογήσει τις πράξεις της. Αυτή η ηθική αμφισημία είναι κατά την γνώμη μου ένας από τους λόγους που η Μήδεια εξακολουθεί να συγκλονίζει το κοινό περισσότερο από 2.400 χρόνια μετά τη συγγραφή της.

«Το στρες διεγείρει το φαινόμενο της πάλης, δηλαδή το να πιαστείς στα χέρια, το φαινόμενο της φυγής που είναι ο φόβος, δηλαδή το άγχος, και το φαινόμενο του παγώματος που είναι η απελπισία. Πολλοί που είναι χρόνια στρεσαρισμένοι βρίσκονται μεταξύ επιθετικότητας και θυμού, φόβου και άγχους και απελπισίας και πολλές φορές πάσχουν απ’ όλα. Αυτά όλα είναι το επιπλέον στρες, το στρες που δεν μπορούν να διαχειριστούν, διότι είναι υπερβολικό».

καθηγητής ενδοκρινολογίας Γιώργος Χρούσος

«ἀσφαλίζεταί τις περὶ τῆς νηός ἐκ τῆς περὶ τὰ μέλλοντα προγνώσεως»

Οι αρχαίοι Έλληνες, ως κατ’ εξοχήν ναυτικός λαός, χρησιμοποιούσαν συχνά τη θάλασσα και το πλοίο ως μεταφορές για την ίδια τη ζωή, την πόλη ή την ανθρώπινη ψυχή. Ήξεραν καλά ότι το ανοιχτό πέλαγος δεν συγχωρεί την αφέλεια.

Η παραπάνω φράση μάς διδάσκει κάτι απλό αλλά συγκλονιστικό: Η ασφάλειά μας δεν εξαρτάται από την τύχη, αλλά από την ικανότητά μας να κοιτάζουμε μπροστά.

1. Η διαφορά μεταξύ «αντίδρασης» και «πρόληψης»

Οι περισσότεροι άνθρωποι λειτουργούμε αντιδραστικά. Περιμένουμε να μπάσει νερά το πλοίο (η υγεία μας, η καριέρα μας, οι σχέσεις μας) για να τρέξουμε να μπαλώσουμε τις τρύπες. Η αρχαία σοφία, όμως, μας λέει το αντίθετο: ο σωστός καπετάνιος ελέγχει τα ξύλα, δένει τα πανιά και μελετά τα σύννεφα στον ορίζοντα πριν αποπλεύσει. Ασφαλίζεις το πλοίο σου επειδή προβλέπεις την καταιγίδα, όχι επειδή τη ζεις ήδη.

1. Τι σημαίνει «πρόγνωση» σήμερα;

Στον 21ο αιώνα, η «περὶ τὰ μέλλοντα πρόγνωσις» δεν είναι μαντεία ούτε μεταφυσική ενόραση. Είναι:

Συναισθηματική νοημοσύνη: Το να αναγνωρίζεις τα σημάδια της κόπωσης ή της κρίσης σε μια σχέση πριν επέλθει η ρήξη.

Οικονομική σύνεση: Το να αποταμιεύεις για τις «δύσκολες μέρες» όταν οι καιροί είναι καλοί.

Αυτοφροντίδα: Το να θρέφεις το σώμα και το μυαλό σου τώρα, ώστε να αντέξουν στις πιέσεις του αύριο.

1. Δεν ελέγχεις τον καιρό, ελέγχεις το σκάφος

Η ζωή θα φέρει φουρτούνες. Κανένας ωκεανός δεν μένει για πάντα γαλήνιος. Η αυταπάτη ότι «όλα θα πάνε καλά από μόνα τους» είναι ο πιο γρήγορος δρόμος για το ναυάγιο.

Το να προνοείς δεν σημαίνει ότι ζεις με φόβο ή άγχος για το μέλλον. Αντίθετα, σημαίνει ότι απελευθερώνεσαι από τον φόβο. Όταν ξέρεις ότι έχεις ελέγξει τα σωσίβια, ότι η πυξίδα σου λειτουργεί και ότι το σκαρί σου είναι γερό, μπορείς να απολαύσεις το ταξίδι – ό,τι καιρό κι αν κάνει εκεί έξω.