Τον Σεπτέμβριο του 2007, ο 25άχρονος Brian CheskyWikipediaπήρε μια παρακινδυνευμένη απόφαση για το μέλλον του, χωρίς να του περνάει καν από το μυαλό ότι λίγα χρόνια αργότερα θα έβλεπε το όνομά του στη λίστα του Time με τους «100 πιο Επιδραστικούς Ανθρώπους στον ΠλανήτηTIME’s 100 Most Influential People, Brian Chesky By Jonathan Ive». Εγκατέλειψε τη δουλειά του στο Λος Άντζελες και μετακόμισε στο Σαν Φρανσίσκο για να κυνηγήσει το επιχειρηματικό όραμά του, μαζί με τον πρώην συμφοιτητή του στο Rhode Island School of Design, Joe GebbiaWikipedia. Το πρόβλημα ήταν ότι δεν είχαν συγκεκριμένο όραμα και επιπλέον ότι δεν είχαν σχεδόν καθόλου χρήματα. Το πρόβλημα εντάθηκε όταν η σπιτονοικοκυρά του Joe ανακάλυψε ότι ο Brian είχε μετακομίσει στο διαμέρισμα και τους ανακοίνωσε ότι προσαυξάνει κατά 20% το ήδη τσιμπημένο ενοίκιο. Κατά σύμπτωση εκείνες τις μέρες στην πόλη διοργανωνόταν ένα συνέδριο βιομηχανικού σχεδιασμού. Τα ξενοδοχεία της ήδη κορεσμένης πόλης των δυτικών ΗΠΑ ήταν κλεισμένα προ πολλού. Οι δυο φίλοι αποφάσισαν να εξασφαλίσουν το ποσό του ενοικίου υπενοικιάζοντας τους κενούς χώρους του διαμερίσματος. Ο Joe αγόρασε τρία φουσκωτά στρώματα και, όπως έγραψε σε ένα ιστορικών πλέον διαστάσεων emailΔείτε το εδώ!, πριν καλά καλά επιστρέψει στο σπίτι είχε σκεφτεί και το όνομα της υπηρεσίας «Airbed and Breakfast».Το επόμενο πρωί είχαν ανεβάσει ένα απλό site όπου διαφήμιζαν τον διαθέσιμο χώρο. Λίγες ώρες αργότερα, και τα τρία στρώματα είχαν κλειστεί από συνέδρους οι οποίοι έψαχναν επί ματαίω ελεύθερο δωμάτιο στην πόλη. Πριν καλά καλά σερβίρουν το πρώτο πρωινό, οι δύο φίλοι είχαν συμφωνήσει να εξελίξουν την ιδέα τους σε επιχείρηση. Η ενοικίαση διαθέσιμων δωματίων ή και κρεβατιών φάνταζε ως ελκυστική προοπτική τόσο για τους οικοδεσπότες, που θα εισέπρατταν ανέλπιστα έσοδα εκμεταλλευόμενοι κενούς χώρους των σπιτιών τους, όσο και για τους επισκέπτες που θα έβρισκαν φθηνότερο κατάλυμα και θα βίωναν μια αυθεντική «σπιτική» εμπειρία.Όμως πέρα από την αισιοδοξία της εκκίνησης, τίποτα δεν προμήνυε ότι το project θα δουλέψει. Κάθε φορά που παρουσίαζαν το concept σε υποψήφιους επενδυτές, αποχωρούσαν απογοητευμένοι (αν οι επενδυτές δεν αποχωρούσαν πρώτοι), καθώς η σχεδόν ομόφωνη ετυμηγορία συνοψιζόταν στο ότι η ιδέα τους είναι καταδικασμένη να αποτύχει. «Ποιος θα θέλει να μείνει στο σπίτι ενός αγνώστου; Μόνο ένας τρελός», τους είπε ο εκπρόσωπος ενός fund δύο λεπτά μετά την έναρξη της παρουσίασης.Όπως εξομολογήθηκε αργότερα”The Story No One Believed – Brian Chesky, Co-Founder and CEO AirBnB” ο Chesky, ο πρώτος χρόνος λειτουργίας της εταιρείας ήταν μια ατελείωτη αλυσίδα αποτυχημένων αποφάσεων, ανασφάλειας και καθημερινών κρίσεων πανικού. O ίδιος έχασε πάνω από δέκα κιλά αφενός λόγω άγχους και αφετέρου γιατί δεν είχε χρήματα για φαγητό (μια τόσο μεγάλη επιχειρηματική επιτυχία σου δίνει τον αέρα να εξομολογείσαι τις μικρές και μακρινές πια αποτυχίες).Τον Φεβρουάριο του 2008, ο απόφοιτος του Χάρβαρντ Nathan BlecharczykWikipedia μπαίνει στην ομάδα προκειμένου να συνδράμει την προσπάθεια εξασφάλισης χρηματοδοτικών πόρων. Ως τότε το καλύτερο που είχαν σκεφτεί ήταν να κατασκευάσουν συλλεκτικά κουτιά δημητριακών CherriosΔείτε τα εδώ με τα πρόσωπα των υποψήφιων για την προεδρία, Ομπάμα και ΜακΚέιν. Οι οπαδοί τους πλήρωναν 40 δολάρια για να αποκτήσουν τη συλλεκτική συσκευασία (κόστους περίπου $4) και κάπως έτσι κατόρθωσαν να εξασφαλίσουν τα λειτουργικά έξοδα του Airbed and Breakfast. Με τον Ομπάμα οι δρόμοι τους διασταυρώθηκαν λίγους μήνες αργότερα, όταν κατά τη διάρκεια του συνεδρίου των Δημοκρατικών στο Ντένβερ παρουσίασαν την υπηρεσία τους στο ευρύ κοινό. Αρκετά χρόνια αργότερα, ο Ομπάμα ανταπέδωσε χρίζοντας τον Chesky Πρεσβευτή Παγκόσμιας Επιχειρηματικότητας και παίρνοντάς τον μαζί του στο ταξίδι του στην Κούβα. Στη διάρκεια μιας συζήτησης για την εντυπωσιακή αποδοχή του Airbnb στην Κούβα, ο Ομπάμα έπλεξε το εγκώμιοObama Discusses AirBnB’s Success in Cuba του –ντροπαλού, είναι η αλήθεια– Chesky περιγράφοντάς τον ως υπόδειγμα entrepreneur.

Ο ίδιος ο Chesky σε ανύποπτη στιγμή είχε παραδεχτεί ότι αγνοούσε τη λέξη «entrepreneur» μέχρι που μετακόμισε στο Σαν Φρανσίσκο. Άλλωστε, τόσο ο ίδιος όσο και ο συνέταιρος του είχαν σπουδάσει βιομηχανικό σχεδιασμό και η σχέση τους με την επιχειρηματικότητα ήταν ανύπαρκτη, έως ότου έπεσαν στα βαθιά. Και τα βαθιά στην περίπτωσή τους ήταν άπατα. Το 2009, και παρότι είχαν εξασφαλίσει έναν επιπλέον γύρο χρηματοδότησης, το όλο εγχείρημα έμοιαζε έτοιμο να καταρρεύσει. Οι δυό τους συνέχιζαν να μένουν στο ίδιο διαμέρισμα του Σαν Φρανσίσκο και να δουλεύουν νυχθημερόν. Βελτίωναν διαρκώς τον κώδικα του site, την εμφάνιση, την εμπειρία χρήσης. Άλλαξαν ακόμη και το όνομα: το Airbed & Breakfast έγινε Airbnb. Παρόλα αυτά η υπηρεσία δεν έλεγε να απογειωθεί. Τότε πήραν την απόφαση να αφήσουν το διαμέρισμα και να βγουν έξω, να συναντήσουν τους πελάτες τους, να μείνουν σε σπίτια της πλατφόρμας. Αυτή η εμπειρία αποδείχθηκε καθοριστική και είναι η πρώτη συμβουλή που δίνουν σε κάθε επίδοξο startupper: να αφήσει το γραφείο και να βγει έξω για να γνωρίσει τους πελάτες και συνεργάτες του.Μετά τον τρίτο ανασχεδιασμό του website, τα έσοδα παρέμεναν πενιχρά. Στην καλύτερη εβδομάδα του είχε έσοδα 200 δολαρίων. Προσπαθώντας να κατανοήσουν γιατί το project δεν έπαιρνε μπροστά κοιτούσαν ξανά και ξανά τις καταχωρήσεις στο site. Όλες τους είχαν έναν κοινό παρανομαστή: χάλια φωτογραφίες. Ο Gebbia αγόρασε τότε μια φωτογραφική μηχανή και ταξίδεψε ως τη Νέα Υόρκη. Εκεί συναντήθηκε με 40 οικοδεσπότες και φωτογράφισε τα δωμάτια που προσέφεραν προς ενοικίαση. Όταν ανέβηκαν οι φωτογραφίες στο site, η κίνηση αυξήθηκε αισθητά και τα έσοδα διπλασιάστηκαν: κέρδιζαν πλέον 400 δολάρια την εβδομάδα. Με αυτή την αφορμή εγκαινίασαν το πρόγραμμα επαγγελματικής φωτογράφησης του χώρου. Λάνσαραν επίσης τις δυνατότητες σύνδεσης σε κοινωνικά δίκτυα για να κάνουν τους ενοικιαστές όσο και τους σπιτονοικοκύρηδες να νιώθουν πιο ασφαλείς. Την άνοιξη του 2011 οι καρποί της προσπάθειας δεν ήταν απλώς ορατοί, αλλά έτοιμοι προς κατανάλωση: η πλατφόρμα λειτουργούσε σε 89 χώρες και η ανάπτυξη σε σχέση με το προηγούμενο έτος είχε αγγίξει το 800%.Το καλοκαίρι της ίδιας χρονιάς, νέοι επενδυτές τους εμπιστεύονται με τη συνολική χρηματοδότηση να ανέρχεται στο 1 δισ. δολάρια. Ανάμεσά τους ο Jeff Bezos της Amazon και ο Ashton Kutcher, ο οποίος λίγους μήνες αργότερα θα γίνει σύμβουλος και μέλος του ΔΣ της εταιρείας. Πριν όμως προλάβουν να απολαύσουν την επιτυχία τους, τα media σε όλο τον κόσμο κατακλύζονται από την είδηση της σχεδόν ολικής καταστροφής ενός σπιτιού που είχε ενοικιαστεί μέσω της πλατφόρμας. Η σπιτονοικοκυρά μέσω ενός αναλυτικού post”Violated: A traveler’s lost faith, a difficult lesson learned”εξήγησε (ή τέλος πάντων προσπάθησε να εξηγήσει) γιατί ο ένοικος έκλεψε ό,τι μπορούσε να μετακινηθεί και κατέστρεψε όλα τα υπόλοιπα. Αρχικά η εταιρεία αρνήθηκε να τη βοηθήσει, με αποτέλεσμα η αρνητική δημοσιότητα και τα κακεντρεχή σχόλια που τη συνόδευσαν να ακολουθούν για καιρό το Airbnb. Στην πορεία προστέθηκαν και άλλες ιστορίες κλοπών και καταστροφών”Bed, breakfast, tenants from hell: Airbnb horror stories”, κάτι που ανάγκασε την εταιρεία να ανακοινώσει ένα πρόγραμμα αποζημιώσεων. Τον επόμενο χρόνο η Airbnb εισήγαγε πρόγραμμα ασφάλισης των υπό ενοικίαση ακινήτων μέχρι του ποσού του ενός εκατομμυρίου ευρώ, αν και πολλοί την ψέγουν για τα ψιλά γράμματα στους όρους.

Τα πλήγματα στη φήμη της ήταν αισθητά, αλλά όχι αρκετά για να ανακόψουν την ανοδική της πορεία. Τον χειμώνα του 2012 ανακοίνωσε ότι έφτασε τα 4 εκατ. πελάτες, ξεπερνώντας την επίδοση της αλυσίδας Hilton. Ήταν πια σαφές ότι στον πόλεμο με τον ξενοδοχειακό κλάδο ίσως να μη νικούσε ο Γολιάθ. Το Airbnb άρχιζε βέβαια να ξεφεύγει από τον ρόλο του Δαβίδ, καθώς αναπτυσσσόταν διαρκώς και εξαγόραζε τη μία μετά την άλλη ανταγωνιστικές εταιρείες και startups. Ξεκίνησε με τη γερμανική Accoleo”Airbnb buys German clone Accoleo, opens first European office in Hamburg” και την βρετανική CrashPadderΟ ιστότοπος με αντίστοιχα επιχειρηματικά μοντέλα. Κατά μια πάγια τακτική μεγάλων παικτών του χώρου, συνέχισε να εξαγοράζει επίδοξους ανταγωνιστές στο ξεκίνημά τους, μόνο και μόνο για να τους κλείσει (π.χ. τη Vamo). Γρήγορα επεκτάθηκε και σε παράλληλες υπηρεσίες αποκτώντας τη NabeWiseΟ ιστότοπος, που δημιουργεί οδηγούς πόλεων, και τη Localmind”Why did Airbnb just buy Localmind? Local expertise”, venturebeat, η οποία προσφέρει πληροφόρηση σε πραγματικό χρόνο για πληθώρα προορισμών. Πρόσφατα ανακοίνωσε την πλήρη εξαγορά της ChangeCoin”Airbnb just acquired a team of bitcoin and blockchain experts”, Quartz, μιας startup μικροπληρωμών και της LapkaΟ ιστότοπος που αναπτύσσει αισθητήρες μέτρησης υγρασίας, θερμότητας και ακτινοβολίας.Την Άνοιξη του 2014, η Airbnb θα σπάσει το ορόσημο των 10 εκατομμυρίων πελατών και των 550.000 καταχωρήσεων. Η εταιρεία πλέον έχει παρουσία σε 191 χώρες και 34.000 πόλεις με περισσότερα από 2 εκατομμύρια ακίνητα να είναι καταχωρημένα στην πλατφόρμα. ΟΚ, δεν έχει μόνο συμβατικά ακίνητα. Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να μείνουν σε βάρκες στο ΣηκουάναLuxurious Parisian Large houseboat, Paris, Ile de France, France, άμαξες τσιγγάνωνWagon in Medieval Village Mont-Saint-Jean, Burgundy, France , άμαξες γενικώςFully Restored 1920s Sheep Wagon, Shirley Basin, Wyoming, ιδιωτικά νησιάBird Island, Placencia, Belize, παροπλισμένα αεροπλάνα και λεωφορείαThis Swedish Couple Converted A Vintage Bus Into A Peaceful Sanctuary For You, ιγκλού, τίπιThe Sioux Experience, Pioneertown, California, τηλεφωνικούς θαλάμους, εσωτερικά ρολογιώνSt Pancras Clock Tower Guest Suite, London, UK, τέντεςGlamping near Bath with indoor pool, Bradford on Avon, Wiltshire, UK, γιούρτεςOriginal Mongolian yurt in Dresden, Saxony, Germany , παγκάκια, δεντρόσπιταTreehouse Blue Mountains, Bilpin, NSW, Australia, για να μην πούμε για τα 1.400 κάστραLive like a King in my Castle in Galway, Ireland . Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, από χθες η Lufthansa νοικιάζει καταλύματα πάνω από τα σύννεφαEδώ! –εν ολίγοις εισιτήρια για τις πτήσεις της μέσω της πλατφόρμας (σε πρώτη φάση για το δρομολόγιο Φρανκφούρτη-Νέα Υόρκη). 

Στα τέλη του Ιουνίου η Airbnb εξασφάλισε έναν νέο γύρο επενδύσεων. Η συνολική της αξία εκτιμάται πλέον στο δυσθεώρητο ύψος των 30 δισεκατομμυρίων δολαρίων”Airbnb Is Said to Be Seeking Funding Valuing It at $30 Billion”, Τhe New York Times. Το παράδειγμά της έχουν ακολουθήσει χιλιάδες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον ευρύτερο κλάδο της Peer2Peer οικονομίαςInvestopedia (στα ελληνικά μεταφράζεται άκομψα ως «οικονομία του διαμοιρασμού» ή «ομότιμη εμπορική δραστηριότητα»). Οι επικριτές πάντως του Airbnb θεωρούν ότι η δεσποτική διαμεσολάβηση της πλατφόρμας και οι υψηλές προμήθειες ακυρώνουν την έννοια του Peer2Peer, αφού θα έπρεπε να κατευθύνεται από τον έναν καταναλωτή στον άλλο.

Η πορεία της πλατφόρμας στην Ελλάδα ακολούθησε με αρκετή καθυστέρηση την καμπύλη ανάπτυξης της εταιρείας παγκοσμίως. Οι ρυθμοί ανάπτυξης όμως που καταγράφονται την τελευταία διετία είναι εκρηκτικοί. Η αύξηση που σημειώνεται μέσα στο 2016 προσεγγίζει το 150% ενώ σε μεμονωμένες πόλεις ή γειτονιές της Αθήνας τα ποσοστά είναι ακόμη υψηλότερα. Εκτιμάται ότι ο τζίρος της υπηρεσίας στην Ελλάδα το 2015 υπερέβη τα 2 δισ. ευρώ, ενώ τα ακίνητα που είναι καταχωρημένα στην πλατφόρμα ξεπερνούν τις 30.000. Συνολικά τα ακίνητα που νοικιάζονται νόμιμα ή παράνομα στη χώρα μέσω peer-to-peer εφαρμογών και sites υπολογίζονται σε περίπου 50.000, ενώ εκτιμήσεις της αγοράς κάνουν λόγο για εξωφρενικά μεγαλύτερους αριθμούς.Σε μελέτη της Grant Thornton που δημοσιεύτηκε τον Οκτώβριο καταγράφονται 87.000 καταχωρημένα ακίνητα στις διάφορες πλατφόρμες ενοικίασης με τα 31.000 εξ αυτών να είναι μη πιστοποιημένα, ενώ η εκτίμηση του συνόλου της τουριστικής δαπάνης οικονομίας διαμοιρασμού ανέρχεται από €1.380 έως €1.460 δισ. ετησίως. Παράλληλα, η συνολική δυνητική συμβολή της οικονομίας διαμοιρασμού από φορολόγηση της δαπάνης για διαμονή υπολογίζεται στα 322 εκατομμύρια, όταν η πραγματική συμβολή (από έσοδα από ΦΠΑ) εκτιμάται στα 28 εκατομμύρια. Κάπως έτσι καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι η δυνητική απώλεια δημοσίων εσόδων (ΦΠΑ, δημοτικά τέλη, ασφαλιστικές εισφορές) λόγω υποκατάστασης στη διαμονή αγγίζει τα 195 εκατομμύρια ευρώ. Το πλέον ανησυχητικό εύρημα της έρευνας αφορά στην απώλεια 15.000 θέσεων εργασίας στον τουριστικό κλάδο, στοιχείο πάντως που δεν καταφέραμε να διασταυρώσουμε.Σύμφωνα με τον πρόεδρο της Ένωσης Ξενοδόχων Αθηνών-Αττικής & Αργοσαρωνικού, Αλέξανδρο Βασιλικό, «τα μη αδειοδοτημένα ακίνητα στην ευρύτερη περιοχή της πρωτεύουσας από 8.500 το 2015 έχουν ξεπεράσει τα 12.000 φέτος». Στα στοιχεία που μας παραχώρησε η Ένωση ΞενοδόχωνΔείτε εδώ το γράφημα, διαφαίνεται ότι η αύξηση 6% των αφίξεων στο Ελ. Βενιζέλος στο πρώτο τετράμηνο του 2016 δεν μεταφράζεται σε αντίστοιχη αύξηση στον αριθμό των διανυκτερεύσεων (μηδενική μεταβολή σε σχέση με το προηγούμενο έτος). Αντίστοιχα είναι τα συμπεράσματα της ΕΞΑΑΑ από το 2015, αφού η εντυπωσιακή αύξηση των αφίξεων (~23%) δεν μεταφράστηκε σε διανυκτερεύσεις (το 11μήνου Ιανουαρίου-Νοεμβρίου 2015 στην Αθήνα, δεν ξεπέρασε το +3,7%).

Ο Γιώργος Κωνσταντινίδης, Managing Partner της Simple Way of TourismΟ ιστότοπος (SWOT) που δραστηριοποιείται στην οργάνωση και συμβουλευτική διαχείριση τουριστικών επιχειρήσεων, εκτιμά ότι την τελευταία τετραετία το Airbnb έχει αποσπάσει από τα ξενοδοχεία της χώρας ποσοστά της τάξης του 17%. Τα ποσοστά είναι υψηλότερα στις τάξεις των νεότερων επισκεπτών (κάτω των 30 ετών) και αυτό καθιστά ακόμη πιο έντονη την ανησυχία των ιδιοκτητών καταλυμάτων της χώρας ανεξαρτήτως μεγέθους ή αστεριών, αφού όπως μας εξηγεί ο κύριος Κωνσταντινίδης, «αυτές οι ηλικίες, είναι και οι πελάτες του αύριο, που αν συνηθίσουν σε αυτόν τον τρόπο διαμονής, θα τον επιλέγουν άμεσα και πολύ πιο εύκολα στο μέλλον και θα ενισχύσουν τις απώλειες στα παραδοσιακά καταλύματα και ξενοδοχεία. Τα δεδομένα, στην παγκόσμια αγορά του τουρισμού αλλάζουν συνεχώς και με μεγάλη ταχύτητα. Oφείλουμε όλοι να προσαρμοζόμαστε στις εξελίξεις, βελτιώνοντας συνεχώς το προϊόν μας και τις παρεχόμενες υπηρεσίες, ώστε να υπερτερούμε απέναντι σε κάθε τύπου ανταγωνισμό».

Η έκρηξη αυτή σε όλους τους επιμέρους δείκτες ερμηνεύεται εύκολα. Aφενός η διάδοση και η δημοφιλία της πλατφόρμας και αφετέρου η υπερφορολόγηση των ακινήτων στη χώρα μας, καθιστούν εύκολη λύση την ενοικίαση ή υπενοικίαση ενός ακινήτου σε τουρίστες ή άλλους ενδιαφερόμενους. «Είχα ένα ξενοίκιαστο διαμέρισμα στο Κάτω Χαλάνδρι» μας λέει ένας νεόκοπος οικοδεσπότης του Airbnb. «Ο προηγούμενος ενοικιαστής είχε φύγει αφήνοντάς μου φέσι τέσσερα νοίκια. Αν συνυπολογίσω τον ΕΝΦΙΑ και τα υπόλοιπα έξοδα του σπιτιού, καταλαβαίνετε ότι έψαχνα τρόπο να το ξεφορτωθώ. Όταν μου μίλησαν για το Airbnb δεν μπορούσα να φανταστώ ότι ένας τουρίστας θα επέλεγε το Χαλάνδρι, αλλά δεν είχα και τίποτα να χάσω. Τρεις μέρες μετά την καταχώρηση, είχα την πρώτη αίτηση για κράτηση. Ήρθε, έφυγε, έγραψε ένα καλό review και πριν κλείσει εβδομάδα εμφανίστηκε ο δεύτερος». Η διήγηση συνεχίστηκε επί μακρόν, αλλά το ρεζουμέ είναι ότι ο φίλος όχι μόνο κάλυψε τα έξοδα του ΕΝΦΙΑ, αλλά ενοικίασε από τον ιδιοκτήτη της πολυκατοικίας δύο ακόμη διαμερίσματα, τα οποία πλέον υπενοικιάζει μέσω Airbnb.Αυτό μας επιβεβαίωσε και μεσίτης μεγάλου γραφείου, ο οποίος τους τελευταίους μήνες παρατηρεί έντονη κινητικότητα στις ενοικιάσεις ακινήτων και διαμερισμάτων χαμηλής και μέσης αξίας στο ιστορικό κέντρο. «Προφανώς τα επιπλώνουν και τα υπενοικιάζουν μέσω Airbnb. Αν ένα μέσο μηναίο ενοίκιο είναι €300 κι αυτός το υπενοικιάζει €40 την ημέρα, από την πρώτη εβδομάδα σχεδόν ξεκινά να βγάζει και χωρίς να κυνηγάει τον ενοικιαστή για να εισπράξει». Η άνοδος στη ζήτηση επιβεβαιώνεται και από πρόσφατη έρευνα της Airbnb, από την οποία αναδεικνύεται ότι το Κουκάκι περιλαμβάνεται στις περιοχές με την ταχύτερη ανάπτυξη σε όλο τον πλανήτη. Τα ακίνητα που ενοικιάζονται μέσω της πλατφόρμας στην περιοχή αυξήθηκαν κατά 800%”Airbnb’s booming city neighbourhoods”, Τhe Guardian σε σχέση με το αντίστοιχο περσινό διάστημα.Μεταξύ των χιλιάδων ακινήτων που έχουν καταχωρηθεί ως τώρα στο Airbnb και τις λοιπές ανταγωνιστικές πλατφόρμες περιλαμβάνονται διαμερίσματα και δωμάτια σε κάθε πιθανή κι απίθανη γωνιά της πόλης (από μια μεζονέτα στο Μενίδι, μέχρι ένα δωμάτιο στην Εκάλη και από ένα τριώροφο στα Λιόσια μέχρι έναν καναπέ στον Κορυδαλλό) και για κάθε προϋπολογισμό (από τα €17 που στοιχίζει ένα κρεβάτι σε ένα ημιυπόγειο στου Ζωγράφου, στα 950 ευρώ που απαιτούνται για μια βίλα με πισίνα στη Σαρωνίδα). Φεύγοντας από την Αττική, οι επιλογές αλλά και οι εκπλήξεις πολλαπλασιάζονται. Στο σύνολο των τουριστικών προορισμών, αλλά και εκτός αυτών υπάρχουν διαθέσιμα καταλύματα. Ο αριθμός τους είναι τόσο εντυπωσιακός και η κάλυψη τόσο ευρεία, που δικαίως οι επαγγελματίες του κλάδου εκφράζουν την ανησυχία και τον προβληματισμό τους.

Ο αντίλογος έρχεται από στελέχη της Airbnb, οι οποίοι πέρυσι σε μία από τις σπάνιες επαφές τους με τον εγχώριο Τύπο, παρουσίασαν τα ευρήματα μιας έρευνας του Επίκουρου Καθηγητή Οικονομικών στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Χρήστου Γκενάκου. Από τα στοιχεία προκύπτει ότι οι ιδιοκτησίες Airbnb βρίσκονται σε 25 γειτονιές της Αθήνας, εκ των οποίων το 69% εκτός των δημοφιλών περιοχών, όπου συνήθως στεγάζονται τα ξενοδοχεία. Σύμφωνα με την ίδια έρευνα, η κοινότητα της Airbnb στην Αθήνα συνεισέφερε συνολικά στην εθνική οικονομία 69 εκατ. ευρώ (μόνο κατά τη σεζόν 2013-14) και υποστήριξε πάνω από 1.000 θέσεις εργασίας. Παράλληλα, το 68% των οικοδεσποτών δηλώνουν ότι βασίζονται σε αυτά τα έσοδα για να συνεχίσουν να διαμένουν στο σπίτι τους.

Ο Γιώργος Κωνσταντινίδης της SWOT αναγνωρίζει ότι η θετική συμβολή της οικονομίας του διαμοιρασμού υπερτερεί των αρνητικών συνεπειών για την ζήτηση και την οικονομία ενός προορισμού. «Κυρίως λόγω της αύξησης παρεχόμενων δωματίων αλλά και της μεγαλύτερης προσέλκυσης ταξιδιωτών με περισσότερες επιλογές διαμονής για τον επισκέπτη σε μια πόλη. Αρκεί φυσικά να συγκεκριμενοποιηθεί το νομικό πλαίσιο χρήσης και η προστασία του πελάτη, ώστε να μπορούμε να μιλάμε με ασφάλεια και καθαρή εικόνα για το τι είναι και για ποια πλευρά, θετικό ή αρνητικό τελικά». Στα κενά αυτά του νομικού πλαισίου αποδίδει και την επιθετική στάση των ξενοδόχων και των επαγγελματιών του τουρισμού απέναντι στη αιφνιδιαστική έξαρση της τάσης αυτής.

Στην εντυπωσιακή επέκταση της παρουσίας του Airbnb στην Ελλάδα, συνετέλεσε αναμφίβολα και η αναμόρφωση του νομικού πλαισίου, που μέχρι πρόσφατα ήταν νεφελώδες. Όμως από την 1η Νοεμβρίου 2015, με την εφαρμογή του νόμου 4336 επιτρέπεται η βραχυχρόνια μίσθωση σε όλους τους ιδιοκτήτες ακινήτων χωρίς να υποχρεούνται να λάβουν το ειδικό σήμα λειτουργίας τουριστικού καταλύματος. Αν και η ερμηνευτική απόφαση αναφορικά με τη δήλωση και τη φορολογική αντιμετώπιση αυτής της πρακτικής δεν έχει ακόμη εκδοθεί, χιλιάδες οικοδεσπότες μοιάζουν να έχουν ξεπεράσει τους όποιους δισταγμούς και να εκμεταλλεύονται τις δυνατότητες της οικονομίας του διαμοιρασμού τόσο στο Airbnb, όσο και σε ανταγωνιστικές πλατφόρμες όπως τα FlipKeyΟ ιστότοπος, HomeAwayΟ ιστότοπος, HouseTripΟ ιστότοπος, HomestayΟ ιστότοπος, VRBOΟ ιστότοπος κ.ά. Σε αυτό συνέβαλε και η αδρανοποίηση του νόμου 4276/2014, ο οποίος προέβλεπε υψηλά πρόστιμα (€50.000) σε όσες επιχειρήσεις μίσθωναν ακίνητα για προσωρινή διαμονή (μικρότερη των 30 ημερών), καθώς τις θεωρούσε «τουριστικά καταλύματα». Με αυτό τον τρόπο τα καταλύματα μπορούν νομίμως να μισθώνονται και κατ’ επέκταση να μην υπάγονται στην τουριστική νομοθεσία. Αρκεί βέβαια, να μην παρέχουν ξενοδοχειακές υπηρεσίες (πρωινό, καθαριότητα, παροχή κλινοσκεπασμάτων κ.λπ.), κάτι που στην πράξη ακυρώνεται –ενδεικτικό είναι το δεύτερο «B»«Βreakfast»του Airbnb.Σημαντική εξέλιξη θεωρείται επίσης η δυνατότητα εκμίσθωσης καταλυμάτων (επιπλωμένων ή μη δωματίων, διαμερισμάτων, κατοικιών, επαύλεων κ.ά.), σε αλλοδαπούς που δεν διαθέτουν ΑΦΜ (αρκεί η καταχώρηση του αριθμού διαβατηρίου). Αυτό βέβαια προϋποθέτει ότι οι ιδιοκτήτες δηλώνουν τα κέρδη τους: βάσει νόμου είναι υποχρεωμένοι να καταχωρούν τα στοιχεία των μισθώσεων μέσω της εφαρμογής της Διεύθυνσης Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης και στη συνέχεια υπόκεινται σε φόρο εισοδήματος. Τώρα πόσοι από αυτούς το πράττουν, το αφήνουμε στη φαντασία του αναγνώστη και του νομοθέτη. Το ίδιο το Airbnb αναφέρεται ακροθιγώς στις φορολογικές υποχρεώσεις των συνεργατών τουΠώς λειτουργεί η φορολογία για τους οικοδεσπότες;, αλλά δεν μας διαφωτίζει περαιτέρω. Αρκετοί ιδιοκτήτες πάντως παρακάμπτουν και την ίδια την πλατφόρμα, εφευρίσκοντας τρόπους εναλλακτικής επικοινωνίας με τους επίδοξους πελάτες, με προφανή στόχο να γλυτώσουν την προμήθεια. Το Airbnb για να προστατεύσει το προϊόν του, «κόβει» τα ηλεκτρονικά μηνύματα που περιλαμβάνουν e-mail και αριθμούς τηλεφώνων για να εμποδίσει την κράτηση ιδιοκτήτη και ενοικιαστή πριν την κράτηση. Οι επιτήδειοι όμως βρίσκουν τρόπους (π.χ. γράφουν ολογράφως το τηλέφωνο).Είναι επίσης προφανές ότι αρκετοί από τους ιδιοκτήτες ενοικιάζουν περισσότερα του ενός καταλύματα. Ο νόμος επιτρέπει την καταχώρηση έως και τεσσάρων ακινήτων ανά ΑΦΜ. Όπως φαίνεται από τα στοιχεία της InsideAirbnbΑdding Data to the Debate, το 56% των ιδιοκτητών εκμεταλλεύεται περισσότερα από δύο καταλύματα και περίπου ένας στους δέκα πάνω από πέντε (στοιχεία Ιουλίου 2015). Υπάρχει μάλιστα host με καταχωρημένα 46 ακίνητα, άλλος με 27, και πολλοί με διψήφιο αριθμό ακινήτων. Αξιοσημείωτο είναι ότι τα στοιχεία αυτά αντλούνται από έναν ανεξάρτητο οργανισμό που μελετά δειγματοληπτικά την παρουσία του Airbnb σε μεγάλες πόλεις (π.χ. στην Αθήνα μετρά μόλις 2.116 καταχωρήσεις, επομένως οι πραγματικοί αριθμοί μάλλον είναι κατά πολύ μεγαλύτεροι).

Εκτός όμως από τα ξενοδοχεία, η sharing economy πλήττει ιδιαίτερα και τη βιομηχανία των rooms-to-let. Ο Παναγιώτης Τοκούζης, πρόεδρος της Συνομοσπονδίας Επιχειρηματιών Τουριστικών Καταλυμάτων Ελλάδος (ΣΕΤΚΕ), κάνει λόγο στο inside story για ένα ιδιαίτερα επικίνδυνο φαινόμενο. «Η ανεξέλεγκτη αστική μίσθωση απειλεί όχι μόνο τον κλάδο, αλλά και τους επισκέπτες και κατ’ επέκταση την εικόνας της χώρας στο εξωτερικό. Δεν είναι δυνατό να αισχροκερδούν άνθρωποι που δεν έχουν σχέση με τον τουρισμό, όταν επιχειρήσεις του κλάδου απειλούνται με κλείσιμο. Η άναρχη ανάπτυξη των μισθώσεων θα έχει συνέπειες στο ίδιο το τουριστικό προϊόν». Όπως βέβαια παραδέχτηκε ο ίδιος τα ενοικιαζόμενα δωμάτια αναπτύχθηκαν επίσης άναρχα, κυρίως τη δεκαετία του ’80. «Τότε όμως υπήρχε ζήτηση. Τα ξενοδοχεία ήταν γεμάτα και οι τουρίστες δεν είχαν πού να μείνουν. Σήμερα, τα νόμιμα καταλύματα ακόμη και σε γνωστούς προορισμούς, δεν εμφανίζουν πληρότητα. Στη Ρόδο π.χ. οι εκτιμήσεις για φέτος κάνουν λόγο για μείωση 30% των διανυκτερεύσεων σε ενοικιαζόμενα. Αργά ή γρήγορα θα τα κλείσουμε και θα προστεθούν νέοι άνεργοι στις ουρές».Παράλληλα με την πιθανολογούμενη ανεργία, η οικονομία του διαμοιρασμού γεννά και ευκαιρίες. Πριν λίγους μήνες έκανε τα πρώτα της βήματα η εταιρεία προώθησης ακινήτων CloudKeysΟ ιστότοπος. Όπως λέει στο inside story η συνιδρύτριά της, Δώρα Παυλίδου, «οι νέου τύπου πλατφόρμες διασυνδέουν τους χρήστες με βάση τις κριτικές και τη βαθμολόγηση σε κάθε στάδιο του ταξιδιού: εμείς σαν superhosts στο Airbnb και με μεγάλη εμπειρία στις υπόλοιπες πλατφόρμες της οικονομίας του διαμοιρασμού, παρέχουμε υπηρεσίες προώθησης και διαχείρισης των εμπειριών του επισκέπτη ώστε ο ιδιοκτήτης του σπιτιού να είναι σίγουρος ότι ο ταξιδιώτης θα φύγει ευχαριστημένος και θα προτείνει το κατάλυμά του και σε άλλους. Η CloudKeys, άλλωστε, ξεκίνησε όταν συνειδητοποιήσαμε ότι οι επαγγελματίες του τουρισμού αφήνουν στην τύχη της την εμπειρία που επιθυμεί να ζήσει ο ταξιδιώτης. Γιατί αυτό θα έπρεπε να είναι τα ταξίδια: μία υπέροχη εμπειρία. Αλλά δεν φτάνουν μόνο ο ήλιος και η θάλασσα».Προς το παρόν η CloudKeys αναλαμβάνει ακίνητα στην Αθήνα και την Καλαμάτα και διερευνά το άνοιγμα και σε άλλες περιοχές της χώρας προτείνοντας ένα εναλλακτικό μοντέλο διαχείρισης της ακίνητης περιουσίας. Όπως μας δήλωσε η κυρία Παυλίδου, «αυτό που με στενοχωρεί είναι να βλέπω τις ακίνητες ιδιοκτησίες εγκαταλελειμμένες να ρημάζουν ή να πωλούνται για ένα κομμάτι ψωμί προκειμένου οι ιδιοκτήτες τους να μπορέσουν να ανακαινίσουν κάποιο άλλο ακίνητο που διαθέτουν, όπως τους προτείνει η τάδε ή η δείνα εταιρεία. Εμείς επιθυμούμε ο ιδιοκτήτης να παραμείνει ιδιοκτήτης και να δυναμώσει μετά από όλη αυτή την περιπέτεια που περνάμε ως λαός και ως χώρα. Ας μη γελιόμαστε: Το να μοιράζεσαι το σπίτι σου, εκτός από το να γνωρίζεις κόσμο από το εξωτερικό, σου δίνει τη δυνατότητα να προσθέσεις ένα εισόδημα που όλοι μας χρειαζόμαστε».

Όπως μας τόνισε εκπρόσωπος πολυεθνικής ξενοδοχειακής αλυσίδας που θέλει να διατηρήσει την ανωνυμία του, «όλες οι συσκέψεις αρχίζουν και τελειώνουν με το πώς θα σταματήσουμε το Airbnb». Κι επειδή απ’ ό,τι φαίνεται οι κλασικοί μέθοδοι δεν αποδίδουν, οι ελπίδες των παραδοσιακών δυνάμεων του κλάδου στρέφονται στους νομοθέτες. Είναι άλλωστε κοινό μυστικό ότι οι πιέσεις που ασκούνται στους αρμόδιους φορείς είναι έντονες. Ο πρόεδρος της ΣΕΤΚΕ, Παναγιώτης Τοκούζης, μας ενημέρωσε για προτάσεις που κατέθεσε στην Υπουργό Τουρισμού, όπως η επαναφορά του ειδικού σήματος για όλα τα καταλύματα, η αδειοδότηση («έστω και fast-track») όλων των ενοικιαζόμενων και η τοποθέτηση ειδικής σήμανσης εφόσον το μισθωμένο ακίνητο βρίσκεται εντός πολυκατοικίας ή ιδιωτικού χώρου. Παράλληλα υπεραμύνθηκε της πρόσθετης φορολόγησης όσων κάνουν χρήση υπηρεσιών βραχυχρόνιας μίσθωσης, προκειμένου να λειτουργήσει ως αντικίνητρο. Χαρακτήρισε μάλιστα το όριο των 90 ημερών προσχηματικό, αφού οι περισσότερες επιχειρήσεις του κλάδου στα νησιά λειτουργούν λιγότερες ημέρες. Παράλληλα έκανε την πρόβλεψη ότι αρκετοί από τους συναδέλφους του θα περάσουν σε «καθεστώς παρανομίας» ενοικιάζοντας τα ακίνητά τους μέσω του Airbnb και άλλων πλατφορμών.Η αναπληρώτρια Υπουργός Οικονομίας Ανάπτυξης και Τουρισμού, Έλενα Κουντουρά, στις αρχές Ιουλίου εμμέσως πλην σαφώς παραδέχτηκε ότι η κυβέρνηση επεξεργάζεται ένα νέο νομικό πλαίσιο: «Το υπουργείο μας από την πρώτη στιγμή συνεργάστηκε με το υπουργείο Οικονομικών για την αντιμετώπιση της παράνομης εκμίσθωσης των καταλυμάτων μέσω της οικονομίας διαμοιρασμού. Δημιουργήσαμε μία οκταμελή επιτροπή όπου καταθέσαμε τις προτάσεις μας ώστε να καθιερώσουμε ένα πλαίσιο που θα θωρακίζει τον τουρισμό μας και την ποιότητα του τουριστικού μας προϊόντος και θα προστατεύει την νομιμότητα και τις τουριστικές επιχειρήσεις. Η Επιτροπή μελέτησε το φαινόμενο και τα ισχύοντα καθεστώτα σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες και είχε διαβουλεύσεις με εκπροσώπους των πλατφορμών και τον ιδιωτικό τομέα. Η πρότασή αναμένεται να κατατεθεί προς ψήφιση μέσα στον Ιούλιο. Από την πλευρά μας επιδιώκουμε το νέο πλαίσιο να χαρακτηρίζει ξεκάθαρα την αγορά, να είναι άμεσα και εύκολα εφαρμόσιμο και να είναι προσαρμοσμένο στις ιδιαιτερότητες της ελληνικής τουριστικής αγοράς. Σε ό,τι αφορά την φορολογική αντιμετώπιση, το υπουργείο Οικονομικών διασφαλίζει η φορολογία να είναι λογική και δίκαιη για την επαγγελματική αγορά, να υπάρχει πρόστιμο και ελεγκτικός μηχανισμός που θα εξασφαλίζει την αξιοπιστία στην εφαρμογή του νέου πλαισίου».Φυσικά, τόσο ο χαρακτηρισμός «παράνομη εκμίσθωση» όσο και τα όποια σχέδια για νομοθέτηση και δημιουργία ειδικού καθεστώτος προστασίας των ξενοδοχειακών επιχειρήσεων δεν φαίνεται να ικανοποιούν ιδιαίτερα την Κομισιόν. Όπως δήλωσε η αρμόδια επίτροπος για θέματα επιχειρηματικότητας, Ελζμπιέτα Μπιενκόβσκα, «η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε κατευθυντήριες γραμμές προκειμένου να εναρμονίσει το συνονθύλευμα διαφορετικών κανονιστικών δράσεων που θέτουν οι εθνικές και τοπικές αρχές σε επιχειρήσεις όπως η Uber και η Airbnb. Η διαφορετική αντιμετώπιση των κρατών-μελών δημιουργεί αβεβαιότητα στους παραδοσιακούς επιχειρηματίες, στους νέους παρόχους υπηρεσιών και στους καταναλωτές και ενδέχεται να παρεμποδίσει την καινοτομία, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την ανάπτυξη. Εάν επιτρέψουμε τον κατακερματισμό της ενιαίας αγοράς με βάση εθνικές ή ακόμη και τοπικές γραμμές, ολόκληρη η Ευρώπη κινδυνεύει να βγει χαμένη. Σήμερα παρέχουμε νομική καθοδήγηση στις δημόσιες αρχές και στους φορείς της αγοράς με στόχο την ισόρροπη και βιώσιμη ανάπτυξη αυτών των νέων επιχειρηματικών μοντέλων. Καλούμε τα κράτη μέλη να επανεξετάσουν το κανονιστικό τους πλαίσιο». Επιπρόσθετα, ηΕπιτροπή τονίζει”Συνεργατική οικονομία: Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στηρίζει τους καταναλωτές” ότι «οι πλατφόρμες δεν θα πρέπει να υπόκεινται σε εγκρίσεις ή άδειες όταν έχουν απλώς διαμεσολαβητικό ρόλο μεταξύ των καταναλωτών και των παρόχων της πραγματικής υπηρεσίας (π.χ. υπηρεσίες μεταφορών ή διαμονής).Η συνιδρύτρια της Cloudkeys, Δώρα Παυλίδου μας είπε σχετικά: «Οι πρόσφατες εξελίξεις στο νομοθετικό πλαίσιο σχετικά με τις αστικές μισθώσεις απελευθέρωσαν και ενίσχυσαν την ευκαιρία που έχουν οι πολίτες να κερδίσουν χρήματα, ξεκάθαρα και με φορολογική συνέπεια. Θεωρώ ότι ήταν ό,τι ακριβώς χρειαζόταν ο μέσος πολίτης που ένιωθε το ακίνητό του να τον βαραίνει επικίνδυνα και που τώρα έχει μια εναλλακτική, απτή, νόμιμη –και μέσα από την Cloudkeys εύκολη. Με τη μίσθωση με τη μέρα, μπορεί ακόμη και να διπλασιάσει το ποσό που εισέπραττε από το ακίνητό του όταν το νοίκιαζε με το μήνα. Σε μερικές, μάλιστα, περιπτώσεις έχουμε δει ότι μπορεί να αποφέρει ακόμη περισσότερα έσοδα. Ένα από τα προβλήματα που διακρίνω στο χώρο είναι η ελλιπής ενημέρωση: ακόμη και οι λογιστές δεν γνωρίζουν πώς να χειριστούν αυτού τους είδους τις μισθώσεις με αποτέλεσμα να αποτρέπουν τους πελάτες τους από την ενασχόληση με τη φιλοξενία τουριστών λέγοντάς τους ότι είναι παράνομο ή πολύπλοκο. Εμείς σαν ClouydKeys προσπαθούμε να βοηθήσουμε και σε αυτό το κομμάτι, διοργανώνοντας ανοιχτές προς όλους και φυσικά δωρεάν μηνιαίες ενημερωτικές συναντήσεις στις οποίες παραβρίσκονται δικηγόροι, λογιστές, ασφαλιστές, οι οποίοι δέχονται καταιγισμό ερωτήσεων».

Aντιρρήσεις για την δράση του Airbnb δεν εκφράζονται μόνο στην Ελλάδα. Στις αρχές Μαΐου εγκρίθηκε από την τοπική κυβέρνηση του Βερολίνου νομοθεσία σύμφωνα με την οποία όποιος επιθυμεί να ενοικιάσει το ακίνητό του μέσω Airbnb, οφείλει να το δηλώσει ως τουριστικό κατάλυμα και να φορολογηθεί ανάλογα (εξαιρούνται όσοι νοικιάζουν μεμονωμένα δωμάτια στο σπίτι τους, αρκεί να μην υπερβαίνουν το 50% του διαθέσιμου χώρου). Την ικανοποίησή τους εξέφρασαν τόσο παράγοντες της τουριστικής βιομηχανίας της χώρας, όσο και στελέχη της κτηματαγοράς, που είχαν παρατηρήσει μια δυσεξήγητη αύξηση των μηνιαίων μισθωμάτων και τη μεγάλη δυσχέρεια μόνιμων κατοίκων να βρουν σπίτι για μόνιμη ενοικίαση. Εν ολίγοις και στο Βερολίνο παρατηρείται το φαινόμενο της υπενοικίασης. Και όχι μόνο στο Βερολίνο. Πριν λίγους μήνες διαβάσαμε την είδηση της παράνομης ενοικίασης κατοικιών εποίκων στα κατεχόμενα της Γάζας.Αντίστοιχο νομοθετικό πλαίσιο προετοιμάζεται και στην πολιτεία της Νέας Υόρκης, όπου από το 2010 θεωρείται παράνομη η βραχυχρόνια μίσθωση ακινήτων. Πλέον θα θεωρείται παράνομη και η διαφήμιση των καταλυμάτων αυτών και οι παραβάτες θα βρεθούν αντιμέτωποι με πρόστιμα, που ενδέχεται να φτάσουν τα $7.500. Το Airbnb σε μια προσπάθεια αποτροπής ψήφισης του νομοσχεδίου απέσυρε πάνω από 2.000 καταχωρήσεις”Airbnb boots 2,233 city listings from the platform to make nice with New York”, Crain’s από την πλατφόρμα. Δεν γνωρίζουμε βέβαια αν οι τοπικές αρχές το θεωρήσουν αρκετό, καθώς ο Γενικός Εισαγγελέας της Νέας Υόρκης, Eric Schneiderman δήλωσε ότι το 72% των καταλυμάτων του Airbnb στην πόλη παραβιάζουν τους νόμους. Αφιλόξενη αποδεικνύεται και η γενέτειρα του site, καθώς οι τοπικές αρχές του Σαν Φρανσίσκο δυσχεραίνουν ολοένα και περισσότερο το καθεστώς λειτουργία του Airbnb. Παρά τις συχνές προσφυγές του Δήμου για παράνομες μισθώσεις, πρόσφατα συμφώνησαν ότι οι χρήστες της πλατφόρμας που θα νοικιάζουν το ακίνητό τους για περισσότερες από 120 ημέρες θα τιμωρούνται με πρόστιμο έως 25.000 δολάρια. Αντίστοιχα πρόστιμα προβλέπονται και σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις, όπως η Βαρκελώνη”Airbnb fined €30,000 for illegal tourist lets in Barcelona”, The Guardian, το Λονδίνο και το Παρίσι, όπου εκτός από τα βαριά πρόστιμα, συχνά πυκνά οι αρχές κάνουν απροειδοποίητες εφόδους σε ακίνητα που ενοικιάζονται μέσω της πλατφόρμας.Κατά πόσο βέβαια οι περιορισμοί και τα νομικά εμπόδια αρκούν για να ανακόψουν ένα τόσο δυνατό ρεύμα, παραμένει αμφίβολο. Ο Chesky αναγνωρίζει τα εμπόδια που θα εμφανίζονται ολοένα και συχνότερα στον δρόμο του. «Ζούσαμε σε έναν κόσμο όπου οι πολίτες ήταν από τη μία και οι επιχειρήσεις από την άλλη. Πλέον ζούμε σε έναν κόσμο όπου ο οποιοσδήποτε μπορεί να δημιουργήσει μια επιχείρηση σε ένα λεπτό», δήλωσε σε μια πρόσφατη συνέντευξή του. «Βρισκόμαστε στο ξεκίνημα μιας χρυσής εποχής. Σε λίγα χρόνια θα δραστηριοποιούνται παγκοσμίως 100 εκατομμύρια μικρο-entrepreneurs». Κλείνοντας, να υπενθυμίσουμε ότι δέκα χρόνια πριν ο Chesky δεν γνώριζε καν τι σημαίνει η λέξη entrepreneur.