Ξεχνάω. Είναι Αλτσχάιμερ ή απλά αφηρημάδα;
Όμως, έκπληξη! Το αυτοκίνητο δεν ήταν στη θέση που το είχα αφήσει πριν λίγες ώρες.Έκανα το γύρω του τετραγώνου μήπως τυχόν είχα παρκάρει σε άλλο σημείο και δεν το θυμόμουν, αλλά μάταια. Με τις παλάμες μου ιδρωμένες και την καρδιά μου να χτυπά σαν τρελή, έχοντας αποτύχει να δώσω οποιαδήποτε άλλη λογική εξήγηση, πήρα στα χέρια μου το κινητό για να καλέσω την αστυνομία και να δηλώσω την κλοπή.Και τότε θυμήθηκα: το αυτοκίνητο ήταν στο συνεργείο και για να έρθω είχα χρησιμοποιήσει ταξί. Ήμουν μόλις 30 ετών, δηλαδή τουλάχιστον 35 χρόνια νεότερη από τη συνηθισμένη ηλικία εμφάνισης της νόσου Αλτσχάιμερ και των άλλων, λιγότερο συχνών μορφών άνοιας. Τι πήγαινε τόσο λάθος ώστε να με προδώσει η μνήμη μου με τέτοιο κραυγαλέο τρόπο; Στη δική μου περίπτωση, η μνήμη μου «κράσαρε» λόγω της παρατεταμένης σωματικής και διανοητικής κούρασης που βίωνα εκείνη την περίοδο και η οποία, σε συνδυασμό με τις ελάχιστες ώρες ποιοτικού ύπνου, δημιούργησαν ένα κυριολεκτικά εκρηκτικό κοκτέιλ για τον εγκέφαλο.
Στην πραγματικότητα όμως, αυτό που μειώνεται με την ηλικία δεν είναι η μνήμη, αλλά η ταχύτητα. Οι διανοητικά υγιείς ηλικιωμένοι χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να μάθουν καινούριες πληροφορίες, αλλά και περισσότερο χρόνο για να θυμηθούν αυτό που θέλουν. Οι έρευνες δείχνουν ότι αν αυτός ο χρόνος τους δοθεί, τότε τα καταφέρνουν περίφημα, εξίσου καλά μάλιστα με ανθρώπους πολύ νεότερούς τους.
Το σημαντικότερο κριτήριο για το διαχωρισμό ανάμεσα στα παθολογικά και στα φυσιολογικά για την ηλικία προβλήματα μνήμης είναι η επίδραση που έχουν στην καθημερινή ζωή των ατόμων που τα βιώνουν. Στην περίπτωση των διανοητικά υγιών ηλικιωμένων, οι διαταραχές μνήμης είναι ήπιες και δεν επηρεάζουν την ικανότητά τους να ασχολούνται με τις καθημερινές τους δραστηριότητες. Αντίθετα, οι άνθρωποι που έχουν νόσο Αλτσχάιμερ ή κάποια άλλη μορφή άνοιας δυσκολεύονται να κάνουν πράγματα που παλιότερα τους φαίνονταν πολύ εύκολα και ανησυχούν διαρκώς για τη μνήμη τους που αποδυναμώνεται.
-
Υγιής ηλικιωμένος: Δεν μπορεί να ανακαλέσει το όνομα ενός γνωστού του ή ενός ηθοποιού τη στιγμή που θέλει, αργότερα όμως καταφέρνει να το θυμηθεί.
- Ηλικιωμένος με άνοια: Ξεχνά συχνά τα ονόματα ή δεν αναγνωρίζει καν ανθρώπους του περιβάλλοντός του.
- Υγιής ηλικιωμένος: Μπορεί να ξεχάσει ορισμένες λεπτομέρειες μίας πρόσφατης συζήτησης ή ενός γεγονός που συνέβη πριν από πολλούς μήνες.
- Ηλικιωμένος με άνοια: Αδυνατεί να θυμηθεί τις λεπτομέρειες πρόσφατων συζητήσεων και γεγονότων ή ακόμα και το ίδιο το γεγονός.
- Υγιής ηλικιωμένος: Περιστασιακά ξεχνά τα ονόματα καθημερινών αντικειμένων ή ψάχνει την κατάλληλη λέξη για να πει αυτό που θέλει.
- Ηλικιωμένος με άνοια: Ξεχνά συστηματικά τα ονόματα καθημερινών αντικειμένων. Στην προσπάθειά του να εκφραστεί κάνει μεγάλες παύσεις, λέει περιφραστικά αυτό που θέλει ή χρησιμοποιεί λάθος λέξεις.
- Υγιής ηλικιωμένος: Κάποιες φορές ψάχνει τα προσωπικά του αντικείμενα μέσα στο σπίτι, όπως π.χ. τα γυαλιά ή τα κλειδιά του, αλλά τελικά τα βρίσκει.
- Ηλικιωμένος με άνοια: Χάνει διαρκώς τα πράγματά του και τα αναζητά εναγωνίως σε όλο το σπίτι. Κρύβει αντικείμενα αξίας σε «ασφαλή» σημεία, αλλά μετά αδυνατεί να θυμηθεί που τα έχει τοποθετήσει.
- Υγιής ηλικιωμένος: Κάποιες φορές νιώθει ότι τον κουράζει το να διαβάζει για πολλή ώρα ένα βιβλίο ή να παρακολουθεί μία μεγάλη σε διάρκεια κινηματογραφική ταινία.
- Ηλικιωμένος με άνοια: Δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί για να διαβάσει ένα βιβλίο ή να παρακολουθήσει μία ταινία και σταδιακά, σταματά να δείχνει ενδιαφέρον για αυτές τις δραστηριότητες.
- Υγιής ηλικιωμένος: Μπορεί να ξεχάσει το ραντεβού με το γιατρό του, αλλά αυτό συμβαίνει σπάνια.
- Ηλικιωμένος με άνοια: Ξεχνά συστηματικά τα ραντεβού, τις υποχρεώσεις του, τα φάρμακά του κλπ και χρειάζεται υπενθύμιση ή ακόμα και τη βοήθεια ενός δικού του ανθρώπου για να είναι συνεπής.
- Υγιής ηλικιωμένος: Ενδέχεται περιστασιακά να παίρνει αποφάσεις που κατά την άποψη των οικείων του δεν είναι απολύτως σωστές.
-
Ηλικιωμένος με άνοια: Η κρίση του είναι εμφανώς μειωμένη με αποτέλεσμα να παίρνει διαρκώς λανθασμένες αποφάσεις, ακόμα και αποφάσεις που θέτουν σε κίνδυνο τον ίδιο ή τους άλλους.
Αν αισθάνεσθε ότι ξεχνάτε περισσότερο απ’ ότι θα έπρεπε για την ηλικία σας, μην κλείσετε τα μάτια στο πρόβλημα. Απευθυνθείτε σήμερα σε έναν ειδικό για να εξετάσετε τη μνήμη σας.
Όπως γράφω στην εισαγωγή οι Αρχαίοι ημών δεν ήταν καθόλου σοβαροφανείς, αλλά εύθυμοι και ιλαροί. Τέτοιος ιλαρός φιλόσοφος ήταν ο Δημώναξ, Κύπριος από μεγάλη οικογένεια, που έζησε στην Αθήνα τον 2ον αιώνα της χρονολογίας μας. Ο σκώπτης των πάντων Λουκιανός, μιλά για τον Δημώνακτα με μεγάλο σεβασμό και του αφιερώνει ιδιαίτερο βιβλίο, από το οποίο πήρα όσα θα διαβάσετε παρακάτω.Ο Δημώναξ ήταν κυνικός φιλόσοφος, μολονότι αποδεχόταν και τις απόψεις άλλων φιλοσοφικών σχολών. Όπως έλεγε «σεβόταν τον Σωκράτη, θαύμαζε τον Διογένη και αγαπούσε τον Αρίστιππο». Ήταν ιλαρός, ακέραιος, μετριόφρων και πολύ ελευθερόστομος. Για την τσουχτερή γλώσσα του και από το γεγονός ότι δεν τηρούσε τους λατρευτικούς κανόνες, δεν θυσίαζε στους θεούς, ούτε προσευχόταν, κατηγορήθηκε για άθεος, εκείνος όμως παρουσιάστηκε στην Εκκλησία του Δήμου και με την απολογία του προκάλεσε τον θαυμασμό όλων. Από τότε οι Αθηναίοι του έδειχναν μεγάλο σεβασμό και στο πέρασμα του οι άρχοντες και οι απλοί πολίτες σηκώνονταν όρθιοι για να τον χαιρετήσουν.Η ελευθεροστομία του εξόργισε κάποτε έναν ολυμπιονίκη, που μη έχοντας επιχειρήματα να τον αντικρούσει χτύπησε το Δημώνακτα με μια πέτρα και του άνοιξε το κεφάλι. Όσοι ήταν μπροστά αγανάκτησαν και θέλησαν να τιμωρήσουν τον δράστη φωνάζοντας:«στον ανθύπατο να πάμε, στον ανθύπατο»Ο Δημώναξ όμως είχε αντίρρηση«όχι στον ανθύπατο αλλά στον γιατρό» τους είπε.Κάποτε στην Εκκλησία του Δήμου ξέσπασε σοβαρή αντιπαράθεση μεταξύ αντιπάλων πολιτικών μερίδων, που κατέληξε σε καυγάδες, βρισιές και οχλαγωγία. Ο Δημώναξ όταν το έμαθε πήγε στην Εκκλησία. Μόλις μπήκε στον χώρο και ανέβηκε στο βήμα, αμέσως οι καυγάδες σταμάτησαν, όλοι σώπασαν και περίμεναν να τον ακούσουν. Εκείνος όμως βλέποντας πως ο σκοπός για τον οποίον είχε πάει, πραγματοποιήθηκε … κατέβηκε από το βήμα και έφυγε.Ο Δημώναξ δε χαριζόταν καθόλου σε όσους η συμπεριφορά τους ήταν ανάρμοστη ή προκλητική. Ένας τέτοιος ήταν και ο Φαβωρίνος, Κέλτης φιλόσοφος και ευνούχος. Μαθαίνοντας πως ο Δημώναξ κορόιδευε τις φιλοσοφικές του απόψεις του ζήτησε το λόγο.«Ποιος είσαι εσύ που με χλευάζεις;» τον ρώτησε.«Ένας άνθρωπος που τα αυτιά του δεν εξαπατώνται εύκολα»«Και τι εφόδια έχεις εσύ και διατείνεσαι πως είσαι φιλόσοφος;» τον ρώτησε«Όρχεις» απάντησε ο ΔημώναξΜιαν άλλη φορά ένας άλλος φιλόσοφος, ο Σιδώνιος, ισχυριζόταν πως είναι οπαδός πολλών φιλοσοφικών σχολών«Αν με καλέσει ο Αριστοτέλης» έλεγε «θα τον ακολουθήσω στο Λύκειο. Αν με φωνάξει ο Πλάτων, θα πάω στην Ακαδημία, αν ο Ζήνων, θα εγκατασταθώ στην Ποικίλη Στοά και αν με καλέσει ο Πυθαγόρας, θα σωπάσω», υπαινισσόμενος τη δοκιμασία της μακρόχρονης σιωπής που πρότεινε ο Πυθαγόρας στους οπαδούς του.«Μα δεν ακούς τόσην ώρα πως σε καλεί ο Πυθαγόρας;» του είπε ο Δημώναξ, θέλοντας να του δείξει πως ήταν καιρός να σωπάσει.Κάποιος Ρωμαίος συγκλητικός περνώντας από την Αθήνα, παρουσίασε στο Δημώνακτα το γιο του, που ήταν πολύ ωραίο παιδί αλλά μαλθακός και θηλυπρεπής«Πολύ ωραίος ο γιος σου, μοιάζει της μητέρας του» παρατήρησε ο φιλόσοφος.Κάποτε πέρασε από την Αθήνα κάποιος άλλος Ρωμαίος αξιωματούχος ονόματι Κέθηγος, που έλεγε και έκανε ένα σωρό γελοιότητες«Μέγα κάθαρμα» σχολίασε ένας Αθηναίος«Μα τον Δία, ούτε μέγα» απάντησε ο Δημώναξ, εννοώντας πως δεν του άξιζε ο τίτλος μέγας ούτε ως κάθαρμα.Όταν ο Ηρώδης ο Αττικός πενθούσε με πολύ επιδεικτικό τρόπο για τον αγαπημένο του μαθητή, τον Πολυδεύκη, που πέθανε ξαφνικά, ο Δημώναξ παρουσιάστηκε κρατώντας ένα χαρτί.«Σου φέρνω γράμμα από τον Πολυδεύκη» του είπεΟ Ηρώδης χάρηκε γιατί ο Δημώναξ ήταν από τους λίγους που δεν τον κολάκευαν ούτε τον υπολόγιζαν«Και τι μου γράφει ο Πολυδεύκης» ρώτησε«Παραπονιέται που δεν πήγες ακόμα να τον βρεις».Κάποτε στην αγορά παρακολουθούσε μαζί με άλλους δυο φιλόσοφους που συζητούσαν. Ήταν όμως τόσο αστοιχείωτοι και βλάκες, που άλλα έλεγε ο ένας και άλλα απαντούσε ο άλλος«Δε σας φαίνεται φίλοι μου» είπε ο Δημώναξ στους άλλους ακροατές της συζήτησης «σα να προσπαθεί ο ένας να αρμέξει έναν τράγο και ο άλλος να βάζει από κάτω ένα κόσκινο για να μαζέψει το γάλα;»Κάποιος για να τον φέρει σε δύσκολη θέση τον ρώτησε«Αν κάψω ξύλα που ζυγιάζουν χίλιες μνες
