Ορεινή Δωρίδα
Η δράση λυτρώνει, η αδράνεια σκοτώνει…
Ένας, μονάχα ένας είναι ο δρόμος να νικήσεις τον θάνατο. Να ζήσεις τη ζωή που γεννήθηκες να ζήσεις και να μη συμβιβαστείς ποτέ με τον φόβο
Ένας, μονάχα ένας είναι ο δρόμος να νικήσεις τον θάνατο. Να ζήσεις τη ζωή που γεννήθηκες να ζήσεις και να μη συμβιβαστείς ποτέ με τον φόβο
Τα μυστικά της Κέρου
Το ακατοίκητο νησί έχει εξάψει τελευταία τη φαντασία των αρχαιολόγων σε όλον τον κόσμο, καθώς έχουν έρθει στο φως ευρήματα που για κάποιους το καθιστούν το αρχαιότερο νησιωτικό ιερό του κόσμου. Άλλοι δίνουν ακόμα πιο μυστηριώδεις ερμηνείες, για να εξηγήσουν αυτά που συνέβαιναν εκεί.
Χρόνος ανάγνωσης:
13
‘
Από την ανασκαφή στην Κέρο.
Δευτέρα 22 Μαΐου 2017
Μπορεί η Κέρος να πήρε εκ νέου παγκόσμια δημοσιότητα ύστερα από τη συνέντευξη του καθηγητή αρχαιολογίας Σερ Κόλιν Ρένφριου στους βρετανικούς Times, στην οποίαν υποστήριξε πως το νησί φιλοξενούσε το αρχαιότερο νησιωτικό ιερό στον κόσμο, όμως τα πολλά μυστήρια που κρύβει κέντριζαν το ενδιαφέρον της ελίτ των αρχαιολόγων όλου του πλανήτη, ήδη από τον 19ο αιώνα.
candidate1d.jpg
Στη διάρκεια της ανασκαφής στην Κέρο.
Μετά από μια έρευνα που διάρκεσε περισσότερο από έναν μήνα και είχε τέσσερις σταθμούς, την Αθήνα, τη Νάξο, το Πάνω Κουφονήσι και την Κέρο, το inside story παραθέτει όλα τα γνωστά στοιχεία και τις απόψεις των αρχαιολόγων για το τι πραγματικά συνέβαινε πάνω στο νησί στην αρχαιότητα.
Ο Χρίστος Ντούμας και η Φωτεινή Ζαφειροπούλου, οι πρώτοι Έλληνες αρχαιολόγοι που πάτησαν το πόδι τους στην Κέρο, μας μεταφέρουν τις εικόνες από εκείνην την εποχή, ενώ η προϊσταμένη Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων της Εφορείας Κυκλάδων Ζώζη Παπαδοπούλου και η συνάδελφός της Ειρήνη Λεγάκη μας μιλούν για τα τελευταία εντυπωσιακά ευρήματα των ανασκαφών, καθώς και τo άλυτο μυστήριο με τα σπασμένα ειδώλια.
Τα «κουκλάκια» και οι «σκόρπιες πατάτες»
Ένα μεσημέρι του Μαΐου στην οδό Θόλου στην Πλάκα, πίσω από το Μετόχι του Παναγίου Τάφου, μας υποδέχτηκε ο καθηγητής αρχαιολογίας Χρίστος Ντούμας, στο γραφείο των ανασκαφών του Ακρωτηρίου Σαντορίνης στην Αθήνα –στο οποίο, όπως μας αποκάλυψε, πηγαινοέρχεται καθημερινά με τα πόδια!
ddoumasphotos.jpg
Ο Χρίστος Ντούμας μπροστά στις φωτογραφίες των ανασκαφών του Ακρωτηρίου Σαντορίνης. [Δημήτρης Μιχαλάκης]
«Ήταν 1963 όταν, ως επιμελητής αρχαιοτήτων Κυκλάδων, έλαβα την πληροφορία πως στην Κέρο γινόταν εκτεταμένη αρχαιοκαπηλία. Φτάνοντας εκεί, διαπίστωσα πως μια τεράστια περιοχή είχε ανασκαφεί πάρα πολλές φορές και μάλιστα με κασμάδες, οι οποίοι είχαν φτάσει σε βάθος μέχρι και ενός μέτρου. Μέσα στην σκαμμένη αυτή περιοχή υπήρχαν χιλιάδες κομμάτια από σπασμένα αγγεία και ειδώλια. Συγκέντρωσα αρκετά τότε και συνέταξα την έκθεσή μου».
«Σκαμμένα, να υποθέσω, από αρχαιοκαπήλους;», τον ρωτώ. «Ακριβώς. Εκείνη την εποχή οργίαζε το διεθνές εμπόριο κυκλαδικών ειδωλίων και οι τιμές τους είχαν φτάσει σε δυσθεώρητα ύψη. Οι δε αρχαιοκάπηλοι στην Νάξο, όπου ήταν και η έδρα τους, τα αγόραζαν από τους χωρικούς προς 1.000 δραχμές τον πόντο! Δηλαδή ένα ειδώλιο 30 εκατοστών κόστιζε 30.000 δραχμές! Πάρα πολλά χρήματα τότε για έναν αγρότη. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα όλοι τους να σκάβουν για ανακαλύψουν τα “κουκλάκια τους”, όπως αποκαλούσαν τα ειδώλια».
dfaces.jpg
Κυκλαδικά ειδώλια από την Κέρο.
«Την ίδια χρονιά είχε έρθει και ο κύριος Κόλιν Ρένφριου, ο οποίος μελετούσε για να γράψει τη διδακτορική του διατριβή. Βρεθήκαμε στη Νάξο, οπότε του συνέστησα να πάει να δει και την Κέρο, το οποίο και έκανε και πρακτικά από τότε μελετάει μόνο την Κέρο!».
Μετά από τον κ. Ντούμα, στην Κέρο πήγε η αρχαιολόγος Φωτεινή Ζαφειροπούλου, που έκανε πιο συστηματική ανασκαφή, ενώ το 1987 επέστρεψε ο ίδιος με την καθηγήτρια αρχαιολογίας Λίλα Μαραγκού και τον Σερ Κόλιν Ρένφριου και ξεκίνησαν μαζί την ανασκαφή.
«Ως νέος αρχαιολόγος και ουσιαστικά ο πρώτος Έλληνας ειδικός που πάτησε το πόδι του στην Κέρο, πώς επεξεργαζόσασταν τότε τις εικόνες που βλέπατε;», ρωτώ. « Ήταν σκόρπια ευρήματα, που από μόνα τους δεν έλεγαν τίποτα. Μπορεί να είχαν εμπορική αξία, όπως και ιστορική, αλλά χωρίς να είναι αδιατάραχτο το περιβάλλον δεν μπορούσες ούτε να καταλάβεις, ούτε και να ερμηνεύσεις τον χώρο. Στις εκθέσεις μου έγραφα πως τα ευρήματα ήταν σαν πατάτες σε σκαμμένο χωράφι (γέλια)!».
Ένα πανάρχαιο ιερό ή κάτι άλλο;
Σύμφωνα με τον Σερ Κόλιν Ρένφριου, η Κέρος είναι το αρχαιότερο νησιωτικό ιερό στον κόσμο. Ο κ. Ντούμας συμφωνεί πως το νησί ήταν τόπος ιερός και σεβαστός, αλλά πιστεύει ότι σήμαινε κάτι παραπάνω για τους αρχαίους. Βασική αιτία της θεωρίας του είναι τα ευρήματα των ανασκαφών, που περιείχαν κάτι πρωτόγνωρο. «Αυτό φαίνεται στο σημείο που έχει σκάψει ο Ρένφριου. Τάφοι αδειασμένοι από κάπου άλλου, από άλλο νησί. Και το περιεχόμενο, κόκκαλα, κτερίσματα, είχαν μεταφερθεί και είχαν τοποθετηθεί εκεί σε λάκκους. Οπότε αυτό σημαίνει πως από κάποια στιγμή και μετά οι Κυκλαδίτες, και κυρίως από τα μεγάλα νησιά, μετέφεραν το περιεχόμενο των τάφων στην Κέρο».
Ο καθηγητής δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα πόσο συχνά γινόταν αυτό. «Ύστερα από κάποιο χρόνο από τον θάνατο του νεκρού, οπού στη φάση αυτή έχουμε οικογενειακούς τάφους, δηλαδή ένας τάφος χρησιμοποιείται πολλές φορές, γινόταν ανακομιδή των οστών και μεταφέρονταν στην Κέρο. Δεν μπορούμε να πούμε χρονικά κάθε πότε γινόταν αυτό, όπως για παράδειγμα εμείς το κάνουμε στα τρία χρόνια μετά από τον θάνατο».
Φαίνεται πάντως πως η ανακομιδή αυτή αρχίζει να γίνεται ήδη από τα μέσα της τρίτης χιλιετίας π.Χ. Γιατί όμως γινόταν; Και γιατί ειδικά στην Κέρο; «Λίγο βορειότερα της Κέρου υπάρχουν κάποια νησάκια κοντά στη Δονούσα, που τα λέμε και σήμερα Μάκαρες. Τι σημαίνει αυτό; Οι αρχαίοι πίστευαν πως οι Νήσοι των Μακάρων ήταν τα Ηλύσια Πεδία. Στη μυθολογία πάλι η είσοδος προς τον Κάτω Κόσμο είναι ένα χάσμα της γης, μια σπηλιά δηλαδή (σ.σ. σαν αυτήν όπου βρέθηκαν τα σχετικά ευρήματα στην Κέρο). Λέω, λοιπόν, μήπως το παραμύθι αυτό είναι τόσο παλιό, όσο είναι αυτά τα πράγματα; Γιατί και στη μυθολογία η Νήσος των Μακάρων δεν ήταν μια μεγάλη στεριά, αλλά ένα νησί, όπου πήγαιναν και κατοικούσαν οι ψυχές».
«Πιθανότατα η Κέρος να είναι ένα νησί των Μακάρων. Τους πήγαιναν εκεί, τους έβαζαν στη σπηλιά για να μπουν και να πάνε στον άλλο κόσμο και ίσως σε τακτές χρονικές περιόδους να γινόταν ένα είδος προσκυνήματος, ένα είδος πανηγυριού, ο,τιδήποτε. Πιθανότατα ο οικισμός που υπήρχε στο Δασκαλιό να υπήρχε για την εξυπηρέτηση τέτοιων εκδηλώσεων. Να έμεναν οι άνθρωποι εκεί για 2-3 μέρες, σε συγκεκριμένες περιόδους. Πιθανότατα να υπήρχε και κάποια μόνιμη φροντίδα του χώρου αυτού».
dkeros.jpg
Το Δασκαλιό.
Μυθικός τόπος
Σε ένα παλιό νεοκλασικό αρχοντικό της Νέας Φιλαδέλφειας συναντήσαμε την κυρία Φωτεινή Ζαφειροπούλου, στον δρόμο που φέρει το όνομα του θείου της, Αρχιεπισκόπου Χρυσοστόμου του Α’. Μόλις περάσαμε την υπέροχη πόρτα, η κυρία Ζαφειροπούλου μας έβαλε κατευθείαν στον «αστερισμό της Κέρου», καθώς είχε ήδη ανοίξει στο τραπέζι βιβλιογραφία και συγγράμματα για το νησί.
dzafdoor.jpg
Η διακεκριμένη Ελληνίδα αρχαιολόγος Φωτεινή Ζαφειροπούλου στο σπίτι της. [Δημήτρης Μιχαλάκης]
«Ως φοιτήτρια στην Αθήνα και μετέπειτα στην Γερμανία θυμάμαι τα μαθήματα του Μαρινάτου και Γερμανών καθηγητών μας για την Κέρο. Ήταν και είναι ένας τόπος μυθικός για κάθε φοιτητή της αρχαιολογίας. Για παράδειγμα θυμάμαι από τότε να μας μιλούν για τα λιγοστά ειδώλια που γλίτωσαν από τα χέρια των αρχαιοκαπήλων, όπως ο Αρπιστής και ο Mουσικός της Κέρου, που βρίσκονται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και κάποια άλλα, που δυστυχώς έκαναν φτερά και βρίσκονται στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης και στο Λούβρο».
«Ήταν τέτοιο το παγκόσμιο ενδιαφέρον για την Κέρο, που πριν από τον Ντούμα είχε πάει ο Κέλλερ και ο Ρος. Ο Ρος ήταν ο πρώτος Γερμανός αρχαιολόγος που ήρθε μαζί με τον Όθωνα και ήταν μάλιστα διευθυντής αρχαιοτήτων. Μετά τον Ρος δεν είχε πατήσει αρχαιολόγος. Ο Χρίστος έκανε την αρχή και μετά ακολούθησα εγώ».
Αρχαία σε ψαροκασέλες και η μάχη με τους αρχαιοκαπήλους
«Έφτασα στην Κέρο το καλοκαίρι του 1967, οπότε και στρατοπεδεύσαμε σε σκηνές. Ήταν γνωστό πως εκεί υπήρχαν μόνον αρχαιοκάπηλοι», θυμάται η κα Ζαφειροπούλου. «Καθημερινά κάναμε οκτώ χιλιόμετρα προκειμένου να κάνουμε τις ανασκαφές μας στη θέση Γεράνι. Επειδή περνούσαμε από γκρεμούς, δενόμασταν με σχοινιά προκειμένου να μην καταλήξουμε στη θάλασσα. Τα πρώτα ευρήματα είναι αυτά που σας δείχνω στα βιβλία, τα οποία παραμένουν μέχρι σήμερα σε ολόκληρες στήλες στις αποθήκες του μουσείου της Νάξου. Τα βγάζαμε με τις ψαροκασέλες και τα στέλναμε στη Νάξο».
«Εκείνο το καλοκαίρι κάνατε μια μεγάλη ανακάλυψη», της λέω. «Αναφέρομαι στο μεγάλο ειδώλιο που βρίσκεται στο Μουσείο της Νάξου».
«Πράγματι, βρέθηκε τάφος και το ειδώλιο, το οποίο ήταν μπρούμυτα. Η ιδιαιτερότητά του ήταν πως δεν ήταν σπασμένο, αλλά και πως ήταν και είναι το μεγαλύτερο που έχει βρεθεί μέχρι σήμερα από αρχαιολόγους. Με τόσους αρχαιοκαπήλους ανάμεσά μας ήταν αδύνατον να το κρατήσουμε εκεί! Έπρεπε να βλέπατε την έκφρασή τους για το γεγονός πως τους ξέφυγε. Εκείνη τη νύχτα ξάπλωσα στο ράντζο αγκαλιά με το ειδώλιο και με ένα μαχαίρι. Ο φύλακας βαστώντας ένα σκεπάρνι φυλούσε σκοπιά μπροστά από την είσοδο της σκηνής. Ξημέρωσε, μπήκαμε στο πλοίο και το πήγαμε στη Νάξο και ύστερα από μισό αιώνα το είδατε εσείς από κοντά (γελιά)».
dzafandachilleas.jpg
Συζητώντας με την κα Φωτεινή Ζαφειροπούλου. [Δημήτρης Μιχαλάκης]
«Συμμερίζεστε την άποψη του Κόλιν Ρένφριου ότι η Κέρος ήταν το αρχαιότερο νησιωτικό ιερό στον κόσμο;», την ρωτώ. «Ναι», απαντά. «Δεν έχω δει και δεν έχω διαβάσει για την ύπαρξη αρχαιότερου. Αυτό είναι αρχές τρίτης χιλιετίας π.Χ. Το θέμα είναι πως έχουν βρεθεί συλημένοι τάφοι. Δυστυχώς δεν ξέρουμε τι βρήκαν οι αρχαιοκάπηλοι. Στο Γεράνι είχα σκάψει έναν χώρο σαν αυτό το δωμάτιο και βγάλαμε πάρα πολλά όστρακα. Είναι πάρα πολύ περίεργα όλα αυτά πάνω στην Κέρο…».
Τα εντυπωσιακά νέα ευρήματα
Στην οδό Κλεψύδρας στην Πλάκα στεγάζεται η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων. Εκεί μας υποδέχτηκαν οι κυρίες Ζώζη Παπαδοπούλου και Ειρήνη Λεγάκη, οι οποίες μετείχαν στις ανασκαφές που γίνονταν μέχρι και το περασμένο καλοκαίρι στην Κέρο.
«Το 1986 η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων ξεκίνησε να συνεργάζεται με το πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ· μετά το 2006 κι το 2008 έγιναν ξανά ανασκαφές και στην Κέρο και στο Δασκαλιό, οι οποίες συνεχίστηκαν το 2012 και το 2013 και πέρυσι. Ο Κάβος της Κέρου είναι ακριβώς απέναντι –80 με 90 μέτρα– από το νησί που ονομάζεται Δασκαλιό. Στις ανασκαφές που έγιναν πέρυσι ανακαλύφθηκε η πύλη εισόδου, ή κλίμακα που ένωνε τον Κάβο της Κέρου με το Δασκαλιό. Οι ανασκαφές επικεντρώθηκαν εκεί», λέει η κα Λεγάκη.
dkavosdaskaliow.jpg
Το νησάκι Δασκαλιό βρίσκεται στα δυτικά της Κέρου. Στο βάθος διακρίνονται τα Κουφονήσια.
Η σημασία του οικισμού φαίνεται πως ήταν πολύ μεγάλη για την εποχή του. «Οι μεταγενέστερες έρευνες έχουν αναδείξει τον μεγαλύτερο οικισμό της πρώιμης εποχής του Χαλκού, με ένα πολύ μεγάλο κτίριο στην κορυφή», εξηγεί η κα Λεγάκη. «Το κτίριο αυτό έχει μάρμαρο από τη Νάξο με ενδείξεις μετεωρολογικής δραστηριότητας, που ήταν πολύ σημαντικό για την εποχή. Ήταν ένας ακμαίος, πλούσιος και καλά οργανωμένος οικισμός που είχε επαφές με τα γύρω νησιά, είχε εμπορικές δραστηριότητες, ασχολούνταν με τα μέταλλα, οπότε ξέφευγε από τα όρια μιας κλειστής κοινωνίας».
Τη ρωτώ αν η εκτεταμένη αρχαιοκαπηλία στην Κέρο δυσχέρανε τις ερμηνείες για το τι ακριβώς συνέβαινε εκεί στην αρχαιότητα. «Όταν το 1963 ο κύριος Ντούμας έκανε τις έρευνες, είχαν βρει σε ένα μέρος του Κάβου εκατοντάδες σπασμένα πολύτιμα αντικείμενα που δεν μπορούσαν να τα ερμηνεύσουν. Τότε η μια ερμηνεία ήταν πως ήταν σπασμένα από τους αρχαιοκαπήλους. Έπρεπε να περάσουν 20 χρόνια και να γίνουν συστηματικές ανασκαφές τη διετία 1986-1987, για να καταλάβουμε τι είχε συμβεί».
Μία νέα ανασκαφή, λίγο πιο κάτω από του κ. Ντούμα, έλυσε τον γρίφο. «Σε μία ασύλληπτα μεγάλη περιοχή, 100 μέτρα χαμηλότερα από το σημείο στο οποίο αρχικά είχαν σκάψει, υπήρχε ακριβώς πάλι η ίδια κατάσταση με σπασμένα ειδώλια. Η ανακάλυψη αυτή μας βοήθησε να καταλάβουμε πως τα ειδώλια βρίσκονταν σπασμένα ήδη από την αρχαιότητα, και όχι από τους αρχαιοκαπήλους».
Πώς ερμηνεύεται αυτό; «Αυτό είναι ένα από τα αινίγματα», λέει η κα Λεγάκη. «Σύμφωνα με τον Βρετανό καθηγητή κύριο Ρένφριου, ουσιαστικά οι προσκυνητές τα πήγαιναν ήδη θρυμματισμένα ή σπασμένα από τον τόπο τους και αφήναν έναν κομμάτι. Η άποψη που επικρατεί για τον Κάβο είναι πως υπήρχε ένα πανκυκλαδικό ιερό, όπου συνέρρεαν προσκυνητές από πολλά νησιά και έκαναν τελετουργικές αποθέσεις υλικού».
dparadisewater.jpg
Η θέση Κάβος στα δυτικά της Κέρου.
Τη δική του ερμηνεία για το μυστήριο των σπασμένων ειδωλίων της Κέρου δίνει και ο κος Ντούμας: «Έχω ασχοληθεί αρκετά με το θέμα του φόβου προς τον νεκρό που έχουν οι ζωντανοί και το μίασμα του θανάτου. Ακόμα και σήμερα δεν περνάμε έξω από νεκροταφεία… Επομένως κάθε τι που είναι προσωπικό αντικείμενο του μακαρίτη είναι μολυσμένο από το μίασμα του θανάτου και μπορεί να μαγαρίσει, να μολύνει».
«Δεδομένου ότι στον τάφο συνοδεύουν τον νεκρό μόνο προσωπικά αντικείμενα, μικρά σκεύη και ειδώλια –δεν έχουμε χύτρες, μυλόπετρες, εργαλεία που τα χρησιμοποιεί η οικογένεια ή μια κοινωνική ομάδα– ανήκουν σε αυτόν και εφόσον αυτός έχει αποσυντεθεί και μεταφέρονται τα κατάλοιπά του σε άλλον τόπο ώστε να είναι μακριά από εμάς, για καλό και για κακό, σπάνε τα προσωπικά του αντικείμενα. Πιστεύω λοιπόν ότι το σπάσιμο μπορεί να έχει σχέση με την αποτροπή της μόλυνσης της κοινωνίας των ζώντων από το μίασμα του θανάτου», καταλήγει ο καθηγητής.
ddoumaspatsoukas.jpg
Ο δημοσιογράφος μαζί με τον καθηγητή Χρίστο Ντούμα. [Δημήτρης Μιχαλάκης]
Αναρωτιέμαι αν οι αρχαιολόγοι της Εφορείας προσυπογράφουν την άποψη του κυρίου Ρένφριου, πως η Κέρος ήταν το αρχαιότερο νησιωτικό ιερό στον κόσμο. «Υπάρχουν αρκετά δεδομένα που συγκλίνουν σε αυτή την άποψη», απαντά η κα Παπαδοπούλου. «Όμως τα κομμάτια του συγκεκριμένου παζλ δεν έχουν ακόμα κολλήσει. Αυτό που αναμφίβολα μπορούμε να πούμε, είναι πως η Κέρος είναι μοναδικό φαινόμενο παγκοσμίως, πρόκειται για κάτι μεγάλο που όμοιό του δεν υπάρχει πουθενά αλλού. Ξεφεύγει και από τα πλαίσια του καθημερινού ή του αρχαιοελληνικού. Το γεγονός για παράδειγμα πως εναπόθεταν σπασμένα τα ειδώλια σε τέτοια έκταση είναι κάτι που δεν το συναντάμε πουθενά αλλού στον κόσμο, στην έκταση στην οποία το συναντάμε στην Κέρο».
«Μια άλλη άποψη που υπάρχει από το 1967», προσθέτει η κα Λεγάκη, «είναι πως υπήρξε ένα διαλυμένο και συλημένο από την αρχαιότητα νεκροταφείο. Ουσιαστικά είναι μια αινιγματική περίπτωση, που ανοίγει μια πολύ μεγάλη συζήτηση στην επιστημονική κοινότητα».
Η επιλογή της Κέρου ως τοποθεσίας
Ως γνωστόν, στην αρχαία Ελλάδα η επιλογή των τοποθεσιών δεν γινόταν στην τύχη. Σύμφωνα με την κυρία Ζαφειροπούλου, με αυστηρά κριτήρια επιλέχτηκε και η Κέρος, η οποία βρίσκεται πάνω σε έναν αρχαίο θαλάσσιο δρόμο που ξεκινούσε από τη Λήμνο, περνούσε μπροστά από το Πάνω Κουφονήσι και κατέληγε στον Άγιο Νικόλαο της Κρήτης και συγκεκριμένα στην Αγία Φωτιά, που έχει ακριβώς τους ίδιους τάφους με αυτούς στο Πάνω Κουφονήσι, που δεν υπάρχουν πουθενά αλλού στις Κυκλάδες.
dgeorgraphy.jpg
Η Κέρος όπως φαίνεται από το Πάνω Κουφονήσι. Αν βρεθείς στο Πάνω Κουφονήσι με πανσέληνο και κοιτάξεις την Κέρο, θα διακρίνεις στις καμπύλες της κορυφογραμμής της μία ξαπλωμένη έγκυο γυναίκα και την προτομή ενός γενειοφόρου άντρα, με τα κεφάλια τους να ενώνονται στο σημείο από το οποίο ανατέλλει η πανσέληνος.
«’Εχει ειπωθεί πως ακόμα και η άγρια μορφή της Κέρου ή το σχήμα ειδωλίου που έχει η κορυφογραμμή της μπορεί να μαγνήτιζε (σ.σ. τους τότε κατοίκους των Κυκλάδων)», λέει η κα Λεγάκη. Ο κ. Ντούμας, από την πλευρά του, πιστεύει ότι άλλος ήταν ο λόγος που επιλέχτηκε το συγκεκριμένο νησί. «Η Κέρος πρώτα απ’ όλα είναι ένα νησί βραχώδες», εξηγεί, «δεν προσφέρεται για καλλιέργεια. Τα νεκροταφεία τα έβαζαν στα πιο άγονα σημεία των νησιών, επειδή είχαν ανάγκη από τη γη. Αυτό είναι ένα κύριο χαρακτηριστικό. Δεύτερον, είναι κατά κάποιον τρόπο κεντρικό νησί. Πέραν των Μικρών Κυκλάδων, η Αμοργός, η Σαντορίνη, η Νάξος αλλά και η Πάρος δεν είναι μακριά. Η κεντρική της θέση θεωρώ πως έπαιξε τον βασικό ρόλο. Από την άλλη είναι και τα ρεύματα του Αιγαίου Πελάγους που περνούν, αλλά δεν θεωρώ πως είναι αυτός ο βασικός λόγος, όσο το ότι είναι κεντρική και άγονη».
Το αρχαιολογικό μουσείο στο Κουφονήσι και το στίγμα της αρχαιοκαπηλίας
Τα τελευταία χρόνια έχει ενταθεί η συζήτηση για το αν θα πρέπει να ανοίξει αρχαιολογικό μουσείο στο Κουφονήσι, το οποίο θα εντάξει στη συλλογή του μέρος των ευρημάτων τόσο της Κέρου, όσο και των Κουφονησίων, που από το 1961 καταλήγουν στις αποθήκες του Μουσείου της Νάξου.
dcurvyhill.jpg
Τα ευρήματα από την ανασκαφή στο Δασκαλιό καταλήγουν και αυτά στη Νάξο.
Το inside story βρέθηκε στο Πάνω Κουφονήσι και συνομίλησε με τον πρόεδρο της κοινότητας Αντώνη Κωβαίο, που μας αποκάλυψε ότι η κοινότητα έχει παραχωρήσει για τον σκοπό του μουσείου στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων ένα πετρόκτιστο κτίριο έκτασης 100 τ.μ., το παλιό δημοτικό σχολείο, που βρίσκεται στο κεντρικότερο σημείο του νησιού.
«Έχει μάλιστα προσφερθεί ένας από τους επιφανέστερους Έλληνες αρχιτέκτονες να κάνει δωρεάν τη μελέτη για τον τρόπο με τον οποίον θα τοποθετηθεί η συλλογή στο μουσείο μας», λέει ο κ. Κωβαίος και προσθέτει: «Σχετικά με το κόστος, αν σκεφτούμε πως κάθε καλοκαίρι περνάνε από τα Κουφονήσια τουλάχιστον 50.000 επισκέπτες, τα λειτουργικά του έξοδα θα τα καλύπτει. Δεν είναι μόνο τα ευρήματα της Κέρου που είναι πολύ σημαντικά, αλλά και αυτά που έχουν ανακαλυφθεί στο Κουφονήσι μας. Το πρόβλημα είναι πως αυτήν τη στιγμή δεν υπάρχει αρχαιοφύλακας στο νησί, με αποτέλεσμα όλα τα ευρήματα να καταλήγουν στη Νάξο».
Σύμφωνα με τον κ. Ντούμα, το μουσείο θα σπάσει τον «νόμο της σιωπής». Όπως εξηγεί, «οι κάτοικοι του Κουφονησίου έχουν εμπλακεί ενεργά στην αρχαιοκαπηλία. Το να επιθυμούν οι ίδιοι να καμαρώνουν για το γεγονός πως έχουν πολιτιστική κληρονομιά, αποτελεί ένδειξη συνειδητοποίησης του κακού που έχει γίνει. Πέραν αυτού, δεν θεωρώ σωστό οι νεότερες γενιές να πληρώνουν για τις πράξεις των προγόνων τους. Η ίδρυση του μουσείου θα βοηθήσει και σε κάτι επίσης σημαντικό. Είμαι σίγουρος πως μέχρι και σήμερα θα υπάρχουν σε σπίτια Κουφονησιωτών αντικείμενα, τα οποία μόλις φτιαχτεί το δικό τους μουσείο δεν θα φοβηθούν και θα τα παραδώσουν».
Θετική στην ίδρυση μουσείου στο Κουφονήσι, αλλά με πολλούς αστερίσκους, εμφανίζεται η κυρία Ζαφειροπούλου, που έχει “καεί” στο παρελθόν από την ελλιπή ασφάλεια στη φύλαξη των αρχαίων. «Το να υπάρξει μια συλλογή με τα κομματάκια που βρίσκει ο Κόλιν Ρέρνφριου πάει κι έρχεται, αλλά να μεταφερθούν ολόκληρα ειδώλια, δεν θα “φτουρήσουν” ούτε δέκα μέρες. Ξέρετε πόσες φορές έχουν κλέψει το μουσείο της Νάξου; Ούτε μία, ούτε δύο, αλλά τρεις φορές! Οι Κουφονησιώτες ήταν αγνοί, οι Ναξιώτες τους μύησαν στην αρχαιοκαπηλία. Να γίνει μια μόνιμη συλλογή στην οποία θα εκτεθούν κάποια δευτερεύοντα ευρήματα ναι, αλλά να σηκωθεί και να πάει το συγκεκριμένο ειδώλιο που είδατε στο Μουσείο της Νάξου στο Μουσείο του Κουφονησίου δεν θα “φτουρήσει” ούτε 24 ώρες. Θα σηκώσουν και τους τοίχους του μουσείου οι συνάδελφοί μας οι αρχαιοκάπηλοι, όπως αποκαλούν τους εαυτούς τους (γέλια)».
Παρόλα αυτά, αναγνωρίζει ότι είναι κρίμα τα ευρήματα να μένουν κλεισμένα στις αποθήκες του Μουσείου της Νάξου. Πριν από την έκθεσή τους όμως, υπάρχει κάτι άλλο που επείγει: «Πρώτον πρέπει να βρεθούν χρήματα για να δημοσιευτούν (σ.σ. δηλαδή να γραφτεί η τελική αναφορά με όλες τις λεπτομέρειες της ανασκαφής, που δημοσιεύεται σε κάποιαν επιστημονική έκδοση). Και μην ακούσω πως δεν υπάρχουν χρήματα για τον πολιτισμό ή για την υγεία. Τις προάλλες μιλούσα με κάποιον που εργάζεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και μου αποκάλυψε πως ο κάθε υπουργός προσλαμβάνει από 40 συμβούλους με προκλητικούς μισθούς. Ξέρετε τι αγώνα δίνει ο προϊστάμενος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων κύριος Αθανασούλης και η κυρία Παπαδοπούλου για να βρουν χρήματα; Τιτάνιο. Να δώσουν λοιπόν τα χρήματα, να δημοσιευτούν τα ευρήματα και στη συνέχεια να γίνει μια υπέροχη συλλογή στο Κουφονήσι».
Το φως της Κέρου και το μέλλον των ανασκαφών
Πέραν του επιστημονικού σκέλους, υπάρχει και το προσωπικό στοιχείο που έχει να κάνει με αυτό που μένει στους αρχαιολόγους από τη συμμετοχή τους στις ανασκαφές της Κέρου. «Μέσα από τις ανασκαφές γνωρίζεις τον άνθρωπο και την ιστορία. Αυτή είναι η μεγάλη χαρά», μας εξηγεί η κα Λεγάκη. Από την πλευρά της η κα Παπαδοπούλου μας λέει πως «ουσιαστικά συνειδητοποιείς πως δεν είσαι εσύ σήμερα εκεί, αλλά αποτελείς τη συνέχεια». Για την ίδια, υπάρχει ένα ακόμα στοιχείο που κάνει την εμπειρία της στην Κέρο ξεχωριστή: «Το φως είναι κυρίαρχο στην Κέρο, όπως και στις Μικρές Κυκλάδες. Οι Μικρές Κυκλάδες είναι οι “πιο Κυκλάδες”».
Αν έπρεπε να μετρήσω ποια είναι η λέξη που χρησιμοποίησαν περισσότερες φορές όλοι οι αρχαιολόγοι που μου μίλησαν, για να αποδώσουν τη σημασία της Κέρου, δεν είναι άλλη από το «μοναδική». Το ότι αναγνωρίζουν, βέβαια, τη μοναδικότητά της δεν σημαίνει ότι έχουν λύσει και το μυστήριο που κρύβει. Τόσο ο κύριος Ντούμας και η κυρία Ζαφειροπούλου, όσο και οι κυρίες Παπαδοπούλου και Λεγάκη μας είπαν πως η Κέρος και το Δασκαλιό έχουν πολλά ακόμα να μας αποκαλύψουν.
Επειδή δεν είναι εύκολο να πηγαίνεις στα Κουφονήσια ή την Αμοργό για να βλέπεις την Κέρο και να φτιάχνεις εικόνες, σχεδόν με το τελείωμα της έρευνας του inside story επισκέφθηκα το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και αγόρασα από το πωλητήριο τον «μουσικό της Κέρου». Έτσι, τα βράδια με τους σκοπούς του θα φτάνω σε δύο δευτερόλεπτα στην Κέρο.
Ποιος ήταν ο Στάλιν ,
από τη Μανταλένα Μαρία Διαμαντή.
από τη Μανταλένα Μαρία Διαμαντή.
Ιωσήφ Βησσαριώνοβιτς Στάλιν ήταν το ψευδώνυμο του Ιωσήφ Βησσαριώνοβιτς Τζουγκασβίλι. Το 1922, μετά το θάνατο του Λένιν έγινε γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης (Κ.Κ.Σ.Ε) επικρατώντας του Λέοντα Τρότσκι.. Στη δεκαετία του `30 κατάφερε να εξαλείψει κάθε πολιτική αντιπολίτευση μέσω ενός συστήματος βίας, τρομοκρατίας και εσωτερικής εξορίας, παγιώνοντας την εξουσία του την εποχή της Μεγάλης Εκκαθάρισης- τη διετία 1936-1938.
Ήταν ένας από τους πιο σκληρούς δικτάτορες της παγκόσμιας ιστορίας. Η συμβολή του ήταν αναμφίβολα καθοριστική στην εκβιομηχάνιση της Σοβιετικής Ένωσης και στην νίκη κατά τον Β` Παγκόσμιο Πόλεμο. Μπορεί να μην ήταν Ρώσος, ωστόςο αποκλήθηκε από τους μελετητές “Ιβάν ο Τρομερός του 20ου αιώνα”.
Τα τελευταία χρόνια της ζωής του, ο Στάλιν γινόταν όλο και πιο καχύποπτος και παρανοϊκός. Τον Ιανουάριο του 1953 διέταξε τη σύλληψη επιφανών γιατρών του Κρεμλίνου – κυρίως Εβραίων – με την κατηγορία ότι με ιατροφαρμακευτικά μέσα εξόντωναν σοβιετικούς ηγέτες. Αυτό πιθανώς να ήταν πρόσχημα για ένα ακόμα μεγάλο κύμα τρομοκρατίας, με το οποίο θα ξεκαθάριζε τους λογαριασμούς του με τους πολιτικούς του αντιπάλους μέσα στο ΚΚΣΕ.
Δεν πρόλαβε τελικά, αφού έφυγε από τη ζωή στις 5 Μαρτίου 1953, ξαφνικά από εγκεφαλική αιμορραγία. Η σορός του τοποθετήθηκε δίπλα στη σορό του Λένιν, στο Μαυσωλείο της Κόκκινης Πλατείας στη Μόσχα. Μετά το θάνατό του, η προσωπολατρία και ο σταλινισμός- το σύστημα που ο ίδιος επινόησε και εγκαθίδρυσε στη χώρα- άρχισαν να φθείρονται από τον διάδοχό του Νικίτα Χρουστσόφ.
Είναι γνωστό ότι μια διατροφή πλούσια σε φρούτα, λαχανικά και προϊόντα ολικής άλεσης είναι πιο υγιεινή από μια διατροφή που περιλαμβάνει σημαντική ποσότητα επεξεργασμένων προϊόντων με πρόσθετα λιπαρά και ζάχαρη.
Ο μη κερδοσκοπικός αμερικανικός οργανισμός Environmental Working Group, μέσα από την ειδική δίαιτα που σχεδίασε ενάντια στον καρκίνο, την Cancer Defense Diet, παρουσιάζει ποιες είναι οι εννέα ομάδες τροφών που παρέχουν τη μέγιστη δυνατή προστασία από τη νόσο και εξηγεί πώς ακριβώς συμβαίνει αυτό. Δείτε ποιες είναι οι εννέα ομάδες τροφών με αποδεδειγμένη αντικαρκινική δράση, ποιοι είναι οι κυριότεροι «εκπρόσωποι» κάθε ομάδας και πώς επιδρούν στον οργανισμό ώστε να τον προστατεύσουν από τον καρκίνο. 1. Κόκκινα, μοβ και μπλε φρούτα και λαχανικά Εκπρόσωποι: Μούρα, κόκκινο σταφύλι, κόκκινο λάχανο, κεράσι, κόκκινο κρεμμύδι, κοκκινόφυλλο μαρούλι, μελιτζάνα, ραπανάκι, μαύρο φασόλι, δαμάσκηνο. Οφέλη: Αυτές οι σκουρόχρωμες τροφές φυτικής προέλευσης παρέχουν πληθώρα βιταμινών και άλλων θρεπτικών συστατικών, καθώς και ανθοκυανίνες, μια ομάδα φλαβονοειδών με αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες. Οι τροφές που είναι πλούσιες σε ανθοκυανίνες συνδέονται με μικρότερο κίνδυνο διαφόρων μορφών καρκίνου. 2. Ψάρια και θαλασσινά με κόκκινο χρώμα Εκπρόσωποι: Σολομός, αστακός, καβούρι, καραβίδα, πέστροφα. Οφέλη: Τα ψάρια και τα θαλασσινά με κόκκινο χρώμα είναι καλή πηγή καθαρής πρωτεΐνης και παρέχουν ασταξανθίνη, ένα καροτενοειδές με ισχυρή αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση. Η ασταξανθίνη έχει αποδειχτεί ότι έχει αντικαρκινική δράση στο πλαίσιο δοκιμών στο εργαστήριο και σε πειραματόζωα, ενώ στον άνθρωπο μπορεί να μειώσει το οξειδωτικό στρες. 3. Κόκκινα, κίτρινα, πορτοκαλί και πράσινα φρούτα και λαχανικά Εκπρόσωποι: Ντομάτα, καρότο, πράσινα φυλλώδη λαχανικά, καρπούζι, παπάγια, γκρέιπφρουτ, πιπεριά, γκουάβα, σπαράγγι, κόκκινο λάχανο, κολοκύθι, μπιζέλι, μπρόκολο, λαχανάκια Βρυξελλών, γλυκοπατάτα. Οφέλη: Όλες αυτές οι φυτικές τροφές είναι πλούσιες σε καροτενοειδή και φλαβονοειδή. Σε μικρές δόσεις, τα καροτενοειδή δρουν προστατευτικά ενάντια στον καρκίνο του πνεύμονα και ενδεχομένως ενάντια στον καρκίνο του μαστού και του προστάτη. Επίσης, εργαστηριακές μελέτες έχουν υποδείξει ότι και τα φλαβονοειδή μειώνουν τον κίνδυνο καρκίνου. 4. Βότανα και μπαχαρικά Εκπρόσωποι: κουρκουμάς (κιτρινόριζα), τζίντζερ (πιπερόριζα), πιπέρι, κάρδαμο. Οφέλη: Η χρήση βοτάνων και μπαχαρικών στη μαγειρική και στη ζαχαροπλαστική έχει διττό ρόλο, αφού αφενός μπορεί να λειτουργήσει ενάντια στις φλεγμονές και σε καρκινικές μεταλλάξεις και αφετέρου αποτρέπει την υπερβολική χρήση αλατιού και ζάχαρης. 5. Υγιεινά έλαια, λιπαρά ψάρια, ξηροί καρποί και σπόροι Εκπρόσωποι: Σολομός, μπακαλιάρος, ρέγγα, σκουμπρί, σαρδέλα, ελαιόλαδο, καρθαμέλαιο, λάδι κανόλα, λιναρόσπορος, καρύδια. Οφέλη: Η διατροφή πρέπει να περιλαμβάνει μια ισορροπία ως προς τον τύπο λιπαρών που καταναλώνονται. Η κατανάλωση κορεσμένων, επεξεργασμένων και υδρογονωμένων ελαίων πρέπει να είναι περιορισμένη, καθώς προωθούν τις φλεγμονές, ενώ ενθαρρύνεται η κατανάλωση Ω-3 λιπαρών, καθώς μειώνουν τις φλεγμονές και προστατεύουν από την καρδιοπάθεια και άλλες χρόνιες ασθένειες. 6. Σταυρανθή λαχανικά Εκπρόσωποι: Λάχανο, λαχανάκια Βρυξελλών, μπρόκολο, λαχανίδα, κουνουπίδι, κράμβη. Οφέλη: Η κατανάλωση σταυρανθών λαχανικών έχει συνδεθεί με μικρότερο κίνδυνο για διάφορες μορφές καρκίνου. Τα λαχανικά αυτά παρέχουν πληθώρα ωφέλιμων ουσιών, όπως οι ισοθειοκυανάτες και το φλαβονοειδές λουτεολίνη. Οι ισοθειοκυανάτες εκτιμάται ότι προωθούν την ανάπλαση του DNA, ενώ η λουτεολίνη έχει αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση. 7. Υγιεινές πρωτεΐνες Εκπρόσωποι: Φασόλια, μπιζέλι, ψάρι, πουλερικά, φακές, ξηροί καρποί, σπόροι. Οφέλη: Οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β που υπάρχουν στις παραπάνω πρωτεϊνούχες τροφές συνδέονται με μικρότερο κίνδυνο για καρκίνο του μαστού και του παχέος εντέρου. Παράλληλα, ο κίνδυνος καρκίνου (κυρίως του παχέος εντέρου) μπορεί να μειωθεί χάρη στην αντικατάσταση ανθυγιεινών πηγών πρωτεΐνης (π.χ. αλλαντικά) με άλλες, πιο υγιεινές. 8. Λειριοειδή Εκπρόσωποι: Κρεμμύδι, σκόρδο, εσαλότ, πράσο, σχοινόπρασο. Οφέλη: Τα Λειριοειδή είναι μια οικογένεια φυτών που χαρακτηρίζονται από την περιεκτικότητά τους σε ολεανολικό οξύ, το φλαβονοειδές καιμφερόλη και άλλες θειούχες ενώσεις. Τα συστατικά αυτά δρουν προστατευτικά ενάντια στον καρκίνο του παχέος εντέρου και σε άλλους καρκίνους του πεπτικού. 9. Προϊόντα ολικής άλεσης Εκπρόσωποι: Ψωμί και ζυμαρικά ολικής άλεσης, βρόμη, πλιγούρι, κριθάρι ολικής άλεσης, φαγόπυρο (μαυροσίταρο), κινόα, καλαμπόκι. Οφέλη: Τα προϊόντα ολικής άλεσης είναι εξαιρετική πηγή φυτικών ινών και βιταμινών του συμπλέγματος Β. Οι φυτικές ίνες συνδέονται με μικρότερο κίνδυνο για καρκίνο του παχέος εντέρου, ενώ οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β με μικρότερο κίνδυνο για καρκίνο του παχέος εντέρου και του μαστού.
Κέρδος online 24/5/2017
Το ιστολόγιο έχει σκοπό του, ανάμεσα στ’ άλλα, να ανασκευάζει γλωσσικούς και άλλους μύθους, οπότε και το σημερινό μας θέμα κάθε άλλο παρά άσχετο είναι, έστω κι αν βγαίνει από τα χωράφια μας, της γλώσσας και της λογοτεχνίας και μπαίνει σε θέματα δημόσιας υγείας -εννοώ τα εμβόλια και τους σχετικούς μύθους που διαδίδονται και επιχειρούν -και έχουν σε σημαντικό βαθμό καταφέρει- να κάνουν πολλούς γονείς να διστάζουν να εμβολιάσουν τα παιδιά τους, ή ακόμα χειρότερα να μην τα εμβολιάζουν.Παρακολούθησα τις προάλλες μια ιδιαίτερα φορτισμένη αντιπαράθεση σε έναν φιλικό τοίχο στο Φέισμπουκ ανάμεσα σε αντιεμβολιαστές και σε καναδυό λογικούς ανθρώπους που προσπαθούσαν να τους συνεφέρουν. Από την διατύπωσή μου αυτή θα καταλάβατε ότι δεν είμαι ουδέτερος, γι’ αυτό και δεν λέω “ανάμεσα σε οπαδούς των εμβολίων και αντιεμβολιαστές” όπως και δεν θα έλεγα “ανάμεσα σε υποστηρικτές της ιστορικότητας του Ολοκαυτώματος και σε αρνητές του Ολοκαυτώματος”.Στη συζήτηση εκείνη, που δυστυχώς δεν μπορώ να την βρω πια ώστε να την παραθέσω, γινόταν λόγος για το “ντοκιμαντέρ” (τα εισαγωγικά δεν είναι τυχαία ούτε περιττά) Vaxxxed, που το γύρισε ο βρετανός Andrew Wakefield και υποτίθεται ότι αποκαλύπτει φοβερά μυστικά των υγειονομικών αρχών, που αποκρύπτουν στοιχεία για τη βλαβερή δράση των εμβολίων.Το όνομα Andrew Wakefield δεν λέει πολλά σε μας, αλλά είναι διάσημο στη Μεγάλη Βρετανία. Το 1998, αυτός ο Βρετανός γιατρός δημοσίευσε μια μελέτη στο έγκυρο περιοδικό Lancet που άφηνε να εννοηθεί ότι το τριπλό εμβόλιο MMR (ιλαρά, παρωτίτιδα και ερυθρά) θα μπορούσε να προκαλέσει αυτισμό. Παρόλο που το δείγμα του ήταν μικροσκοπικό (12 παιδιά) και παρόλο που κουβαλούσε εγγενώς ένα κάρο μεροληψίες, και παρόλο που δόθηκαν επιστημονικές απαντήσεις, προκλήθηκε μεγάλος πανικός, με αποτέλεσμα στα επόμενα χρόνια τα ποσοστά εμβολιασμού παιδιών ηλικίας 2 ετών με το MMR στην Αγγλία να μειωθούν κάτω από το 80%.Αργότερα ήρθαν στην επιφάνεια ατράνταχτα στοιχεία από τα οποία προέκυπτε οτι ο Wakefield κάθε άλλο παρά αμερόληπτος ήταν, αφού είχε υποβάλει αίτηση για δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για δικό του εμβόλιο ιλαράς ενώ ταυτόχρονα είχε πληρωθεί από δικηγορική εταιρεία που φιλοδοξούσε να μηνύσει εταιρείες παραγωγής του εμβολίου MMR. Τελικά το Lancet απέσυρε το άρθρο του Wakefield το 2010 και το Ιατρικό Συμβούλιο του Η.Β. αφαίρεσε από τον Wakefield την άδεια άσκησης του ιατρικού επαγγέλματος, ενώ εκτενείς μελέτες και μετα-αναλύσεις έδειξαν πειστικά ότι δεν υπάρχει καμιά σύνδεση ανάμεσα σε MMR και αυτισμό.Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου
|
Περιβαλλοντικός σύλλογος Δερβενοχωρίων
Μετά βασάνων και κόπων, επιτέλους ιδρυθήκαμε κι αποκτήσαμε νομική υπόσταση!!!
“Κάποιοι” είχαν αγωνία μήπως τα παρατήσαμε…μήπως κοροϊδεύαμε…μήπως ξεφουσκώσαμε…
Τελικά, προς απογοήτευσή τους τίποτα απ αυτά δε συνέβη…απλά δεν είχαν υπομονή.
Θέλουμε να ευχαριστήσουμε ΟΛΟΥΣ όσους προσέφεραν απ το υστέρημά τους, στους δύσκολους καιρούς που όλοι βιώνουμε, ώστε να μαζευτούν τα χρήματα και να συσταθεί ο Σύλλογος
Αυτό είχε ως συνέπεια απ τη μια να καθυστερήσουμε αρκετά στη σύσταση του Συλλόγου και απ την άλλη το έγκλημα στα Δερβενοχώρια να προχωρά κανονικά.
Εννοείται δε τα παρατάμε…για εμάς τους Δημότες των Δερβενοχωρίων ΤΩΡΑ ξεκινά ο αγώνας ενάντια σε όλους αυτούς που ξεπουλάνε το τόπο μας.
Η σιγουριά κάποιων ότι θα δρουν ανενόχλητοι, τους έκανε πολλές φορές να κάνουν εξόφθαλμα και προκλητικά σφάλματα για τα οποία ΘΑ ΚΛΗΘΟΥΝ να λογοδοτήσουν.
Η δύναμη των ΔΕΡΒΕΝΟΧΩΡΙΤΩΝ φάνηκε στη μεταστροφή που έκανε η ΤΕΡΝΑ και τελικώς πέρασε το καλώδιο υψηλής τάσης εκτός του Οικισμού της Στεφάνης.
Αν δε διαμαρτυρόντουσαν οι κάτοικοι (η Τοπική Αρχή είχε συμφωνήσει σε ΟΛΑ μαζί της) το καλώδιο θα είχε περάσει δίπλα απ τις σωληνώσεις ύδρευσης όλων των Δερβενοχωρίων.
Αγαπητέ Δήμαρχε Κε Περγάλια
ελπίζουμε τώρα που αποκτήσαμε νομική ισχύ (γιατί δικαίως σας ενοχλούσε να συνομιλείτε μαζί μας…ελπίζουμε τώρα που όλα πήραν το δρόμο τους να αλλάξετε στάση) θα θέλαμε να μας απαντήσετε γιατί ΔΕΝ ΤΗΡΗΣΑΤΕ την υπόσχεση που δώσατε ενώπιον των Κατοίκων των Δερβενοχωρίων στη Συνέλευση στο Πνευματικό κέντρο Σκουρτων (11/09/2016), όταν λέγατε πως θα κάνετε οτιδήποτε είναι δυνατό για να αποφευχθεί η περαιτέρω υποβάθμιση του τόπου στέλνοντας τους μηχανικούς τους δήμου για ελέγχους.
Σας εστάλη επιστολή και mail να στείλετε κλιμάκιο μηχανικών του Δήμου να ελέγξει το σημείο που θα τοποθετούνταν η ανεμογεννήτρια πάνω απ το κεφάλι των κατοίκων της Στεφάνης και να ελέγξει αν ήταν όλα νόμιμα…ΔΕΝ ΣΤΕΙΛΕΤΕ ΚΑΝΕΝΑΝ !!!
ΓΙΑΤΙ ???
Γράψατε τους κατοίκους και τα αιτήματά τους εκεί που δε πιάνει μελάνι…τους λόγους τους ξέρετε εσείς και θα θέλαμε να μας τους κοινοποιήσετε ώστε να καταλάβουν και οι δημότες προς τι, η αδιαφορία σας
Και “ευτυχώς” όλοι οι κάτοικοι έγιναν μάρτυρες του εγκλήματος της Στεφάνης όταν η τοποθέτηση αυτού του αίσχους της ανεμογεννήτριας πάνω απ τον οικμισμό της Στεφάνης πραγματοποιήθηκε ΠΡΟΚΛΗΤΙΚΟΤΑΤΑ τη Μεγάλη Παρασκευή ….ΝΤΡΟΠΗ !!!
Αυτά για την ώρα…έπεται και συνέχεια
«Πρόκειται για μια λυπηρή ιστορία. Εδώ δεν υπάρχει καμία αρχιτεκτονική, καμία αισθητική. Περισσεύει ο συμβολισμός, που δεν αποτυπώνεται μόνο στα αποκαλούμενα “μνημεία” που έχτισαν, αλλά και στη δομή της σκέψης, “να επανεφεύρουν τον εαυτό τους”.»Αυτή δεν είναι η αισθητική της μακεδονικής αρχιτεκτονικής, δεν αποτελεί ούτε καν μια νέα πρόταση, αλλά είναι το αποτέλεσμα της αισθητικής και του λάθους που γεννήθηκε σε κάποια άρρωστα μυαλά. Και συγκεκριμένα του ίδιου του πρωθυπουργού Νίκολα Γκρούεφσκι και του στενού του περιβάλλοντος. Ηταν ο ίδιος που λειτούργησε ως αρχιτέκτονας.Πριν από χρόνια, είχα δει τα αποκαλούμενα σχέδια, που ήταν κάτι μη αναγνωρίσιμα σκαριφήματα. Ηταν μια κυβερνητική απόφαση-διαταγή ενός δικτάτορα να κατασκευαστούν αυτά τα τερατουργήματα. Πρόκειται για μια επανάληψη της Ιστορίας ως φάρσας.Μετά τον σεισμό στα Σκόπια, που ισοπέδωσε την πόλη το 1963, δημιουργήθηκε μια ομάδα πολεοδόμων οι οποίοι, μετά από διεθνείς διαγωνισμούς και συνέδρια και με τη συνδρομή των καλύτερων του τότε κόσμου, όπως του Ελληνα Δοξιάδη, φτιάξαμε το νέο πολεοδομικό σχέδιο του κέντρου της πρωτεύουσας. Το σχέδιο έγινε το 1965 και άρχισε να εφαρμόζεται. Ομως, ο Γκρούεφσκι είχε άλλα σχέδια, δικά του.Οπως ο Χίτλερ, ήθελε να αφήσει το δικό του αποτύπωμα στον ιστό της πόλης. Πολλοί που άσκησαν κριτική έδωσαν έμφαση στα φτηνά υλικά, τις γυψοσανίδες, το υπερφίαλο κιτς, αλλά δεν είναι μόνον αυτό. Αντανακλά μια φασιστική ιδεολογία. Είναι ένα εσωτερικής κατανάλωσης φασιστικό σενάριο. Κάθε φασιστικό καθεστώς θέλει με σύμβολα να κυριαρχήσει στον λαό.Ο Γκρούεφσκι, σαν τρελός με πρόβλημα ταυτότητας, πρόβαλε στον αστικό ιστό τη σχιζοφρένειά του, εξέφρασε ένα σύμπλεγμα κατωτερότητας και προσπάθησε να το γιατρέψει εξάγοντας το πρόβλημά του σε όλο το έθνος. Εμείς δεν είχαμε πρόβλημα ταυτότητας. Αυτός είχε. Ομως, τώρα, λόγω του Γκρούεφσκι, όλο το έθνος δείχνει σαν να έχει πρόβλημα ταυτότητας.
»Ολα όσα έκαναν ήταν παράνομα, καταστρατήγησαν κάθε νόμο, πολλά κτίρια δεν είχαν άδεια από την πολεοδομία, ήταν αυθαίρετα, άλλα έχουν θέματα με το ποτάμι, καθώς χτίστηκαν πάνω στις όχθες, χωρίς υδροτεχνικές μελέτες.»Η τοποθέτηση των κτιρίων στον χώρο αυξάνει τον κίνδυνο πλημμύρας και εμποδίζει τον Αξιό να υπερχειλίσει. Αναγκάστηκαν επίσης να αλλάξουν το πολεοδομικό σχέδιο της πόλης 12 φορές μέσα σε έξι χρόνια, κάτι πρωτοφανές στα παγκόσμια χρονικά.»Εξοργιστικό ήταν επίσης ότι οι αρχιτέκτονες που έχτισαν αυτά τα τερατουργήματα, αλλά και οι γλύπτες, ήταν εντελώς άγνωστοι, με μηδενικό έργο. Ηταν απλώς κομματικοί φίλοι και πειθήνια όργανα. Πρόκειται για έναν συνδυασμό μηδέν τοις εκατό γνώσης και εκατό τοις εκατό αλαζονείας.»Ο προϋπολογισμός του έργου είναι επίσης σκάνδαλο. Αρχικά ήταν 86 εκατ. ευρώ, για να φτάσει πέρυσι τα 600 εκατ. και κανείς δεν ξέρει τώρα πόσο είναι. Τα συμβόλαια δόθηκαν σε “ημετέρους” από ένα σκοτεινό κέντρο, πολλά χρήματα κατέληξαν στις τσέπες ορισμένων, πριν φτάσουν στους κατασκευαστές. Δεν έγινε ούτε ένας διαγωνισμός, δεν συμμετείχε ούτε ένας γνωστός διεθνώς αρχιτέκτονας.»Το άγαλμα του Μεγαλέξανδρου ήταν το πρώτο έργο μιας νέας γλύπτριας που έδειξε σε όλους τη μεγαλοσύνη της έλλειψης ταλέντου. Πρόκειται για ντροπή και γνωρίζω πολλούς πολίτες που αποφεύγουν να περνάνε από το κέντρο γιατί νιώθουν ότι προσβάλλονται.»Την περίοδο ‘60-’70 τα Σκόπια ήταν φημισμένα για τη μοντέρνα αρχιτεκτονική τους και τώρα γίναμε περίγελος. Για μένα είναι οδυνηρό ακόμη και να το συζητάω. Ομως τώρα αλλάζουμε σελίδα. Δέκα χρόνια σκοτάδι παίρνουν τέλος. Το έθνος μας θα αναγνωρίσει την ελευθερία του μόνο όταν κατεδαφίσει αυτά τα κτίρια και πετάξει τα μπάζα τους στα σκουπίδια».
Ποιος και πώς αποφασίζει για τα ονόματα των δρόμων στην Ελλάδα
Η ιστορία των ελληνικών δρόμων έχει γνωρίσει πολλά περιστατικά και παλινωδίες, προκαλώντας διαμάχες, αιματηρά επεισόδια ή γεγονότα που προκαλούν θυμηδία. Οι ίδιοι οι δρόμοι ανάλογα με τις εξελίξεις και τα πρόσωπα της εποχής απαρνήθηκαν αρκετές φορές το όνομά τους, ενίοτε στο βωμό προσωπικών φιλοδοξιών και επιδιώξεων
Παραθέτουμε ένα απόσπασμα από το βιβλίο του Ηλία Πετρόπουλου «Η ονοματοθεσία οδών και πόλεων». «Στις δημοτικές εκλογές του 1957 (επί δικτατορίας Καραμανλή) η ΕΔΑ κατάφερε να αποσπάσει την Θεσσαλονίκη, παίρνοντας είκοσι-εφτά έδρες στο δημοτικό συμβούλιο και αφήνοντας στην Δεξιά μόνον τέσσερις έδρες.
Παρακολούθησα, ενεργώς, την ευέλικτη τακτική των τοπικών αριστερών, που, επί δημαρχίας των, κατόρθωσαν να κερδίσουν αρκετά πράματα, γιατί η μάχη (παρά την συντριπτική πλειοψηφία της ΕΔΑ) δεν ήταν διόλου εύκολη, αφού η Νομαρχία Θεσσαλονίκης και το φασιστικό Κράτος αντιδρούσαν συνεχώς – π.χ. ο εκεί νομάρχης, ο πεισματάρης στρατηγός Καραμπότσος, απαιτούσε πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων ακόμη και για τους οδοκαθαριστές που προσλάμβανε ο Δήμος και που, εννοείται, ήσανε αριστεροί. Τότε ανέκυψε και το σκάνδαλο της μετονομασίας της Πλατείας Ιωάννου Μεταξά (πρόκειται για το γνωστό Βαρδάρι), που, παλιότερα, έφερε το επίσημο όνομα Πύλη Αξιού. Το δημοτικό συμβούλιο, με μια μετριοπαθή απόφαση, βάφτισε το κακόφημο Βαρδάρι, Πλατεία Αλεξάνδρου Σβώλου. Η Δεξιά φρύαξε. Επακολούθησαν άγριοι καβγάδες. Στο τέλος, εδόθη, σαν συμβιβαστική λύση, η φόρμουλα Πλατεία Ομονοίας. Είναι η εποχή που, για πρώτη φορά, συνειδητοποίησα την τεράστια σημασία που είχε το θέμα της ονοματοθεσίας των οδών και πλατειών». Όπως σχολιάζει ο πρόεδρος του Συλλόγου των Αθηναίων, ιστορικός και δημοσιογράφος, Λευτέρης Σκιαδάς, μιλώντας στο newsbeast.gr: «Οι δυστυχίες που συνοδεύουν τον ελληνικό λαό προεκτείνονται στις ονομασίες των δρόμων». «Εάν κάποιος θελήσει να μάθει την ιστορία ενός δρόμου, θα βρεθεί σε πλήρες αδιέξοδο. Αυτό που έχει συμβεί με τις ονομασίες, τις μετονομασίες και το διασυρμό των οδών, δεν έχει συμβεί σε καμία πόλη του κόσμου. Οφείλεται στην πολιτική εκμετάλλευση, στην αμάθεια και στην άγνοια», όπως λέει.
– Κύριε Σκιαδά, έχει πολιτικό, κοινωνικό ή ιστορικό υπόβαθρο η ονοματοδοσία των δρόμων; «Η συγκεκριμένη διαδικασία καταγράφει από χαριτωμένες έως και αιματοβαμμένες ιστορίες. Πολύ χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του κυρ Γιώργη στην περιοχή του κέντρου της Αθήνας, ο οποίος είχε μία κόρη την Κούλα. Θέλοντας να την τιμήσει έδωσε το όνομά της στο δρόμο, την οδό Κούλας. Επίσης έχουμε περιπτώσεις διχασμού καθώς καταγράφονται σκοτωμοί, ξυλοδαρμοί, δολοφονίες και μαχαιρώματα για τις ονομασίες των οδών. Για παράδειγμα η πλατεία Πλαστήρα στο Παγκράτι θα έπρεπε να ονομάζεται Πλαστήρα ή Γονατά; Το συγκεκριμένο δίλημμα προκάλεσε ακόμα και τη συγκέντρωση προσφύγων, οι οποίοι είχαν το δικό τους αγαπημένο πρόσωπο και ήθελαν να επικρατήσει το όνομά του. Ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ότι η πλατεία, η οποία σήμερα ονομάζεται “Πλαστήρα”, ονομάζεται τυπικά πλατεία Κουμπερτέν. Θα θυμηθώ ακόμα πως όταν ήταν εν ζωή ο Σπύρος Μερκούρης, η οδός Ζωοδόχου Πηγής μετονομάστηκε σε Σπύρου Μερκούρη. Πήγαιναν οι οπαδοί του, κατέβαζαν τις ταμπέλες και τοποθετούσαν την ταμπέλα με το όνομα του Μερκούρη. Το ίδιο βράδυ έτρεχαν κάποιοι άλλοι και τοποθετούσαν μία άλλη ταμπέλα». – Μου έχει κάνει εντύπωση ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ονοματοθεσίας. Στη Νέα Μάκρη, ένας από τους τέως δημάρχους, ο Ιορδάνης Λουΐζος, ο οποίος βρίσκεται εν ζωή, έχει δώσει το όνομά του σε έναν από τους δρόμους της περιοχής…
«Ευτυχώς ο δήμος Αθηναίων κρατά μία καλή στάση. Η παρούσα δημοτική αρχή είναι αρκετά φειδωλή ως προς τις ονομασίες και τα κριτήρια απονομής τους στους δρόμους της πόλης. Πριν λίγα χρόνια όμως, οι άνθρωποι του δήμου ήθελαν να μετονομάσουν τη Βασιλίσσης Όλγας σε Ανδρέα Παπανδρέου και τη Βασιλίσσης Σοφίας σε Κωνσταντίνου Καραμανλή. Εάν αυτό συνέβαινε τελικά θα σήμαινε την κατάρριψη της ιστορικότητας των δρόμων. Ο δρόμος έχει ιστορία που απορρέει από το όνομά του. Ας σημειωθεί ότι ιστορία με τις μετονομασίες των δρόμων χρονολογείται στην εποχή του Όθωνα. Παρά το γεγονός ότι συγκροτήθηκαν σπουδαίες επιστημονικές επιτροπές και δημιουργήθηκαν κατάλογοι και προδιαγραφές αναφορικά με τα κριτήρια ονοματοδοσίας, ουδέποτε τηρήθηκαν. Οπωσδήποτε όμως δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ένα όνομα της επικαιρότητας, ούτε της αμέσως περασμένης πολιτικής κατάστασης, που ενδέχεται να προκαλέσει πάθη. Είναι υπαρκτό ένα βαθύ ιδεολογικό υπόβαθρο πίσω από πολλά ονόματα. Οι άστοχες μετονομασίες παρουσιάζονται σε εποχές κρίσεως, σε εποχές που υφίστανται ανελεύθερα καθεστώτα. Είναι χαρακτηριστικό των ανελεύθερων καθεστώτων ότι προσπαθούν να επηρεάσουν το δημόσιο χώρο με τις ονομασίες των δρόμων».
– Παραδείγματα όπως αυτά που περιγράψατε εμφανίζονται και στην περίοδο της επταετίας… «Βεβαίως. Βλέπαμε παντού δρόμους με τις ονομασίες: 21ης Απριλίου, Γεωργίου Παπαδόπουλου. Είχε γεμίσει όλη η Ελλάδα καθότι οι βαπτιστές των δρόμων ήθελαν να ευλογήσουν τη Χούντα. Το ίδιο όμως έγινε και στη Μεταπολίτευση. Έφυγε η Χούντα και ήρθαν οι οδοί Πολυτεχνείου, Μελίνας Μερκούρη, Αντίστασης. Και επί Μεταξά όμως τα ίδια: 4ης Αυγούστου και Ιωάννου Μεταξά». – Στο βιβλίο του Ηλία Πετρόπουλου με τίτλο «Η ονοματοθεσία οδών και πόλεων» αναφέρεται ότι στην Αθήνα μόνο συναντά κανείς εκατοντάδες ονόματα βασιλέων, πριγκίπων και πριγκιπισσών… «Είναι πολύ ελαφριά η θεώρηση την οποία έχει κάνει ο αείμνηστος Πετρόπουλος, ο οποίος είναι ένας θαυμάσιος λαογράφος. Λείπει η δηκτικότητα που απαιτείται για να καταδικαστούν οι διοικήσεις που προσφεύγουν σε αυτή την τακτική είτε πρόσκεινται στη Δεξιά, είτε στην Αριστερά, είτε στο Κέντρο».
Ο κάθε δήμαρχος ή δημοτικός σύμβουλος για να αφήσει κάτι πίσω του, αλλάζει την ιστορία του δρόμου
– Υπάρχει νομοθετικό πλαίσιο, το οποίο ορίζει τις προϋποθέσεις ονοματοδοσίας ενός δρόμου; «Ο νόμος υπάρχει και ορίζει ότι πρέπει κάθε τέτοια κίνηση να εγκρίνεται από ειδική επιτροπή και από το δημοτικό συμβούλιο. Πάντοτε όμως επικρατούν οι βλαχοπολιτικές απόψεις των εκάστοτε δημάρχων και κοινοταρχών παλαιότερα. Ο κάθε δήμαρχος ή δημοτικός σύμβουλος για να αφήσει κάτι πίσω του, αλλάζει την ιστορία του δρόμου. Παράδειγμα αποτελεί η πλατεία Κοτζιά, η οποία ονομαζόταν πλατεία Λουδοβίκου όταν από την περιοχή αυτή έως και την πλατεία Κουμουνδούρου δεν υπήρχαν σπίτια, αλλά ήταν μία ενιαία πλατεία. Τα χρόνια πέρασαν, ακολούθησαν πολλές νέες ονομασίες. Η πλατεία Λουδοβίκου έγινε Θεάτρου γιατί ήταν κοντά στο δημοτικό θέατρο. Πέθανε το 1951 ο Κώστας Κοτζιάς. Το 1974 ονομάστηκε πλατεία Εθνικής Αντίστασης, μετά από λαϊκή συνέλευση που συνήλθε στην πλατεία και αποφάσισε. Το υπουργείο Εσωτερικών όμως στο οποίο υπάγεται το συμβούλιο τοπονυμιών και έπρεπε να δώσει την έγκρισή του, ζήτησε να παραμείνει η ονομασία της πλατείας ως είχε. Τυπικά δεν εγκρίθηκε η μετονομασία. Παρόλ’ αυτά όμως ως πράξη αντίστασης ονομάστηκε ανεπίσημα πλατεία Εθνικής Αντίστασης». – Και επί κατοχής πρέπει να έγιναν ενδιαφέρουσες «παρεμβάσεις»… «Συνηθιζόταν τότε, όταν ερχόταν κάποιος αξιωματούχος από το εξωτερικό στην Ελλάδα, να δίνουν το όνομά του σε κάποιο δρόμο της Αθήνας. Ήταν ένας τρόπος να χαϊδέψουν όλους αυτούς που έρχονταν από το εξωτερικό. Όλα αυτά ευτυχώς άλλαξαν με το πέρασμα των χρόνων. Υπήρξαν δημοκρατικές δυνάμεις, οι οποίες έφεραν μία ισορροπία».
Η Βουκουρεστίου ας πούμε ονομάστηκε έτσι για να ενθουσιάσουν τον πρωθυπουργό του Βουκουρεστίου
– Με την ίδια λογική θα μπορούσε να έχουμε σήμερα την οδό Μέρκελ, Σόιμπλε ή Ντάισελμπλουμ; «Δεν αμφιβάλλω. Και απορώ πως δεν το έχουν κάνει ακόμα! Αυτό πάντως γινόταν κατά το παρελθόν, καθώς καλόπιαναν ακόμα και άτομα τα οποία βαρύνονταν με αμαρτήματα». – Εκτιμάτε ότι θα δούμε κάποια στιγμή τους σύγχρονους πολιτικούς της Ελλάδας να γίνονται δρόμοι; Οδός Σημίτη, Γιώργου Παπανδρέου, Κώστα Καραμανλή, Σαμαρά ή Τσίπρα; «Το απεύχομαι διότι εάν θα γίνει κάτι τέτοιο θα πρέπει να γίνει σε μισό αιώνα από σήμερα με αποτίμηση του έργου του καθενός. Η αποτίμηση της ζωής μας όμως είναι πολύ μεγάλο πρόβλημα. Και είναι σίγουρο ότι σε 50 χρόνια θα βλέπουμε την ιστορία και τη δράση του καθενός με εντελώς διαφορετικό μάτι. Επομένως θα πρέπει να αφήσουμε το χρόνο να περάσει. Βιαστικές κινήσεις έγιναν στο παρελθόν με τη Χαριλάου Τρικούπη ή με τη Βουκουρεστίου. Η Βουκουρεστίου ας πούμε ονομάστηκε έτσι καθότι υπήρχε μία ανταλλαγή φιλοφρονήσεων την εποχή εκείνη με το Βουκουρέστι. Είχε έρθει στην Ελλάδα και ο Ρουμάνος πρωθυπουργός. Τελικά πήραν έναν παλιό δρόμο των Αθηνών και τον ονόμασαν Βουκουρεστίου για να ενθουσιάσουν τον πρωθυπουργό του Βουκουρεστίου». – Ποια είναι η ιστορία της 3ης Σεπτεμβρίου; «Η αρχική της ονομασία ήταν Πατησίων. Ωστόσο έπρεπε τότε να μοιράσουν τους βασιλιάδες. Τσακώθηκε το δημοτικό συμβούλιο με τις συντεχνίες για το ποια οδός θα ονομαστεί και πώς. Ως μέση λύση καθιερώθηκε η ονομασία 3ης Σεπτεμβρίου, ενώ ονόμασαν Όθωνος το δρόμο που βρίσκεται στο Σύνταγμα. Οι βασιλιάδες και οι πρωθυπουργοί μας ταλαιπώρησαν πολύ σε ό,τι αφορά στις ονομασίες. Το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι χρησιμοποιούνταν ονόματα χωρίς ιδιαίτερο λόγο. Καταλαβαίνω ότι η λεωφόρος Αμαλίας έπρεπε να ονομαστεί έτσι, καθότι η Αμαλία κατασκεύασε τον εθνικό κήπο (τέως βασιλικό κήπο). Αλλά το να ονομάζουμε “Βασιλέως Κωνσταντίνου”, κάποιους δρόμους που θα μπορούσαν να σηματοδοτούν την τύχη της χώρας, είναι άστοχο. Δεν θα έπρεπε ο δρόμος από τον οποίο περνούσε ο Ιλισός να ονομάζεται Ιλισού; Εμείς ωστόσο επιλέξαμε να τον ονομάσουμε Μιχαλακοπούλου και έως το τέλος του δρόμου να αλλάζει ακόμα πέντε ονομασίες». – Επομένως ο κάθε δρόμος σχετίστηκε και με την αποτίναξη ή τον κατευνασμό των ενοχικών συνδρόμων που έφερε η εκάστοτε ιστορική περίοδος… «Ήρθαν οι Βαυαροί επί Όθωνος και ξαφνικά βρέθηκαν κάτω από την Ακρόπολη. Περπατούσαν στους δρόμους και σκόνταφταν σε αρχαία. Όλο αυτό συνεπήρε το μυαλό τους σε συνδυασμό με το εξαιρετικό κλίμα και ένα τοπίο θεϊκό. Εκείνοι επηρεάστηκαν και ξεκίνησαν τις ονομασίες. Οι Έλληνες μετά τους Βαυαρούς άρχισαν να δίνουν ονόματα αρχαίων στους δρόμους, αναζητώντας την ελληνικότητά και την ταυτότητά τους. Έπρεπε το νέο κράτος θα θεμελιώσει ταυτότητα, την οποία βρήκε μέσα από τα ονόματα». 
– Ωστόσο ονόματα οδών υπήρχαν και στην αρχαιότητα; «Σε ορισμένες περιπτώσεις ναι. Όπως είναι για παράδειγμα η οδός Τριπόδων στην Πλάκα, η οποία μετράει 2.000 χρόνια ζωής». – Μία άλλη συζήτηση, η οποία κάποια στιγμή ήρθε στο προσκήνιο, ήταν να αναγράφονται τα ιστορικά στοιχεία του κάθε δρόμου στις πινακίδες… «Έτσι είναι. Ήδη από το 1937-1938 σπουδαίοι γλωσσολόγοι κάθισαν και έφτιαξαν πίνακα με τη διατύπωση της κάθε οδού. Ουδέποτε όμως εφαρμόστηκε. Η αδιαφορία μας για την πραγματικότητα αποτυπώνεται ακόμα και στους δρόμους». – Αποκλειστικά υπεύθυνος για τη βάπτιση των δρόμων είναι επομένως ο δήμος ή έχουμε και παρεμβάσεις από την κεντρική διοίκηση; «Ναι. Η κεντρική διοίκηση απλώς ενέκρινε ή όχι την ονομασία. Μπορούσε επί της ουσίας να φέρει αντιρρήσεις, λέγοντας ότι μία ονομασία δεν εγκρίνεται για λόγους που εκείνη έκρινε. Μέχρι προ ολίγου η οδός Κηφισίας λεγόταν τυπικά, Ιωάννου Μεταξά. Επίσης υπάρχει πλατεία 21ης Απριλίου στο κέντρο της Αθήνας. Βρίσκεται στο Γκάζι, στη συμβολή των οδών Ιεράς Οδού και Πειραιώς, εκεί που βρισκόταν η παλιά λαχαναγορά. Την είχε ονομάσει έτσι ο Παττακός γιατί είχαν καθαρίσει τότε τη λαχαναγορά, μετατρέποντάς τη σε πλατεία. Κι αυτή η ονομασία έμεινε! Μπορούμε με βάση αυτό να καταλάβουμε πόση βαρύτητα δίνουμε στα μικρά-μεγάλα της καθημερινότητας».
– Μπορεί να γίνει κάτι σε επίπεδο νομοθετικής παρέμβασης ούτως ώστε να περιοριστεί η αυθαιρεσία που εμφανίζεται σε περιπτώσεις ονοματοδοσίας; Το νομοθετικό πλαίσιο υπάρχει. Αυτό που λείπει είναι η ορθή νοοτροπία. Οι ελληνικοί τόποι και η ιστορία τους πρέπει να τύχουν ιδιαίτερου σεβασμού.
- Σύντομα αναμένεται να εκδοθεί βιβλίο με την ιστορία της ονοματοθεσίας κάθε δρόμου της Αθήνας, το οποίο έγραψε ο Λευτέρης Σκιαδάς.
- Πηγή: newsbeast.gr
Κέρδος online 20/5/2017 14:43
Ερντογάν στη σύνοδο ΟΣΕΠ: Πρωταθλήτρια η Φενέρ χάρη σε έναν Σέρβο και έναν Ελληνα!
Τη νίκη της Φενερμπαξέ στον τελικό της φετινής ευρωλίγκας, χρησιμοποίησε ο Τούρκος Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για να καταδείξει τη συνεργασία των χωρών της περιοχής, μιλώντας στη σύνοδο του ΟΣΕΠ που γίνεται στην Κωνσταντινούπολη. Όπως είπε ο κ. Ερντογάν, ενδεικτικό στοιχείο της συνεργασίας των χωρών της περιοχής της Μαύρης Θάλασσας και του Εύξεινου Ποντου είναι ότι η τουρκική Φενέρ στέφθηκε πρωταθλήτρια Ευρώπης στο μπάσκετ, χάρη στον Σέρβο προπονητή Ζέλικο Ομπράντοβιτς και ηγέτη τον Έλληνα καλαθοσφαιριστή, Κώστα Σλούκα. Ερντογάν: Οφείλουμε πολλά στη Μαύρη θάλασσα
Σήμερα κάνουμε μια πολύ σημαντική εκδήλωση. Σας συγχαίρουμε αγαπητοί μας φίλοι για την ίδρυση της Οικονομικής Συνεργασίας Ευξείνου Πόντου. Κατάγομαι από την πόλη Ρίζε και επιτρέψτε μου να είμαι μαζί σας ως συμπατριώτης σας, είπε ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Από αυτή την άποψη, ο ΟΣΕΠ αποτελεί ένα ξεχωριστό μέρος για μένα, έχει διαφορετική σημασία. Κάθε ένα από τα κράτη μέλη έχει διαφορετικές γλώσσες και κουλτούρες, πολιτική κατανόηση και οικονομικό επίπεδο. Ωστόσο, όλοι μας θα έλεγα, συγκλίνουμε σε έναν κοινό παρονομαστή στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας. Αποτελεί την πύλη εισόδου στην ίδια αγορά, τόνισε επίσης ο Τούρκος Πρόεδρος, σύμφωνα με το ΑΠΕ. Μαζί πρέπει να κάνουμε πολύ περισσότερα για τη Μαύρη Θάλασσα, η οποία μας δίνει τα πάντα πολύ περισσότερα από όσα μας παίρνει. Η συνεργασία αυτή είναι επίσης ενισχύει την αλληλεγγύη μας στο μέλλον. Η ενίσχυση της ομάδας εργασίας του Οργανισμού είναι πολύ σημαντική από την άποψη αυτή, ανέφερε ο κ. Ερντογάν.
Κέρδος online 22/5/2017 12:14
Σήμερα κάνουμε μια πολύ σημαντική εκδήλωση. Σας συγχαίρουμε αγαπητοί μας φίλοι για την ίδρυση της Οικονομικής Συνεργασίας Ευξείνου Πόντου. Κατάγομαι από την πόλη Ρίζε και επιτρέψτε μου να είμαι μαζί σας ως συμπατριώτης σας, είπε ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Από αυτή την άποψη, ο ΟΣΕΠ αποτελεί ένα ξεχωριστό μέρος για μένα, έχει διαφορετική σημασία. Κάθε ένα από τα κράτη μέλη έχει διαφορετικές γλώσσες και κουλτούρες, πολιτική κατανόηση και οικονομικό επίπεδο. Ωστόσο, όλοι μας θα έλεγα, συγκλίνουμε σε έναν κοινό παρονομαστή στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας. Αποτελεί την πύλη εισόδου στην ίδια αγορά, τόνισε επίσης ο Τούρκος Πρόεδρος, σύμφωνα με το ΑΠΕ. Μαζί πρέπει να κάνουμε πολύ περισσότερα για τη Μαύρη Θάλασσα, η οποία μας δίνει τα πάντα πολύ περισσότερα από όσα μας παίρνει. Η συνεργασία αυτή είναι επίσης ενισχύει την αλληλεγγύη μας στο μέλλον. Η ενίσχυση της ομάδας εργασίας του Οργανισμού είναι πολύ σημαντική από την άποψη αυτή, ανέφερε ο κ. Ερντογάν.
Κέρδος online 22/5/2017 12:14
 ΦΑΝΤΑΣΤΕΙΤΕ ΟΤΙ ΣΑΣ ΕΧΕΙ ΔΟΘΕΙ Η ΑΔΕΙΑ να είστε ευτυχισμένοι και να απολαμβάνετε την κάθε στιγμή. Η ζωή σας δεν επιφυλάσσει πια την παραμικρή σύγκρουση με τον εαυτό σας ή με τους άλλους. Φανταστείτε ότι ζείτε χωρίς να φοβάστε να εκφράσετε τις επιθυμίες σας. Γνωρίζετε τι δεν θέλετε, γνωρίζετε τι θέλετε και πότε το θέλετε. Είστε ελεύθεροι να αλλάξετε τη ζωή σας και να της δώσετε τη μορφή που πραγματικά επιθυμείτε. Δεν φοβάστε να ζητήσετε αυτό που έχετε ανάγκη, δεν φοβάστε να πείτε ναι ή να πείτε όχι.Read more of this post |
Oι εξωσυζυγικές σχέσεις των αρχαίων Ελλήνων
Οι αρχαίοι ημών πρόγονοι δεν συζητούσαν όλη μέρα φιλοσοφία και δεν έχτιζαν μόνο σπουδαία μνημεία. Διαθέτουμε αρκετές πληροφορίες και για την έντονη σεξουαλική ζωή τους.
Οι γυναίκες της Άμφισσας περιθάλπτουν τις Θυιάδες που ξυπνούν στην αγορά
μετά από μια ολονύκτια γιορτή. Lawrence Alma-Tadema, Women of Amphissa, 1887.
[Clark Art Institute, Williamstown]
Παρασκευή 20 Μαΐου 2016
Ο γάμος στην αρχαία Ελλάδα, όπως και σήμερα, ήταν ένας ζωτικός θεσμός για την κοινωνία. Κι αυτό γιατί εξασφάλιζε τη διοίκηση του οίκου, του νοικοκυριού όπως θα λέγαμε σήμερα, και την απόκτηση νόμιμων παιδιών που θα κληρονομούσαν και θα φρόντιζαν τους γονείς. Ήταν τόσο σημαντικός στην αντίληψη των ανθρώπων, που σπάνια κάποιος έμενε ανύπαντρος. Παρά τη σημασία όμως που έδιναν οι πρόγονοί μας στον γάμο ως θεσμό, στην πράξη αυτά που γίνονταν στο συζυγικό κρεβάτι ήταν μόνο ένα μικρό τμήμα της πραγματικής σεξουαλικής δραστηριότητας και των δύο φύλων.
Η σχέση των συζύγων
Τις περισσότερες φορές, ο γάμος στην αρχαία Ελλάδα ήταν μια σχέση ανάγκης και συμβατικότητας, που είχε προκύψει μέσω δεσμών των δύο οικογενειών και όχι μέσα από τη γνωριμία των άμεσα ενδιαφερόμενων.
Δεν μπορούσε να γίνει κι αλλιώς, αφού ο ρόλος των γυναικών ήταν αρκετά περιορισμένος στα οικιακά καθήκοντα και η εμπειρία τους από τον κόσμο ελάχιστη. Πολύ συχνά, η διαφορά ηλικίας των νεόνυμφων ξεπερνούσε τα δέκα χρόνια, αφού τα κορίτσια παντρεύονταν γύρω στα δεκαπέντε (για να εξασφαλιστεί όσο το δυνατόν η παρθενία) και οι άνδρες γύρω στα τριάντα, συχνά χωρίς, καν, να γνωρίζονται οι δυο τους. Ενδεικτικό της παθητικότητας που απαιτούνταν από της γυναίκες είναι το γεγονός ότι ειδικά στην αρχαία Αθήνα η νύφη δεν μιλούσε καθόλου κατά την τελετή του γάμου και ο πατέρας την παρέδιδε στο γαμπρό λέγοντάς του: «Σου παραδίδω αυτήν την γυναίκα για να σου γεννήσει νόμιμα τέκνα». Η νύφη-γυναίκα ήταν λοιπόν αντικείμενο στη διάθεση της πατρικής εξουσίας. Καθώς στις περισσότερες περιπτώσεις γάμου το συναίσθημα του έρωτα ή ακόμη και της οικειότητας ανάμεσα στο ζευγάρι απουσίαζε εντελώς, δεν είναι να απορεί κανείς για την πλούσια ερωτική ζωή των προγόνων μας εκτός της συζυγικής κλίνης. Μολονότι δηλαδή η πίστη και των δύο συζύγων ήταν μια αρετή που σε πολλά αρχαία κείμενα εγκωμιάζεται ως ιδανική, στην πραγματικότητα τα πράγματα απείχαν πολύ απ’ αυτό.
Έρωτας ή απιστία;
Δεν είχαν βέβαια όλα τα παραστρατήματα το ίδιο βάρος, ούτε προκαλούσαν τις ίδιες αντιδράσεις από τους “απατημένους”.
terracotta_bust_of_a_man_5th_century.jpg
Μπούστο άνδρα του 5ου αιώνα πΧ από τερακότα. Αν και η κόμμωση είναι γυναικεία, το επιχρωματισμένο μούσι δεν αφήνει αμφιβολία για το φύλο. [The Metropolitan Museum of Arts, New York]
Συγκεκριμένα, οι αρχαίοι Έλληνες δεν θεωρούσαν απιστία τον ομοφυλοφιλικό έρωτα που μπορεί να αναπτυσσόταν ανάμεσα στον σύζυγο και έναν άλλον άντρα. Μια τέτοια σχέση ήταν βεβαίως συχνή και παράλληλη μορφή έρωτα, αλλά δεν νοούνταν στο ίδιο πλαίσιο με την ετεροφυλοφιλική. Αυτό γιατί δεν απειλούσε με κανέναν τρόπο τον οίκο, αφού δεν μπορούσαν από αυτήν να προκύψουν νόθα τέκνα –που μπορεί και να ζητούσαν αναγνώριση αργότερα– ούτε μπορούσε να ωθήσει τον ερωτευμένο να χωρίσει τη γυναίκα του για να παντρευτεί το αντικείμενο του έρωτά του. Ήταν, λοιπόν, απαλλαγμένη από τα βαρίδια των συμβάσεων και υπήρχε μόνο για την απόλαυση.
Η πιο συχνή μορφή “απιστίας” εκτός γάμου ήταν σαφέστατα ο αγοραίος έρωτας. Αναφερόμαστε στις εξωσυζυγικές σχέσεις των ανδρών, αφού οι περισσότερες πληροφορίες που μας άφησαν οι αρχαίες κοινωνίες αντικατοπτρίζουν τη δική τους οπτική γωνία. Η απιστία λοιπόν του άνδρα, η οποιαδήποτε δηλαδή σεξουαλική σχέση εκτός γάμου, δεν θεωρούνταν νομικά κολάσιμη, ούτε αποτελούσε αιτία διαζυγίου. Σύμφωνα με τους άγραφους κανόνες της ηθικής, ένας σύζυγος όφειλε να κρατάει τις γυναικοδουλειές του διακριτικά μακριά από το σπίτι και σε καμία περίπτωση να μην φέρνει τέτοιες γυναίκες εντός της συζυγικής οικίας.
sf371119.jpg
Χους του 430–420 π.Χ. που απεικονίζει έναν άνδρα να χτυπά μια πόρτα μετά από ένα ολονύκτιο γλέντι. Δεν έχει διευκρινιστεί αν είναι η σύζυγός του ή κάποια εταίρα. [The Metropolitan Museum of Arts, New York]
Βεβαίως γνωρίζουμε, κυρίως από την αττική κωμωδία, ότι οι γυναίκες συχνά παραπονιόντουσαν για τα παραστρατήματα των συζύγων τους και θεωρούσαν τις πόρνες επικίνδυνες για την ευτυχία των ζευγαριών, αφού γνώριζαν περισσότερα τεχνάσματα και δεν είχαν καμία ντροπή, με αποτέλεσμα να μονοπωλούν το ενδιαφέρον του συζύγου. Από μία αρκετά διαφορετική σκοπιά, η σεξουαλική ζωή των ανδρών με εταίρες και πόρνες συχνά εμφανίζεται στα αρχαία κείμενα ως ένας καλός τρόπος ώστε οι άνδρες να “ξεδίνουν” χωρίς αυτό να έχει συνέπεια την παραγωγή υπερβολικά πολλών απογόνων εντός του οίκου, ήταν δηλαδή ένας τρόπος ελέγχου των γεννήσεων. Υπάρχουν βέβαια και κοινωνικά σχόλια φωτισμένων μυαλών, όπως ο Ευριπίδης, ο οποίος βάζει το Χορό στη Μήδεια να κατανοεί τη μανιασμένη αντίδραση της ηρωίδας απέναντι στην απιστία του Ιάσονα και να τον κατηγορεί ότι με την απιστία του διασάλευε την κοινωνική τάξη. Βεβαίως, το σχόλιο αυτό απείχε αρκετά από την καθημερινή πραγματικότητα της Αθήνας, στην οποία οι γυναίκες σύζυγοι αναγκάζονταν να κάνουν τα στραβά μάτια στα στραβοπατήματα των ανδρών τους.
Οι εταίρες
Αναμφίβολα ήταν η πιο διάσημη κατηγορία εκδιδόμενων γυναικών στην αρχαιότητα. Οι εταίρες ήταν αυτό που σήμερα θα ονομάζαμε πόρνες πολυτελείας. Ήταν πολύ όμορφες γυναίκες, συνήθως ελεύθερες, μπορεί όμως και να ήταν πρώην δούλες, η ελευθερία των οποίων είχε εξαγοραστεί από τους πελάτες τους. Οι εταίρες έπρεπε να συνοδεύουν τους εραστές τους στα συμπόσια, στα εορταστικά δηλαδή γεύματα, και να είναι καλές και ευχάριστες συνομιλήτριες, να ψυχαγωγούν τους άνδρες, να αστειεύονται μαζί τους και βεβαίως να επικοινωνούν μαζί τους ερωτικά.
jean-leon_gerome_phryne_revealed_before_the_areopagus.jpg
Jean-Léon Gérôme, Phryne revealed before the Areopagus, c. 1861, oil on canvas. [Art Gallery of Hamburg]
Καθώς οι ευυπόληπτες γυναίκες, οι νόμιμες σύζυγοι, ήταν αποκλεισμένες από τον χώρο των κοινωνικών συναναστροφών των ανδρών και από τα συμπόσια, μια διασκέδαση ιδιαιτέρως προσφιλή στους αρχαίους Έλληνες, οι εταίρες τις υποκαθιστούσαν σ’ αυτά τα μέρη. Τα καθήκοντα των εταιρών στα συμπόσια απαιτούσαν να διαθέτουν μια ποιότητα που έλειπε από τις απλές πόρνες. Έπρεπε να διαθέτουν άνετους τρόπους, λεπτό και όχι χυδαίο ερωτισμό και κάποια μόρφωση, προκειμένου να αντεπεξέρχονται ως συνομιλήτριες στις συζητήσεις των συμποσίων. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι τις περισσότερες παραστάσεις ερωτικού περιεχομένου τις βρίσκουμε αποτυπωμένες πάνω σε αγγεία πόσεως που προορίζονταν για τα συμπόσια. Οι εταίρες, σε αντίθεση με τις απλές πόρνες, ντύνονταν ευπρεπώς σε δημόσιο χώρο και δεν έκαναν “πεζοδρόμιο”, αλλά γίνονταν γνωστές χάρη στη φήμη και τις συναναστροφές τους. Μια ακόμη διαφορά των εταιρών από τις απλές πόρνες ήταν και η σχετικά σταθερή σχέση που είχαν με τους πελάτες τους. Διαφήμιση για τις εταίρες ήταν και οι εξωφρενικά υψηλές αμοιβές που ζητούσαν, που μπορούσαν να καταστρέψουν οικονομικά τους εραστές τους, όπως συνέβη στον αδελφό της ποιήτριας Σαπφούς.
Μολονότι όλα τα παραπάνω έχουν δημιουργήσει έναν θρύλο γύρω από τις εταίρες, στην πραγματικότητα η θέση τους δεν ήταν και τόσο αξιοζήλευτη. Μπορεί να θεωρούνταν οι “ευγενείς” πόρνες, αλλά αυτό δεν τις απάλλασσε από το στίγμα του επαγγέλματος της παροχής ερωτικών κατά βάση υπηρεσιών. Η λάμψη διαρκούσε μόνο όσο ήταν νέες και όμορφες, ενώ ήταν αρκετά εύκολο να πέσουν από την κατηγορία της εταίρας σ’ εκείνη της απλής πόρνης, που πληρωνόταν φυσικά πολύ λιγότερο. Το καλύτερο που μπορούσε να ελπίζει μια εταίρα ήταν να συγκεντρώσει αρκετά χρήματα για τα γηρατειά της ή να γίνει παλλακίδα κάποιου ηλικιωμένου και ανύπαντρου ή χήρου πολίτη, χωρίς βεβαίως ποτέ να μπορέσει να γίνει νόμιμη σύζυγος και μητέρα, καθώς αυτό απαγορευόταν ρητά από τους νόμους. Αρκετές πρώην εταίρες, όπως συνάγεται από τις πηγές, όταν μεγάλωναν σε ηλικία, για να επιβιώσουν γίνονταν προαγωγοί νεαρών κοριτσιών, επάγγελμα νόμιμο μεν, αλλά εξαιρετικά υποτιμητικό και ανυπόληπτο.
Οι πόρνες
euphronios_as_potter_signed.jpg
Κύλιξ του 490 π.Χ. που απεικονίζει έναν ηλικιωμένο πελάτη να προσπαθεί να αφαιρέσει τα ρούχα εταίρας. [British Museum, London]
Σε ακόμη χειρότερη μοίρα βρίσκονταν οι πόρνες, όρος που προέρχεται από το ρήμα πέρνυμι, δηλαδή πουλώ. Αυτές ήταν συχνά δούλες, των οποίων οι υπηρεσίες προσφέρονταν έναντι χαμηλού σχετικά κόστους για μικρό χρονικό διάστημα. Η κοινωνική θέση τους ήταν τόσο χαμηλή που η λέξη πόρνη είχε έννοια προσβλητική, όπως άλλωστε και σήμερα. Σε αντίθεση με τις εταίρες, που είχαν συνήθως το δικό τους σπίτι, οι πόρνες ζούσαν και εργάζονταν σε πορνεία, τα οποία συχνά ονομάζονταν χαμαιτυπεία. Το όνομα αυτό έχει ενδιαφέρουσα προέλευση. Φαίνεται λοιπόν πως στην αρχαία Κόρινθο, για να προσελκύσουν πελάτες, οι εκδιδόμενες γυναίκες χάρασσαν στα σανδάλια τους ανάγλυφη τη λέξη έπου, δηλαδή ακολούθα. Καθώς λοιπόν προχωρούσαν, η λέξη αυτή αποτυπωνόταν πάνω στο μαλακό χώμα και ο πελάτης γνώριζε έτσι το δρόμο προς το χαμαιτυπείο (χαμαί= κάτω, τύπος=αποτύπωση). Γι’ αυτό το λόγο οι γυναίκες αυτές συχνά ονομάζονταν και χαμαίτυπες. Η λέξη ιερόδουλη, με την οποία είναι επίσης γνωστές, έχει διαφορετική ετυμολογία. Πρόκειται για τις περιπτώσεις ιερής πορνείας ιερειών που υπηρετούσαν σε ναούς. Το φαινόμενο όμως αυτό ήταν μάλλον σπάνιο στον ελληνικό κόσμο (με εξαίρεση απ’ ό, τι φαίνεται πάλι την Κόρινθο) και απαντούσε περισσότερο σε ανατολικούς λαούς. Όπως μια εταίρα μπορούσε να υποβιβαστεί σε απλή πόρνη, έτσι και μια τέτοια μπορούσε να προβιβαστεί σε εταίρα, όπως μαθαίνουμε από το Δημοσθένη στον δικανικό του λόγο εναντίον μιας τέτοιας γυναίκας, της Νεαίρας.
Η πορνεία γενικά εμφανίζεται συχνά στην αρχαία ελληνική τέχνη και λογοτεχνία, κάτι που δείχνει ότι ήταν πλατιά διαδεδομένη. Αυτό όμως σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει ότι το φαινόμενο έχαιρε εκτίμησης, όπως αποδεικνύουν και οι πολλές αρνητικές αναφορές. Με άλλα λόγια, οι αρχαίες ελληνικές κοινωνίες αποτύπωναν με διάφορους τρόπους την έξη των ανδρώνστον αγοραίο έρωτα, χωρίς όμως να παραλείπουν να καυτηριάσουν την αδυναμία τους σε μια μάλλον κατώτερη μορφή ερωτικού δεσμού.
Οι παλλακίδες
Τι γινόταν όμως όταν ένας πολίτης συνήπτε έναν σταθερό δεσμό με μια γυναίκα που δεν ήταν η σύζυγός του; Τέτοιες περιπτώσεις φαίνεται ότι ήταν αρκετά συχνές στην Αθήνα, και πιθανότατα και αλλού. Σε ορισμένες, λοιπόν, περιπτώσεις ένας άνδρας-πολίτης μπορούσε να συμβιώνει στο σπίτι του με μια γυναίκα που δεν ήταν νόμιμη σύζυγός του. Η γυναίκα αυτή ονομαζόταν παλλακίδα και μπορούσε να είναι πρώην εταίρα ή όχι. Οι παλλακίδες όφειλαν πίστη στους «άνδρες» τους, αφού τα δικαιώματα των τελευταίων προστατεύονταν από τον νόμο όπως και των συζύγων. Ο δεσμός όμως ενός άνδρα με μια παλλακίδα δεν ήταν τόσο σταθερός όπως ο γάμος, αφού δεν είχε δοθεί προίκα ούτε και τα παιδιά που θα προέκυπταν από μια τέτοια ένωση αναγνωρίζονταν ως πολίτες. Η πιο διάσημη παλλακίδα ήταν βεβαίως η Ασπασία, μια μέτοικος, δηλαδή Ελληνίδα από άλλη πόλη, και συγκεκριμένα τη Μίλητο, που είχε σχέση με τον ισχυρό άντρα της αθηναϊκής δημοκρατίας Περικλή. Εξαιτίας του αθηναϊκού νόμου ο Περικλής δεν μπορούσε να παντρευτεί την Ασπασία επειδή δεν ήταν Αθηναία και γι’ αυτό ζούσε μαζί της σε σχέση παλλακείας. Γενικά αυτές οι σχέσεις δεν ήταν κοινωνικά αποδεκτές αφού μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο τη συνέχιση του οίκου, την απόκτηση νόμιμων δηλαδή απογόνων μέσω κανονικού γάμου. Ιδιαίτερα καταδικαστέες από το κοινωνικό σύνολο ήταν οι περιπτώσεις κατά τις οποίες παλλακίδες έρχονταν να συγκατοικήσουν εντός της οικίας μαζί με τη νόμιμη σύζυγο, μια κατάσταση που πάντοτε οδηγούσε σε προβλήματα και επέφερε κοινωνική κατακραυγή.
i_aspasia_kai_o_periklis_apo_ton_dionisio_baixeras-verdaguer.jpg
Η Ασπασία και ο Περικλής από τον Dionisio Baixeras-Verdaguer.
Στο σημείο αυτό να πούμε πως η διάκριση ανάμεσα σε πόρνες και εταίρες, ακόμα και σ’ αυτές και τις παλλακίδες ήταν εξαιρετικά ρευστή και τα όρια δυσδιάκριτα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η σύντροφος του Περικλή, η Μιλήσια Ασπασία, η οποία αποκαλείται στις πηγές αλλού ως πόρνη, αλλού ως εταίρα και αλλού ως παλλακίδα, ανάλογα με το αν ο ομιλητής ήθελε να επικρίνει και πόσο τον Περικλή που βεβαίως ήταν στόχος τέτοιων επιθέσεων. Από νομική άποψη η Ασπασία ήταν σαφώς παλλακίδα, κανείς όμως δε φαίνεται να αντιδρούσε στους λάθος όρους, δηλαδή στους χαρακτηρισμούς της ως πόρνης ή ως εταίρας, αφού για τους συμπολίτες του Περικλή αυτή δεν ήταν παρά μια ξένη που ζούσε εκτός γάμου με έναν Αθηναίο και είχε αποκτήσει μαζί του κι έναν γιο. Πιθανότατα δε, αυτό που ενοχλούσε πολλούς στην περίπτωση της Ασπασίας ήταν ότι επρόκειτο για μια γυναίκα με ευρύ πνεύμα και μεγάλη μόρφωση, που μπορούσε να σταθεί ως ίση σε μια συζήτηση και ζούσε ελεύθερη, έξω από τις συμβάσεις και τους περιορισμούς που γενικά επιβάλλονταν στο φύλο της.
Η γυναικεία απιστία
Δεν ήταν όμως μόνο οι άντρες που επιχειρούσαν να ξεφύγουν από τη ρουτίνα της συζυγικής ζωής και να ζήσουν ερωτικές περιπέτειες έξω από το σπίτι. Τι γινόταν π.χ. στην Αθήνα με τις Αθηναίες; Αυτές, όπως είπαμε, είχαν εξαιρετικά περιορισμένα δικαιώματα. Νομικά αντιμετωπίζονταν ως παιδιά (δικαιοπρακτικά ανίκανες και ανώριμες) εφόσον δεν μπορούσαν να κατέχουν ή να διαθέτουν περιουσία. Όσο πιο πλούσια ήταν η οικογένεια, τόσο περισσότερο αποκλεισμένες από τη ζωή της πόλης ήταν οι γυναίκες, αφού το ιδανικό ήταν να μην ακούγεται δημόσια το όνομά τους. Αντίθετα οι γυναίκες φτωχών οικογενειών εκ των πραγμάτων αναγκάζονταν να βγαίνουν από το σπίτι και να συμβάλλουν στο εισόδημα της οικογένειας, είτε πουλώντας εμπορεύματα είτε ως αγρότισσες είτε με κάποιο άλλο επάγγελμα, όπως η μητέρα του Σωκράτη που ήταν μαία. Από τα νομικού χαρακτήρα κείμενα, αλλά και από τις αρχαίες κωμωδίες, καθίσταται σαφές ότι, όσο κι αν οι άντρες προσπαθούσαν να περιορίσουν τις γυναίκες (πριν ή μετά το γάμο) μέσα στο σπίτι, να τις κρατήσουν “αθώες” και άβγαλτες, στην πράξη η ανδρική καταπίεση έφερνε τα αντίθετα αποτελέσματα και υπογείως οι γυναίκες έκαναν το δικό τους. Οι προκαταλήψεις για τις εμπειρίες των γυναικών ήταν πολύ διαδεδομένες. Έτσι οι γυναίκες αντιμετωπίζονταν συχνά ως εκ φύσεως φιλήδονες και στις κωμωδίες του Αριστοφάνη οι ερωτομανείς γυναίκες ήταν συχνοί χαρακτήρες, στοιχείο όχι τόσο ενδεικτικό για το πώς ήταν πραγματικά, αλλά για το φόβο των ανδρών απέναντι στην όποια ελευθερία των γυναικών. Από τα περιστατικά πάντως που μαθαίνουμε από δικανικούς λόγους για μοιχεία παντρεμένων γυναικών, καταλαβαίνουμε ότι τέτοιες καταστάσεις μόνο σπάνιες δεν ήταν και συχνά είχαν ως αιτία τη σεξουαλική παραμέληση των γυναικών από τους άνδρες τους. Άλλωστε αυτό ήταν ένα συχνό παράπονο των γυναικών σε λογοτεχνικά αρχαία κείμενα, κυρίως στις κωμωδίες, με αποτέλεσμα οι γυναίκες να πληρώνουν τους συζύγους τους με το ίδιο νόμισμα.
simeon_solomon_sappho_and_erinna_in_a_garden_at_mytilene_1864.jpg
Simeon Solomon, Sappho and Erinna in a Garden at Mytilene, 1864. [Τate]
Σε αντίθεση με την ανδρική απιστία, που δεν αποτελούσε νομικό αδίκημα, η απιστία της συζύγου, που ονομαζόταν μοιχεία, είχε νομικές επιπτώσεις και μάλιστα πολύ σοβαρές. Το δύο μέτρα και δύο σταθμά οφείλονταν στο ρόλο της συζύγου που είχε ως βασική υποχρέωσή της να γεννήσει γνήσιους απογόνους και φυσικά όχι νόθα παιδιά. Το ζήτημα θεωρείτο τόσο σοβαρό που στην Αθήνα γνωρίζουμε ότι ίσχυε νόμος ο οποίος επέτρεπε στο σύζυγο που έπιανε επ’ αυτοφόρω τη σύζυγό του με άλλον άντρα-μοιχό, να τον σκοτώσει επί τόπου χωρίς να κατηγορηθεί για φόνο. Ακόμη όμως και αν δεν τον σκότωνε, οι τιμωρίες που προβλέπονταν για τους μοιχούς ήταν ιδιαιτέρως αυστηρές και ντροπιαστικές. Η σύζυγος που πιανόταν να διαπράττει μοιχεία έπρεπε απαραιτήτως σύμφωνα με το νόμο να αποπεμφθεί, γιατί πλέον δεν μπορούσε να εγγυηθεί στον οίκο του συζύγου την πατρότητα των παιδιών που θα έφερνε στον κόσμο, με άλλα λόγια είχε χάσει κάθε αξιοπιστία ότι δεν θα φορτώσει στο σύζυγό της νόθα παιδιά.
Είναι ενδιαφέρον πάντως ότι με τον όρο μοιχεία οι αρχαίοι Αθηναίοι δεν εννοούσαν την παράνομη σχέση με μια παντρεμένη γυναίκα, αλλά οποιαδήποτε εκτός γάμου σεξουαλική σχέση με κόρη πολίτη. Έτσι, η αποπλάνηση μιας ανύπαντρης κοπέλας ή η σχέση με μια χήρα θεωρούνταν επίσης μοιχεία που τιμωρούνταν με τις ίδιες ποινές όπως και η σχέση με παντρεμένη γυναίκα. Ως εκ τούτου η μοιχεία γινόταν αντιληπτή ως μια ευρύτερη αδικία απέναντι στην οικογένεια μιας γυναίκας, είτε αυτή ήταν παντρεμένη, είτε όχι. Από τις σχετικές αρχαίες μαρτυρίες στη λογοτεχνία ή στους δικανικούς λόγους, συμπεραίνουμε ότι τέτοιες σχέσεις ήταν αρκετά συχνές, αν και τα κείμενα συμβούλευαν τους άνδρες να αποφεύγουν τέτοιους επικίνδυνους δεσμούς. Στην περίπτωση βεβαίως των δεσμών με μη παντρεμένες Αθηναίες, η προσβολή μπορούσε να εξαλειφθεί αν ακολουθούσε γάμος, όπως συνέβαινε συχνά π.χ. στις κωμωδίες του Μενάνδρου, οπότε τέλος καλό, όλα καλά, όπως θα λέγαμε και σήμερα.
Σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία (Άριστα) και ολοκλήρωσε το μεταπτυχιακό της στην Ελληνική και Ρωμαϊκή Αρχαιότητα στο ΕΚΠΑ. Έχει εργαστεί σε ερευνητικά προγράμματα και αρθρογραφεί. Aπό το 2014 εργάζεται ως ξεναγός μυώντας τους επισκέπτες στην αρχαιογνωσία.
