Άρθρα

Δημοσιεύτηκε στισ

Όταν οι Απριλιανοί συνεργάστηκαν με την ΕΣΣΔ για να φτιάξουν θερμοηλεκτρικό εργοστάσιο στην Καβάλα

Το εργοστάσιο θα λειτουργούσε με τύρφη (ή ποάνθρακα), θα είχε ισχύ 375 MW και θα χτιζόταν πάνω στον πιθανώς μεγαλύτερο τυρφώνα του κόσμου.Χρόνος ανάγνωσης: 13′

Οι Αντιφίλιπποι Καβάλας. ]Πέμπτη 18 Νοεμβρίου 2021ΚείμενοΑναστάσιος Μαρκουλίδης

Την Τρίτη 17 Σεπτεμβρίου 1973, σε ένα μικρό χωριό στις πλαγιές του Παγγαίου όρους, τους Αντιφιλίππους, λαμβάνει χώρα μια κινητοποίηση που μπορεί σήμερα να διεξαγόταν χωρίς κανένα πρόβλημα, αλλά την εποχή της Χούντας φάνταζε –και όχι άδικα– παράτολμη.

Πιο συγκεκριμένα, αγρότες που διέμεναν στην ευρύτερη περιοχή εξέφρασαν δημόσια, και μάλιστα μπροστά σε στρατιώτες που, σύμφωνα με πολλές μαρτυρίες, διατάχθηκαν να βάλουν ξιφολόγχες στα όπλα τους, τη διαμαρτυρία τους απέναντι στα σχέδια που προωθούσε η Χούντα για την κατασκευή θερμοηλεκτρικού εργοστασίου στους Αντιφιλίππους.

 

Το χωριό Αντιφίλιπποι.

Τα σχέδια αυτά δεν ήταν καινούρια· τουναντίον, η Χούντα είχε ξεκινήσει τις διερευνητικές επαφές από το 1969. Ούτε αποτελούσαν απλά «σχέδια επί χάρτου». Αντιθέτως, λίγους μήνες νωρίτερα είχαν υπογραφεί και οι συμβάσεις για την κατασκευή του εργοστασίου.

Το πιο ενδιαφέρον όμως στην όλη υπόθεση είναι πως το εργοστάσιο επρόκειτο να κατασκευάσει μια κοινοπραξία από… τη Σοβιετική Ένωση. Κάτι που μοιάζει με φάρσα, αν λάβουμε υπόψη πως η Χούντα είχε προχωρήσει στο πραξικόπημα της 21ης Απριλίου με σκοπό «να αποφευχθεί αναρχία την οποία σχεδίαζαν κεντροαριστερές δυνάμεις» – ουσιαστικά για την εξουδετέρωση της κομμουνιστικής απειλής.Τι ακριβώς συνέβη εκείνη τη μέρα;

Όπως αναφέρεται σε δημοσιεύματα των δύο εφημερίδων που εκδίδονταν εκείνα τα χρόνια στην Καβάλα, την Πρωινή και τον Ταχυδρόμο (δυστυχώς δεν έχει βρεθεί φωτογραφικό υλικό από εκείνη την ημέρα, καθώς αμφότερες οι εφημερίδες αρκέστηκαν μόνο στην παράθεση κειμένου), περίπου 250 αγρότες συνοδευόμενοι από τις οικογένειές τους συγκεντρώθηκαν στην πλατεία των Αντιφιλίππων στις 9 το πρωί, αποφασισμένοι να κατέβουν με τα τρακτέρ τους ως την Ελευθερούπολη και την Καβάλα και να επιδώσουν ψήφισμα διαμαρτυρίας προς την κυβέρνηση των Απριλιανών. Αν και βασικότερο αίτημά τους ήταν ο καθορισμός της αποζημίωσης για τα κτήματά τους που επρόκειτο να απαλλοτριωθούν, εντούτοις δεν έλειπαν και αυτοί που εξέφραζαν την πλήρη αντίθεσή τους στην κατασκευή του εργοστασίου.

Αρχικά η συγκέντρωση φάνηκε να διαλύεται μετά την παρέμβαση του τότε νομάρχη Καβάλας Ανδρέα Παπαματθαίου, ο οποίος τόνισε στους διαδηλωτές πως η κατασκευή του θερμοηλεκτρικού εργοστασίου ήταν έργο εθνικής ωφέλειας και πως θα έπρεπε να διεκδικήσουν καλύτερες αποζημιώσεις με ηρεμία και με όλα τα νόμιμα μέσα.

Ωστόσο, λίγη ώρα αφότου ο νομάρχης αποχώρησε από τους Αντιφιλίππους, περίπου 100 αγρότες «ανέκρουσαν πρύμναν», ανέβηκαν στα τρακτέρ τους και ξεκίνησαν πορεία με αρχικό τους προορισμό την Ελευθερούπολη –και τελικό προορισμό την Καβάλα. Η πορεία συνεχίστηκε ως τον οικισμό του Χορτοκοπίου, όπου η χωροφυλακή επιχείρησε να σταματήσει τους διαδηλωτές, παρουσία τόσο του νομάρχη όσο και του εισαγγελέα. Μάλιστα, από την πλευρά της χωροφυλακής υπήρξαν και προειδοποιήσεις για συνέπειες, εφόσον οι διαδηλωτές αντιστέκονταν προς τις αρχές και προκαλούσαν επεισόδια.

 

Αγροτικές καλλιέργειες στους Αντιφιλίππους. [makiss/greece.com]

Οι διαδηλωτές, όμως, ήταν αμετάπειστοι και συνέχισαν να εκφράζουν την αντίδρασή τους στην αναγκαστική απαλλοτρίωση των χωραφιών τους, άλλαξαν δε γνώμη και σταμάτησαν την κινητοποίησή τους μόνο όταν παρενέβη ο Μητροπολίτης Ελευθερουπόλεως Αμβρόσιος – ο οποίος, μάλιστα, δεν δίστασε να ανέβει σε τρακτέρ για να μιλήσει στο αγανακτισμένο πλήθος.

Σύμφωνα, μάλιστα, με μαρτυρίες ντόπιων που δεν δημοσιεύτηκαν στα τοπικά ΜΜΕ, ο Μητροπολίτης Αμβρόσιος συνελήφθη και οδηγήθηκε στο Φρουραρχείο της Νέας Περάμου, από το οποίο και αποφυλακίστηκε με περιπετειώδη τρόπο. Συγκεκριμένα, προφασιζόμενος μια συζήτηση για θεολογικά ζητήματα, ο Αμβρόσιος επικοινώνησε (μέσα από το Φρουραρχείο) με τον Μητροπολίτη Φλωρίνης Αυγουστίνο Καντιώτη, ζήτησε την παρέμβαση του αρχιπραξικοπηματία Στυλιανού Παττακού (με τον οποίο διατηρούσε πολύ καλές σχέσεις, μιας και υπό τις διαταγές του είχε υπηρετήσει, στο παρελθόν, ο αξιωματικός αδελφός του Αμβροσίου) και πέτυχε με αυτό τον τρόπο την αποφυλάκισή του.

Τι είχε, όμως, προηγηθεί;Πώς θα λειτουργούσε το εργοστάσιο;

Η σύμβαση για την κατασκευή του εργοστασίου υπεγράφη στις 18 Απριλίου 1973 μεταξύ της ΔΕΗ και της σοβιετικής κοινοπραξίας «ΕΝΕΡΓΚΟΜΑΣΤΕΞΠΟΡΤ», παρουσία του αρχιπραξικοπηματία Νικολάου Μακαρέζου. Σύμφωνα με δημοσιεύματα της εποχής:

Προβλέπεται η κατασκευή ατμοηλεκτρικού σταθμού, συνολικής εγκατεστημένης ισχύος 375.000 κιλοβάτ, πλησίον του χωρίου Αντιφίλιπποι, ως και η ανάπτυξις ορυχείου τύρφης, το οποίον θα καταλάβη έκτασιν 41.000 στρεμμάτων. […] Εις τον ατμοηλεκτρικόν Σταθμόν θα εγκατασταθούν τρεις Μονάδες, ισχύος εκάστης 125.000 κιλοβάτ, αίτινες υπολογίζεται να τεθούν εις λειτουργίαν το 1977. […]

Δια τη λειτουργία του Ατμοηλεκτρικού Σταθμού θ’απαιτήται κατ’ έτος ποσότης τριών εκατομμυρίων τόννων αποξηρανθείσης τύρφης, μέσης υγρασίας 35-42% και με μέσην κατωτέραν θερμαντικήν ικανότητα 1.900 θερμίδων.[…]

Η μέση ετήσια παραγωγή ηλεκτρικής ενεργείας του σταθμού θ’ ανέρχεται εις δύο δισεκατομμύρια τετρακόσια εκατομμύρια κιλοβατώρας, η αξία των οποίων, βάσει της σημερινής μέσης τιμής πωλήσεως του ηλεκτρικού ρεύματος, θα φτάνη τα 1.650 εκατομμύρια δραχμών.

Η δαπάνη κατασκευής, εις ό,τι αφορά εις τας μηχανικάς εγκαταστάσεις, κτίρια κλπ., θ’ ανέλθη περίπου εις 89 εκατομμύρια δολλάρια. Τα 42.366.000 δολλάρια θα καλυφθούν δια της ανταλλαγής καπνών και άλλων ελληνικών αγροτικών προϊόντων. Ισόποσον 37.800.000 δολλαρίων θα καταβληθή εις δραχμάς. Το απομένον υπόλοιπο, ήτοι δολλάρια 8.905.000 κατεβλήθη ήδη εις συνάλλαγμα.

 

Φωτογραφία από την υπογραφή της σύμβασης. Στην πάνω πλευρά του τραπεζιού διακρίνονται κατά σειρά (τρίτος-τέταρτος-πέμπτος από αριστερά) ο Νικόλαος Μακαρέζος, ο διοικητής της ΔΕΗ Πέτρος Δημόπουλος και ο Ρώσος επιτετραμμένος Βλαντιμίρ Πούσκιν (πηγή: Πρακτορείο Ελληνικού Φωτορεπορτάζ Ν. Τσικουριά).

Στο εργοστάσιο, αλλά και στο ορυχείο από το οποίο θα προερχόταν η τύρφη που θα χρησιμοποιείτο για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, επρόκειτο να δουλεύουν 820 άτομα. Κατά τη διάρκεια της τετραετούς κατασκευής του εργοστασίου θα απασχολούνταν περίπου 1.500 εργαζόμενοι.

Πώς, όμως, επρόκειτο να τροφοδοτηθεί το εργοστάσιο;Η τύρφη της κοιλάδας των Τεναγών

Η καύσιμη ύλη που επρόκειτο να τροφοδοτήσει το θερμοηλεκτρικό εργοστάσιο των Αντιφιλίππων ήταν η τύρφη, ένα ελαφρύ, μαλακό και σπογγώδους υφής οργανικό υλικό χαμηλής θερμαντικής αξίας (με περιεκτικότητα σε άνθρακα μικρότερη του 50%), που προέρχεται από την αργή αποσύνθεση φυτικών υπολειμμάτων και αφθονεί σε θάλασσες, έλη, λίμνες και δάση.

Από πού θα εξορυσσόταν, όμως, η τύρφη που θα τροφοδοτούσε ένα τόσο μεγάλο (για τα δεδομένα της εποχής) εργοστάσιο; Η απάντηση ήταν πολύ απλή: από τη γειτονική κοιλάδα των Τεναγών Φιλίππων.

 

Στον παραπάνω χάρτη, που προέρχεται από το Google Maps, η πράσινη κηλίδα στη μέση αποτελεί την κοιλάδα των Τεναγών Φιλίππων.

Η κοιλάδα αυτή δημιουργήθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1930, στη θέση της Πρασιάδας λίμνης (γνωστής, αλλιώς, και ως Bereketli) – μιας λίμνης που αποξηράνθηκε με απόφαση του Ελευθέριου Βενιζέλου, προκειμένου να μετατραπεί σε εύφορη γη που θα δινόταν στους χιλιάδες Μικρασιάτες και Πόντιους πρόσφυγες που είχαν εγκατασταθεί στην περιοχή μετά την Ανταλλαγή των Πληθυσμών.

 

Απόσπασμα από γερμανικό χάρτη που εκδόθηκε στο Μόναχο το 1916. Με τον κόκκινο κύκλο απεικονίζεται η (τότε) Πρασιάδα λίμνη – στη θέση της οποίας σήμερα βρίσκεται η κοιλάδα των Τεναγών Φιλίππων.

Αμέσως μετά την αποξήρανση της λίμνης, το υπουργείο Γεωργίας είχε προχωρήσει στις πρώτες διαπιστώσεις για την ύπαρξη τυρφώνα (με τις πρώτες διερευνητικές γεωτρήσεις να πραγματοποιούνται στη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου), όμως εκείνη την εποχή δεν ενδιαφερόταν για την εξόρυξη της τύρφης αλλά για την αξιοποίησή της με σκοπό την βελτίωση της αγροτικής παραγωγής.

Είναι χαρακτηριστικό πως η πλήρης έκταση του τυρφώνα και η συνολική ποσότητα τύρφης που υπήρχε στο υπέδαφος (έστω και κατ’ εκτίμηση) έγιναν γνωστά μόλις στα τέλη της δεκαετίας του 50. Και πιο συγκεκριμένα το 1959, όταν ο Ηλίας Μούτουλας –ένας επιχειρηματίας από τη Σπάρτη που δραστηριοποιείτο στην Ανατολική Μακεδονία– απέστειλε μια επιστολή στον τότε νομάρχη Καβάλας Θεόδωρο Μπαγλανέα, με την οποία ζητούσε να διεξαχθούν περαιτέρω έρευνες από το Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών και να μην αγνοηθεί η ύπαρξη ενός κοιτάσματος μεγάλης εκτάσεως και βιομηχανικής αξίας. Στην επιστολή αυτή (λεπτομέρειες της οποίας δημοσιεύτηκαν στα ΜΜΕ το 1961) τονίστηκαν για πρώτη φορά τα παρακάτω μεγέθη:Έκταση95.000 στρέμματαΠοσότητα τύρφηςπερ. 200 εκατ. τόνοιΘερμιδική αξία

4.000 θερμίδες

 

Ο Ηλίας Μούτουλας.Ακόμα και αυτά τα μεγέθη όμως ήταν απλές εκτιμήσεις, δεδομένου ότι βασίστηκαν στις γεωτρήσεις που είχαν πραγματοποιηθεί στη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου. Και αυτό διότι οι γεωτρήσεις αυτές (όπως ανέφερε στην επιστολή του ο Η. Μούτουλας) ήταν πολύ επιφανειακές (σε βάθος μόλις 10 μέτρων). Νεότερες εκτιμήσεις μάλιστα, οι οποίες είδαν το φως της δημοσιότητας το 1965 (όταν ο τότε υπουργός Βιομηχανίας Ιωάννης Ζίγδης είχε προχωρήσει σε εξαγγελίες για την αξιοποίηση του τυρφώνα), έκαναν λόγο για βεβαιωθέντα αποθέματα τύρφης που υπερέβαιναν τους 2,5 δισεκατομμύρια τόνους, τα οποία θα μπορούσαν να τροφοδοτήσουν ένα εργοστάσιο ισχύος 500 MW!

Σήμερα είναι γνωστό πως το μέσο βάθος του τυρφώνα είναι 75 μέτρα, ενώ το μέγιστο βάθος του είναι περίπου 300 μέτρα – μιλούμε, δηλαδή, για τον βαθύτερο τυρφώνα του κόσμου. Η πλήρης έκταση του τυρφώνα, αλλά και το πού ακριβώς εντοπίζονται οι μεγαλύτερες συγκεντρώσεις τύρφης, αποτυπώνονται στον παρακάτω χάρτη που σχεδιάστηκε το 2001 από το Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας του υπουργείου Γεωργίας.

 

Συμφωνία με τους Σοβιετικούς για μελέτες

Η επιστολή Μούτουλα πρακτικά αγνοήθηκε από τις τότε κυβερνήσεις, όμως τα πράγματα άλλαξαν λίγα χρόνια αργότερα. Συγκεκριμένα, στα τέλη της δεκαετίας του 60 τα σύννεφα της ενεργειακής κρίσης είχαν αρχίσει να πυκνώνουν πάνω από τον ουρανό της Ελλάδος (αλλά και της υπόλοιπης Ευρώπης), με αφορμή τόσο τον Πόλεμο των Έξι Ημερών όσο και την αύξηση των τιμών του πετρελαίου. Ήταν η περίοδος που η Χούντα των Απριλιανών επιχειρούσε να αποκτήσει λαϊκά ερείσματα μέσα από την κατασκευή μεγάλων έργων, οπότε η ευκαιρία αυτή δεν θα μπορούσε να μην αξιοποιηθεί.

Έτσι, τον Δεκέμβριο του 1969 (στο περιθώριο των εγκαινίων της ηλεκτροπαραγωγικής μονάδας στο Κερατσίνι) γνωστοποιήθηκε η υπογραφή ενός Ελληνοσοβιετικού πρωτοκόλλου, με το οποίο Ρώσοι τεχνικοί επρόκειτο να εκπονήσουν μελέτη για την αξιοποίηση της τύρφης των Τεναγών Φιλίππων. Η δαπάνη για την εκπόνηση της μελέτης, σύμφωνα με άρθρο των New York Times που δημοσιεύτηκε στις αρχές του 1970 (και αναδημοσιεύτηκε από τον ελληνικό τύπο), επρόκειτο να καλυφθεί με τη διάθεση καπνών και άλλων γεωργικών προϊόντων.

 

Στιγμιότυπο από τις εργασίες που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια εκπόνησης της μελέτης (η φωτογραφία δημοσιεύτηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 1971).

Προκαλεί απορία το γεγονός πως η (γνωστή για τα έντονα αντικομμουνιστικά της φρονήματα) Χούντα είχε προχωρήσει σε συνεργασία με την ΕΣΣΔ – και μάλιστα σε μια τόσο ευαίσθητη γεωγραφικά περιοχή όπως αυτή των Φιλίππων, λόγω της γειτνίασης με την (τότε κομμουνιστική) Βουλγαρία. Είναι χαρακτηριστικό πως ακόμα και οι New York Times είχαν μιλήσει για «ανατροπή της παλαιάς πολιτικής» με την οποία «οι προηγούμενες ελληνικές κυβερνήσεις ηρνούντο να επιτρέψουν σε σοβιετικούς τεχνικούς να μπουν για ν’ αλωνίσουν την από στρατιωτική άποψι τρωτή λωρίδα γης, που χωρίζει την Βουλγαρία από το Αιγαίο – μολονότι οι Ρώσοι θεωρούνται εμπειρότατοι στην εκμετάλλευσι της καυσίμου αυτής ύλης».

Ακόμα μεγαλύτερη απορία, όμως, προκαλεί το γεγονός πως η ίδια η Χούντα επιχειρούσε –μέσα από τον λογοκριμένο τύπο της εποχής– να περάσει το μήνυμα πως ήταν προτιμητέα μια συνεργασία με τους Σοβιετικούς από τη μη αξιοποίηση της τύρφης των Φιλίππων, και πως ο όλος «θόρυβος» ήταν αδικαιολόγητος, κακόπιστος και ξεσηκώθηκε από ξένα και από ντόπια συμφέροντα! Είναι χαρακτηριστικό ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε στην τοπική εφημερίδα Πρωινή στις 4 Φεβρουαρίου 1970:

Αλλοίμονο εάν η παρουσία μιας ομάδος ελαχίστων Σοβιετικών Μηχανικών για την επίβλεψη της εκτελέσεως ενός μεγάλου όντος έργου, όπως είναι η αξιοποίηση των πλουτοφόρων κοιτασμάτων της τύρφης, θα εδημιούργη έστω και την ελάχιστη προϋπόθεση κινδύνου. Κίνδυνος πράγματι υπάρχει να διαιωνισθή η μη εκμετάλλευση των πλουτοπαραγωγικώ πηγών του ελληνικού υπεδάφους και οι Εταιρείες καυσίμων να συνεχίζουν τον αποθησαυρισμό τους […] Η στρατηγική σημασία άλλωστε του να καταστούν οι ακριτικοί μας πληθυσμοί και ευτυχείς και χαρούμενοι με την άνοδο του βιοτικού τους επιπέδου […] σε καμμιά περίπτωση μπορεί να διακυβευθή από την παρουσία μιας δρακός Ρώσων τεχνικών.Μελέτη, αποζημιώσεις και οι πρώτες διαμαρτυρίες

Η μελέτη των σοβιετικών εμπειρογνωμόνων, οι οποίοι επί δύο ολόκληρα χρόνια «όργωναν» την κοιλάδα των Τεναγών Φιλίππων, ολοκληρώθηκε στα τέλη του 1971. Με βάση αυτή τη μελέτη, το εργοστάσιο που επρόκειτο να κατασκευαστεί στους Αντιφιλίππους θα είχε ισχύ 375 MW (έναντι 500 MW που είχε εξαγγείλει λίγα χρόνια νωρίτερα ο Ι. Ζίγδης) και θα λειτουργούσε για 25 χρόνια, ενώ για την τύρφη που θα το τροφοδοτούσε θα έπρεπε να απαλλοτριωθούν 40.000 στρέμματα γης. Η δε εξόρυξη της τύρφης επρόκειτο να πραγματοποιηθεί σε βάθος μέχρι και 15 μέτρων, ενώ η υπόλοιπη (μιας και δεν επρόκειτο να εξορυχθεί ολόκληρη) θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή λιπάσματος.

Στιγμιότυπο από τις εργασίες που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια εκπόνησης της μελέτης (η φωτογραφία δημοσιεύτηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 1971).

Και εδώ ήταν που ξεκίνησαν τα πρώτα προβλήματα, αλλά και οι πρώτες σοβαρές αντιδράσεις. Αιτία ήταν η αβέβαιη μοίρα των 3.500 οικογενειών που καλλιεργούσαν καλαμπόκια στην περιοχή του τυρφώνα, καθώς και το ύψος της αποζημίωσης που θα ελάμβαναν.

 

Ο Δημήτρης Παπαδημητρίου.Αναλυτικότερα, στα τέλη Δεκεμβρίου του 1972 ένας νομαρχιακός σύμβουλος Καβάλας, ο Δημήτρης Παπαδημητρίου, με επιστολή που απέστειλε στη Συμβουλευτική Επιτροπή της ΔΕΗ (και κοινοποίησε στις τοπικές εφημερίδες) κατέθεσε μια σειρά προτάσεων για την απαλλοτρίωση των εκτάσεων από τις οποίες επρόκειτο να εξορυχθεί η τύρφη:

  1. Η αποζημίωση των αγροτών θα έπρεπε να ανέλθει σε 32.000 δραχμές ανά στρέμμα (με βάση το μέσο καθαρό εισόδημα των στρεμμάτων).
  2. Θα έπρεπε να ληφθεί μέριμνα για την αποζημίωση και των αγροτικών κτισμάτων (αποθήκες, στάβλοι κ.λπ.) και των μηχανημάτων (τρακτέρ, σπαρτικές μηχανές) που επρόκειτο να αχρηστευθούν μιας και οι ιδιοκτήτες τους θα ήταν πλέον ακτήμονες.
  3. Έπρεπε να απαλλαγούν οι θιγόμενοι αγρότες από τον φόρο μεταβίβασης 9% και από το Ειδικό Τέλος υπέρ του Ειδικού Ταμείου Εποικισμού 10%.
  4. Οι θιγόμενοι αγρότες που επρόκειτο σύντομα να συνταξιοδοτηθούν δεν έπρεπε να στερηθούν το δικαίωμα της καταβολής σύνταξης από τον ΟΓΑ – παρά το γεγονός ότι δεν θα εργάζονταν ως αγρότες.
  5. Οι νεότεροι ηλικιακά αγρότες που επρόκειτο να χάσουν τη δουλειά τους έπρεπε να έχουν απόλυτη προτεραιότητα στην πρόσληψη στο υπό ανέγερση εργοστάσιο.

Όταν όμως έφτασε η ώρα των πρώτων απαλλοτριώσεων (στις αρχές Απριλίου του 1973), οι αγρότες διαπίστωσαν πως η ΔΕΗ σκόπευε να τους αποδώσει ένα χρηματικό ποσό της τάξης των 8.700 δραχμών ανά στρέμμα!

 

Στιγμιότυπο από την αυτοψία που πραγματοποίησε στις 17 Απριλίου 1973 ο πρόεδρος του Μονομελούς Πρωτοδικείου Καβάλας Προκόπιος Μάρκου (στο κέντρο, με το άσπρο πουκάμισο) στα υπό απαλλοτρίωση τυρφώδη χωράφια, μιας και αυτός επρόκειτο να βγάλει τις τελικές αποφάσεις για την αποζημίωση των αγροτών (η φωτογραφία δημοσιεύτηκε στις 29 Απριλίου 1973).

Όπως ήταν φυσικό, οι αγρότες αντέδρασαν σφόδρα και προσέφυγαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Καβάλας, το οποίο στα τέλη Απριλίου του 1973 καθόρισε ως ύψος αποζημίωσης το ποσό των 17.000 δραχμών ανά στρέμμα. Λίγους μήνες αργότερα, και συγκεκριμένα στις 2 Οκτωβρίου 1973, εκδόθηκε νέα απόφαση (από το ίδιο δικαστήριο) με την οποία οριζόταν το ποσό των 23.000 δραχμών ανά στρέμμα για τα χωράφια εντός του τυρφώνα και των 19.000 δραχμών ανά στρέμμα για τα χωράφια εκτός του τυρφώνα (τα λεγόμενα και «εξωχώραφα»). Ούτε αυτή η απόφαση, όμως, ικανοποίησε τους αγρότες – αλλά ούτε και την ίδια τη ΔΕΗ, η οποία θεωρούσε τα ποσά αυτά «μη συμφέροντα» για την ίδια. Αξίζει, πάντως, να αναφερθεί πως από τον τύπο της εποχής δεν αποσιωπούνται αναφορές πως ορισμένοι αγρότες που παρακολουθούσαν τις δίκες στο Μονομελές Πρωτοδικείο Καβάλας διαβεβαίωναν πως επρόκειτο να παραχωρήσουν τα κτήματά τους χωρίς καν αποζημίωση, αν και εφόσον προσλαμβάνονταν στο θερμοηλεκτρικό εργοστάσιο.Ο Ελευθερουπόλεως Αμβρόσιος, οι επιστολές και ο «πόλεμος» μεταξύ των εφημερίδων

Την ίδια περίοδο που άρχισαν να ακούγονται οι πρώτες αντιδράσεις για τις αποζημιώσεις έκανε για πρώτη φορά την εμφάνισή του ο Μητροπολίτης Ελευθερουπόλεως Αμβρόσιος, ο οποίος με σειρά επιστολών προς τους Απριλιανούς και άρθρων του στον τοπικό τύπο (τα οποία, παραδόξως, δεν λογοκρίθηκαν) εξέφρασε ανοιχτά την έντονη αντίθεσή του στην κατασκευή του θερμοηλεκτρικού εργοστασίου και την εκμετάλλευση της τύρφης σε βάρος των καλλιεργειών της κοιλάδας των Τεναγών.

 

Ο Μητροπολίτης Ελευθερουπόλεως Αμβρόσιος (1958-1984).Ειδικότερα, με τηλεγράφημα που απέστειλε στον ίδιο τον αρχιπραξικοπηματία Γεώργιο Παπαδόπουλο στις 2 Απριλίου του 1973, ο κ.κ. Αμβρόσιος επεσήμανε (μεταξύ άλλων) τα εξής:

Χριστιανοί Κοινοτήτων επαρχίας Παγγαίου περίλυποι και εν απογνώσει τελούντες ητήσαντο και την του επισκόπου αυτών συμπαράστασιν παρ’ υμίν δια ματαίωσιν υπό ΔΕΗ αποφασισθέντος έργου ανεγέρσεως και λειτουργίας θερμοηλεκτρικού σταθμού εις αποστραγγισθέντα τενάγη Φιλίππων ήτοι επί καλλιεργησίμου γονιμωτάτης γης δεκάδων χιλιάδων στρεμμάτων ποιοτικώς ανωτέρας οιασδήποτε άλλης καλλιεργητικής περιοχής της χώρας. […]

Η ΔΕΗ μετά πείσματος ενεργούσα και αγνοούσα παντά πασι κυβερνητικήν απόφασιν ήρξατο του έργου της απαλλοτριώσεως πριν η συγκροτηθείσα επιτροπή ερευνήση εμβριθώς, μελετήση και καταλήξη εις συγκεκριμένα συμπεράσματα. […]

Πεντήκοντα χιλιάδες στρέμματα γονιμωτάτης γης εκθρεψάσης από καταβολής κόσμου εκατομμύρια ανθρωπίνων υπάρξεων και ήτις μέχρι συντελείας των αιώνων αναρίθμητα εκατομμύρια ανθρώπων θα εκθρέψη αποτελεί έγκλημα να θυσιασθή δι’ ασήμαντα κέρδη μιας και μόνης εικοσαετίας.

Αλλ’ ως επίσκοπος εν τη ακριτική και καθημαγμένη ταύτη γωνία της ελληνικής Μακεδονικής Γης ανησυχώ εκ της εγκαταστάσεως Ρώσων επιστημόνων εις περιοχήν κειμένην προ των πυλών κράτους ανέκαθεν εποφθαλμιούντος και αιματοκυλίσαντος τον ακριτικόν μας λαόν ένα δε και μόνον εθνικόν πόθον έχοντος ήτοι την κατάκτησιν της περιοχής μας και την έξοδόν του εις το ελληνικόν Αιγαίον (σ.σ.: εννοούσε τη Βουλγαρία).

Θα ακολουθούσαν και άλλες επιστολές και τηλεγραφήματα, με αποκορύφωμα την ανοιχτή επιστολή του Αμβροσίου προς τον Γεώργιο Παπαδόπουλο στις 20 Σεπτεμβρίου 1973, που εστάλη ελάχιστες μόνο ώρες μετά την απελευθέρωσή του από το Φρουραρχείο Νέας Περάμου (στο οποίο είχε φυλακιστεί, όπως αναφέραμε στην αρχή του παρόντος άρθρου), δείγμα του πόσο αποφασισμένος ήταν να υπερασπιστεί το ποίμνιό του αλλά και να παραιτηθεί από το αξίωμά του αν και εφόσον δεν ικανοποιούντο τα αιτήματά του (όπως ανέφερε ρητά στην επιστολή του):

Ποίον επί τέλους το έγκλημά μας δια να περιφρονούμεθα τόσον δια να μας καταδικάζουν με πρωτοφανή απανθρωπίαν εις μίαν τοιάυτην ποινήν δια να μας εξαναγκάζουν εις αναζήτησιν νέας Πατρίδας; Προ πεντηκονταετίας απολέσαντες τας εν τη Μ. Ασία εστίας και περιουσίας μας με μοναδικήν περιουσίαν τα εικονίσματα τα άγια Λείψανα και την Ελληνικήν Σημαίαν εγκατεστάθημεν εις τα μέρη αυτά τα οποία ηγαπήσαμεν ως τον ίδιον εαυτόν μας […]

Τι επ’ εσχάτων συνέβη δια να εξοργισθή καθ’ ημών η Πατρίς, ώστε με χωροφύλακα την ΔΕΗ ν’ αποφασίση την έξωσίν μας από των εστιών μας διά σκληρών δε και απανθρώπων μέσων να μελετά την εκ της Πατρίδος απομάκρυνσίν μας;

Η όλη παρέμβαση του Μητροπολίτου Αμβροσίου αποτέλεσε την απαρχή ενός έντονου διαλόγου εντός της κοινωνίας της Καβάλας, για τα υπέρ και τα κατά της κατασκευής του θερμοηλεκτρικού εργοστασίου. Ειδικά μέσα στο 1973 οι δύο τοπικές εφημερίδες (η Πρωινή και ο Ταχυδρόμος) δημοσίευαν σε καθημερινή βάση άρθρα, αναφορές και επιστολές για το υπό κατασκευή εργοστάσιο, ενώ παρατηρήθηκαν και δύο τάσεις που, αν μη τι άλλο, έχουν τη δική τους σημασία:

α) η μεν Πρωινή, αν και γνωστή από χρόνια ως φίλα προσκείμενη στην Ένωση Κέντρου του Γεωργίου Παπανδρέου, υποστήριζε με θέρμη την κατασκευή του εργοστασίου από τη Χούντα και τους Σοβιετικούς (η ίδια εφημερίδα είχε αποκαλύψει τη σημασία του τυρφώνα των Φιλίππων και υποστηρίξει το έργο προτού ακόμα γίνει το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967)

β) ο δε Ταχυδρόμος, αν και γνωστός από χρόνια ως φίλα προσκείμενος στην ΕΡΕ του Κωνσταντίνου Καραμανλή, εξέφραζε ανοιχτά την πλήρη αντίθεσή του στην κατασκευή του εργοστασίου – φιλοξενώντας μάλιστα και επιστολές επαγγελματικών σωματείων που τόνιζαν πως το όλο έργο θα είχε ελάχιστα οφέλη και πολύ μεγάλες ζημίες για την τοπική κοινωνία.

Και όλα αυτά την ώρα που οι εργασίες στον τυρφώνα των Φιλίππων βρίσκονταν σε πλήρη εξέλιξη, μετά και την υπογραφή της σχετικής σύμβασης στις 18 Απριλίου 1973.

 

Έναρξη των εργασιών για την αξιοποίηση του τυρφώνα (η φωτογραφία δημοσιεύτηκε στις 25 Απριλίου 1973).Απόσυρση ενδιαφέροντος και ο λογαριασμός… στους καταναλωτές!

Μετά, όμως, τις κινητοποιήσεις των αγροτών οι εργασίες αυτές σταδιακά σταμάτησαν. Ενώ μέχρι εκείνη την εποχή οι τοπικές εφημερίδες παρακολουθούσαν τις εργασίες σε καθημερινή βάση, από το Νοέμβριο του 1973 και μετά δεν υπάρχουν παρά ελάχιστες αναφορές – με αποκορύφωμα μια έκκληση, στις 25 Ιανουαρίου 1974, του Τεχνικού Επιμελητηρίου προς τον υπουργό Εσωτερικών Βασίλειο Τσούμπα (στο πλαίσιο επίσκεψής του στην Καβάλα) για την επίσπευση των εργασιών για την κατασκευή του θερμοηλεκτρικού εργοστασίου. Οι εξελίξεις μετά την εξέγερση του Πολυτεχνείου και την απομάκρυνση του (ένθερμου υποστηρικτή της κατασκευής του θερμοηλεκτρικού εργοστασίου) Γεωργίου Παπαδόπουλου, καθώς και οι πρώτες επίσημες αναφορές για την εύρεση κοιτασμάτων πετρελαίου στη θαλάσσια περιοχή ανοιχτά της Θάσου, φαίνεται πως οδήγησαν μεταξύ άλλων στο πάγωμα κάθε εργασίας στην κοιλάδα των Τεναγών Φιλίππων.

Το οριστικό τέλος στα σχέδια για την κατασκευή του εργοστασίου δόθηκε περί το 1975 (μεταπολιτευτικά), οπότε και ακυρώθηκε η συμφωνία μεταξύ της ΔΕΗ και των Σοβιετικών. Βάσει της συμφωνίας αυτής, η ρήτρα που θα έπρεπε να καταβληθεί στην ΕΣΣΔ ανερχόταν σε 30 εκατομμύρια δολάρια, τα οποία επρόκειτο να εκταμιευτούν από τα ταμεία της ΔΕΗ – και όπως πολύ καλά καταλάβατε, το κόστος της ρήτρας το πλήρωσαν οι καταναλωτές, μέσα από τους λογαριασμούς ηλεκτροδότησης…

Εικόνα amarkoul

Αναστάσιος ΜαρκουλίδηςΟ Αναστάσιος Μαρκουλίδης είναι προγραμματιστής υπολογιστών, αλλά παράλληλα ασχολείται (τα τελευταία 10 χρόνια) με τη δημοσιογραφία στον νομό Καβάλας. Είναι απόφοιτος πληροφορικής ΑΠΘ και κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος, ενώ έχει παρακολουθήσει σειρά σεμιναρίων δημοσιογραφίας

πηγή; inside stoty

Δημοσιεύτηκε στισ

Ελλάδα

Η Ελλάδα είναι σίγουρα μια Ευρωπαϊκή χώρα, αλλά είναι κατά το ήμισυ. Όπως παρατηρούμε και ξέρουμε όλοι μας, έχουμε εορταστικό χρόνο ανατολικού τύπου και αυτό είναι καλό. Έχουμε όμως επίσης και μια τεράστια λατρεία για τα εργασιακά αγαθά της δύσης. Αυτό τα δυο μεταξύ τους συγκρούονται. Επίσης, έχουμε ένα Σύνταγμα κομμένο και ραμμένο στα αντίστοιχα της δύσης, αλλά και μια αντίληψη του δημόσιου βίου αρκετά ανατολική. Το ίδιο συμβαίνει σε όλες τις πτυχές. Δηλαδή, κατά κάποιο τρόπο έχουμε φτιάξει ένα παράξενο οικοδόμημα, που το μισό ακουμπάει σε έναν μεγάλο δυτικού τύπου ναό του χρήματος, της δημοκρατίας, είναι αυτός ο ναός, το άλλο μέρος ακουμπάει στην καλύβα του καραγκιόζη. Αυτό το μυστήριο κτίσμα τώρα κατά πόσο μπορεί να διατηρηθεί μέσα στον χρόνο είναι μια υπόθεση ρίσκου, ένα στοίχημα που δεν ξέρω αν μπορεί να κερδηθεί. Πάντως η συνεπής νεοελληνική ταυτότητα με τις παραδόσεις μας δεν υπάρχει. Αντίθετα, υπάρχει αυτή η σχιζοειδής παράνοια του μεταξύ ανατολής και δύσης, που σημαίνει ότι για την Ελλάδα είναι μια ατοπία.

Ηρακλής Λογοθέτης συγγραφέας

Δημοσιεύτηκε στισ

Η ελιά αποτελεί αιώνιο σύμβολο νίκης, εξαγνισμού, τύχης, σοφίας. Ξεκινώντας από τον Όμηρο, έχει υμνηθεί, επίσης, από τον Λορέντζο Μαβίλη, τον Οδυσσέα Ελύτη, τον Γιάννη Ρίτσο ή ακόμα και τον Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα ενώ συνεχίζει να αποτελεί πηγή έμπνευσης ακόμα και σήμερα. Η αξίας της όμως είναι και χρηστική.

Η εποχή που η συγκομιδή της μονοπωλεί το ενδιαφέρον μεγάλου μέρους του πληθυσμού έχει αρχίσει. Πρόκειται για μια διαδικασία αρκετά κουραστική που απαιτεί συγκεκριμένο εξοπλισμό, ειδικά αν θέλετε να ολοκληρωθεί εύκολα και γρήγορα.

Η επαφή με τη φύση και η σκέψη πως θα προσφέρετε στους εαυτούς σας και τους αγαπημένους σας αγνό, παρθένο ελαιόλαδο της μάνας γης είναι αρκετά για να καταλάβουμε πως το ζύγι γέρνει προς τα θετικά.

Δημοσιεύτηκε στισ

Αγροτουρισμός στην Κοιλάδα του Βοιωτικού Κηφισού – Δύο φάρμες-όνειρο κοντά στην Αθήνα

 

Ο ψαγμένος ταξιδιώτης θα βρει τον παραδεισό του στην πανέμορφη κοιλάδα του Βοιωτικού Κηφισού, ανάμεσα σε Τιθορέα και Αμφίκλεια 

ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΤΕΜΗ ΤΖΙΤΖΗ

 

Photo: Νικόλας Μάστορας

Δεν είναι και από τα πιο τουριστικά μέρη η περιοχή που βρίσκονται τα όμορφα παραδοσιακά χωριά της Τιθορέας και της Αμφίκλειας. 

Για πολλά χρόνια ήταν απλώς μια εναλλακτική (πανέμορφη) διαδρομή προς το χιονοδρομικό κέντρο του Παρνασσού και την κοσμοπολίτικη Αράχωβα. Στην πραγματικότητα όμως, η θέση τους στο διάβα της καταπράσινης κοιλάδας του Βοιωτικού Κηφισού, ανάμεσα στα όρη Παρνασσός και Καλλίδρομο και η «μοναχικότητά» τους είναι εξαιρετικά ελκυστική.

Ιδιαίτερα για όσους θα ήθελαν να βιώσουν διαδραστικά κάποιες όψεις της αγροτικής ζωής σε χώρους διαφορετικούς από τους mainstream τουριστικούς, η περιοχή προσφέρει δύο οργανωμένες αγροτουριστικές μονάδες, το «Αγρόκτημα Τιθορέα» κοντά στην Τιθορέα και τη «Φάρμα Αμφίκαια» 9 χλμ. πριν την Αμφίκλεια.
Κοινό στοιχείο και των δύο μονάδων, η γαλήνη, η απόλυτη ησυχία, τα πολλά οικόσιτα ζώα και η αίσθηση πως γίνεσαι και πάλι κομμάτι της ζωντανής φύσης. Αλλά και ο μικρός αριθμός φιλοξενουμένων, τα παραδοσιακά πετρόκτιστα δωμάτια, οι δραστηριότητες και η διασκέδαση στην ύπαιθρο, η απόλαυση της τοπικής γαστρονομίας και των τοπικών προϊόντων. Από εκεί και πέρα, η κάθε μονάδα έχει το δικό της χαρακτήρα, το δικό της στυλ, και ο καθένας μπορεί να διαλέξει το δικό του παράδεισο.

Αγρόκτημα Τιθορέα

Βack to the basics – Η γοητεία της απλότητας

Photo: Νικόλας Μάστορας

Ο Γιάννης Ζδράλης, είναι πολύ γλυκός φιλικός και ανθρώπινος και είναι αυτό ακριβώς που θέλεις να δεις έχοντας αφήσει πίσω σου την τρέλα της πόλης. «Εδώ γεννήθηκα» λέει. «Σε καλύβα -καλύβες βρίσκονταν εδώ. Πήγα στην Αθήνα, δούλεψα, γύρισα πίσω μετά από χρόνια και έβαλα τους κόπους της δουλειάς εδώ. Μετά από το θόρυβο και την ανακατωσούρα της Αθήνας, ξαναβρέθηκα στην ησυχία, στη γαλήνη. Αυτό μας λένε και οι επισκέπτες μας που έρχονται στρεσαρισμένοι και μετά μια εβδομάδα γίνονται άλλοι άνθρωποι». Μαζί με τη γυναίκα του, την Όλγα Αραβαντινού, φροντίζουν τα πάντα μόνοι τους.

Το αγρόκτημα βρίσκεται μέσα σε 100 στρέμματα γης και στολίζεται με 700 ρίζες ελιές, καρυδιές, αμυγδαλιές, κερασιές. Στη σκιά τους απλώνεται ιδιαίτερα φροντισμένο γκαζόν ενώ όλη η έκταση είναι περιφραγμένη προφέροντας ασφάλεια, πράγμα που κάνει την εγκατάσταση κατάλληλη για οικογένειες με παιδιά.

Μαντριά με κατσικούλες, η γαϊδουρίτσα Χαρούλα -μεγάλη φυσιογνωμία- και δύο υπέροχα άλογα, ο Άνεμος και η Αντζελίνα/Photo: Νικόλας Μάστορας

Παρέα με τα ζωάκια του αγροκτήματος

Η μεγάλη χαρά μικρών και μεγάλων όμως είναι τα υπέροχα ζώα που ζουν εδώ. Μαντριά με κατσικούλες, η γαϊδουρίτσα Χαρούλα -μεγάλη φυσιογνωμία- και δύο υπέροχα άλογα, ο Άνεμος και η Αντζελίνα. Τρία πολύ φιλικά σκυλιά, ο Έκτορας, ο Άρης και η Αρκουδίτσα και 5-6 γάτες, παίζουν ή τεμπελιάζουν τριγύρω και πολύ γρήγορα θα σας πείσουν να γίνετε κι εσείς μέλος της χαρούμενης αγέλης.

Για τη διαμονή σας το αγρόκτημα διαθέτει έξι πετρόκτιστα διαμερίσματα με κεραμοσκεπές που μπορούν να φιλοξενήσουν από 2 έως 4 άτομα. Ορισμένα διαθέτουν σοφίτα και όλα, εξοπλισμένη κουζίνα, δικό τους μπάνιο και κεντρική θέρμανση. Η αίσθηση του χώρου είναι οικεία και φιλόξενη, με τζάκι που μπορείτε να το χρησιμοποιήσετε και για να ψήσετε Η κουζίνα είναι πλήρως εξοπλισμένη και μπορείτε να μαγειρέψετε οτιδήποτε θέλετε, είτε κάτι πρόχειρο είτε ένα πλήρες γεύμα.
Η διακόσμηση είναι απλή με ξύλινα ταβάνια και έπιπλα, και ζωηρόχρωμα στρωσίδια στο πάτωμα ενώ ένα ρομαντικό ρετρό τόνο δίνουν τα σιδερένια κρεβάτια. Το μεγάλο ατού όμως, είναι το άπλετο φυσικό φως και τα μεγάλα παράθυρα.
Από τα πίσω παράθυρα θα ρομαντσάρετε με το βλέμμα στη νότια πλευρά του Παρνασσού και από τα μπροστινά θα βλέπετε το όρος Καλλίδρομο. Και παντού τριγύρω δέντρα και πράσινο

Οι εγκαταστάσεις είναι πολύ απλές αλλά βολικές/Photo: Νικόλας Μάστορας
Το Αγρόκτημα λειτουργεί από τον Οκτώβριο μέχρι τα τέλη Μαΐου/Photo: Νικόλας Μάστορας
Η χαρά μικρών και μεγάλων είναι τα ζώα που ζουν εδώ/Photo: Νικόλας Μάστορας

Μπάρμπεκιου στην ύπαιθρο

Αν έχετε διάθεση για παρεΐστικη κατάσταση γύρω από τις φλόγες με ψητά και τραπέζια στρωμένα κάτω από τις φουντωτές μουριές, υπάρχουν ψησταριές, ακόμα και ξυλόφουρνος. Ο κ. Ζδράλης θα κάψει το φούρνο, θα ετοιμάσει τα κάρβουνα, κι εσείς θα ψήσετε τα παϊδάκια σας και τις μπριζολίτσες σας. Φυσικά, μπορείτε να μεταφέρετε το τραπέζι σας και τις καρέκλες ή τις πολυθρόνες σας σε οποιοδήποτε σημείο σας εμπνέει να φάτε, να διαβάσετε, να παίξετε επιτραπέζια παιχνίδια ή χαρτιά ή απλώς να χαλαρώσετε ακούγοντας μόνο τους ήχους της φύσης. 

Απελευθερωτική αίσθηση

Το Αγρόκτημα λειτουργεί από τον Οκτώβριο μέχρι τα τέλη Μαΐου. Τον χειμώνα, με το κρύο, τη βροχή και το χιόνι, θα απολαύσετε χουχούλιασμα δίπλα στο τζάκι, περιπάτους κάτω από τα δέντρα με συντροφιά τα άλογα και τα σκυλιά και τη μυρωδιά του νοτισμένου χώματος που μπερδεύεται με τη μυρωδιά από τα ξύλα που καίγονται στα τζάκια να γεμίζουν τον αέρα.
Την Άνοιξη, λουλούδια, χρώματα και αρώματα, το Φθινόπωρο χρυσοκόκκινα φύλλα και νωχελική αύρα.

Την Άνοιξη, λουλούδια, χρώματα και αρώματα, το Φθινόπωρο χρυσοκόκκινα φύλλα και νωχελική αύρα/Photo: Νικόλας Μάστορας

Τι να περιμένετε

Οι εγκαταστάσεις είναι πολύ απλές αλλά βολικές. Θα μαγειρεύετε μόνοι σας και γενικά θα ζείτε σαν έχετε έλθει στο δικό σας κτήμα. Κοινόχρηστοι χώροι στεγασμένοι δεν υπάρχουν. Θα σας βοηθήσουν να οργανώσετε υπαίθριο ψήσιμο και θα σας παραχωρήσουν τραπέζια. Συνήθως όλοι όσοι μένουν στο αγρόκτημα, γίνονται μια παρέα και τους αρέσει.


Αγρόκτημα «Αμφίκαια»

Η τοπική γαστρονομία και τα σπάνια ελληνικά άλογα

Το όνομα «Αμφίκαια» είναι το αρχαίο όνομα της Αμφίκλειας/Photo: Νικόλας Μάστορας

Το όνομα «Αμφίκαια» είναι το αρχαίο όνομα της Αμφίκλειας μας εξηγεί ο κ. Φαίδων Μώρος, ιδιοκτήτης του αγροκτήματος. Περνώντας την πύλη, η φύση επιβάλλεται, μεγαλόπρεπης, με τα χίλια χρώματα του πράσινου και τα ψηλά δέντρα. Ολόγυρα δρομάκια και ξέφωτα ενώ μαντεύεις μονοπάτια και απομονωμένες πράσινες γωνιές μόνο για σένα.
Πλατάνια, δάφνες, καρυδιές, αμυγδαλιές και πολλά οπωροφόρα δέντρα -κερασιές, κυδωνιές μηλιές, γκορτσιές (άγριες αχλαδιές που έχουν εμβολιαστεί και παράγουν βρώσιμους καρπούς)- υψώνονται πάνω σε ατελείωτες εκτάσεις με γκαζόν. «Τα περισσότερα από αυτά τα δέντρα φυτεύτηκαν από εμάς και αυτό δεν ήταν κάτι εύκολο αφού το κτήμα απλώνεται σε 150 στρέμματα» μας λέει ο κ. Μώρος. Ο βοτανικός κήπος με τα 10.000 αρωματικά φυτά, όλα με τις ταμπέλες τους, όταν βρίσκονται στον καιρό τους, σε ζαλίζουν με τα αρώματά τους.

«Τα περισσότερα από αυτά τα δέντρα φυτεύτηκαν από εμάς και αυτό δεν ήταν κάτι εύκολο αφού το κτήμα απλώνεται σε 150 στρέμματα»/Photo: Νικόλας Μάστορας
Στους κήπους του αγροκτήματος είναι διάσπαρτα στεγασμένα κιόσκια και κοινόχρηστοι χώροι/Photo: Νικόλας Μάστορας

Ναι στο πρωινό -υπερπαραγωγή, όχι στην τηλεόραση

Στους κήπους του αγροκτήματος είναι διάσπαρτα στεγασμένα κιόσκια και κοινόχρηστοι χώροι, ανάμεσά τους και το μεγάλο εστιατόριο, που αποτελεί και ένα από τα σουξέ της εγκατάστασης: πρωινό-υπερπαραγωγή με χειροποίητες μαρμελάδες σε μεγάλο βαθμό από δικά τους φρούτα, λουκουμάδες, κέικ, ομελέτες, τοπικά τυριά και μέλι της περιοχής, στριφτόπιτες, εξαιρετικές σπανακόπιτες και χωριάτικο ψωμί ψημένο στα ξύλα. Για το μεσημέρι και το βράδυ, μαγείρισσες από την περιοχή, έρχονται και μαγειρεύουν τοπικά πιάτα. Έτσι, στο μενού έχει θέση η προβατίνα με χοντρό μακαρόνι, ο κοκκινιστός κόκορας με χυλοπίτες, το μοσχάρι στιφάδο.

Μέσα στο κτήμα, υπάρχουν 14 πέτρινα αυτόνομα σπιτάκια με κεραμοσκεπές και 2 ξύλινα. Είναι ευρύχωρα, με σοφίτα, τζάκι, κεντρική θέρμανση και μεγάλα παράθυρα με εξαιρετική θέα στον εξωτερικό χώρο. Οι ιδιοκτήτες από ιδεολογία έχουν αποκλείσει την τηλεόραση και το ραδιόφωνο από τα δωμάτια, διότι πιστεύουν ότι το πιο σημαντικό είναι η επαφή με τη φύση και η επικοινωνία ανάμεσα στους ανθρώπους. Ο τρόπος που είναι στημένα τα σπιτάκια, διασφαλίζουν την ιδιωτικότητα, αλλά αν έχει κάποιος διάθεση για κοινωνικές επαφές, δεν θα τις στερηθεί αφού στην ουσία σχηματίζεται μια γειτονιά.

Photo: Νικόλας Μάστορας
Ο κ. Φαίδων Μώρος, ιδιοκτήτης του αγροκτήματος/Photo: Νικόλας Μάστορας
Κάθε πρωί, το τάισμα των ζώων, που δεν είναι και λίγα, είναι μια τελετουργία/Photo: Νικόλας Μάστορας

Κιβωτός των ελληνικών αλόγων

Αν θέλετε, μπορείτε να συμμετέχετε στις καθημερινές δραστηριότητες του αγροκτήματος, ανάλογα με την εποχή -κηπουρική, φύτεμα, βοτάνισμα, μάζεμα φρούτων. Κάθε πρωί, το τάισμα των ζώων, που δεν είναι και λίγα, είναι μια τελετουργία που πολλοί καλεσμένοι απολαμβάνουν με την ψυχή τους. Πάπιες, χήνες και κότες, γουρουνάκια και πρόβατα, ένα γαϊδουράκι, ένα μοσχαράκι και φυσικά σκυλιά. Πάνω από όλα όμως είναι τα υπέροχα άλογα που φιλοξενούνται εδώ. Ήδη από την πρώτη στιγμή της ίδρυσής του, το αγρόκτημα Αμφίκαια συμμετέχει στην προσπάθεια για τη διάσωση και τη διαιώνιση ελληνικών γηγενών φυλών αλόγων. Έχει συγκεντρώσει και φροντίζει κάποιες φοράδες από τη Θεσσαλία, από τις ελάχιστες καθαρόαιμες της φυλής, καθώς και έναν επιβήτορα από τους τελευταίους που είχαν απομείνει. Μαζί με τα μικρόσωμα αλογάκια της Σκύρου, σχηματίζουν το «ιππικό» του αγροκτήματος. Να σημειωθεί πως δεν υπάρχει δυνατότητα ιππασίας.

Αν θέλετε, μπορείτε να συμμετέχετε στις καθημερινές δραστηριότητες του αγροκτήματος/Photo: Νικόλας Μάστορας
Δωμάτια μεγάλα και καλόγουστα. Εξαιρετικό πρωινό, τοπική κουζίνα, πολλά τοπικά προϊόντα/Photo: Νικόλας Μάστορας

Τι να περιμένετε

Πολλοί κοινόχρηστοι χώροι, εσωτερικοί και εξωτερικοί. Δωμάτια μεγάλα και καλόγουστα. Εξαιρετικό πρωινό, τοπική κουζίνα, πολλά τοπικά προϊόντα. Δυνατότητα συμμετοχής στις αγροτικές δραστηριότητες της εγκατάστασης. Κολύμπι σε μια τεράστια πετρόκτιστη οβάλ πέτρινη «γούρνα» διαστάσεων 5,5Χ12, που μετατρέπεται σε πισίνα από τα τέλη της Άνοιξης μέχρι και τα μισά του Φθινοπώρου, με νερό από ιδιόκτητη γεώτρηση. Το καλοκαίρι οργανώνεται camp για παιδιά και αθλητές. Δέχονται κατοικίδια κατόπιν συνεννόησης ενώ δεν επιτρέπεται η είσοδός τους στους εσωτερικούς κοινόχρηστους χώρους.
To αγρόκτημα λειτουργεί όλο το χρόνο.
amfikaia.gr

Δημοσιεύτηκε στισ

Σαν σήμερα!

Από το βιβλίο του ΚΩΣΤΑ ΒΟΣΤΑΝΤΖΟΓΛΟΥ

1949, Αθήνα, γραφίστας, σπουδαστής Σχολής Δοξιάδη Αγιοι Ανάργυροι,

Εκείνη την εποχή ήμουνα φαντάρος. 382 ΠΑΥΠ. Προκεχωρημένη Αποθήκη Υλικού Πολέμου. Στρατόπεδο ανεπιθυμήτων. Μεταξύ Κοζάνης και Φλώρινας, κοντά στο Αμύνταιο. Στο Δρέπανο Κοζάνης, εκεί είναι και μια σειρά [από άλλα] στρατόπεδα της 1ης Στρατιάς. Η ΠΑΥΠ ήτανε «ειδικό» στρατόπεδο, μας αλλάζαν τα φώτα. Τέλος πά­ντων, είχα πάρει άδεια. Κατέβηκα Αθήνα, γιατί γιόρταζα (είχα τα γε­νέθλιά μου στις 16), κι είχα φροντίσει να πάρω την τελευταία μου άδεια πριν απολυθώ τον Γενάρη, ώστε να είμαι εδώ στη γιορτή μου. Ήρθα στις 15 από την Κοζάνη. Ήδη ήτανε κλεισμένοι οι φοιτητές στο Πο­λυτεχνείο. Στις 16 συναντήθηκα με έναν συγκολυμβητή, πήγαμε από το κολυμβητήριο στο Ζάππειο και μετά έριξα την ιδέα να περάσουμε να δούμε τι γίνεται στο Πολυτεχνείο. Την ώρα που φτάναμε, ήτανε μαζεμένος κόσμος και φώναζε συνθήματα και τα λοιπά. Και μέσα και έξω από το Πολυτεχνείο. Πολύς κόσμος. Το αδιαχώρητο, τουλά­χιστον μπροστά. Αλλά κατέβαινε και συνέχεια κόσμος από τη Σόλωνος, από τη Σταδίου, από την Πανεπιστημίου, μπουλούκια… Κατά τις 19:30 με 20:00 περίπου, πέσανε τα πρώτα δακρυγόνα. Κι άρχισε ο κό­σμος να φεύγει αλλόφρων δεξιά αριστερά. Εκεί χώρισα με τον Πέ­τρο τον Πομόνη, εγώ έμεινα, αυτός έφυγε. Αστυνομία δεν φαινόταν καθόλου, δεν ξέραμε καν από πού πέφτανε τα δακρυγόνα. Οι φοιτη­τές από μέσα μάς λέγανε: «Μη φεύγετε», οι περισσότεροι λακίσανε – εντάξει, λογικό είναι. Όσο πέρναγε η ώρα, πέφτανε ακόμα περισσό­τερα δακρυγόνα κι αρχίσανε πια και πέφτανε και σφαίρες. Δεν ξέ­ραμε πάλι ούτε από πού, ούτε ποιος έριχνε, ούτε τίποτα. Απλώς εί­δαμε κάποιους τραυματίες. Κάποιος με σφαίρα στο πόδι, άλλος με σφαίρα στο χέρι. Αυτοί κοιτάξανε να αδειάσουνε το χώρο μπροστά απ’ το Πολυτεχνείο – οι μπάτσοι.

Εγώ έφυγα με μια ομάδα από δέκα δεκαπέντε άτομα και πήγαμε στην πλευρά του Αρχαιολογικού Μουσείου. Χτυπήσαμε καμιά δυο πόρτες σπιτιών, αλλά δεν άνοιγε κανένας, και πήγαμε και κάτσαμε στα σκαλάκια του «Αρχαιολογικού» περιμένοντας «τι μέλλει γενέσθαι». Ακούγαμε τις εκπυρσοκροτήσεις, βλέπαμε τα καπνογόνα που σηκώ­νανε τα ντουμάνια… Κάποια στιγμή, σηκώθηκε μια κοπέλα μπροστά μου, [που] όπως αποδείχτηκε μετά ήταν Νορβηγίδα, και όπως σηκώ­θηκε, τη χτύπησε μια σφαίρα εδώ (δείχνει στη βάση του λαιμού) και βγήκε από πίσω, από την πλάτη. Τη σηκώσαμε εγώ μ’ άλλο ένα παιδί και την πήγαμε απέναντι, στο «Ακροπόλ». Το «Ακροπόλ» ήτανε κλει­στό. Κλειστό αλλά φωτισμένο. Φτάσαμε στην πόρτα, εκεί στεκόταν ο μετρ ντ’ οτέλ, ο υπεύθυνος του ξενοδοχείου -κράταγε μια πετσέτα κι είχε κι ένα παπιγιόν-, και δεν μας άνοιγε. Τον παρακαλούσαμε, να τηλεφωνήσουμε έστω να έρθει ένα ασθενοφόρο να πάρει την κοπέλα. Δεν άνοιγε. Αποτέλεσμα, κάναμε μια έτσι στην πόρτα τη γυάλινη και τη χώσαμε μέσα. Μπήκαμε μέσα και είδαμε μια παρέα κυρίες να παίζουν κουμκάν. Αδιάφορες για το τι συνέβαινε έξω, τους πυροβο­λισμούς, τις χειροβομβίδες (γέλια), ο κακός χαμός γινότανε, αλλά ε­κείνες ήταν φοβερά απασχολημένες. Τηλεφωνήσαμε να έρθει ασθε­νοφόρο, ασθενοφόρο δεν ερχότανε. Έκανε πάνω από μισή ώρα να έρθει. Δεδομένου ότι ο Σταθμός Πρώτων Βοηθειών είναι επί της Γ Σεπτεμβρίου -δηλαδή δίπλα-, ήταν ανεξήγητο, αλλά όπως μάθαμε μετά, τους είχανε σταματήσει στην Ομόνοια και δεν τους αφήνανε να προχωρήσουνε. Και μάλιστα, στα πληρώματα από ένα δύο ασθε­νοφόρα, τους ρίξανε κιόλας ένα βρομόξυλο (αυτά τα μάθαμε μετά, δεν τα ξέραμε εκείνη τη στιγμή, εμείς περιμέναμε το ασθενοφόρο). Περιμένοντας να ’ρθει το ασθενοφόρο, εγώ είχα πάρει την πετσέτα του μετρ ντ’ οτέλ και την είχα βάλει στο λαιμό της κοπέλας. Είχε γίνει κόκκινη η πετσέτα… Όταν έφτασε το ασθενοφόρο, εκείνη τη στιγμή ξεψύχησε η κοπέλα – μέχρι εκείνη τη στιγμή ζούσε. Την είχαμε βάλει σε έναν καναπέ. Στην είσοδο, όπως μπαίνεις, είχε ένα μικρό καναπε­δάκι και δεξιά (ή αντίστροφα) ήταν εκεί που κρεμούσαν τα παλτά τους. Πάντως, αυτό θυμάμαι: Παρόλο που η κοπέλα ήτανε μέσα, ουδεμία κυρία σηκώθηκε να έρθει έστω να δει τι γίνεται. Η απόσταση ήτανε δέκα μέτρα. Δεν σηκώθηκαν καν από το τραπέζι… Βγήκα από κει όταν πήρανε την κοπέλα, και πήγα δίπλα, σε ένα ημιυπόγειο -ε­πίσης με γυάλινη πόρτα που την είχανε σπάσει και βάζανε μέσα τραυματίες- δίπλα στο «Ακροπόλ». Εκεί είδα τον αδερφό ενός φί­λου, του Λάμπρου του Ξενάριου, που κολύμπαγε και ήταν και πρω­ταθλητής. Είχε φάει μια σφαίρα στο πόδι. Και εκεί ήταν οι περισσό­τεροι που συλλάβανε και μετά τους έκανε την ανάκριση ο Μαστοράκης. Ήτανε χτυπημένοι οι περισσότεροι, λίγο πολύ, και κάποιοι που δεν φεύγανε γιατί προσέχανε κάποιους φίλους ή φίλες που είχανε χτυπηθεί και δεν θέλανε να τους αφήσουνε.

Από κει πήγα προς το Πολυτεχνείο ξανά. Ήτανε σταματημένο μπροστά στην πύλη ένα ασθενοφόρο και παλεύανε να κατεβάσουνε μια αμπούλα οξυγόνου. Μια οβίδα. Την έπιασα και ήμουνα τόσο σπινταρισμένος, που την πήγα μόνος μου μέσα, ανέβηκα όλα τα σκαλιά της Αρχιτεκτονικής τρέχοντας μέχρι τον όροφο όπου είχαν το ια­τρείο. Ρώτησα τον γιατρό -ήταν ένα παιδί με γυαλιά- [ο Γιώργος Παυλάκης, που μαρτυρία του επίσης υπάρχει στο βιβλίο] πού να την αφήσω, και με οδήγησε στη διπλανή αίθουσα στα δεξιά. Μέσα ήταν ή­δη ένας νεκρός. Αυτός ήτανε μάλλον από δακρυγόνο, γιατί την είχε φάει στο κεφάλι ή στο στήθος και είχε σκάσει – δεν ήτανε από σφαί­ρα. Ο γιατρός μού είπε: «Μη μιλήσεις και πέσει πανικός…» Σηκώθη­κα και κατέβηκα κάτω. Κάτω, στο προαύλιο, είχαν ανάψει φωτιές, ε­κεί όπου είναι τώρα το κεφάλι, για να σηκώνονται τα δακρυγόνα. Ε­γώ, ξέροντας τι θα επακολουθήσει, είχα πάρει κουτάκια με «Νιβέα» και τα μοίραζα στις κοπέλες… Όλοι με κοιτάγανε κάπως περίεργα για­τί ήμουνα κοντοκουρεμένος. Τους έλεγα: «Παιδιά, φαντάρος είμαι, κι αν με πιάσουνε, τη γάμησα, αλλά δεν φεύγω (μ’ είχε πιάσει το ηρωι­κό μου), θα κάτσω μαζί σας». Κάποια στιγμή, ένας από τους υπευθύνους, κατά τη 01:30 με 02:00 παρά, μου λέει: «Αν σε πιάσουν, θα σε γαμήσουνε. Θα σε βγάλω εγώ προς τα έξω». Και με έβγαλε από τη μικρή πόρτα της Στουρνάρη, αυτή που είναι προς τα πάνω. Πέρασα το δρόμο τρέχοντας γιατί πέφτανε σφαίρες. Κι εκεί μάλιστα μου φά­νηκε χρήσιμος ο στρατός, γιατί μόνο πρηνηδόν δεν έκανα… Πέρασα απέναντι κι άρχισα να χτυπάω πόρτες. Δεν άνοιγε τίποτα. Έφτασα σχεδόν στην Πατησίων κι εκεί ήτανε ανοιχτή η πόρτα η κάτω της πο­λυκατοικίας όπου έμενε η Βέμπο. Την ήξερα την πολυκατοικία γιατί στον έκτο όροφο έμεναν παλιά η νονά μου και ο νονός μου. Είχανε κερδίσει για δέκα χρόνια ένα διαμέρισμα από το Λαχείο Συντακτών.

Δεν περίμενα καν να βρω ανοιχτή την πόρτα. Χώθηκα μέσα, είδα κι άλλους δυο τρεις, τους είπα: «τι κάνουμε;», μου λένε: «ανεβαίνου­με σιγά σιγά και χτυπάμε πόρτες». Και αυτό κάναμε. Φτάσαμε στον τρίτο ή τέταρτο όροφο -δεν θυμάμαι πού ακριβώς έμενε η Βέμπο-, χτυπήσαμε και μας άνοιξε. Μέσα ήτανε ήδη αρκετά άτομα. Συνολι­κά ήμασταν δεκαεφτά. Εγώ κράταγα ακόμα την πετσέτα με το αίμα της κοπέλας και μια οβίδα δακρυγόνου, που τα είχα πάρει «αναμνη­στικά» – τόσο μου ’κοβε εκείνη τη στιγμή… Η Βέμπο είχε μισόκλειστες τις γρίλιες γιατί, δεν ξέρω αν ήτανε από τα τανκ, αλλά υπήρχα­νε εκείνη τη στιγμή προβολείς οι οποίοι γυρνάγανε και ελέγχανε ποια παράθυρα ήταν ανοιχτά. Και ρίχνανε. Κι ήρθε και στάθηκε μπροστά στην πύλη.

Στην πύλη απάνω ήτανε πάρα πολλά παιδιά, κοπέλες και αγό­ρια. Ένας ήταν ανεβασμένος απάνω στη στήλη και μια κοπέλα ήτα­νε στην άλλη πλευρά. Μετά έμαθα ότι ήταν η κοπέλα που, πέφτο­ντας, τη χτύπησε η πόρτα. Τα βλέπαμε από κάτω μας ακριβώς, από τον τέταρτο όροφο. Θυμάμαι ήταν ένα παιδί, ή του Ναυτικού ή του Λιμενικού (φόραγε άσπρα), μαζί με την κοπέλα του, και οι υπόλοι­ποι ήμασταν ξέμπαρκοι, ανεξάρτητοι-μεμονωμένοι που λένε… Η Βέ­μπο έλεγε: «Εγώ είμαι νοσοκόμα, κι άμα έρθει και κανένας χτυπημέ­νος, θα τον περιθάλψω. Ξέρω…» Εγώ την άκουγα λίγο σκεπτικός για­τί τις προηγούμενες μέρες την είχε βραβεύσει η Χούντα ως τραγουδί­στρια της νίκης και τα λοιπά, και τα λοιπά. Τέλος πάντων, είχαμε κλείσει τα φώτα, περιμέναμε να δούμε τι θα γίνει… Κάποια στιγμή εί­δαμε το τανκ να κάνει ένα τίναγμα, να χτυπάει την πόρτα και να φεύ­γουνε τα παιδιά σαν κούκλες από πάνω. Πέσανε όλοι κάτω, ουρλια­χτά, φωνές… Η Βέμπο έβαλε τα κλάματα, φώναζε: «Εγκληματίες», πήρε το τιμητικό έπαθλο που της είχανε χαρίσει -σαν θυρεός έμοια­ζε, σαν ασπίδα- και το εκσφενδόνισε… Ο Τραϊφόρος προσπαθούσε να την ηρεμήσει, οι κοπέλες κλαίγανε, εγώ είχα μείνει αποσβολωμένος, το ίδιο κι οι υπόλοιποι… Μετά άρχισε να με πιάνει τρεμούλα, α­πό λύσσα, όχι από φόβο… Είδαμε όλη τη σκηνή, πώς τους βγάζανε έ­ξω, πώς τους ξυλοκοπούσανε… Απέναντι ήταν ένα μαγαζί με ηλε­κτρικά ή ηλεκτρονικά είδη, το οποίο το κατεβάσανε οι αστυνομικοί ολόκληρο. Μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν είχε πέσει ούτε τζαμαρία, αλ­λά τώρα είχανε πάρει όλη την Πατησίων και τη σπάγανε. Είπα στη Βέμπο να φύγω, μου είπε: «Κάτσε και φεύγεις όταν ηρεμήσουνε τα πράματα το πρωί». Δεν μπορούσα να πάρω τηλέφωνο να ειδοποιή­σω τους δικούς μου. Η μάνα μου δεν ήξερε πού ήμουνα, ούτε της εί­χα πει ότι θα πήγαινε στο Πολυτεχνείο. Δεν δίναμε λογαριασμό ούτε εγώ ούτε ο αδερφός μου– άλλωστε, μεγάλα παιδιά ήμασταν, και όλο σε τέτοιες δουλειές ήμασταν κι εγώ κι ο Γιάννης (γέλια). Τέλος πά­ντων, η μάνα μου φοβότανε μήπως μ’ είχανε σκοτώσει και της είχε πάει η ψυχή στα πόδια. Ο πατέρας μου την καθησύχαζε, της έλεγε: «καλά θα είναι» και ξέρω ’γω…

Στις 06:45 μου είπε η Βέμπο: «Τώρα μπορείς να φύγεις». Είχανε φύγει οι αστυνόμοι και τα μπλόκα. Κατέβηκα, είδα όλα τα σπασμένα μαγαζιά, πήγα με τα πόδια στο πατρικό μου, είπα στον πατέρα μου και στη μάνα μου τι είχε γίνει. Ο πατέρας μου μου είπε: «Θα σου δώσω μια συμβουλή. Ξέχνα το. Ξέχνα ό,τι είδες. Ειδάλλως, θα σε κυ­νηγάει σ’ όλη σου τη ζωή». Αλλά… δεν μπόρεσα να το ξεχάσω… Πή­ρα το αυτοκίνητο του πατέρα μου γύρω στις 11:00 και πήγα στο σπίτι του Πέτρου του Πομόνη, του φίλου μου που είχαμε κατέβει μαζί το βράδυ. Και πήρα μαζί μου κι έναν άλλο συγκολυμβητή, τον Πάνο τον Πλαγιαννάκο. Φτάνοντας στην πλατεία Αμερικής, από πίσω μας ερχόταν ένα τανκ. Ήταν η στιγμή που αρχίζανε και ρίχνανε αβέρτα. Και μου λέει ο Πάνος: «Μας κυνηγάει ένα τανκ» (γέλια). «Και τι θες να κάνω;» (γέλια) Εμείς πηγαίναμε μπροστά, το τανκ από πίσω στα πέντε μέτρα. Τέλος πάντων, φτάνουμε στην πλατεία Κολιάτσου (στην Πάτμου ήτανε το σπίτι του Πομόνη), ανεβήκαμε επάνω κι αρχίσαμε να ακούμε ειδήσεις για το τι είχε συμβεί, ανταλλάσσαμε απόψεις και τα λοιπά. Αυτά τα ωραία.

Τώρα γελάω, αλλά όποτε το σκέφτομαι, με πιάνουν τα κλάματα. Κάποια στιγμή μού στείλανε κι έναν δίσκο απ’ το Παρίσι με τα ηχη­τικά, που μιλάει ο Παπαχρήστος: «Αδέρφια μας στρατιώτες, αδέρ­φια μας στρατιώτες», κι εγώ είχα πάθει την πλάκα της ζωής μου. Έ­φυγα απ’ το σπίτι και περπάταγα τρεις ώρες μέχρι να συνέλθω. Ή­ταν εγκληματίες… Και είναι εγκληματίες… Και δυστυχώς, δεν έχει τι­μωρηθεί κανένας και για τίποτα. Κατόπιν εορτής έμαθα ότι ένας απ’ αυτούς που πυροβολούσε από την ταράτσα είχε διαφύγει κάπου στη Βραζιλία, μου φαίνεται…

Όταν ξαναπήγα στη μονάδα, έκανα ότι δεν ξέρω τίποτα. Με ρώτησε ο διοικητής μου ο Ζαμπάρτας, ο οποίος ήτανε στη Δημοκρατι­κή Άμυνα [και] δεν με κυνήγαγε, γιατί ήτανε κι αυτός ανεπιθύμητος (γέλια). Αλλά δεν χρειάστηκε [να του πω] τίποτα. Είχε έρθει το χαρτί από την Ασφάλεια.