Συντάκτης: Kostas Bertsias

Ένα βιβλίο που εξηγεί γιατί υπάρχει η ασφάλιση, πριν μάθεις πώς πουλιέται…

Από τον Crane στους σύγχρονους

Τι αλλάζει και τι μένει αναλλοίωτο στην ασφάλιση

Τότε – Frederick G. Crane

Η ασφάλιση ως θεσμός διαχείρισης κινδύνου, όχι απλό εμπόρευμα Το underwriting ως πράξη κρίσης και ευθύνης Ο κίνδυνος ως σχέση ανθρώπων, γεγονότων και αβεβαιότητας Η αμοιβαιότητα ως ηθικό και λειτουργικό θεμέλιο

Ο Crane έθεσε το πλαίσιο: πρώτα κατανόηση του κινδύνου, μετά αποδοχή, και στο τέλος τιμολόγηση.

Σήμερα – οι σύγχρονοι ακαδημαϊκοί του κινδύνου:

Howrd Kunreuther : μας θυμίζει ότι οι άνθρωποι δεν αντιδρούν ορθολογικά στους κινδύνους, ιδίως στον κλιματικό

David Cummins: μεταφέρει τη συζήτηση στη μακροχρόνια αντοχή και φερεγγυότητα

Neil Doherty: εντάσσει την ασφάλιση στη στρατηγική διαχείριση κινδύνου

Paul Embrechts: δείχνει ότι οι ουρές και οι συσχετίσεις καταρρίπτουν τις απλοϊκές υποθέσεις

Οι σύγχρονοι δεν αναιρούν τον Crane· τον επεκτείνουν σε έναν πιο ασταθή, πιο συσχετισμένο κόσμο.

Παρά την τεχνολογική πρόοδο, το βασικό ερώτημα παραμένει ίδιο:

Ποιον κίνδυνο παίρνουμε, με ποιους όρους και με ποια ευθύνη;

Η απάντηση δεν βρίσκεται ούτε αποκλειστικά στα δεδομένα ούτε αποκλειστικά στην τεχνολογία. Βρίσκεται στην ιεράρχηση της κρίσης πάνω από τον αλγόριθμο.

Από τον Crane μέχρι σήμερα, η ασφάλιση αλλάζει εργαλεία, όχι αποστολή. Όταν το underwriting παραμένει θεσμικό φίλτρο και όχι διαδικαστικό εμπόδιο, η τεχνολογία γίνεται σύμμαχος. Όταν υποκαθιστά την κρίση, γίνεται απλώς ταχύτερος δρόμος προς το ίδιο λάθος.

Σάκης Μουμτζής

Το Ολοκαύτωμα και η Θεία Κωμωδία του Δάντη

Ευχαριστώ την Ισραηλιτική Κοινότητα Βόλου για την τιμή που μου έκανε να είμαι ο κεντρικός ομιλητής στη σημερινή εκδήλωση μνήμης του Ολοκαυτώματος. Μια τιμή με ιδιαίτερη σημασία για μένα που ως Θεσσαλονικιός κουβαλώ, στο μέτρο που μου αναλογεί, την ιστορικά ανεξόφλητη οφειλή της πόλης μου προς την εβραϊκή κοινότητά της που εξοντώθηκε στο Άουσβιτς. 

Ο Δάντης, στα πρώτα χρόνια του 14ου αιώνα, συνέγραψε τη Θεία Κωμωδία. Αποτελείται από τρία μέρη, την Κόλαση, το Καθαρτήριο και τον Παράδεισο. Στην Κόλασή του βρισκόταν εννιά κατηγορίες αμαρτωλών και στο κατώτατο σημείο της, δηλαδή στα βάθη της, βρισκόταν τρείς άνθρωποι. Ο Βρούτος και ο Κάσιος διότι πρόδωσαν τον Ιούλιο Καίσαρα και ο Ιούδας διότι πρόδωσε τον Χριστό. Αυτοί οι τρείς ήταν καταδικασμένοι να βασανίζονται εσαεί από τον Εωσφόρο. Οι υπόλοιποι αμαρτωλοί είχαν τη δυνατότητα, παραμένοντας στο Καθαρτήριο για ένα χρονικό διάστημα, να περάσουν στον Παράδεισο. 

Είμαι σίγουρος πως αν ο Δάντης είχε έστω μια αχνή εικόνα του τι θα συνέβαινε στην Ευρώπη, από τον Ατλαντικό ως το ανατολικό τμήμα της, έξι αιώνες μετά, θα προσέθετε δίπλα στον Κάσιο, τον Βρούτο και τον Ιούδα και εκατοντάδες χιλιάδες Ναζί οι οποίοι θα βασανίζονταν αιωνίως από τον Θεό τους τον Εωσφόρο. Η ανθρώπινη καταδίκη είναι στιγμιαία και ασήμαντη μπροστά στο μέγεθος του εγκλήματός τους. 

Σε αυτούς ανήκει και ο δολοφόνος των SS που βλέπετε στη φωτογραφία. Μετά από πολύχρονες έρευνες ταυτοποιήθηκε ο δολοφόνος. Ονομάζεται Γιάκομπους Όνεν, καθηγητής αγγλικών, γαλλικών και γυμναστικής, γεννημένος το 1906 στο γερμανικό χωριό Τίχελβάρφ κοντά στα ολλανδικά σύνορα. Η οικογένειά του ήταν εύπορη και εντάχθηκε στο ναζιστικό κόμμα πριν από το 1933. Η μαζική δολοφονία της φωτογραφίας έχει διαπιστωθεί πως διαπράχθηκε στο Μπερντίτσιβ, μια πόλη 150 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά του Κιέβου, επί αιώνες κέντρο μιας ζωντανής εβραϊκής κοινότητας. Κατοικούσαν εκεί 20.000 Εβραίοι και επέζησαν μόνον 15.

Οι ερευνητές προσπάθησαν να ταυτοποιήσουν και το θύμα. Στάθηκε αδύνατο, διότι όλοι οι συγγενείς του και όλοι οι φίλοι είχαν δολοφονηθεί και οι Ναζί δεν κρατούσαν αρχεία για τις δολοφονίες που διέπρατταν στην Ανατολή. Πάνω από 1.000.000 θύματα στις σοβιετικές περιοχές παραμένουν άγνωστα. Όπως σημειώνει ο ιστορικός ερευνητής Γιούργκεν Ματέους αυτή η φωτογραφία είναι εξίσου σημαντική με την εικόνα της πύλης του Άουσβιτς διότι αποτυπώνει τη χειρωνακτική φύση της γενοκτονίας, όταν δηλαδή υπάρχει οπτική επαφή του δολοφόνου με το θύμα του. Συγχρόνως αναδεικνύει την άλλη διάσταση του Ολοκαυτώματος που προηγήθηκε των θαλάμων αερίων. Τις δολοφονίες από τα αποσπάσματα θανάτου των SS, δια τουφεκισμού, πάνω από 1.000.000 Εβραίων στις περιοχές της Σοβιετικής Ένωσης που καταλάμβανε η Βέρμαχτ. 

Αν δείτε από κοντά το πρόσωπο του δολοφόνου Γιακόμπους Όνεν, είναι ένα ευγενικό πρόσωπο, με τα διανοουμενίστικα γυαλάκια του. Δεν έχει τη φυσιογνωμία ενός λούμπεν στοιχείου ή ενός εγκληματία, εθισμένου στους φόνους. Έχει πανεπιστημιακούς τίτλους, όπως και όλοι οι βαθμοφόροι των αποσπασμάτων θανάτου των SS. O Ότο Όλεντορφ ήταν δικηγόρος, ο Πάουλ Μπλόμπελ αρχιτέκτονας– αυτοί οι δύο ήταν επικεφαλής των ομάδων που δολοφόνησαν 90.000 Εβραίους μέσα σε τέσσερις μήνες (Ιούλιος—Νοέμβριος 1941) στη Σ. Ένωση– ο Όσβαλντ Πολ, επικεφαλής της κεντρικής οικονομικής επιτροπής των SS, ήταν καθηγητής πανεπιστημίου, ο Καλτεμπρίνερ διαπρεπής δικηγόρος. Ο Αμερικανός εισαγγελέας στη δίκη των 24 μελών των αποσπασμάτων θανάτου είπε για τον Όλεντορφ: «είναι μια τέλεια προσωπικότητα. Το μόνο ψεγάδι της είναι πως δολοφόνησε 90.000 ανθρώπους». Μόνον στο Μπάμπι Γιαρ σε δύο μέρες, 28-29 Σεπτεμβρίου 1941, τουφέκισαν 33.771 Εβραίους. Ασύλληπτο, διότι τσακίζει τα όρια της ανθρώπινης λογικής. Ασύλληπτο επίσης είναι και το γεγονός ότι κάποιος με το όνομα Πάντσικ δολοφόνησε με τα χέρια του 12.000 ανθρώπους και ο Γκέρχαρντ Πάλιτς, υπεύθυνος για την καταμέτρηση και το πρωινό προσκλητήριο, δολοφόνησε με τα χέρια του 25.000 ανθρώπους, όπως κατέθεσε ο στρατοπεδάρχης του Άουσβιτς, Ρούντολφ Ες (Rudolf Hoss, εκτελέστηκε δια απαγχονισμού στο Άουσβιτς, το 1947).  

Όταν μιλούμε για το Ολοκαύτωμα και μάλιστα στην πρώτη φάση του, αυτή των δολοφονιών δια τουφεκισμού, θα πρέπει πάντα να μιλούμε με ονόματα. Διότι άνθρωποι με ταυτότητα πάτησαν την σκανδάλη. Θα πρέπει να κατονομάζουμε τους δολοφόνους ακόμα και αυτούς που γλίτωσαν την καταδίκη, αν και παραπέμφθηκαν, όπως έγινε με τους άνδρες του 101 τάγματος του Αμβούργου. Πλην δυο που καταδικάστηκαν σε μικρές ποινές, οι υπόλοιποι αθωώθηκαν λόγω αδυναμίας ταυτοποίησης στη δίκη που έγινε στις αρχές της δεκαετίας του 1960. Η γερμανική κοινωνία ανέπτυσσε τις άμυνες της απέναντι στην ενοχή, δια της λήθης και της σιωπής. Ονόματα λοιπόν, ονόματα.  

Οι ναζί, κινούμενοι προς την εντελώς αντίθετη κατεύθυνση, για να απροσωποποιήσουν την Τελική Λύση και να την κάνουν συγχρόνως πιο αποτελεσματική, κατέληξαν στους θαλάμους αερίων και στο Ζyklon Β. Η οικονομική επιθεώρηση των Ες—Ες με αναφορά προς τον Χίμλερ επεσήμανε πως οι εκτελέσεις δια τουφεκισμού είναι οικονομικά ασύμφορες, ενώ καταπονούν ψυχολογικά τους άντρες των αποσπασμάτων. Η δολοφονία παιδιών και γυναικών, ακόμα και σε αυτούς τους φανατισμένους Ναζί, δημιουργούσε ενοχές, με αποτέλεσμα να πίνουν ποσότητες αλκοόλ και να επιδεικνύουν εντός των μονάδων τους επιθετική συμπεριφορά. Έτσι στη διάσκεψη του Βάνζεε στις 20 Ιανουαρίου 1942 αποφασίστηκε από τους Χάινριχ και Μίλερ η Τελική Λύση να προσλάβει τα χαρακτηριστικά μιας απρόσωπης γραφειοκρατικής διαδικασίας. Το διεκπεραιωτικό μέρος το ανέλαβαν οι διευθυντές των υπουργείων που παρευρίσκονταν στη σύσκεψη με συντονιστή τον Άιχμαν. Ο Άιχμαν μέχρι τότε ήταν ένα ασήμαντο στέλεχος της 4ης υποδιεύθυνσης της Γκεστάπο, υπεύθυνης για τη διαχείριση των εβραϊκών υποθέσεων. 

O Xάρι Μούλις ήταν και παραμένει ένας από τους μεγαλύτερους Ευρωπαίους συγγραφείς. Ολλανδός, γεννημένος το 1927, από Εβραία μητέρα η οποία έχασε όλη την ιδιαίτερα εύπορη οικογένειά της, στο Άουσβιτς. Την ίδια και τον έφηβο γιό τους Χάρι τους έσωσε ο σύζυγός της Κουρτ που ήταν συνεργάτης των Ναζί. Ο Χ. Μούλις, το 1961, κάλυψε για το περιοδικό με το οποίο συνεργαζόταν τη Δίκη του Άιχμαν. Αμέσως μετά συνέγραψε το βιβλίο με τίτλο «Υπόθεση 40/61» που ήταν ο αριθμός πινακίου της συγκεκριμένης δίκης στο δικαστήριο της Ιερουσαλήμ. Ο Χ. Μούλις κάνει την εξής εκτίμηση για τον Άιχμαν: Για τον Χίτλερ υπήρχε ο αποκαλυπτικός του λόγος. Συνομιλούσε απευθείας με την Ιστορία και το πεπρωμένο της Άριας φυλής. Για τον Χίμλερ αρκούσε η πίστη του στον Χίτλερ και για τον Άιχμαν αρκούσε η πίστη του στη διαταγή και στον όρκο. Για αυτόν, όπως και για τη μεγάλη μάζα όλων όσοι ακολούθησαν τον Χίτλερ, η διαταγή είχε προσλάβει έναν υπερβατικό χαρακτήρα, ήταν κάτι σαν την κατηγορική προσταγή του Καντ, όπως είχε υποστηρίξει ο Άιχμαν στον Ισραηλινό ανακριτή. Η διαταγή καθ΄εαυτή είχε την δική της αξία, ανεξάρτητα από το περιεχόμενο της. Ήταν απογυμνωμένη από οποιαδήποτε αξία και απαιτούσε την υλοποίησή της χωρίς αναστολές, ώστε να φέρει το καλύτερο αποτέλεσμα με το μικρότερο κόστος.

Ο αστυνόμος Άβνερ Λες που ανέκρινε επί ένα χρόνο τον Άιχμαν, συζητώντας με τον Χ. Μούλις, έκανε μια ουσιαστική και κρίσιμη προσθήκη στην αρχική εκτίμηση του συγγραφέα για τη σχέση του Άιχμαν με τη διαταγή. Το οργανωτικό ταλέντο του Άιχμαν μπορούσε να αναδειχθεί μόνον εντός ενός εγκληματικού πλαισίου. Δεν είναι τυχαίο πως στην Αργεντινή έκανε μια δική του δουλειά και απέτυχε και στη συνέχεια κατέληξε ένας, μεσαίου επιπέδου, ιδιωτικός υπάλληλος. Έλειπε το εγκληματικό πλαίσιο. Αυτό που υπήρξε στην Ουγγαρία. Ενώ ήταν βέβαιο πως η ναζιστική Γερμανία δε θα νικούσε, από τον Μάρτιο του 1944 ο Άιχμαν έστειλε στα στρατόπεδα εξόντωσης 500.000 Εβραίους της Ουγγαρίας. Δε θα κατανοήσουμε αυτό το γεγονός που φαίνεται σαδιστικά παράλογο, όπως και πολλά άλλα, αν δε θεωρήσουμε την Τελική Λύση μια από τις κεντρικές πτυχές του Β΄Π.Π. Δεν ήταν ένα σύμπτωμά του, ένα παράπλευρο συμβάν. Δηλαδή οι Ναζί δε χρησιμοποίησαν τον αντισημιτισμό για να επιτύχουν παγκόσμια κυριαρχία, αλλά επεδίωξαν την παγκόσμια κυριαρχία για να εξοντώσουν τους Εβραίους. Ήταν αποστολή τους απέναντι στην Ιστορία και στην Άρια φυλή να παραδώσουν μιαν Ευρώπη χωρίς Εβραίους και σε αυτό το «ιεραποστολικό» έργο στρατεύθηκαν εκατοντάδες χιλιάδες μορφωμένοι άνθρωποι. Αυτό που εκ πρώτης όψεως φαίνεται παράλογο και ανορθολογικό, σε τελική ανάλυση, είναι στρατευμένο σε αυτήν την ιδέα. 

Θα αναφερθώ σε ένα γεγονός που συνέβη στην Ελλάδα. Την άνοιξη του 1943 κατόρθωσε να φτάσει στην Αθήνα από τη Θεσσαλονίκη η Στερίνα Γκατένιο. Ούτε εκεί ήταν ασφαλής. Η σεφαραδίτικη, χαρακτηριστική προφορά της έκανε την κυκλοφορία της στους δρόμους της Αθήνας ιδιαίτερα επικίνδυνη. Για τον λόγο αυτόν υποδύθηκε τη μουγκή. Στους γείτονες έδινε ένα γραπτό σημείωμα και έτσι εξυπηρετούνταν οι καθημερινές ανάγκες της. Την ημέρα της απελευθέρωσης ο ρόλος αυτός έληξε. Βγήκε έξω στον δρόμο και ζητωκραύγαζε και για τη δική της λύτρωση. Όταν αγκάλιασε τους γείτονές της είδε στα πρόσωπά τους μια έκφραση απορίας. Τότε τους είπε με ακόμα πιο δυνατή φωνή: «δεν είμαι μουγκή, δεν είμαι μουγκή, Εβραία είμαι, Εβραία είμαι»! 

Θα κλείσω την ομιλία μου όπως την ξεκίνησα. Με Δάντη. Στο άσμα 33 της Κόλασης γράφει: 

«Το δάκρυ δεν αφήνει το κλάμα να ξεσπάσει/κι ο πόνος μη βρίσκοντας διέξοδο στα μάτια/στρέφεται προς τα μέσα και μεγαλώνει η οδύνη/.» 

Πρόκειται για το σπιράλ του πόνου και της οδύνης που βυθίζεται μέσα στο είναι όλων αυτών που βίωσαν το Απόλυτο Κακό του Ολοκαυτώματος. Των νεκρών και αυτών που επέζησαν. Το Άουσβιτς ήταν «ο πρωκτός του Κόσμου», όπως γράφηκε. Ο γιός επιζήσαντος άφησε ένα σημείωμα στην πύλη του στρατοπέδου. Έγραφε: «αν η κόλαση είχε εδώ το παράρτημά της στη γη, τότε πού βρίσκεται το αντίστοιχο παράρτημα του Παραδείσου; 

Σας ευχαριστώ πολύ.

Σάκης Μουμτζής

ο αείμνηστος παλιός καλός συνάδελφος Σπύρος Δεσύλλας με την κόρη του

«Όλοι μας προχωράμε στη ζωή με παραδείγματα που μας εμπνέουν. Και θλίβομαι που βλέπω τον ναρκισσισμό να κερδίζει συνεχώς έδαφος, όχι μόνο σε μεμονωμένα άτομα αλλά και σε μάζες».

Θεοδόσης Τάσιος, Ο ομότιμος καθηγητής του ΕΜΠ

Ο κίνδυνος δεν είναι αριθμός — είναι σχέση

Ο Crane* επιμένει ότι:

ο κίνδυνος δεν είναι απλώς πιθανότητα × ζημία,

αλλά σχέση αβεβαιότητας μεταξύ ανθρώπων και γεγονότων.

Σήμερα (AI εποχή)

Τα μοντέλα σου δίνουν probabilities. Δεν σου δίνουν νόημα. Η ανθρώπινη κρίση παραμένει απαραίτητη για να απαντήσει: ποιος φέρει τον κίνδυνο; ποιος αντέχει την απώλεια; ποιος μεταφέρει τι σε ποιον;

Ο Crane θα έλεγε: αν δεν καταλαβαίνεις τη σχέση, δεν καταλαβαίνεις τον κίνδυνο.

*Frederick G Crane έχει συγγράψει το κλασικό πανεπιστημιακό εγχειρίδιο ασφάλισης: insurance principles and practices, που είναι ακόμη και σήμερα το πιο επιδραστικό βιβλίο για την ασφαλιστική επιστήμη

Θεωρώ  κι  εγώ  αγαπητέ Κώστα ότι  οι  πολιτικές  και  πολιτισμικές  επινοήσεις  και  επιλογες  του  Αλέξανδρου  δεδομενου  και του  νεαρού  της  ηλικίας  του  ήταν  ασύγκριτα  μεγαλοφυεστερες  απ’  τις  στρατιωτικές – στρατηγικές  του !

     Στην  παγκόσμια  ιστορία  υπήρξαν  και  άλλοι  εξ  ισου  σπουδαίοι  μόνο  κατακτητες  ή  μονο  πολιτικοί  ή  μονο  επιδραστικοι  στον  παγκόσμιο  πολιτισμό  άνθρωποι  αλλά  κανεις  άλλος  ως  σήμερα  δεν  κατάφερε  σε  τόσο  λίγο  χρόνο  να  είναι  και  τα  τρία  αυτα  ταυτόχρονα !

      Άρα  ο  μέγιστος  των  μεγάλων  της  παγκοσμιας  ιστορίας !

         Ή  κανω  λάθος ?

Νίκος

Τι συμβαίνει όταν μια δασκάλα και ένας ιερέας λένε «ως εδώ»; 

Υπάρχουν στιγμές που μια πράξη μοιάζει μικρή, σχεδόν αφελής. Ένα κάλεσμα στο διαδίκτυο. Μια απόφαση «ας το προσπαθήσουμε». Κι όμως, ακριβώς έτσι γεννιούνται τα κινήματα που μπορεί αλλάξουν τον κόσμο. Όχι από μεγαλόστομες εξαγγελίες, αλλά από ανθρώπους που αρνούνται να αποδεχθούν την παρακμή ως φυσικό νόμο.

Το θαύμα στα Φουρνά

Αυτό συνέβη στα Φουρνά Ευρυτανίας. Μια δασκάλα, η Παναγιώτα Διαμαντή, κι ένας ιερέας, ο Κωνσταντίνος Ντούτσικος, δεν περίμεναν κάποιο πρόγραμμα, κάποια επιδότηση ή κάποιο «άνωθεν» σχέδιο. Είδαν το σχολείο να σβήνει, τα σπίτια να κλείνουν, τη σιωπή να βαθαίνει – και είπαν «ως εδώ».

Το αποτέλεσμα ξεπέρασε κάθε προσδοκία: παιδιά στην αυλή, φούρνος που άναψε μετά από είκοσι χρόνια, οικογένειες που ρίζωσαν ξανά. Από αυτή την εμπειρία γεννήθηκε κάτι μεγαλύτερο: η «Νέα Ζωή στο Χωριό». Όχι ως ρομαντική εξιδανίκευση της υπαίθρου, αλλά ως ρεαλιστικό σχέδιο ζωής. Με σπίτια, δουλειές, υποστήριξη, κοινότητα. Με τη βαθιά κατανόηση ότι χωρίς εισόδημα και υποδομές, καμία επιστροφή δεν αντέχει στον χρόνο.

Ένας χάρτης που επεκτείνεται

Το μοντέλο ταξίδεψε στη Ζίτσα Ιωαννίνων και τώρα φτάνει στο Κόκκινο Βοιωτίας. Εκεί όπου ήδη η πρώτη οικογένεια άνοιξε ένα σπίτι κλειστό για χρόνια και έδωσε το πιο δυνατό μήνυμα: ότι η ελληνική ύπαιθρος δεν ζητά ελεημοσύνη· ζητά ευκαιρία. Κι όταν της δοθεί, ανταποκρίνεται.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι το εγχείρημα δεν μένει στη θεωρία:

Χαρτογραφεί κενά σπίτια.

Συνδέεται με επιχειρήσεις της περιοχής.

Ανοίγει δίαυλους με τη βιομηχανική ζώνη των Οινοφύτων.

Κινητοποιεί τις τοπικές κοινωνίες.

Χτίζει έναν μηχανισμό υποδοχής, ώστε οι άνθρωποι που φεύγουν από την πόλη να μην αισθανθούν ποτέ «φιλοξενούμενοι», αλλά ισότιμα μέλη ενός νέου τόπου.

Το κοινωνικό σήμα κινδύνου

Η λίστα αναμονής των 150 οικογενειών δεν είναι απλώς ένα στατιστικό στοιχείο. Είναι ένα κοινωνικό σήμα κινδύνου – και ταυτόχρονα ελπίδας. Άνθρωποι κουρασμένοι από το κόστος ζωής, το άγχος και τη μοναξιά των μεγαλουπόλεων, αλλά και Έλληνες του εξωτερικού, αναζητούν κάτι απλό και βαθύ: ρίζες, ρυθμό, κοινότητα. Ζητούν μια ζωή που να «βγαίνει».

Το στοίχημα, βέβαια, είναι δύσκολο. Τα σπίτια θέλουν δουλειά, οι πόροι δεν περισσεύουν, οι ανάγκες είναι μεγάλες. Γι’ αυτό και η στήριξη στη «Νέα Ζωή στο Χωριό» δεν είναι φιλανθρωπία· είναι επένδυση κοινωνική, εθνική, δημογραφική. Είναι επένδυση στο αυτονόητο δικαίωμα των χωριών να ζουν και όχι απλώς να μνημονεύονται.

Δεν πρόκειται απλώς για μια μετακόμιση, αλλά για μια πράξη πολιτισμικής αντίστασης. Σε έναν κόσμο που συρρικνώνεται σε οθόνες και απρόσωπους αριθμούς, η επιστροφή στο χωριό είναι η επανασύνδεση με το «μαζί». Είναι η απόδειξη πως η Ελλάδα δεν τελειώνει εκεί που σταματούν τα φώτα της πόλης, αλλά εκεί που σταματά η θέλησή μας να δημιουργούμε κοινότητες και οι έλληνες ξέρουν να δημιουργούν κοινότητες, για να θυμηθούμε τον μεγάλο Νιόνιο!

Η ζωή διεκδικεί τον χώρο της

Από τα Φουρνά στη Ζίτσα και τώρα στο Κόκκινο Βοιωτίας, χαράσσεται ένας άλλος χάρτης της Ελλάδας. Ένας χάρτης όπου η πρωτοβουλία ενός ανθρώπου γίνεται κίνημα πολλών. Όπου το «δεν γίνεται» διαψεύδεται καθημερινά από παιδικές φωνές στην αυλή ενός σχολείου.

Αν κάτι μας διδάσκει αυτή η ιστορία, είναι απλό και απαιτητικό μαζί: τα χωριά δεν περιμένουν «σωτήρες». Περιμένουν ανθρώπους που θα τα κοιτάξουν στα μάτια και θα τα πιστέψουν. Και όταν αυτό συμβεί, τότε η ζωή –αληθινή, καθημερινή, επίμονη– διεκδικεί ξανά τον χώρο της.

*ευχαριστώ τον φίλο μου τον Δημήτρη που μου θύμισε την πρωτοβουλία της δασκάλας στα Φουρνά.

Ο βετεράνος με τον αείμνηστο Χ. Μανιάτη