Η διάκριση Ορεινών- Πεδινών, ανάγεται στην Εθνοσυνέλευση της Γαλλικής Επανάστασης του 1789. Τότε, οι ριζοσπαστικοί με τις πλέον επαναστατικές ιδέες, κατέλαβαν το άνω αριστερό μέρος της αίθουσας της Εθνοσυνέλευσης και ονομάσθηκαν Ορεινοί επειδή τα έδρανά τους ήταν στο ψηλότερο μέρος του αμφιθεάτρου. Μεταξύ των Ορεινών ήταν ο Νταντόν, ο Μαρά, ο Σαιν Ζυστ και άλλοι από την ομάδα των Επαναστατών της Γαλλικής Επανάστασης.
ο Ντοστογέφσκι ψάχνει τη σωτηρία μέσα από την αλήθεια της συνείδησης, ο Κάφκα δείχνει την αδυναμία του ανθρώπου μπροστά σε μια ακατανόητη πραγματικότητα, ο Παπαδιαμάντης προσφέρει παρηγοριά μέσα από την πίστη και την κοινότητα, ενώ ο Καζαντζάκης μετατρέπει την αλήθεια σε αγώνα υπέρβασης.
Ίσως τελικά η λογοτεχνία να μας μαθαίνει κάτι βαθύ:
ο άνθρωπος δεν ζει μόνο με αλήθειες ή μόνο με αυταπάτες. Ζει μέσα σε μια εύθραυστη ισορροπία ανάμεσα στις δύο..
Μετά τη δημιουργία της περίφημης Γκουέρνικα, είπε:
«Η ζωγραφική δεν υπάρχει για να διακοσμεί διαμερίσματα. Είναι ένα όπλο επίθεσης και άμυνας απέναντι στον εχθρό.»
Η τέχνη για τον Πικάσο είχε και ηθική και πολιτική διάσταση. Δεν ήταν μόνο αισθητική εμπειρία αλλά και τρόπος να σχολιάζει τη βία, τον πόλεμο και την ανθρώπινη μοίρα.
Δυο καφενεία υπήρχαν στο χωριό, των ψαράδων και των κυνηγών. Των ψαράδων το είχε ο Αρτέμης Καραμπίνης και των κυνηγών ο Νικόλας Ψαράς. Όποιος δεν γνώριζε, νόμιζε το σκηνικό για φάρσα. Είναι δυνατόν να λέγεται Αρτέμης Καραμπίνης ο καφετζής των ψαράδων; Άρτεμις η θεά του κυνηγίου και καραμπίνα το όπλο για το κυνήγι. Κι από την άλλη, να λέγεται Νικόλας Ψαράς ο καφετζής των κυνηγών; Αϊ-Νικόλας ο προστάτης των θαλασσινών και το ψάρι πάντα ψάρι, καμία σχέση με τους κυνηγούς.
Κι όμως, συμβαίνουν κάποτε κι αυτά. Και μάλιστα εντελώς τυχαία. Όσο τυχαία συμβαίνουν πολλά πράγματα στην ζωή, που εκ πρώτης όψεως φαίνονται προμελετημένα.
Ένα βράδυ, στο καφενείο του Ψαρά, έγινε συμβούλιο απ’ την κυνηγοπαρέα. Ετοίμαζαν αξέχαστη φάρσα στο νέο τους μέλος, τον Κώστα τον Καραούλη, πως τάχα μου είδαν τον μαύρο λαγό στα Άσπρα Λιθάρια. Ο θρύλος ήταν παμπάλαιος όσο και το ψέμα. Τις κρύες νύχτες του χειμώνα –που κοκκίνιζαν τα κάστανα στα κάρβουνα και το ούζο θόλωνε στα ποτήρια– διηγιόνταν οι γεροντότεροι το παραμύθι τους, πως ντουφεκίστηκε ένας μαύρος λαγός απ’ τον Σπύρο Πάνο, πριν τον μεγάλο πόλεμο. Όποτε εμφανίζονταν το ζουλάπι, ερχόντανε κατόπι του και το κακό. Κολοκύθια με την ρίγανη δηλαδής.
Σε λίγο φάνηκε ο Καραούλης και τον φωνάξανε στην παρέα να τον κεράσουν. Εκεί του έσκασαν το μαντάτο για τον μαύρο λαγό. Τους κοίταξε καχύποπτα στην αρχή, μα βλέποντας απλωμένο στα πρόσωπά τους το δέος, άρχισε να «ψήνεται» κι εκείνος, μέχρι που κατακάηκε ολόκληρος. Σηκώθηκε, καληνύχτισε βιαστικά και τον κατάπιε η νύχτα. Αχάραγα θα κίναγε για τ’ Άσπρα Λιθάρια.
Μέρες βολόδερνε στις ερημιές χωρίς το ποθούμενο συναπάντημα. Η κάψα του μαύρου λαγού έβραζε το μυαλό του. Μόλις πήγαινε να σβήσει, κάποιος βρισκόντανε να την ξαναφουντώσει, πως ο μαύρος λαγός εθεάθη στο λιοστάσι του Ντόμερου, στο έμπα του παλιόρογγου της Βαγγελίστρας, πάνω απ’ του Φρειδερίκου τις αγραπιδιές, κάτω απ’ το κοντρί της Κουκουβάγιας. Έλειωσαν οι σόλες απ’ τις αρβύλες του, έβαλε άλλες. Ψώριασε το σκυλί του, αγόρασε νέο, μα ο λαγός άφαντος.
Τον πήραν πρέφα κι απ’ το καφενείο των ψαράδων και τον δούλευαν αναλόγως: πως είδαν τον λαγό στην Ψιλή Άμμο, λες και πήγαινε προς νερού του, πως τον κόζαραν στον Μικρό Γιαλό, στην Κορακόπετρα, στο Σουβλισμένο Χέλι, στου Διαόλου το Πάτημα. Μέχρι και στο Φαρμακονήσι –έναν ξερόβραχο καταμεσής του πελάγου, που πάνω του δεν φυτρώνει ούτε ραδίκι– τον είδαν, είπαν οι ψαράδες.
Μα και τα παιδιά του χωριού δεν τον άφηναν σε χλωρό κλαρί. Πιάνονταν απ’ τα χέρια σε κύκλο και τραγούδαγαν εν χορώ το γνωστό ποιηματάκι, που έμαθαν στο σχολείο, σαν αντάμωναν τον Καραούλη:
Νύχτα ο λαγός εβγήκε,
λαχανόκηπον ευρήκε.
Μπαίνει μέσα και αρχίζει
την κοιλιά του να γεμίζει.
Δυστυχία του, παρέκει
κυνηγός με το τουφέκι,
τον πτωχόν παραμονεύει,
πλησιάζει και σκοπεύει.
Και το συνέχιζαν οι γυναίκες απ’ τα παραθύρια:
Μπαμ! ηκούσθη στον αέρα
και τα βόλια πήγαν πέρα
και το ζώο το καημένο
ετινάχθη τρομαγμένο.
Τρέχει ο λαγός ακόμα
με το λάχανο στο στόμα
κι εδιδάχθη να προσέχει
πού εμβαίνει και πού τρέχει!
Ένα βράδυ, στο καφενείο, το δήλωσε κι επισήμως ο Καραούλης:
«Αν δεν απαντήσω τον μαύρο λαγό πριν τις Γιορτάδες, πουλάω την καραμπίνα και γίνομαι ψαράς!»
Ο Νικόλας ο καφετζής κατατρόμαξε. Ε, όχι να χάσει και τον πελάτη, αυτό δα πήγαινε πολύ. Οι παλιοί κυνηγοί κατάλαβαν πως το παρατράβηξαν. Είπαν να βάλουν ένα τέλος σ’ αυτήν την φάρσα, αλλά με… άλλη φάρσα. Πήραν ένα κουνέλι, το ’βαψαν μαύρο και τ’ απόλυσαν πριν το χάραμα στ’ Άσπρα Λιθάρια, εκεί που θα έβγαινε για κυνήγι ο Καραούλης. Με την ανατολή του ήλιου μαζεύτηκαν στο καφενείο του Ψαρά και περίμεναν.
Ώρα δεν πέρασε κι ακούστηκαν φωνές απ’ έξω.
«Σκότωσα τον μαύρο λαγό! Σκότωσα τον μαύρο λαγό!»
Έστριψαν τα μουστάκια τους ψιμογελώντας.
Ο Καραούλης κατέφθασε. Πέταξε τον λαγό στα πόδια τους και τα μάτια του άστραφταν.
«Δείτε, ο μαύρος λαγός! Τελικά υπάρχει! Ο θρύλος είναι αληθινός!»
Οι κυνηγοί τινάχτηκαν πάνω. Στα πρόσωπά τους ζωγραφίστηκε προσποιητός θαυμασμός.
«Απίστευτο! Φοβερό! Ο μαύρος λαγός!»
Κατόπιν, χτύπησαν μ’ επιδοκιμασία τον Καραούλη στην πλάτη.
«Μπράβο, Κώστα! Μπράβο, μεγάλε! Έγραψες ιστορία σήμερα!»
Εκείνος καμάρωνε σαν γύφτικο σκεπάρνι. Έπινε το ένα ούζο πίσω απ’ τ’ άλλο κι άναψε τσιγάρο.
«Λοιπόν, θέλετε να μάθετε πώς έγινε;»
«Αν θέλουμε, λέει; Ψοφάμε!» είπαν οι κυνηγοί.
«Ακούστε λοιπόν: Ήμουν με την σκύλα στ’ Άσπρα Λιθάρια. Νύχτα, αχάραγα. Το φεγγάρι στην χάση του. Δεξά μου τα μνήματα, ζερβά μου τα κυπαρίσσια. Ξάφνου, η σκύλα κώλωσε – έβαλε την ουρά στα σκέλια και κλαψούριζε σαν μωρό. Έσκυψα πάνω της κι ένιωσα πίσω μου ένα διάνεμα. Γύρισα κι είχε χαθεί. Φλόμωσε τα ρουθούνια μου μυρωδιά λιβανιού. Ερχόντανε απ’ τα μνημούρια. Απασφάλισα την καραμπίνα κι έσπρωξα την καγκελόπορτα. Έτριξε σαν σπασμένο κόκαλο. Η μυρωδιά εντονότερη. Μύριζα και περπάταγα – το όπλο στο χέρι, το δάχτυλο στην σκανδάλη.
»Η μυρωδιά τότε χάθηκε κι ένα “τσικ-τσικ” ακούστηκε, σαν να ροκάνιζε ποντίκι πεθαμένου κόκαλα. Το δάχτυλο ίδρωσε, η σκανδάλη γλίστραγε. Το “τσικ-τσικ” εξακολουθούσε. Έκανα δυο βήματα, ο ήχος σταμάτησε και κάτι αλαφροπάτησε πίσω μου. Στράφηκα αλαφιασμένος. Τίποτα!
»Είχα αρχίσει να παραλύω απ’ τον φόβο μου. Σκέφτηκα να φύγω, να φύγω τρέχοντας – μα και μόνον η σκέψη να μετακινηθώ απ’ την θέση μου, με τρόμαζε περισσότερο. Ο θόρυβος ξανάρχισε. Ένα “κρακ-κρακ” τώρα, σαν κάποιος να τσάκιζε κόκαλα με σφυρί. Γύρισα προς τα κει και πάγωσα! Η μύτη μου σχεδόν ακούμπαγε σ’ έναν σταυρό. Η πρώτη αχτίνα έπεφτε στο μάρμαρο. Διάβασα τα μισοσβησμένα γράμματα: “Σπύρος Πάνος”.
»Και τότε, τον είδα! Ήταν ο μαύρος λαγός! Μαύρος, κατάμαυρος σαν τον Άδη, είχε γιατακιάσει πάνω στο μνημούρι εκείνου που σκότωσε τον τελευταίο μαύρο λαγό πριν τον μεγάλο πόλεμο. Το πιστεύετε;»
Οι παλιοί κυνηγοί συνήφεραν απ’ τον λήθαργο που έπεσαν, με την συγκλονιστική διήγηση, και κούνησαν καταφατικά τα κεφάλια. Κατόπιν έριξαν μια δύσπιστη ματιά μεταξύ τους, σαν να ’λεγαν: «Μας δουλεύει τώρα αυτός ή εμείς τον δουλεύουμε;»
Ο Καραούλης, παρατηρώντας την αμηχανία τους, ξαναρώτησε.
«Τι; Νομίζετε πως λέω παραμύθια;»
Αυτοί σιώπησαν κι ο νεαρός κυνηγός συνέχισε:
«Κοιτάζω, που λέτε, τον λαγό, με κοιτάζει κι εκείνος. Σηκώνω το όπλο, του το χώνω στην μούρη. Και τι κάνει; Ξέρετε τι κάνει;»
«Τι κάνει; Τι κάνει;» ρώτησαν συνεπαρμένοι οι άλλοι.
«Μυρίζει την κάνη και κουνάει τ’ αυτιά του! Την ίδια ώρα, η μυρωδιά του λιβανιού επανήλθε – λιβάνι όμως δεν έκαιγε πουθενά…»
Οι παλιοί κυνηγοί ανακάθισαν στις καρέκλες τους. Το πράγμα παραπήγαινε. Ήταν ολοφάνερο πως ο νεαρός τους κορόιδευε κανονικά. Κι αυτοί –όπως ο μαύρος λαγός, που μύριζε δήθεν την κάνη, κουνώντας τ’ αυτιά του– άκουγαν τις μπαρούφες του, κουνώντας τα κεφάλια τους σαν ηλίθιοι. Μα ήθελαν να δουν πού θα το πήγαινε ο μπαγάσας, ως πού θα ’φτανε η παραμύθα, κι έκαναν πως τον πίστευαν.
«Ακούτε;» συνέχισε ο Καραούλης. «Τότε, δεν ξέρω πώς, το δάχτυλο γλίστρησε στην σκανδάλη και την τράβηξα. Γι’ αυτό δεν υπάρχει κεφάλι: πυροβολήθηκε από τόσο κοντά, που έγινε θρύψαλα!»
Όλα τα μάτια έπεσαν στο πάτωμα. Ο λαγός ακέφαλος, λες κι αποκεφαλίστηκε με χαντζάρι.
Ο παλαιότερος των κυνηγών πετάχτηκε πάνω.
«Άκου, Κώστα, ως εδώ και μην παρέκει! Σου κάναμε εμείς μια πλάκα, μας έκανες κι εσύ άλλη μία. Πάτσι τώρα, εντάξει;»
«Πλάκα… Τι πλάκα; Τι εννοείς;»
«Ο μαύρος λαγός δεν υπάρχει!»
«Δεν… υπάρχει; Κι αυτός εδώ τι είναι;»
«Κουνέλι είναι! Να τι είναι!»
«Τι λέτε, ρε; Μαύρο κουνέλι;»
«Ούτε καν μαύρο, εμείς το βάψαμε!»
«Εσείς; Το βάψατε; Μα, γιατί; Πώς; Πότε;…»
«Χθες βράδυ. Το βάψαμε και το απολύσαμε στ’ Άσπρα Λιθάρια. Είναι παλιά πλάκα. Την κάνουμε σε όλους τους νέους κυνηγούς…»
«Σε όλους;»
«Ε, ναι, σε όλους! Μας την έκαναν κι εμάς οι παλαιότεροι. Όχι, βέβαια, με βαμμένο κουνέλι. Μα, να, εμείς το παρακάναμε. Μας συμπαθάς, ε; Αλλά το έθιμο, βλέπεις… Κι εσύ, όμως, καλά μας την έφερες. Χεστήκαμε πάνω μας με την παραμύθα του νεκροταφείου».
«Παραμύθα; Δεν με πιστεύετε δηλαδή;»
«Κόφ’ το, ρε Κώστα! Είπαμε, πάτσι…»
«Ε, παιδιά!…» ακούστηκε, την ίδια ώρα, η φωνή του καφετζή. «Το κουνέλι δεν φαίνεται για… κουνέλι! Κι αν και βαμμένο, δεν φαίνεται για… βαμμένο!» είπε, καθώς το ψηλαφούσε στο πάτωμα.
Έσκυψαν όλοι. Το κουνέλι ήταν όντως λαγός. Έστω και ακέφαλος, η διαφορά ολοφάνερη, μα τρίψανε το τρίχωμα με τα χέρια να δουν αν ξεβάφει. Στην αρχή απαλά κι ύστερα με μανία. Το ’βρεξαν με νερό, ξανάτριψαν με δύναμη. Μάταια όμως. Το τρίχωμα ήταν μαύρο, στιλπνό και γυάλιζε όπως η τρίχα κι όχι όπως η μπογιά.
Κοίταξαν τον Καραούλη – έλαμπε ολόκληρος.
«Είδατε; Είναι όντως ο μαύρος λαγός! Με παραδέχεστε τώρα;»
«Μα, πώς; Τι έγινε, ρε παιδιά;» αναρωτιόνταν οι κυνηγοί, κοιτώντας ο ένας τον άλλον. «Τι σημαίνουν οι τάφοι και τα λιβάνια; Πού κολλάει ο Σπύρος Πάνος, που σκότωσε τον τελευταίο μαύρο λαγό;»
«Και τώρα; Έρχεται συμφορά; Έρχεται… πόλεμος;» αναρωτήθηκε τρομαγμένος ο καφετζής, ενώ σκεφτόντανε το καφενείο του επιταγμένο ή, ακόμα χειρότερα, βομβαρδισμένο να κείτεται στην πλατεία. Κι αυτός, τρισάθλιος και πεινασμένος, να γίνεται όντως ψαράς, μπας και πιάσει τίποτα να σκοτώσει την λίμα του, δικαιώνοντας επιτέλους το επώνυμό του, που με την σημερινή του ιδιότητα φαίνονταν τόσο αταίριαστο.
«Παιδιά, ξέρετε τι λέω εγώ;» είπ’ ένας άλλος. Πως απ’ τα τόσο φυτοφάρμακα που ρίχνουμε στα χωράφια δηλητηριάστηκε πλέον η γη, πίκρισε το χώμα. Λογικό να δούμε και μαύρους λαγούς και άσπρες αλεπούδες. Μετάλλαξη λέγεται αυτό. Μετάλλαξη, παιδιά, το είδα σ’ ένα ντοκιμαντέρ στην τηλεόραση!»
«Μετάλλαξη!» επανέλαβαν κι οι υπόλοιποι. Αυτό ήταν λοιπόν; Μετάλλαξη;
Το τομάρι του μαύρου λαγού βρίσκεται ακόμα κρεμασμένο στο κελάρι του Καραούλη. Μου το ’δειξε κι εμένα ο εγγονός του πέρσι το καλοκαίρι, που ήρθε απ’ την Αθήνα κι άνοιξε το σπίτι. Τίποτα κακό δεν συνέβη, βέβαια, επειδή τον σκότωσε ο παππούς του τον μαύρο λαγό. Ήταν απλώς ένα φαινόμενο, ένα σπάνιο φαινόμενο μετάλλαξης. Το κακό είναι η ίδια η μετάλλαξη, το ίδιο το πίκρισμα της γης απ’ τα φυτοφάρμακα…
~.~
«Κάπως έτσι σκέφτομαι να κλείσω το διήγημα. Πώς σου φαίνεται;»
«Δεν ξέρω! Είναι αληθινή ιστορία;»
«Εσύ τι λες;»
«Μάλλον όχι!»
«Εγώ λέω μάλλον ναι!»
«Επειδή είδες το τομάρι;»
«Μάλλον όχι!»
«Δημήτρη, καλύτερα να μείνει απ’ έξω το διήγημα».
«Μα, σοβαρά τώρα; Δεν είν’ ωραίο;»
«Ξέρω ’γω; Αυτό με τον αποκεφαλισμένο λαγό δεν θ’ αρέσει. Ειδικά στους vegan. Οι οποίοι, μην ξεχνάς, δεν είναι και λίγοι».
«Εννοείς πως θα χάσουμε αναγνώστες;»
«Κοίτα, σαν εκδότης ξέρω καλύτερα το κοινό».
«“Ως εκδότης”, όχι “σαν”. “Σαν” σημαίνει πως δεν είσαι, αλλά τον παριστάνεις. “Ως” σημαίνει πως είσαι όντως».
«“Σαν εκδότης”, όχι “ως”, γιατί εγώ ξέρω πως παριστάνω τον εκδότη, εσύ δεν ξέρεις πως παριστάνεις τον συγγραφέα», αστειεύτηκε.
«Ναι, αλλά τώρα θέλεις να παραστήσεις και τον αναγνώστη», είπα σοβαρά.
«Που πάει να πει;»
«Πάει να πει πως το διήγημα θ’ αρέσει».
«Δεν θ’ αρέσει, στο λέω εγώ».
«Άμα δεν μπει, συλλογή δεν βγαίνει».
«Έλα τώρα, μην είσαι ξεροκέφαλος! Έχεις γράψει και καλύτερα. Κι αν θες την γνώμη μου, δεν προσθέτει και τίποτα σπουδαίο στο βιβλίο. Αντίθετα, ζημιά θα κάνει. Κι αν αντέχεις και την πλήρη αλήθεια, είναι… ντεμοντέ, ρε Δημήτρη! Πώς το λένε… παλιομοδίτικο!»
«Σοβαρά τώρα; Μου λες ό,τι κι ο Μακρόπουλος;»
«Τι, ούτε αυτός ξέρει;»
«Ξέρω ’γω; Τι εννοεί όταν λέει “παλαιομοδίτης, του καθαρού νοήματος”; Υπάρχει νόημα, που να είναι όντως νόημα και να μην είναι καθαρό; Θυμήσου τον Σολωμό: “Ένας οπού έχει πνεύμα και μάθηση φτιάνει μορφές λέξεων καθώς θελήσει, ένας άλλος κάνει το ίδιο, ένας τρίτος κάνει χειρότερα, και εις ολίγον καιρό δεν έχουμε παρά σκοτάδια πυκνότατα. Για τούτο η φύση των πραγμάτων ηθέλησε να γεννιούνται τα λόγια από το στόμα όχι δύο και τριών ανθρώπων, αλλά από του λαού το στόμα”. Πού καταλήγουμε, λοιπόν; Μία μόνον γλώσσα υπάρχει: “η ξεκάθαρη”. Τα υπόλοιπα είναι “πολλή κανέλλα και ρυζόγαλο τίποτα”».
«Ρε, Δημήτρη… Έλεος, δηλαδή!»
«Εντάξει, αστειεύομαι! Ωραίος ο μοντερνισμός, σαν ζάχαρη άχνη χωρίς κουραμπιέ! Λες και περιγράφουν την χορευτική αιώρηση των κόκκων της ζάχαρης και την γλυκόπικρη αίσθηση της μοναξιάς τους μέσα στην σακούλα. Είχε γράψει κι η Δημουλά ένα ποίημα για την σκόνη, την ίδια ώρα που το σύμπαν γκρεμίζονταν γύρω της. Ο μεγάκοσμος του μικρόκοσμου. Θέμα οπτικής καθαρά, αν κι όχι πολύ καθαρά με… τόση σκόνη!»
«Πάλι αστειεύεσαι ή μιλάς σοβαρά;»
«Εσύ τι λες;»
«Αστειεύεσαι!»
«Σοβαρά μιλάω! Στην ποίηση, για παράδειγμα, θεωρούν παλιομοδίτικη την ομοιοκαταληξία, ενώ είναι απλώς ένα στολίδι του λόγου, όπως οι συνηχήσεις και οι παρηχήσεις. Παλαιότερο είναι το μέτρο παρά η ρίμα. Κι ενώ επικροτούν τον ρυθμό του ποιήματος, χλευάζουν την ομοιοκαταληξία. Κάτι παρόμοιο συμβαίνει κι εδώ. Χαρακτηρίζουν την καθαρότητα του νοήματος αναχρονιστική, και μοντέρνα την θολότητα. Αυτά προέκυψαν απ’ τα πλουσιόπαιδα της Ευρώπης. Πειράματα σε κάποια κολέγια, σε κάποιους κύκλους: “Γράφουμε ένα ποίημα χωρίς ρο; Ένα διήγημα χωρίς συναίσθημα; Ένα μυθιστόρημα χωρίς διαλόγους;” Πέρασε και στην μουσική: “Το να χτυπάς το καπάκι ενός πιάνου είναι μουσική. Μια εικοσάλεπτη παύση, ανάμεσα σε δύο νότες, είναι νότα: η νότα της σιωπής…” Πέρασε και στην ζωγραφική. Ξέρεις τι δήλωσε ο Πικάσσο στην συνέντευξη που έδωσε στον Τζιοβάνι Παπίνι;»
«Όχι, τι δήλωσε;»
«Μισό, να σ’ το διαβάσω απ’ το κινητό, έτσι όπως το είπε. Άκου λοιπόν: “Στην τέχνη ο λαός δεν αναζητά πλέον ανακούφιση και εξύψωση. Αλλά οι λεπτεπίλεπτοι, οι πλούσιοι, οι αργόσχολοι, για να ξεχωρίσουν απ’ τον λαό αναζητούν το καινούργιο, το παράδοξο, το ασυνήθιστο, το σκανδαλώδες. Κι εγώ, από τον κυβισμό και έπειτα, ικανοποίησα τους σοφούς και τους κριτικούς με όλες τις ευμετάβλητες σαχλαμάρες που μου έρχονταν στο κεφάλι. Κι όσο λιγότερο με καταλάβαιναν, τόσο περισσότερο με θαύμαζαν. Με το να διασκεδάζω μ’ αυτά τα παιχνίδια, αυτές τις κουταμάρες, αυτές τις σπαζοκεφαλιές, έγινα διάσημος – και μάλιστα πολύ γρήγορα. Και η διασημότητα, για έναν ζωγράφο, σημαίνει πωλήσεις, κέρδη, περιουσία, πλούτη. Και σήμερα –όπως ξέρεις– είμαι διάσημος, είμαι πλούσιος. Αλλά όταν βρίσκομαι μόνος με τον εαυτό μου, δεν έχω το κουράγιο να θεωρούμαι καλλιτέχνης με όλη την σημασία της λέξεως. Δεν είμαι παρά ένας κοινός σαλτιμπάγκος, που κατάλαβε το πνεύμα των καιρών του και εξήντλησε όσο καλύτερα μπορούσε την βλακεία, την ματαιοδοξία και την φιλοχρηματία των συγχρόνων του. Είναι πικρή η εξομολόγησή μου, πιο θλιβερή απ’ όσο φαίνεται, αλλά έχει την χάρη να είναι ειλικρινής”. Πώς σου φάνηκε;»
«Σοβαρά τώρα τα είπε αυτά ο Πικάσσο;»
«Αμ, τι; Αστεία; Σήμερα γράφουν λες και κοιτούν με μισόκλειστα μάτια. Και περιγράφουν φράχτες, ενώ βλέπουν τα ματόκλαδά τους – και σκιές, γιατί δεν ανοίγουν τα βλέφαρα. Ο συγγραφέας, φίλε μου, είναι “ο πρωτότοκος των νεκρών”, γεφυρώνει το παρελθόν με το παρόν και ρίχνει ανεμόσκαλα για το μέλλον. Και πώς κατάντησε σήμερα η ελληνική πεζογραφία; Μια μοντέρνα Χιροσίμα, λες και συνωμότησαν συγγραφείς και εκδότες, κι ένα τσούρμο κριτικών από πίσω, ώστε να βγουν εκεί έξω και να θολώσουν τον ήλιο, να σκοτεινιάσουν τ’ αστέρια, να δηλητηριάσουν τα νερά, βομβαρδίζοντας ένα τοπίο φτιαγμένο απ’ τους θεούς: Μυριβήλη, Βενέζη, Παπαδιαμάντη, Θεοτόκη, Χατζή…».
«Βρε, Δημήτρη, κι οι κριτικοί χρειάζονται! Είναι οι ντελάληδες της πραμάτειας μας».
«Α, να με συγχωρεί η χάρη σου, το βιβλίο δεν είναι πραμάτεια! Αν ήθελα να γίνω πραματευτής, θα πούλαγα επικερδέστερα εμπορεύματα».
«Ναι, καλά τώρα! Χωρίς κριτικούς, χωρίς περιοδικά…»
«Ποια περιοδικά; Αυτά που συγκεντρώνεται η σάρα, η μάρα και το κακό συναπάντημα, φτιάχνουν μια ΜΚΟ, μια ΑΜΚΕ πολιτισμού –και καλά– και κριτσανίζουν επιδοτησούλες; Και κάνουν κύκλους –γύρω από την ουρά τους– και διαγωνισμούς λόγω-ατεχνίας –τρομάρα τους– και δίνουν και βραβεία, περγαμηνές, δάδες –να τις βάλουν εκεί που ξέρουν– και πραγματοποιούν κι εκδηλώσεις κλειστού τύπου –σαν την κωλότρυπά τους– και λοιπά σκατάκια, μέχρι να εμφανιστεί ένας αληθινός λογοτέχνης, να τραβήξει το καζανάκι –όπως έγραψε ο μέγας Κυριαζής στον “Ακόλαστο Ποιητή” του– και να πάνε όλοι μαζί στον βόθρο, στον οποίο ανήκουν!»
«Έγραψε τέτοιο πράγμα ο Αθανάσιος Κυριαζής;»
«Όχι, βρε, ο Γιάννης!»
«Πρώτη φορά τον ακούω!»
«Κοίτα και πίσω απ’ τις ρεκλάμες, καημένε; Σε στράβωσαν κι εσένα τα φώτα!»
«Αυτά είναι παραλογοτεχνία, Δημήτρη! “Σκατά, κωλότρυπες, καζανάκια…” Έλεος, δηλαδή!»
«Πουθενά δεν σας πιάνω, εσάς τους εκδότες! Αυτά είναι παραλογοτεχνία, κι εκείνα που γράφω εγώ παλιομοδίτικα. Άντε, να πιάσουμε την φαντασμαγορία της υπόνοιας και την μπερδεψομουνιά της ασάφειας, μπας και χαρακτηριστούμε λογοτέχνες!»
«Πώς φυτιλιάζεσαι έτσι, ρε παιδί μου!»
«Μα είναι να μην φυτιλιάζομαι μ’ αυτά που λες; Κι εν τέλει, ξέρεις κάτι;»
«Τι πράγμα;»
«Ο Μαύρος Λαγός δεν είναι ένα διήγημα που απεχθάνεσαι, αλλά ένα σύμβολο: η ίδια η ελληνική λογοτεχνία, μεταλλαγμένη σε μαγαζάκια και παραμάγαζα – στα περίφημα ελληνικά κωλοχανεία!»
«Σιγά το διήγημα, ρε Δημήτρη, που θα γίνει και σύμβολο! Αυτή η μαυρίλα δεν μπαίνει στο βιβλίο, πάει και τελείωσε! Έχω δικαίωμα ν’ ασκήσω κι εγώ ένα βέτο ή δεν έχω;»
«Εντάξει! Δώσε μου ποσοστό 25% και δεν μπαίνει».
«Μα 25% παίρνουν οι φίρμες!»
«Ε, δώσε 20%».
«Βρε, την κολοκυθιά θα παίξουμε;»
«Υπάρχει κι άλλος λόγος που θέλω να μπει».
«Ποιος είν’ αυτός;»
«Αν βγει, τα διηγήματα θα είναι σαράντα ένα».
«Ε, και;»
«Τα θέλω σαράντα δύο».
«Γιατί; Στον Μαραθώνιο θα τρέξουν;»
«Ακριβώς αυτό συμβολίζει ο αριθμός: την μαραθώνια προσπάθεια συγγραφής τους. Κι εξάλλου…»
«…είσαι κι ο ίδιος Μαραθωνοδρόμος!»
«Και μόνον γι’ αυτήν σου την ευστροφία, παραιτούμαι απ’ όλα τα ποσοστά, αλλά υπό έναν όρο».
«Δεκτός!»
«Μα, δεν τον άκουσες…»
«Ξέρω, αρκεί να μην υπογράψουμε καθόλου συμβόλαιο».
«Τελικά είναι ο συγγραφέας που διαλέγει τον εκδότη που θα τον διαλέξει».
«Το εντελώς αντίθετο συμβαίνει».
«Οπότε, μπαίνει ο Μαύρος Λαγός;»
«Μπαίνει… στην κατσαρόλα για μαγείρεμα!»
«Μην φοβάσαι, τον έχω ήδη μαγειρέψει εγώ. Και μάλιστα τόσο καλά, που δεν θα βαρυστομαχιάσεις καθόλου».
«Για πόσες διορθώσεις μιλάμε;»
«Γύρω στις τριακόσιες».
«Σιγά το μαγείρεμα! Το “Για γυναίκες που αγαπούν την ποίηση” είχε φτάσει στις τρεις χιλιάδες αναθεωρήσεις, μου είπες».
«Ναι, αλλά δεν το εξέδωσες!»
«Από ένα σημείο και μετά, το κείμενο καταστρέφεται απ’ τις διορθώσεις».
«Άρα; Μιας και δεν πρόλαβε να καταστραφεί, μπαίνει ο Μαύρος Λαγός;»
«Είπαμε, όχι!»
«Κοίτα, είναι μια αληθινή ιστορία. Αν δεν μπει, χάνεται για πάντα. Εξάλλου αυτό σημαίνει διήγημα: διηγούμαι, όχι επινοώ».
«Το διήγημα είναι λογοτεχνία, φίλε! Και η λογοτεχνία έχει συνέχεια, έχει εξέλιξη. Κι εξέλιξη σημαίνει να σπας τους κανόνες, να γκρεμίζεις…»
Δεν απόσωσε τον λόγο του ο παρ’ ολίγον εκδότης μου, και το κτήριο άρχισε να τρέμει… Τα ράφια με τα βιβλία κατέρρεαν, σωριάζονταν στο πάτωμα με πάταγο, τα τζάμια έσπαγαν με κρότο, ενώ φωνές αλλόφρονες ακούγονταν απ’ έξω:
«Σεισμός! Σεισμόοος…»
«Την 7η Σεπτεμβρίου 1999, σεισμική δόνηση μεγέθους 5,9 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ έπληξε την Αττική. Το επίκεντρό της εντοπίστηκε στην περιοχή της Πάρνηθας, περίπου δεκαοκτώ χιλιόμετρα απ’ το κέντρο της Αθήνας. Εκατόν σαράντα τρεις άνθρωποι σκοτώθηκαν, εκατοντάδες τραυματίστηκαν και χιλιάδες έμειναν άστεγοι. Εκτεταμένες ήταν οι βλάβες σε κτήρια της ευρύτερης σεισμόπληκτης περιοχής, ενώ σοβαρές βλάβες υπέστησαν και μνημεία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς», έγραφαν οι εφημερίδες.
Αυτός ο σεισμός έγινε αφορμή να ματαιωθεί η έκδοση του βιβλίου μου. Βεβαίως, και σεισμός να μην γίνονταν, το βιβλίο δεν θα εκδίδονταν λόγω του… Μαύρου Λαγού. Ο εκδότης δεν ήθελε στην συλλογή το διήγημα – κι αυτό θ’ αποτελούσε για μένα πραγματική συμφορά.
Δεν είπα την πλήρη αλήθεια, όταν έλεγα πως θα διέσωζα μια αληθινή ιστορία. Είπα εν μέρει ψέματα, μιας και Καραούλης δεν υπάρχει – το ξέρω καλά, αφού εγώ τον επινόησα. Το πρόσωπο είναι φανταστικό, αλλά η ιστορία είναι αληθινή – το ξέρω καλά, γιατί «ο Καραούλης» ήμουν εγώ!
Βεβαίως, δεν είναι ακριβώς αληθινή, μιας και δεν σκότωσα τον μαύρο λαγό. Απλώς τον τραυμάτισα. Τον πήρα σπίτι και τον περιέθαλψα. Ο λαγός ήταν λαγουδίνα και μάλιστα σ’ ενδιαφέρουσα. Όλα τα «κουνέλια» που έχω στο χωράφι μου είναι λαγοί, απόγονοι εκείνου του μαύρου.
Αν αυτός ευθύνεται για τον σεισμό και την ματαίωση της έκδοσης του βιβλίου μου, αφού η εμφάνισή του συνοδεύεται από συμφορές, όπως η παράδοση θέλει, ποιος ξέρει τι θ’ ακολουθήσει με τα… δεκατρία μαύρα «κουνέλια» που εκτρέφω;
Κάπως έτσι σκέφτομαι να κλείσω το διήγημα, αλλά δεν μ’ αρέσει! Προτιμώ την προηγούμενη εκδοχή:
«Ήταν απλώς ένα φαινόμενο, ένα σπάνιο φαινόμενο μετάλλαξης. Το κακό είναι η ίδια η μετάλλαξη, το ίδιο το φαρμάκωμα της γης απ’ τα φυτοφάρμακα…»
Μπα, ούτε αυτό μ’ αρέσει! Είχε δίκιο ο εκδότης. Καλύτερα να μείνει έξω απ’ την συλλογή το διήγημα. Ακόμα καλύτερα, να μείνει ανέκδοτη και η συλλογή. Έτσι κι αλλιώς, πρόκειται για πέντε βιβλία σε ένα – όσες και οι δεκαετίες της ζωής μου. Δεν υπάρχει εκδότης, για να βγει το καθένα μόνο του, όπως θα ταίριαζε. Και δεν υπάρχουν χρήματα, για να βγουν όλα μαζί, όπως θα άξιζαν. Κι αν συγκέντρωνα κάποιο ποσόν και προχωρούσα σε αυτοέκδοση –κάπως σαν “αυτοϊκανοποίηση” μου ακούγεται– δεν θα έφτανε για μια έκδοση της προκοπής, θα υπήρχε υποτυπώδης διακίνηση και το βιβλίο θα πήγαινε φούντο.
Θυμάμαι τον ιδρυτή της Χαραμογλείου Βιβλιοθήκης, Αριστοτέλη Χαραμόγλη, και τον βοηθό του, Τάσο Κοντομίχη, όταν τους βρήκα με το νερό μέχρι τον αστράγαλο να ταξινομούν έντυπα, ενώ η βροχή έσταζε μέσ’ από τις κάσες των παραθύρων, που ήταν παλιά και δεν σφάλιζαν. «Να μαζέψω τα νερά με την σφουγγαρίστρα;» τον ρώταγε ο Τάσος, με το γνοιάσιμο ενός ναύτη στο κατάστρωμα. Κι αυτός, αγέρωχος, σαν καπετάνιος στην φουρτούνα, απάνταγε: «Εμείς την δουλειά μας!»
Έτσι κι εγώ: ήθελα να φάω κι έλεγα: «μετά». Έφτιαχνα καφέ κι έλεγα: «θα τον πιω» – πάγωνε κι έφτιαχνα άλλον, ξαναπάγωνε και τον παράταγα. Ήθελα να βγω κι έλεγα: «άστο». Ήθελα να κοιμηθώ κι έλεγα: «σε λίγο» – και ξαφνικά οι κουρτίνες άσπριζαν: είχε ξημερώσει. Τρύπαγε το στομάχι μου κι έλεγα: «δεν πειράζει». Πόναγε το κεφάλι μου κι έλεγα: «θα περάσει». Χόρευαν οι λογαριασμοί κι έλεγα: «ποιος τους χέζει;»
«Εμείς την δουλειά μας», παρότρυνα τον εαυτό μου, όπως τον Τάσο ο Χαραμόγλης.
Κάποτε η Χαραμόγλειος μπήκε στο Βιβλίο Γκίνες, ως η μεγαλύτερη αποκλειστικού θέματος παγκοσμίως, βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών, τιμήθηκε με το μετάλλιο του Δήμου Δελφών και το χρυσό μετάλλιο του Δήμου Λευκάδας. Πίσω απ’ όλες τις διακρίσεις υπήρχε μια φράση: «Εμείς την δουλειά μας!»
Ο κόσμος να καίγονταν, «εμείς την δουλειά μας!»
Τώρα ο Χαραμόγλης έχει πεθάνει – δυο χεριές κόκκαλα σ’ έναν τάφο λησμονημένο. Τα βραβεία ντυμένα με σκόνη: «ύστατη σάρκα του άσαρκου» – θρίαμβος της Δημουλά. Η Βιβλιοθήκη πνέει τα λοίσθια. Βουλιάζει στην ανυποληψία. Κάποτε θα ενσωματωθεί σε μιαν άλλη Βιβλιοθήκη. Τα σπάνια έντυπα θα διαγουμιστούν απ’ τους επιτήδειους, που θα κάνουν κι αυτοί «την δουλειά τους».
Κι αναρωτιέμαι: εμείς την δουλειά μας ή εμείς την ζωή μας; Ποιο απ’ τα δύο είναι το σωστό, για μας που η ζωή μας είναι η δουλειά μας;
Υπάρχει κάποιο νόημα σ’ όλα αυτά ή όλ’ αυτά (δεν) είναι το νόημα;
Τζάμπα οι πέντε, τουλάχιστον, ώρες –όσες και οι ενότητες του βιβλίου– που αφιέρωνα ημερησίως για την συγγραφή του; Επί 365 μέρες, ίσον 1.825 ώρες τον χρόνο. Επί δέκα χρόνια, ίσον 18.250 ώρες. Αν πληρωνόμουν με πέντε ευρώ την ώρα –όπως ένας ανειδίκευτος εργάτης, ας πούμε– θα έβγαζα, και μόνον που το έγραψα, 91.259 ευρώ!
Αντ’ αυτού, πρέπει να πληρώσω κι από πάνω για να εκδοθώ – όταν μια πόρνη πληρώνεται για να εκδίδεται. Άστο καλύτερα! Εξάλλου, τώρα που το ξαναβλέπω, διακρίνω πολλά ελαττώματα, περισσότερα κι απ’ τις 18.250 ώρες που ξόδεψα για να το γράψω.
Μάλλον ο Μαύρος Λαγός είμαι εγώ! Και όχι ο κανονικός, αυτός του Καραούλη, αλλά ο άλλος, που έβαψαν οι κυνηγοί για να τον ξεγελάσουν – και ξεγελάω τον εαυτό μου πως είναι συγγραφέας. Έχει δίκιο τελικά ο Μακρόπουλος! Είμαι «αμετανόητα παλαιομοδίτης, του λογοπαίγνιου και του καθαρού νοήματος… ως και στη χρήση των θαυμαστικών!»
Πηγή: neoplanodion.gr
Καλημέρα Κωστα,
Ο Πικασσο ήταν σίγουρα ένας ευφυής άνθρωπος και υπάρχουν έργα της λεγόμενης κλασσικής προκυβιστικης περιοδου του που δειχνουν ότι μπορούσε να ειναι ένας σπουδαίος τέτοιος ζωγράφος . Καταλαβαίνοντας νωρίς όμως το πλεονέκτημα της διαχρονικής απάτης της λεγόμενης μοντέρνας εικαστικής , να εκμεταλεύεσαι την άγνοια την ηλιθιότητα και τη ματαιοδοξία . . . . .”τεχνοκριτικων” και βλαχονεόπλουτων , ζωγραφίζοντας αρλουμπες με ελαχιστη προσπάθεια και κόπο να πλουτίζεις αντιστρόφως ανάλογα της αντικειμενικής αισθητικής αξίας των έργων σου , προσχώρησε κι αυτος στη μοδα . Ως εκ τούτου όχι μόνο η δήλωση του είναι ειλικρινής και απολύτως αληθής αλλά πιο σύντομα σε άλλη του συνέντευξη το έχει πει κι αλλιώς: “Απ’ τον καιρο που , μη καταλαβαίνοντας οι κριτικοί και οι πελάτες ο,τι εφτιαχνα , έγινα διάσημος , απ’ δεν πουλούσα ζωγραφική αλλα την υπογραφή μου σε τελαρα με καρικατούρες ! ” Αψευδης απόδειξη οι περιβόητοι “Καπνιστές” του που αν δεν ξέρεις ότι είναι . . . . έργο του δεν μπορείς να πιστέψεις ότι το ‘χει σχεδιάσει παιδί μεγαλύτερο της 1ης δημοτικού ! Οι μόνοι που αμφισβητούν αυτές τις δηλωσεις του ειναι όλα τα ψώνια που θεωρούν τη μοντέρνα λεγόμενη εικαστικη τέχνη και όχι καλοστημένη απάτη των πονηρων ή και των ατάλαντων .
Οπωσδήποτε σημαντική η αναγνωση βιβλίων . Αλλά πρωτον των αξιολογων βιβλίων και όχι κάθε βιβλίου και δεύτερον όχι μόνο των βιβλίων αλλά επιλεκτικά και κάθε εντύπου ή ηλεκτρονικου μέσου αποτύπωσης της ανθρώπινης σκέψης .
Το σημαντικο λοιπόν εδω δεν είναι το βιβλίο όπως καθ’ αφελή και επιπόλαια υπερβολή διατείνεται ο Ντοστογιέφσκι αλλά η φιλαναγνωσια .
Η φιλαναγνωσια καθ’ εαυτή είναι λοιπόν που προάγει τη σκεψη και οχι καθ’ εαυτό το βιβλίο .
Ωστόσο και αν υποτεθει ότι έλειπε ο γραπτός λόγος και ως εκ τούτου η αναγνωση και πάλι δεν παύεις να σκεφτεσαι ! Πολύ απλά γιατί με τον προφορικό λόγο υπάρχει η επικοινωνία και ο διάλογος μεταξύ των ανθρώπων , ο οποίος μάλιστα ως άσκηση της σκεψης είναι πολύ πιο απαιτητικός χρονικα απ’ την ανάγνωση .
Άρα η ρηση του Ντοστογιεφσκι στην αγωνία της να υποστηρίξει το βιβλίο εμπεριέχει πολλά λογικά λαθη .
Όχι ποιος το λέει αλλά τι λεει !
Ν.Π
Απάντηση από Ορεινό
Καλημέρα φίλε μου από το κέντρο της γης! (Δεν είναι υπερβολή. Γειτνιάζεις άλλωστε με τους Δελφούς..)
Πράγματι ο Πικάσο είχε αποδείξει από νωρίς ότι μπορούσε να ζωγραφίσει με μεγάλη ακαδημαϊκή δεξιοτεχνία. Ίσως όμως ακριβώς γι’ αυτό διάλεξε να προχωρήσει και σε άλλες μορφές έκφρασης. Η μοντέρνα τέχνη συχνά μοιάζει προκλητική ή παράδοξη, αλλά κάποιες φορές ήταν μια προσπάθεια των δημιουργών να δούμε τον κόσμο από διαφορετικές οπτικές.
Συμφωνώ επίσης ότι γύρω από την τέχνη υπάρχει και αγορά, μόδα και υπερβολή. Αυτό όμως δεν ακυρώνει απαραίτητα την καλλιτεχνική αναζήτηση.
Όσο για τη ρήση του Ντοστογιέφσκι, ίσως δεν αφορά απλώς το βιβλίο ως αντικείμενο, αλλά τη δύναμη της λογοτεχνίας να μας βοηθά να κατανοούμε τον εαυτό μας μέσα από τις ιστορίες των άλλων. Η φιλαναγνωσία είναι πράγματι το ουσιαστικό — το βιβλίο είναι απλώς το μέσο.
Τελικά, η τέχνη και τα βιβλία αγαπητέ φίλε, δεν υπάρχουν για να συμφωνούμε γι’ αυτά, αλλά για να μας αναγκάζουν να σκεφτόμαστε.
Κ Μ
Γράφει: Χρήστος Μίχας
Ο Νίκος Πανουργιάς αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μορφές της αρβανίτικης και της ευρύτερης δημοτικής μουσικής παράδοσης.
Γεννημένος πριν από περίπου ογδόντα χρόνια στα Σκούρτα Βοιωτίας, τέκνο του Γεωργίου Πανουργιά και της Γιαννούλας Αγαθή, μεγάλωσε σε ένα αυστηρό και τίμιο περιβάλλον, όπου ο σεβασμός προς το δημοτικό τραγούδι –και προς τον άνθρωπο– ήταν βαθιά ριζωμένος.
Η επίσημη παρουσία του στο χώρο ξεκίνησε το 1981, χρονιά κατά την οποία άρχισε να ηχογραφεί και να συμμετέχει ενεργά στη δισκογραφία.
Στις δεκαετίες που ακολούθησαν, κυκλοφόρησε δέκα δίσκους και ερμήνευσε περίπου εκατόν είκοσι τραγούδια, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη διατήρηση και ανάδειξη της μουσικής μας κληρονομιάς.
Άνθρωπος με βαθιές οικογενειακές αξίες και υποδειγματικός οικογενειάρχης, ο Νίκος Πανουργιάς ξεχώρισε για τη γνήσια, ατόφια δημοτική φωνή του· μια φωνή που απέδιδε με αυθεντικότητα τον χαρακτήρα, το ήθος και την ψυχή του τόπου του.
Η πορεία του τον έφερε δίπλα σε εμβληματικούς ερμηνευτές και οργανοπαίκτες της δημοτικής μας παράδοσης: τον Γιώργο Κόρο, τον Βασίλη Σαλέα, τον Κοκοντίνη, τη Βάσω Χατζή, τον Κώστα Σταφίδα, τον Σαραγούδα, τον Γιάννη Σκληρό, τον Νίκο Γκάτση και πολλούς ακόμη άξιους εκπροσώπους του είδους.
Οι δίσκοι του κατατάσσονται στις κατηγορίες των παραδοσιακών, λαϊκών και αρβανίτικων τραγουδιών.
Ξεχωρίζει ο δίσκος «Αρβανίτικα Τραγούδια», σε συνεργασία με τον Νίκο Σαραγούδα, τον Βαγγέλη Κώτσου και τη Θέλμα Καραγιάννη.
Επίσης:
• Νησιώτικα Χορευτικά – Κλαρίνο/Βιολί/Σταμού/Κωτσόνης
• Καλαματιανά – Τσάμικα (Ετικέτα: Παραδοσιακά No 4)
• Παραδοσιακά τραγούδια στους δίσκους «Δίπλα μου περνάς», «Τα καλύτερα», «Στα αρβανίτικα χωριά»
• Καλαματιανά – Τσάμικα (Ετικέτα: Τα Παραδοσιακά No 3)
Ο Νίκος Πανουργιάς υπηρέτησε το δημοτικό τραγούδι στο φυσικό του περιβάλλον: στους γάμους, στα πανηγύρια, στις μεγάλες κοινωνικές στιγμές που ενώνουν τις κοινότητες – αλλά και σε κέντρα διασκέδασης των Αθηνών για μεγάλο διάστημα.
Με την ιδιαίτερη, δωρική και αγέρωχη φωνή του, κατέγραψε όχι μόνο συναισθήματα αλλά και γεγονότα της περιοχής μας, άλλοτε στα αρβανίτικα και άλλοτε στα ελληνικά. Μετουσίωσε μνήμες και εμπειρίες σε στίχο και μελωδία, καθιστώντας τον εαυτό του ζωντανό φορέα της τοπικής μας ιστορίας.
Αποτελεί μοναδικό παράδειγμα καλλιτέχνη που, μέσα από τα προσωπικά του βιώματα και τη βαθιά αγάπη του για τη μουσική, μετέφερε στο κοινό την ιστορία του τόπου του μέσα από τους στίχους και το τραγούδι του.
Τραγούδησε σημαντικές ιστορικές στιγμές, τις κατέγραψε με ακρίβεια και σεβασμό, και συνέβαλε έτσι στη διάσωση της συλλογικής μνήμης με ανεξίτηλο τρόπο, καθώς ήταν και ο στιχουργός των περισσότερων τραγουδιών του.
Κάθε του ερμηνεία αποτελεί πολύτιμο κομμάτι της παράδοσής μας· ένα τραγούδι που δεν ψυχαγωγεί απλώς, αλλά διδάσκει. Αυτό ίσως είναι και το σπουδαιότερο μέρος του έργου του.
Μέσα από τη μουσική διαδρομή του Νίκου Πανουργιά, η ιστορία γίνεται τραγούδι και το τραγούδι γίνεται φορέας ιστορίας.
Με τις ερμηνείες του δεν τραγουδούσε απλώς· μας μετέφερε στον χρόνο και στη μνήμη μας. Τραγούδησε για τον καπετάνιο μας Θανάση Σκουρτανιώτη, για τον καπετάν Βόγγλη, για τα καμένα χωριά μας, για τον Στέφα Μαλιάτση και τόσους ακόμη. Έβαλε σε στίχους όσα έζησαν οι άνθρωποι του τόπου. Έδωσε φωνή στα βιώματα, στους αγώνες, στις χαρές και στις λύπες μιας ολόκληρης κοινότητας – και αυτά τα έκανε τραγούδια που αγγίζουν και θα αγγίζουν πάντα τις ψυχές μας.
Η συμβολή του στη δημοτική μουσική παραμένει ανεκτίμητη και η φωνή του συνεχίζει να φωτίζει το μονοπάτι της παράδοσής μας για τις επόμενες γενιές.
Μάθαμε και μαθαίνουμε ιστορία μέσα από τα τραγούδια του, γιατί μέσα στο δημοτικό τραγούδι –όπως εκείνος το πρόσφερε– βρίσκεται η ίδια η ιστορία του τόπου μας.
Να είσαι καλά, Νίκο Πανουργιά. Να μας διδάσκεις και να μας διασκεδάζεις πάντα με τα τραγούδια σου. Οι Δερβενοχωρίτες είμαστε περήφανοι για σένα. Το έργο σου ήρθε για να μείνει και η μουσική πορεία σου πραγματικά πρέπει να σε κάνει περήφανο.
Δεν θα ξεχάσω ποτέ τη συμμετοχή σου στον μουσικό διαγωνισμό το 1977, όταν όλοι οι συγχωριανοί σου παρακολουθούσαμε με αγωνία την εκπομπή της ΕΡΤ «Να η ευκαιρία», όπου κέρδισες τον θαυμασμό αυστηρών κριτών, όπως ο Λευτέρης Παπαδόπουλος, η Ροζίτα Σώκου και ο Γιώργος Κατσαρός.
Δεν θα σταματήσουμε να συγκινούμαστε με το τραγούδι σου σε όλες τις εθνικές επετείους· με εκείνο το τραγούδι–ορόσημο «Πέρασα από το Μαυρομάτι», με αρβανίτικους στίχους, αφιερωμένο στον θάνατο του Σκουρτανιώτη.
Χαίρομαι, και πραγματικά συγκινούμαι, που μου παρέδωσες τους στίχους του νέου σου τραγουδιού για τον Θανάση Σκουρτανιώτη, που θα κυκλοφορήσει σύντομα. Προσεγγίζεις τον ήρωα και τον θάνατό του από μια άλλη οπτική γωνία· ένα τραγούδι-ύμνο και εξομολόγηση προς τον πρόγονό σου, τον οποίο βλέπεις σήμερα στην πλατεία του χωριού.
Ίσως έγραψα πολλά· δεν έγραψα όμως τίποτε υπερβολικό και τίποτε που δεν σε αντιπροσωπεύει.
Το χρωστούσα σε έναν άνθρωπο που έβαζε πάντα την ψυχή του μέσα στο τραγούδι του.
Δεν θέλω να σε ευχαριστήσω· θέλω μόνο να σε συγχαρώ, εγκάρδια, για τη μουσική σου πορεία.
Είμαι σίγουρος ότι, μέσα απ’ αυτά που γράφω, ευχαρίστησα και άλλους ανθρώπους που δεν βρίσκονται πια κοντά μας: τον μπάρμπα-Γιώργη, τη θεία Γιαννούλα και πολλούς συγχωριανούς μας που διασκέδασες, ανάμεσά τους και τη μητέρα μου, τη Μαρία –την ξαδέλφη σου– που σε υπεραγαπούσε.
Είμαι σίγουρος ότι ευχαρίστησα και όσους ζουν σήμερα και χαίρονται με τα τραγούδια σου· και τα παιδιά μας, που σε ακούν και χορεύουν.
Είμαι βέβαιος ότι θα αποτελείς πρότυπο και σημείο αναφοράς για τους Δερβενοχωρίτες στα χρόνια που έρχονται.
Είμαι βέβαιος ότι άνοιξες ένα μουσικό μονοπάτι που το θαυμάζουν πολλοί – και θα το ακολουθήσουν ακόμη περισσότεροι.
Χρήστος Μίχας
«Χθες πέρασε, αύριο δεν υπάρχει ακόμη.
Μόνο το σήμερα είναι δικό σου.
Γέμισε το ποτήρι σου με κρασί
και άφησε τα μυστήρια του κόσμου στους θεούς.»
Ομάρ Καγιάμ ή Ομάρ Χαγιάμ) ήταν ένας από τους σημαντικότερους διανοούμενους της μεσαιωνικής Περσίας. Έζησε περίπου από το 1048 έως το 1131 και γεννήθηκε στην πόλη Νισαπουρ του σημερινού Ιράν
Ο Ομάρ Χαγιάμ είναι μοναδική μορφή γιατί ενώνει:
επιστήμη και ποίηση ορθολογισμό και υπαρξιακή σκέψη μαθηματική ακρίβεια και φιλοσοφική αμφιβολία
«Κάθε παιδί είναι καλλιτέχνης. Το πρόβλημα είναι πώς να παραμείνει καλλιτέχνης όταν μεγαλώσει.»
Ο Πικάσο θαύμαζε την αυθόρμητη δημιουργικότητα των παιδιών, που δεν φοβούνται τους κανόνες. Για τον ίδιο, η μεγάλη δυσκολία της τέχνης είναι να διατηρήσει κανείς αυτή τη φρεσκάδα μέσα σε έναν κόσμο που επιβάλλει συμβάσεις.
Μια από τις πιο γνωστές και αυθεντικές του φράσεις του Πικάσο είναι:
«Η τέχνη είναι ένα ψέμα που μας βοηθά να δούμε την αλήθεια.»
Ο Πικάσο πίστευε ότι η ζωγραφική δεν πρέπει να αντιγράφει τον κόσμο όπως τον βλέπουμε. Αντίθετα, ο καλλιτέχνης αποδομεί την πραγματικότητα για να αποκαλύψει την ουσία της. Αυτή ακριβώς η ιδέα βρίσκεται στον πυρήνα του κυβισμού, που ανέπτυξε μαζί με τον Ζωρζ Μπρακ.
Η ανθρώπινη σκέψη, από την αρχαιότητα έως σήμερα, βασανίζεται από ένα ερώτημα που μοιάζει να μην έχει τέλος: υπάρχει ζωή μετά τον θάνατο; Θρησκείες, φιλοσοφίες και επιστήμες προσπάθησαν να δώσουν απαντήσεις, άλλες καθησυχαστικές και άλλες πιο σκοτεινές. Όμως ίσως το πραγματικά κρίσιμο ερώτημα να βρίσκεται αλλού: όχι στο τι συμβαίνει μετά, αλλά στο τι συμβαίνει τώρα.
Πολλοί άνθρωποι περνούν τη ζωή τους σαν να την αναβάλλουν. Περιμένουν την κατάλληλη στιγμή, την κατάλληλη συνθήκη, την επόμενη ευκαιρία. Περιμένουν να μεγαλώσουν τα παιδιά, να σταθεροποιηθεί η δουλειά, να λυθούν τα προβλήματα. Κι έτσι, χωρίς να το καταλάβουν, η ζωή τους μετατρέπεται σε μια μακρά προετοιμασία για κάτι που ποτέ δεν έρχεται.
Να έχεις ζωή πριν από τον θάνατο σημαίνει να ζεις με επίγνωση. Να αισθάνεσαι το βάρος και ταυτόχρονα τη χάρη της ύπαρξης. Να αγαπάς, να δημιουργείς, να ρισκάρεις, να μαθαίνεις. Να μην περνάς απλώς από τον κόσμο, αλλά να τον αγγίζεις και να σε αγγίζει.
Η ζωή δεν μετριέται μόνο με χρόνια, αλλά με ένταση και παρουσία. Υπάρχουν άνθρωποι που ζουν ογδόντα χρόνια χωρίς να έχουν ζήσει πραγματικά ούτε μία ημέρα, και άλλοι που μέσα σε λίγες δεκαετίες αφήνουν πίσω τους μια ολόκληρη διαδρομή εμπειριών, σχέσεων και δημιουργίας.
Ίσως λοιπόν το μυστήριο του θανάτου να μην είναι το σημαντικότερο μυστήριο. Το μεγαλύτερο μυστήριο είναι η ίδια η ζωή — και το κατά πόσο θα τολμήσουμε να τη ζήσουμε. Γιατί στο τέλος, το ερώτημα δεν θα είναι τι υπάρχει μετά τον θάνατο. Το ερώτημα θα είναι αν υπήρξε πραγματικά ζωή πριν από αυτόν.
