Συντάκτης: Kostas Bertsias

Δεν είναι δύσκολο να μιλήσεις για ομορφιά όταν όλα ανθίζουν.

Όταν το τοπίο είναι πράσινο, οι άνθρωποι παρόντες, οι φωνές τους χαρούμενες

Το δύσκολο είναι το κρύο.

Το κρύο της απουσίας.

Το κρύο της απώλειας.

Το κρύο των άδειων σπιτιών στα χωριά μας.

Της μνήμης που δεν σβήνει.

Το κρύο των λησμονημένων τόπων .

Το κρύο των φωτογραφιών που ξεθωριάζουν.

Κι όμως.

Υπάρχει μια ομορφιά που δεν χρειάζεται άνοιξη για να υπάρξει.

Μια ομορφιά που στέκει γυμνή, σαν δέντρο τον χειμώνα.

Χωρίς στολίδια, χωρίς τυμπανοκρουσίες , χωρίς επιβεβαίωση.

Είναι η ομορφιά της αντοχής.

Της γραμμής που παραμένει καθαρή όταν όλα θολώνουν .

Ίσως τελικά αυτό να είναι το μέτρο της αλήθειας:

Ό,τι αντέχει στο ψύχος, είναι ουσιαστικό.

*Joseph Brodsky βραβεύτηκε το 1987 με το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Η ποίησή του έχαιρε της εκτίμησης όλων πλην της χώρας στην οποία είχε γεννηθεί. Της Ρωσίας.

H εμπιστοσύνη είναι ένα αόρατο κεφάλαιο. Όσο την απολαμβάνεις, μοιάζει σχεδόν αυτονόητη. Όταν χάνεται, καταλαβαίνεις πόσο πολύτιμη ήταν − και πόσο δύσκολο είναι να ανακτηθεί.

Photo by S. Antoniou

Στις πλαγιές της Βόρειας Πάρνηθας, εκεί όπου ο αέρας κατεβαίνει δροσερός από τις κορφές και σμιλεύει τις κληματόβεργες, το αμπελοτόπι του Σωτήρη Αντωνίου ανασαίνει με τον ρυθμό της φύσης.

Πάνω στην κορφή μιας παλιάς βέργας στέκεται ο μικρός φρουρός του αγρού — ο μαυροτσιχλομυγοχάφτης— σαν να επιθεωρεί το βασίλειο του «Αγιάζι». Μαύρο κεφάλι, φωτιά στο στήθος, βλέμμα ζωηρό· ένα σημάδι ζωής μέσα στο χειμωνιάτικο τοπίο..

Το «Αγιάζι» δεν είναι μόνο ετικέτα· είναι ανάσα βουνού. Είναι εκείνη η πρωινή ψύχρα που αγγίζει το σταφύλι πριν οι αχτίδες του ήλιου το ωριμάσουν. Είναι η περίοδος της “κύησης” που προηγείται του τρύγου και το πρώτο άρωμα που αναδύεται όταν ανοίγει το μπουκάλι.

Στην άκρη του αμπελιού, ο ορίζοντας ανοίγει προς τις πέτρινες πλαγιές της Πάρνηθας. Και ανάμεσα σε φύλλα, πουλιά και άνεμο, καταλαβαίνεις πως το κρασί γεννιέται πρώτα ως τοπίο — και μετά ως γεύση.

Αγιάζι

Μια λέξη που στάζει βουνό.

Η ερώτηση αν η αλληλεγγύη είναι προτιμότερη από τη φιλανθρωπία δεν είναι απλώς ηθική· είναι πολιτική, κοινωνική και υπαρξιακή. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον άλλον: ως αντικείμενο οίκτου ή ως πρόσωπο ισότιμο μέσα σε μια κοινότητα συλλογικής μοίρας.

Η φιλανθρωπία, ιστορικά και πολιτισμικά, υπήρξε μια μεγάλη κατάκτηση του ανθρώπινου ήθους. Από την εκκλησιαστική παράδοση μέχρι τα σύγχρονα ιδρύματα, εκφράζει την πρόθεση του προνομιούχου να ανακουφίσει τον αδύναμο. Έχει το στοιχείο της καλοσύνης, της γενναιοδωρίας, της άμεσης ανακούφισης. Σε στιγμές κρίσης —πόλεμοι, φυσικές καταστροφές, ακραία φτώχεια— η φιλανθρωπία σώζει ζωές. Όμως συχνά διατηρεί μια κάθετη σχέση: αυτός που δίνει και αυτός που δέχεται. Η ανισότητα δεν αμφισβητείται· απλώς απαλύνεται.

Η αλληλεγγύη, αντίθετα, θεμελιώνεται στην οριζόντια σχέση. Δεν λέει «σε βοηθώ γιατί είμαι ανώτερος ή πιο τυχερός», αλλά «συνδέομαι μαζί σου γιατί η μοίρα μας είναι κοινή». Στην αλληλεγγύη δεν υπάρχει ευεργέτης και ευεργετούμενος· υπάρχουν συμμέτοχοι σε μια σχέση αμοιβαιότητας, όπου η ενδυνάμωση του ενός αποτελεί ασφάλεια για το σύνολο. Δεν περιορίζεται στην ανακούφιση του συμπτώματος, αλλά αναζητά τις ρίζες της αδικίας. Είναι περισσότερο στάση ζωής παρά πράξη ελεημοσύνης. Προϋποθέτει αναγνώριση, συνείδηση και συχνά διεκδίκηση.

Αν η φιλανθρωπία είναι η απάντηση της καρδιάς στο άμεσο δράμα, η αλληλεγγύη είναι η απάντηση της συνείδησης στο διαρκές πρόβλημα. Η πρώτη συγκινείται· η δεύτερη οργανώνεται. Η πρώτη παρηγορεί· η δεύτερη μετασχηματίζει.

Ωστόσο, δεν χρειάζεται να τεθούν σε απόλυτη αντιπαράθεση. Μια κοινωνία χωρίς φιλανθρωπία θα ήταν σκληρή. Μια κοινωνία χωρίς αλληλεγγύη θα ήταν άδικη. Το ζητούμενο ίσως δεν είναι να επιλέξουμε τη μία έναντι της άλλης, αλλά να μεταμορφώσουμε τη φιλανθρωπία σε συνειδητή αλληλεγγύη — να περάσουμε από την πράξη της ελεημοσύνης στη σχέση της κοινότητας.

Τελικά, η αλληλεγγύη φαίνεται προτιμότερη, όχι γιατί ακυρώνει τη φιλανθρωπία, αλλά γιατί την υπερβαίνει. Δεν περιορίζεται στο «δίνω», αλλά προχωρεί στο «ανήκουμε». Και εκεί, μέσα από τη συλλογική ευθύνη, γεννιέται η ελπίδα για έναν κόσμο όπου η βοήθεια δεν θα είναι παραχώρηση, αλλά δικαίωμα.

Όταν όλα γύρω μας επιταχύνονται, η πρόκληση δεν είναι να ξεκινάς· είναι να συνεχίζεις. Σε έναν κόσμο που επιβραβεύει το νέο, το γρήγορο, το στιγμιαίο, η διάρκεια γίνεται πράξη σχεδόν ριζοσπαστική.

Ορεινός 14 χρόνια (22/2/2012–22/2/2026)

Από 1977 στο βυθό της λίμνης του Μόρνου. Στο βάθος είναι η κορφή της Μπούχωρης και ο Άβορος

Ιντεραμέρικαν