Όλος ο πολιτισμός, όλες οι αντιδράσεις είναι αυτο-κατανοήσεις. Αυτό το οποίο συμβαίνει τώρα, είναι τρόποι που μας καταλαβαίνουμε, όχι γεγονότα που συμβαίνουν. Η επιδημία, αν συμβεί ας πούμε στα ζώα, θα πεθάνουν όλα αδιαμαρτύρητα. Το ίδιο θα συμβεί και στα βρέφη. Ο άνθρωπος όμως είναι το μόνο ζώο που έχει σχέση με τον εαυτό του. Και επομένως το πρόβλημα του θανάτου δεν είναι θέμα αθανασίας, είναι κυριότητος που μπορείς να πετύχεις απέναντι στον χρόνο, δηλαδή δυνατότητα πρωτοβουλίας, δυνατότητας καινούργιου χρόνου. Αρκεί να μην εμπιστευόμαστε απολύτως τις δυνατότητες της γνώσης αλλά να προχωράμε στην ανάγκη κατανοήσεως. Άλλες οι δυνατότητες, άλλη η κατανόηση. Μόνο με δυνατότητες βουτάμε σε ένα γκρεμό! Η κατανόηση θα μας σταματήσει. Άρα σκεφτείτε τον Σοφοκλή, σκεφτείτε το Θουκυδίδη, σκεφτείτε με όρους κατανοήσεως όχι με όρους αντιδράσεως. Η αντίδραση χωρίς κατανόηση μπορεί να είναι και ολέθρια.
ΣΤΕΛΙΟΣ ΡΑΜΦΟΣ
Και οι φιλόσοφοι έχουν τις παραξενιές τους!
Βολτέρος
Ένας από τους πιο διάσημους φιλοσόφους της εποχής του διαφωτισμού ήταν ο Βολταίρος (Φρανσουά-Μαρί Αρουέλ, το πραγματικό του όνομα), γνωστός για το σπινθηροβόλο πνεύμα του και τη σατιρική του φλέβα. Μπορεί, όμως, να μην τα είχε καταφέρει τόσο καλά, αν δεν κατανάλωνε μεγάλες ποσότητες καφέ καθημερινά. Είτε βρισκόταν στο σπίτι του, είτε στο αγαπημένο του στέκι, το «Καφέ Ντε Προκόπ» των Παρισίων, δεν υπήρχε ημέρα που να μην πιει 20 με 40 καφέδες. Συχνά πλήρωνε μεγάλα ποσά για να του φέρνουν εξαιρετικά χαρμάνια από το εξωτερικό και αγνοούσε πλήρως τις υποδείξεις του γιατρού που του έλεγε ότι η υπερβολική κατανάλωση καφέ θα έχει αντίκτυπο στην υγεία του. Πέθανε 84 ετών, το 1778, χωρίς να επαληθευτεί η εκτίμηση του γιατρού του για τον καφέ.
Ο Μονταίν στα δοκίμιά του έγραφε: «δεν πεθαίνεις επειδή είσαι άρρωστος, αλλά επειδή ζεις». Πράγμα που σημαίνει μ’ άλλα λόγια ότι ο θάνατος είναι μέρος της ζωής κι αν σκεφτόμασταν συχνότερα ότι είμαστε θνητοί θα αγαπούσαμε περισσότερο τη ζωή, γιατί θα εκτιμούσαμε ότι είναι εύθραυστη, σύντομη, περιορισμένης διάρκειας κι ακόμη περισσότερο ανεκτίμητη. Γι’ αυτό κι η πανδημία πρέπει αντιθέτως να μας κάνει να αγαπήσουμε ακόμη περισσότερο τη ζωή».
δημοσιογράφος. Ο Σπονβίλ* λέει με αιχμηρό τρόπο το εξής: «Υπάρχει εδώ και πολύ καιρό η τάση να καταστεί η υγεία υπέρτατη αξία και όχι η ελευθερία, η δικαιοσύνη, ο έρωτας που είναι για μένα οι πραγματικές υπέρτατες αξίες».
Σωστό. Η υγεία δεν εξαντλεί το νόημα της ζωής μολονότι στην Ελλάδα η μεγαλύτερη ευχή που δίνουμε πάντα είναι υγεία.
Ζητάμε κατά κάποιο τρόπο -λέει ο Σπονβίλ- από την ιατρική να πάρει τη θέση της πολιτικής, της ηθικής, της πνευματικότητας, του πολιτισμού.
Αυτό το κάναμε ήδη βάζοντας την επιστήμη στη θέση της θρησκείας. Ήδη έχουμε αυτή την τάση από ανασφάλεια. Το ζητούμενο για εμάς είναι να ανοίξουμε φτερά σε μια δημιουργική ανασφάλεια. Και οι παθολογίες που περιγράφει σωστά ο Σπονβίλ, πρέπει να μας προβληματίσουν.
Και σημειώνει: «Η υγεία είναι απλώς ένα μέσο, σίγουρα πολύτιμο αλλά ένα μέσο για την επίτευξη του υπέρτατου στόχου, δηλαδή της ευτυχίας».
ΣΤΕΛΙΟΣ ΡΑΜΦΟΣ
*
Αντρέ Κομτ – Σπονβίλ (γ. 1952)
γάλλος φιλόσοφος.
και οι φιλόσοφοι έχουν τις παραξενιες τους!
Άρτουρ Σοπεγχάουερ
Ο γερμανός φιλόσοφος Άρτουρ Σοπεγχάουερ (1788-1860) είναι γνωστός για τις πεσιμιστικές του ιδέες, που σχηματοποιήθηκαν από τα δύσκολα παιδικά του χρόνια. Αυτό τον οδήγησε να αναζητήσει την ανθρώπινη συντροφιά που του έλειπε στα ζώα και συγκεκριμένα στα κανίς. Κατά τη διάρκεια της ζωής του απέκτησε πολλά από αυτά τα μικροσκοπικά σκυλιά, που όλα τους είχαν το ίδιο όνομα «Άτμα» (ο εαυτός στα σανσκριτικά) και το ίδιο παρατσούκλι «Μπουτς» (ξωτικό στα γερμανικά).
1989
Εργασία από το σπιτι
Ψηφιοποίηση παλαιών φωτό 
