Συντάκτης: Kostas Bertsias

Το Επαγγελματικό Επιμελητήριο Αθηνών βράβευσε πρόσφατα μερικές από τις πιο καινοτόμες νεοφυείς επιχειρήσεις. Ανάμεσα σε αυτές είναι η «12 Gods», η οποία απαρτίζεται κυρίως από επιστήμονες, όπως γεωπόνους, χημικούς και νομικούς. Η εν λόγω Start up συνεργάζεται με καλλιεργητές από τον Έβρο ως την Κρήτη και από τη Σάμο μέχρι την Ήπειρο. Τα βότανα που συλλέγονται συσκευάζονται με τον πιο πρωτότυπο τρόπο: μέσα σε κάψουλες του εσπρέσο.
«Προσπάθησα να βρω μια λύση ώστε να κάνω τα ελληνικά προϊόντα πιο “εύπεπτα” για τον σύγχρονο καταναλωτή», εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο γεωπόνος και ιδρυτής της νεοφυούς επιχείρησης, Φίλιππος Ζεμπίλας και συνεχίζει: «Πλησίασα πρώτα να δω τις ανάγκες του. Μια από αυτές είναι ο χρόνος. Πλέον όλοι έχουμε μειωμένο χρόνο. Οπότε πράγματα που μας άρεσαν στο παρελθόν, αλλά ήταν χρονοβόρα, έχουμε σταματήσει να τα κάνουμε». Πράγματι το να φτιάξει κανείς ένα αφέψημα από μια ποικιλία βοτάνων μέχρι πρότινος απαιτούσε περισσότερο χρόνο. Πλέον, χάρη στην ελληνική καινοτομία ποικιλίες από δεκάδες βότανα όπως ο ιβίσκος, η λουίζα, το κάρδαμο, το χαμομήλι, η τσουκνίδα «σερβίρονται» στο φλιτζάνι σε μερικά δευτερόλεπτα, με το πάτημα ενός κουμπιού.
Εκτός όμως από την εξοικονόμηση χρόνου κατά την παρασκευή ενός προϊόντος, εκείνο το οποίο αναζητούν όλο και περισσότεροι καταναλωτές είναι και τα ωφέλιμα συστατικά. Τα προϊόντα που σύντομα θα βρίσκονται στη λιανική τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, έχουν κατοχυρώσει τους πολυπόθητους ισχυρισμούς υγείας. «Συνεργαζόμαστε με καλλιεργητές οι οποίοι καλλιεργούν με σύγχρονες μορφές βιολογικής γεωργίας και κάτω από ορθές πρακτικές. Χτίσαμε ένα δίκτυο καλλιεργητών με αρωματικά φυτά, στην Ελλάδα. Γύρισα όλη τη χώρα, παραγωγό- παραγωγό. Για πρώτη φορά παγκοσμίως ένα αφέψημα έχει ισχυρισμούς υγείας», επισημαίνει στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, ο Φίλιππος Ζεμπίλας ο οποίος μεταξύ άλλων συνεργάστηκε με το Επιστημονικό Πάρκο Πατρών για την κατοχύρωση. Κλινικά στοιχεία δείχνουν πως τρόφιμα με τεκμηριωμένους ισχυρισμούς υγείας μπορεί να έχουν οφέλη στην υγεία ή να μειώσουν τον κίνδυνο εμφάνισης χρόνιων παθήσεων. Οι ισχυρισμοί υγείας αποτελούν επίσημες, τεκμηριωμένες επισημάνσεις που έχει ένα προϊόν και το πλαίσιο ορίζεται από την Eκτελεστική Aπόφαση 2013/63 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Η καινοτομία του προϊόντος, εκτός από το μειωμένο χρόνο παρασκευής και τους ισχυρισμούς υγείας, συνίσταται και στην ίδια τη σύσταση της κάψουλας.
Είναι ενδεικτικό ότι κάθε χρόνο παράγονται περίπου εξήντα δισεκατομμύρια κάψουλες από πλαστικό ή αλουμίνιο, με ανυπολόγιστες συνέπειες για το περιβάλλον. Τα ελληνικά μυαλά προσέφεραν ακόμα μια λύση στα σύγχρονα προβλήματα: βιοδιασπώμενες κάψουλες. Αυτές αποσυντίθενται εντελώς μέσα σε 23 εβδομάδες από την κατανάλωση του προϊόντος, σύμφωνα με τους παρασκευαστές.
«Το χαρμάνι της κάψουλας υποβαθμίζεται σε κομπόστ εντός επτά εβδομάδων μετά το πέρας της χρήσης και μέσα σε 23 εβδομάδες επιστρέφει στο υπέδαφος. Είναι η πρώτη κάψουλα που έχει φίλτρο με φράγμα οξυγόνου. ‘Αρα, κάνει την ίδια δουλειά με το αλουμίνιο, αλλά δεν είναι αλουμίνιο. Το φράγμα οξυγόνου διατηρείται για εικοσιτέσσερις μήνες. Οπότε για δυο χρόνια, όση είναι και η ημερομηνία λήξης, δεν περνάει αέρας. Αυτό επιτυγχάνεται καθώς το προϊόν σφραγίζεται σε κλειστό περιβάλλον αζώτου. Έτσι, το μείγμα βοτάνων παραμένει φρέσκο μέχρι να καταναλωθεί και δεν προσβάλλεται από μικροοργανισμούς. Δεν είναι μόνο η φρεσκάδα είναι και ότι δεν αλλοιώνεται, δεν οξυδώνεται και δεν καταστρέφονται τα αντιοξειδωτικά και οι πολυφαινόλες των βοτάνων» επισημαίνει ο κ. Ζεμπίλας.
Η νεοφυής επιχείρηση «12Gods» εμπνεύστηκε το όνομα από τον Ιπποκράτη, τον Διοσκουρίδη και τον Γαληνό οι οποίοι λέγεται πως ανακαλύπτοντας τις ευεργετικές ιδιότητες των βοτάνων, συνήθιζαν να τους δίνουν ονόματα από το δωδεκάθεο. Οι αρχαίοι αυτοί μύθοι εσωκλείονται σε κάθε συσκευασία. Για το τελικό αποτέλεσμα χρειάστηκε μελέτη και επίμονη εργασία για τρία χρόνια. Το επιστέγασμα της προσπάθειας εκτός από τις βραβεύσεις, μια εκ των οποίων έγινε από το Τεχνολογικό Ινστιτούτο Μασαχουσέτης, είναι οι συνομιλίες με «γίγαντες» του λιανεμπορίου στην άλλη άκρη του Ατλαντικού και την Ασία.

Έγραψαν για το βιβλίο, «Θαμμένα όνειρα, ζωντανές αναμνήσεις»:

Δ. ΡΟΥΧΩΤΑΣ /Ασφαλιστική Αγορά

Φταίνε αυτά που δεν γνωρίζουμε για τον ιό, το ποσοστό των εμβολιασμένων, η χαλαρότητα στα μέτρα ή κάτι άλλο; Χρόνος ανάγνωσης: 6′

[Γιάννης Παναγόπουλος/Eurokinissi]Δευτέρα 15 Νοεμβρίου 2021ΚείμενοΤάσος Τέλλογλου

Το πρωί του περασμένου Σαββάτου πήρα ένα σύντομο μήνυμα από έναν στενό μου φίλο: ο πατέρας του είχε χάσει τη μάχη με τον κορονοϊό. Ήταν 74 ετών και πλήρως εμβολιασμένος, χωρίς υποκείμενο νόσημα. Στον Ευαγγελισμό έδωσαν επί μέρες μάχη για να τον κρατήσουν στη ζωή. Αλλά όταν διασωληνώθηκε, ο άρρωστος δεν αντιδρούσε, δεν βελτιωνόταν. Είχε μπει στο νοσοκομείο πριν από ένα δεκαήμερο και η κατάστασή του αρχικά φάνηκε να βελτιώνεται – ήταν όμως προσωρινό.

Σιγά-σιγά η πανδημία των ανεμβολίαστων μετατρέπεται, με την τεράστια διασπορά του ιού στο 4^ο κύμα, σε πανδημία όλων. Και δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο. «Είμαστε σε χειρότερη κατάσταση από ό,τι πριν από έναν χρόνο» είπε στο τελευταίο εβδομαδιαίο του podcast ο κορυφαίος γερμανός επιδημιολόγος Κρίστιαν Ντρόστεν. «Αλλά αυτό οφείλεται και στο γεγονός ότι δεν περιοριστήκαμε. Δεν έχουν περιοριστεί σημαντικά οι επαφές τις τελευταίες εβδομάδες. Είχαμε μεγάλες ελευθερίες, στη βάση των χαμηλών ποσοστών θετικότητας. Ο μικρός αριθμός κρουσμάτων του καλοκαιριού οφειλόταν στο πρώτο κύμα των εμβολιασμών και ήταν αποτέλεσμα του ζεστού καιρού του καλοκαιριού, της εποχικότητας του ιού. Οι εμβολιασμένοι κυκλοφορούν ελεύθερα στην κοινωνία, αλλά μπορούν να μεταδίδουν την ασθένεια. Όλο και συχνότερα ακούω από ανθρώπους ότι επισκέφθηκαν μια συγκέντρωση αποκλειστικά εμβολιασμένων και έφυγαν με συμπτώματα από εκεί. Οπότε αποφασίζουν την επόμενη φορά προτού πάνε οπουδήποτε να κάνουν ένα τεστ από την τσέπη τους».

Ο Κρίστιαν Ντρόστεν. [Michael Sohn/POOL/AFP]

Αυτό που περιγράφει ο Ντρόστεν μου συμβαίνει τις τελευταίες 20 μέρες. Αν και τριπλά εμβολιασμένος, έχω κάνει τεστ στο φαρμακείο, στο ιδιωτικό διαγνωστικό κέντρο, τον ΕΟΔΥ και τον εργοδότη μου: τέσσερα την εβδομάδα. Κάποια από αυτά οφείλονται στο γεγονός ότι ένας συμμαθητής των παιδιών μου βρέθηκε θετικός. Αυτά που μου αφηγούνται κάθε βράδυ οι εκπρόσωποι της κυβέρνησης δεν έχουν την παραμικρή σχέση με τη δική μου Covid πραγματικότητα.Οι κυβερνήσεις διστάζουν

Σύμφωνα με τον Ντρόστεν, χωρίς περιορισμό των επαφών (λιγότερες μετακινήσεις για δουλειά, εκπαίδευση και κοινωνική ζωή, λιγότερες επαφές) το σύστημα υγείας της Γερμανίας, δηλαδή το πλουσιότερο σύστημα υγείας της Ευρώπης, δεν πρόκειται να αντέξει στην ορμή του 4^ου κύματος. Η γερμανική κυβέρνηση δεν θέλει να το ακούει αυτό, τουλάχιστον η νέα. Το βράδυ της Παρασκευής ο επόμενος υπουργός Οικονομικών της χώρας Κρίστιαν Λίντνερ είπε στο πρώτο κανάλι της γερμανικής τηλεόρασης ότι «δεν υπάρχουν επιστημονικές αποδείξεις για το ότι ο περιορισμός των επαφών και των μετακινήσεων οδηγεί σε μικρότερο ιικό φορτίο, νοσηλείες και επιβάρυνση των ΜΕΘ». Αμέσως ξεσηκώθηκε κατά του Λίντνερ θύελλα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με το χάσταγκ «Ακατάλληλος να κυβερνήσει». Σε λίγες ώρες ο επικεφαλής των Ελεύθερων Δημοκρατών αναγκάσθηκε να ανασκευάσει τη δήλωσή του.

Τα ίδια περίπου προσπαθεί να κάνει και η ελληνική κυβέρνηση, χωρίς να λέει δημόσια παρόμοιες ανοησίες. Θέλει να μειώσει τη φόρτιση του ΕΣΥ χωρίς να μειώσει την κοινωνική κινητικότητα, αλλά αυτό δεν γίνεται. «Το μόνο που ενδιαφέρει την κυβέρνηση τώρα είναι να αντέξει το σύστημα ώστε να μην οδηγηθεί σε ένα νέο λόκνταουν αλλά τα ενδιάμεσα μέτρα που παίρνει είναι μη πρόσφορα, γιατί δεν θέλει να πειράξει την οικονομική δραστηριότητα. Θα μπορούσε να κάνει κλιμακωτό ωράριο, να γυρίσει και πάλι την ιδιωτική οικονομία και το δημόσιο στην τηλεεργασία αλλά δεν το κάνει», είπε στο inside story ένας από τους ειδικούς που συμβουλεύουν την κυβέρνηση και δεν ήθελε να μιλήσει επώνυμα. «Τα μέτρα αυτά έχουν συζητηθεί, αλλά η κυβέρνηση διστάζει».

Σύμφωνα με πληροφορίες του inside story, σε ανώτατο κυβερνητικό επίπεδο συζητήθηκε να πληρώνουν οι ανεμβολίαστοι ένα μέρος των νοσηλείων τους, αφού προηγουμένως είχε συζητηθεί στις αρχές του φθινοπώρου και η μάλλον ακραία ιδέα να μην έχουν πρόσβαση στο ΕΣΥ (που απορρίφθηκε μετά πολλών επαίνων). Έπειτα υπάρχει το πρόβλημα των εμβολιασμένων: οι εμβολιασμένοι μεταδίδουν, άρα οι ελευθερίες τους, για τις οποίες μιλάει η κυβέρνηση, δεν μπορεί να είναι …απεριόριστες. Ο υπουργός Ανάπτυξης Άδωνις Γεωργιάδης έχει υποστηρίξει επανειλημμένα δημόσια ότι θα υπήρχε συνταγματικό πρόβλημα αν περιορίζονταν οι εμβολιασμένοι. «Το επιχείρημα δεν είναι σωστό: Μπορεί ένας εμβολιασμένος να επισκεφθεί έναν συγγενή του σήμερα στο εσωτερικό μιας κλειστής δομής; Η απάντηση είναι όχι. Δεν είναι αυτό περιορισμός της ελευθερίας του; Φυσικά και είναι. Το μόνο ερώτημα είναι αν αυτός ο περιορισμός του εμβολιασμένου είναι αναλογικός με το αγαθό που θέλει να προστατεύσει ο νομοθέτης με αυτόν», είπε στο inside story άλλο μέλος του υπουργικού συμβουλίου, που και αυτό ήθελε να παραμείνει ανώνυμο. Η γραμμή Γεωργιάδη είναι πάντως γραμμή της κυβέρνησης, καθώς επαναλαμβάνεται κάθε μέρα από τον κυβερνητικό εκπρόσωπο.

Οι κυβερνήσεις και η ΕΕ παγιδεύθηκαν σε μία ασάφεια που ουδέποτε άρθηκε από τις φαρμακευτικές εταιρείες που κατασκεύασαν το εμβόλιο: Πόσο καιρό διαρκεί η ανοσία; Συζητώντας τις τελευταίες ημέρες με μέλη της εθνικής επιτροπής εμβολιασμών, δέχθηκαν ότι οι παραδοχές για 92 και 93% αποτελεσματικότητα ήταν in vitro, δηλαδή στο εργαστήριο (πώς θα μπορούσε να συμβεί διαφορετικά) και όχι in vivo, δηλαδή έξω στην κοινωνία, όπου μεταλλάξεις και ασθενούντες ανεμβολίαστοι αλλάζουν διαρκώς τα δεδομένα. H δεύτερη παράμετρος είναι ότι η αύξηση των εμβολιασμών οδηγεί σε έναν όλο και μεγαλύτερο απόλυτο αριθμό εμβολιασμένων – έτσι ο αριθμός αυτών που τελικά νοσούν όλο και αυξάνεται. Και όσο η κυκλοφορία του ιού δεν ήταν αυξημένη, όπως το καλοκαίρι, νοσούσαν λίγοι εμβολιασμένοι. Αλλά με την αύξηση της κυκλοφορίας του ιού κολλάνε περισσότεροι και κατά συνέπεια περισσότεροι μπορεί να καταλήξουν στο νοσοκομείο – και κάποιοι από αυτούς στις ΜΕΘ.Η μία μετά την άλλη οι κυβερνήσεις ρίχνουν λευκή πετσέτα

Οι κυβερνήσεις, όχι μόνο της Ελλάδας και της Γερμανίας αλλά και της υπόλοιπης Ευρώπης, δυσκολεύονται να επικοινωνήσουν την πραγματικότητα του 4ου κύματος με τη γλώσσα της σχετικότητας, που διέπει την επιστήμη. Επιμένουν ότι δεν θέλουν το λόκνταουν, για το οποίο το μόνο ερώτημα δεν είναι αν κάποιος το θέλει, αλλά αν μπορούν να το αποτρέψουν. Μία ομάδα είκοσι επιστημόνων, από τους σημαντικότερους της κεντρικής Ευρώπης, βλέποντας ότι δυσκολεύονται να πάρουν αποφάσεις, πρότεινε στις κυβερνήσεις ένα σχέδιο που συνδυάζει γρηγορότερους εμβολιασμούς με την τρίτη δόση (ως τα μέσα Σεπτεμβρίου οι κυβερνήσεις ήταν διστακτικές να την γενικεύσουν επειδή δεν είχαν έγκριση από τον ΕΜΑ), επαναφορά της μαζικής διεξαγωγής τεστ σε εμβολιασμένους και ανεμβολίαστους, μαζί με την επανεισαγωγή μέτρων κοινωνικής αποστασιοποίησης – που έχουν καταργηθεί στην πράξη ή τηρούνται πλημμελώς. Οι ειδικοί προσθέτουν και ένα κερασάκι: ότι όλα αυτά δεν θα λειτουργήσουν, αν δεν γίνει ένα σύντομο και αποτελεσματικό λόκνταουν.

Το σχέδιο, που υπογράφει και ο πρόεδρος των γερμανών εντατικολόγων καθηγητής Κρίστιαν Καραγιαννίδης, αναφέρεται στην πραγματικότητα της πανδημίας επί μετάλλαξης Δ. Στη διάδοση της πανδημίας «δεν παίζουν ρόλο μόνο άτομα που δεν έχουν εμβολιασθεί αλλά και εμβολιασμένοι που ο εμβολιασμός τους βρίσκεται μήνες πίσω» – στους τελευταίους, η προστασία πέφτει στο 50 έως 70%. Οι επιστήμονες γράφουν πως εάν η Γερμανία εμβολιάζει το 7% του πληθυσμού της με την τρίτη δόση κάθε εβδομάδα, αυτό θα οδηγήσει σε έναν περιορισμό της πανδημίας μετά από έναν μήνα.

Η κυβέρνηση αναμένεται να αυστηροποιήσει τα μέτρα για τα καφενεία και τους κλειστούς χώρους. [Θανάσης Καλλιάρας/Eurokinissi]

Στην αρχή της εμβολιαστικής καμπάνιας υπολογιζόταν –και από τις κυβερνήσεις– ότι εάν εμβολιασθεί το 70% του πληθυσμού, ο ρυθμός αναπαραγωγής της νόσου πέφτει κάτω από 1 (R<1). Έτσι αυτό το ποσοστό χαρακτηρίσθηκε τείχος ανοσίας. Η μετάλλαξη Δ, που είναι πολύ πιο μεταδοτική, άλλαξε τα δεδομένα. Η αλλαγή αυτή έχει συνέπειες. Πρώτα για τους ανεμβολίαστους, που θα κολλήσουν όλοι. Αλλά η φυσική ανοσία (ανοσία της αγέλης) δεν είναι λύση, διότι «εξαφανίζει» πολύ αργά τον ιό, πολύ αργότερα από ό,τι θα τον εξαφάνιζε ο καθολικός εμβολιασμός. Ακόμα, ένα τεστ σε κάθε πολίτη μία φορά την εβδομάδα δεν είναι λύση, διότι το κόστος είναι πολύ υψηλό. Παρόλα αυτά, οι είκοσι ευρωπαίοι επιστήμονες συνιστούν αραίωση των πληθυσμών εργαζομένων και μαθητών/σπουδαστών σε κλειστούς χώρους (όχι ασφαλώς αυτό το χάλι που υπάρχει σήμερα στα ελληνικά πανεπιστήμια), όσο το δυνατόν μεγαλύτερη παραμονή έξω και δυνατότητα δραστηριοτήτων «μέσα» μόνο με πιστοποιητικά, αλλά και προετοιμασία των ασθενών με εξουσιοδότηση στην οποία θα αναφέρουν ρητά αν επιθυμούν να διασωληνωθούν στην περίπτωση που χρειασθεί. Στην πόλη του Βόλου, αποφάσισε σε μια τουλάχιστον περίπτωση ο εισαγγελέας για το αν μια ασθενής θα διασωληνωνόταν.

Στην Ελλάδα η επιτροπή εμπειρογνωμόνων που συμβουλεύει τον υπουργό παρά τω πρωθυπουργώ Άκη Σκέρτσο φαίνεται να έχει συμβουλεύσει την κυβέρνηση να πάρει κάποια μέτρα που θα αναγκάζουν ανεμβολίαστους ηλκιωμένους άνω των 65 να εμβολιασθούν. Στατιστικά στοιχεία από τη Δυτική Αττική για παράδειγμα έχουν δείξει ότι εκεί ο επιπολασμός της νόσου είναι εκτεταμένος, αλλά οι διασωληνώσεις λίγες, παρά το χαμηλό ποσοστό εμβολιασμού. Αντίθετα στη Θεσσαλία και τη Μακεδονία με υψηλότερα ποσοστά εμβολιασμού οι διασωληνώσεις και οι θάνατοι είναι περισσότεροι. Αυτό οδηγεί στο συμπέρασμα ότι τα μέτρα για τους ανεμβολίαστους πρέπει να στοχεύουν στις μεγαλύτερες ηλικίες. Έτσι η κυβέρνηση αναμένεται αυτή την εβδομάδα να ανακοινώσει ότι όσοι πάνω από 65 ετών θέλουν να πηγαίνουν στα καφενεία, τις ταβέρνες ή άλλους κλειστούς χώρους θα πρέπει να εμφανίζουν πιστοποιητικό εμβολιασμού ή πιστοποιητικό νόσησης. To πιστοποιητικό εμβολιασμού όμως θα ισχύει στους 65+ εφόσον έχουν ολοκληρώσει και την 3η δόση.

Τάσος ΤέλλογλουΣπούδασε νομικά κι από το 1986 εργάζεται σε εφημερίδες και κανάλια ως δημοσιογράφος. Εκπομπές-σταθμοί ήταν «Το μαύρο κουτί» (Mega), οι «Φάκελοι» (Mega), οι «Νέοι Φάκελοι» (ΣΚΑΪ), και οι «Ιστορίες» (ΣΚΑΪ). Τώρα παρουσιάζει την εκπομπή «Special Report» με τον Αντώνη Φουρλή (Ant1).

Πηγή: inside story

Τις μέρες αυτές κυκλοφορεί στο Φέισμπουκ ένα μιμίδιο, που το βλέπετε πιο κάτω:

— Πόσων ετών είσαι;

— Δεν ρωτάνε ηλικία σε μία κυρία

— Καλά. Γράψε μου λίγο σε ένα χαρτί τη λέξη «αβγά» και τη λέξη «τρένο» να δω κάτι.

Σημειώνω το κλισέ «να δω κάτι» που συνηθίζεται πολύ στα σόσιαλ, και που έχει αναφερθεί (αλλά μόνο σε σχόλιο) στο παλιότερο άρθρο μας για το κλισεδολόγιο του Φέισμπουκ, αλλά δεν θα σταθώ σε αυτό.

Όπως βλέπετε, στο μιμίδιο η ορθογραφία των λέξεων «αβγά» και «τρένο» θεωρείται δηλωτική της ηλικίας του γράφοντος. Υπονοείται δηλαδή ότι οι νεότεροι θα γράψουν «αβγά» και «τρένο» ενώ οι πιο ηλικιωμένοι «αυγά» και «τραίνο» -κι έτσι, η κυρία, που δεν θέλει να πει πόσων χρονών είναι, θα προδώσει τα χρόνια της γράφοντας «αυγά» και «τραίνο».

Φυσικά, το μιμίδιο είναι χιουμοριστικό -δεν έχει αξιώσεις επιστημονικής μελέτης. Ωστόσο, κάνει χιούμορ πατώντας πάνω σε κάτι που έχει μια βάση: αν κάποιος γράψει «τραίνο» είναι πιθανότερο να είναι πιο ηλικιωμένος από αυτόν που γράφει «τρένο». Πιθανότερο, αλλά όχι βέβαιο: εγώ, ας πούμε, γράφω «τρένο», κι αν με πείτε νέο θα σας κεράσω μπίρα (και όχι μπύρα).

Στο σημερινό άρθρο δεν θα ασχοληθώ με το δίλημμα «αυγό ή αβγό», παρά μόνο με το «τρένο ή τραίνο». Η επιλογή αυτή ίσως χαρακτηριστεί φυγομαχία, και μπορεί πράγματι να έχει στοιχεία φυγομαχίας, διότι κι άλλες φορές έχω υποσχεθεί να γράψω άρθρο για τον «πόλεμο των α*γών» χωρίς ως τώρα να έχω τηρήσει την υπόσχεση. Ωστόσο, αφενός το θέμα «αβγό ή αυγό» αξίζει πράγματι χωριστό άρθρο, αφού η αντιπαράθεση ξεκίνησε το μακρινό 1917 και υπάρχουν ενδιαφέροντα κείμενα της εποχής, και αφετέρου η περίπτωση δεν είναι ίδια με την «τρένο ή τραίνο», όπώς θα φανεί στη συνέχεια της συζήτησης.

Λοιπόν, τρένο ή τραίνο;

Παλιότερα, γράφαμε «τραίνο». Η επιλογή αυτή έγινε επειδή στα γαλλικά και τα αγγλικά, τις γλώσσες που ήξεραν οι περισσότεροι, η λέξη γράφεται train, και επειδή ξέραμε ότι η λέξη είναι δάνειο, χωρίς να ξέρουμε από ποια γλώσσα τη δανειστήκαμε, τη γράφαμε «τραίνο». Στην πραγματικότητα, βέβαια, τη λέξη τη δανειστήκαμε στα ελληνικά από το ιταλ. treno (που προέρχεται από το γαλλ. train) οπότε ακόμα και η άμεση ετυμολογική προέλευση θα υπέβαλλε τη γραφή «τρένο».

Το ίδιο -αι- το έβρισκε κανείς και σε άλλες ελληνικές λέξεις γαλλικής προέλευσης, π.χ. *εκλαίρ, *μαιτρ, παγωτό *παρφαί, *πορτραίτο. Βάζω αστερίσκο για να φανεί ότι η σημερινή ορθογραφία των λέξεων αυτών είναι διαφορετική, με ε αντί αι.

Οι παλιότεροι θα θυμούνται επίσης ότι την ίδια εποχή συνηθιζόταν να χρησιμοποιούνται στις δάνειες λέξεις το η και το ω όταν η αντίστοιχη ξένη λέξη είχε μακρό φωνήεν, για παράδειγμα γράφαμε «σωφέρ» επειδή η γαλλική λέξη γραφόταν chauffeur ή σπήκερ για το speaker. Φυσικά στα ελληνικά τα αντίστοιχα φωνήεντα ήταν βραχέα, αλλά αυτό δεν το σκεφτόμασταν, όπως δεν σκεφτόμασταν ότι στον chauffeur και το δεύτερο φωνήεν είναι μακρό (*σωφαίρ;)

Στα έντυπα της εποχής υπήρχε αρκετή πολυτυπία ως προς την ορθογραφία των δάνειων λέξεων, ιδίως εκεί όπου υπήρχαν και διπλά σύμφωνα (π.χ. μπασκετμπωλίστας αλλά και μπασκετμπωλλίστας)

Δεν θυμάμαι αν η ορθογραφία της λέξης ειδικά της λέξης «τραίνο/τρένο» είχε απασχολήσει τους μελετητές της γλώσσας ή τους ακαδημαϊκούς. Πάντως, τις δεκαετίες του 1950 και του 1960 γίνονταν αρκετές συζητήσεις για την ορθογραφία άλλων ξένων δανείων -θα γράψουμε «σοννέτο» επειδή στα γαλλικά είναι sonnet ή σονέττο επειδή στα ιταλικά είναι sonetto; Ή μήπως σονέτο, αφού στα ενετικά είναι soneto; Από πού πήραμε τη λέξη άραγε;

Κι αν μία λέξη σε -έτο την πήραμε από τα ενετικά και μιαν άλλη από τα ιταλικά, θα έπρεπε στα ελληνικά να έχουμε διαφορετική γραφή; Να γράφουμε, ας πούμε, σονέτο αλλά κλαρινέττο;

Επειδή μας φάνηκε, και σωστά, παράλογο να πρέπει να γνωρίζουμε την ορθογραφία πεντέξι ξένων γλωσσών για να μπορούμε να γράψουμε τη δική μας, όταν έγινε η γλωσσική μεταρρύθμιση του 1976 αποφασίστηκε, πολύ σωστά κατά τη γνώμη μου, οι λέξεις που αποτελούν ξένα δάνεια να γράφονται με τον απλούστερο δυνατό τρόπο.

Οι ορθογραφικές αλλαγές, ακόμα κι αν είναι εύλογες, δεν εφαρμόζονται αμέσως. Η αλλαγή παγιώνεται με βραδύ ρυθμό, κυρίως όσο οι νεότερες γενιές διδάσκονται τη νέα ορθογραφία. Κάποιος που έχει διδαχτεί την παλιά ορθογραφία, συνηθίζει να τη διατηρεί, ιδίως αν δεν του επισημανθεί ότι η ορθογραφία έχει αλλάξει, όταν γράφει κυρίως για προσωπική του χρήση και σε ιδιωτικές επικοινωνίες.

Οι εκπαιδευτικοί άρχισαν αμέσως να χρησιμοποιούν τη νέα ορθογραφία -όχι όμως οι υπόλοιποι, πολλοί από τους οποίους δεν συνειδητοποίησαν την αλλαγή παρά αρκετά χρόνια αργότερα, ας πούμε βλέποντας τα σχολικά βιβλία των παιδιών ή των εγγονιών τους· θυμάμαι κάμποσες αγανακτισμένες επιστολές σε εφημερίδες για γραφές όπως «τρένο» (και «αβγό», που όπως είπαμε είναι άλλη περίπτωση), μαζί με ιερεμιάδες για την παρακμή της γλώσσας. Στο σώμα της Μακεδονίας που υπάρχει στην ΕΒΕ για την περίοδο 1977 έως 1981 βρίσκουμε πολύ περισσότερα «τραίνα» από «τρένα».

Μαζί με την απόφαση για απλογράφηση των ξένων λέξεων, στη μεταρρύθμιση του 1976 θεσπίστηκε και μια άλλη ορθογραφική αλλαγή: η υποτακτική έπαψε να δηλώνεται με ήτα και υπογεγραμμένη ή με σκέτο η (να παίξη, αν δώση, όταν έρθη) και από τότε γράφεται με -ει: να παίξει, αν δώσει, όταν έρθει.

Δεν μπορώ να το απόδείξω, ισχυρίζομαι όμως, ότι αυτή η ορθογραφική αλλαγή επικράτησε πιο γρήγορα από ό,τι η απλογράφηση των ξένων λέξεων. Ίσως επειδή ήδη πριν από την επίσημη θεσμοθέτησή της, πολλοί έγραφαν ήδη με -ει την υποτακτική, και σε βιβλία και σε εφημερίδες, και μάλιστα επί δεκαετίες.

Πάντως και η απλογράφηση των δάνειων λέξεων ύστερα από 10-20 χρόνια είχε εδραιωθεί. Σήμερα έχουν περάσει 45 χρόνια από τότε, και στις συντριπτικά περισσότερες περιπτώσεις η απλούστερη γραφή επικρατεί σαφώς. Αποτελούν εξαίρεση ορισμένα σκληρά καρύδια, όπου η παλιότερη ορθογραφία εξακολουθεί να αντιστέκεται, για διάφορους λόγους, από τους οποίους ο βασικότερος είναι η συνήθεια. Ένα από τα σκληρά καρύδια είναι και η γραφή *τραίνο. (Μια άλλη χαρακτηριστική περίπτωση, ακόμα πιο ανθεκτική, είναι η μπύρα, όπου μάλιστα το «υ» δεν μπορεί να οφείλεται σε επιρροή από κάποια ξένη γλώσσα).

Ειδικά στην περίπτωση του τρένου, ένας παράγοντας που συνέβαλε στο να διατηρηθεί στη ζωή η παλιότερη ορθογραφία είναι η ονομασία ΤΡΑΙΝΟΣΕ που επιλέχτηκε, μετά την ιδιωτικοποίηση του ΟΣΕ, για τον φορέα παροχής σιδηροδρομικών υπηρεσιών -κάτι που έγινε το 2005. Δεν συμφωνώ με την επιλογή αυτή, που ίσως έγινε για να υπάρχει αντιστοιχία της μεταγραφής Trainose με την αγγλική και γαλλική λέξη train. Το ειρωνικό είναι ότι μετά το 2017 η ΤΡΑΙΝΟΣΕ αγοράστηκε από τους Ιταλούς και έχει ως ιδιοκτήτη την Trenitalia!

Σε αντίθεση με τη λέξη αβγό/αυγό, που άλλα λεξικά τη γράφουν με αβ και άλλα με αυ (είπαμε, κάποτε θ’αξιωθώ να γράψω το άρθρο), στο τρένο όλα τα λεξικά ομοθυμαδόν συμμορφώνονται με τη νεότερη γραφή και γράφουν «τρένο». Νομίζω ακόμα ότι στις νεότερες γενιές η επιρροή της γραφής αυτής, τρένο, είναι σαφής, έως συντριπτική -οπότε έχει κάποια βάση το μιμίδιο που είδαμε ως προς τα τρένα αν και ίσως όχι ως προς τα αβγά/αυγά.

Εκτός από το τρένο, στη γλώσσα μας έχουμε και μια ακόμα λέξη της ίδιας ρίζας, το ρήμα «τρενάρω» (καθυστερώ, παρατείνω κάτι) και το σχετικό ουσιαστικό, τρενάρισμα. Αυτά δεν προέρχονται από το τρένο ή από το train, αλλά από το ρήμα trainer, που σημαίνει τραβάω προς τα πίσω, αναβάλλω. Κι αυτά γράφονται πλέον με ε, και μάλιστα νομίζω ότι η γραφή «*τραινάρω» είναι σχετικά σπανιότερη από την «*τραίνο».

Ο ορθογράφος του Word δέχεται και τις δύο γραφές, τρένο και τραίνο, όπως και τραινάρω/τρενάρω. Περιέργως, κοκκινίζει το τραινάρισμα ενώ δέχεται το τρενάρισμα.

Εσείς; Πώς το γράφετε; Τρένο ή τραίνο; Απαντήστε παρακαλώ, χωρίς να…. κρύβετε τα χρόνια σας!

Πηγή: sarantakosWordpress.com