Στα όρια της τρέλας;

Ένα ακόμη παλιό βιβλίο από την τακτοποίηση της βιβλιοθηκης μου.

Ο Μεγαλοφυής του Καισάρος Λομπρόζο — ένα χαρακτηριστικό έργο της παλιάς εγκληματολογικής και ψυχολογικής σκέψης.

Ο Λομπρόζο επιχειρεί να απαντήσει σε ένα τολμηρό ερώτημα για την εποχή του:
είναι η μεγαλοφυΐα μια μορφή “παθολογίας”;

Ξεπερασμένο σήμερα αλλά χρήσιμο γιατί βλέπεις τι πίστευαν εκατό χρόνια πριν …

Στα όρια του φωτός και της ρωγμής

Υπάρχουν άνθρωποι που δεν αντέχουν την ησυχία της βεβαιότητας.
Όχι γιατί τους λείπει η λογική, αλλά γιατί τους περισσεύει η ανησυχία.

Κάποτε ειπώθηκε πως η μεγαλοφυΐα ακροβατεί στα όρια της τρέλας.
Ίσως γιατί όποιος βλέπει λίγο πιο πέρα,
αναγκάζεται να ζήσει για καιρό μόνος του εκεί.

Δεν είναι εύκολο να κουβαλάς μια σκέψη που οι άλλοι δεν έχουν ακόμη σκεφτεί.
Ούτε να επιμένεις σε μια διαδρομή που δεν έχει χαραχτεί.

Κι όμως, εκεί — ανάμεσα στο φως και στη ρωγμή —
γεννιέται ό,τι αξίζει να μείνει!

Διάβασμα..

Σήμερα, ἐποχὴ πρωτοφανοῦς πληθωρισμοῦ, οἱ τίτλοι ποὺ ἐκδίδονται κάθε χρονιὰ στὴν Ἑλλάδα εἶναι περὶ τοὺς 10.000. Καὶ τὸ βιβλίο γιὰ τοὺς ἐραστές του μοιάζει νὰ ἔχει γίνει βραχνάς.

«Τί νὰ πρωτοδιαβάσεις;» ρωτοῦσε ὁ Ἄγγελος Τερζάκης σὲ ἐπιφυλλίδα του τὸ μακρινὸ 1972 γιὰ τὴν πλημμυρίδα τῶν νεοεκδιδόμενων.

«Καὶ μόνο γιὰ νὰ κόβεις τὰ φύλλα τους δὲν φτάνει ἡ μισὴ μέρα. Ἂς ὑποθέσουμε πὼς τὴν ἄλλη μισὴ τὴν ἀφιερώνω στὸ διάβασμα. Καὶ τὴ νύχτα. Πάλι δὲν θὰ προφταίνω. Ἐγὼ σοῦ λέω πὼς δὲν κάνω καμμιὰν ἄλλη δουλειά… Ὑπόθεσε πὼς γίνομαι ἀναγνωστικὴ μηχανή. Τί θὰ πετύχω; Ἡ ἀντίληψή μου θὰ στομώσει, θ’ ἀποβλακωθῶ, δὲν θὰ καταλαβαίνω τί διαβάζω, δὲν θ’ ἀφομοιώνω τὸ παραμικρὸ καὶ θὰ εἶμαι πιὰ ἀνίκανος νὰ κρίνω. Τότε πρὸς τί τὸ διάβασμα;»

Ό,τι βλέπουμε, μας βλέπει…

Οτιδήποτε βλέπουμε μας βλέπει,

 οτιδήποτε ακουμπάμε μας ακουμπάει ,

το αλλάζουμε και μας αλλάζει,

 για πάντα ,

Ζούμε συνήθως με την ψευδαίσθηση πως στεκόμαστε απέναντι από τον κόσμο σαν παρατηρητές, σαν να είναι όλα γύρω μας αντικείμενα ουδέτερα, ακίνητα, διαθέσιμα μόνο για τη δική μας χρήση και κατανόηση. Κοιτάζουμε ένα τοπίο, ένα πρόσωπο, ένα παλιό σπίτι, ένα δέντρο, ένα βιβλίο, και πιστεύουμε ότι η σχέση εξαντλείται στο βλέμμα μας προς αυτά. Κι όμως, δεν είναι έτσι. Ο κόσμος δεν μένει αμέτοχος. Ό,τι βλέπουμε, με κάποιον μυστικό τρόπο, μας βλέπει κι αυτό και μας επηρεάζει.

Ένα βουνό δεν είναι μόνο μια μάζα γης που υψώνεται απέναντί μας. Είναι μια παρουσία που ακουμπά στην ψυχή μας.. Η θάλασσα δεν είναι απλώς νερό που απλώνεται ως τον ορίζοντα. Είναι ένας καθρέφτης που αποκαλύπτει το μέγεθος ή τη μικρότητα της ψυχής μας. Ένα πρόσωπο που αγαπήσαμε δεν το αγγίξαμε μόνο εμείς· μας άγγιξε και εκείνο, αφήνοντας επάνω μας ίχνη που ούτε ο χρόνος ούτε η λήθη κατορθώνουν να σβήσουν εντελώς.

Η σχέση μας με τον κόσμο είναι αμφίδρομη. Οτιδήποτε ακουμπάμε, μας ακουμπάει. Δεν υπάρχει επαφή χωρίς ανταπόδοση. Αγγίζεις το χώμα και σου μεταδίδει κάτι. Πιάνεις ένα παλιό αντικείμενο και νιώθεις να περνά από μέσα σου κάτι από τις ζωές που το κράτησαν πριν από εσένα. Συναντάς έναν άνθρωπο και, είτε το καταλάβεις είτε όχι, φεύγεις από τη συνάντηση λίγο διαφορετικός απ’ ό,τι ήσουν πριν. Καμιά εμπειρία δεν είναι χωρίς συνέπειες. Καμιά επαφή δεν περνά χωρίς να αφήσει το αποτύπωμα της..

Γι’ αυτό και κάθε μας πέρασμα από τη ζωή είναι πράξη αμοιβαίας μεταμόρφωσης. Αλλάζουμε τα πράγματα και αυτά μας αλλάζουν. Καλλιεργούμε ένα χωράφι και εκείνο καλλιεργεί μέσα μας υπομονή. Χτίζουμε ένα σπίτι και το σπίτι, σιγά-σιγά, χτίζει τις συνήθειες και τις μνήμες μας. Μεγαλώνουμε ένα παιδί και, χωρίς να το καταλαβαίνουμε, εκείνο μεγαλώνει μαζί και τον δικό μας εσωτερικό άνθρωπο. Ακόμη και οι πληγές που νομίζουμε πως αφήσαμε πίσω, συνεχίζουν να μας πλάθουν, όπως κι εμείς πλάσαμε με τις πράξεις μας τον κόσμο που τις γέννησε.

Τίποτε, λοιπόν, δεν χάνεται πραγματικά. Κάθε βλέμμα, κάθε άγγιγμα, κάθε συνάντηση αφήνει ένα αποτύπωμα. Μπορεί να είναι ανεπαίσθητο σαν σκιά που περνά, μπορεί όμως να είναι και ανεξίτηλο σαν χάραγμα πάνω σε πέτρα. Και αυτό το αποτύπωμα δεν αφορά μόνο το παρόν· μας συνοδεύει στο μέλλον. Το κουβαλούμε μέσα μας, συχνά χωρίς να το γνωρίζουμε. Έτσι η ζωή δεν είναι μια σειρά από ουδέτερα γεγονότα, αλλά μια αλυσίδα αμοιβαίων επιδράσεων που μας διαμορφώνουν ασταμάτητα.

Ίσως γι’ αυτό χρειάζεται περισσότερη προσοχή στον τρόπο που κοιτάζουμε, που αγγίζουμε, που πλησιάζουμε τον κόσμο. Τίποτε δεν είναι απλό, γιατί τίποτε δεν μένει χωρίς απάντηση. Ο κόσμος δεν είναι σκηνικό· είναι συνομιλητής. Και εμείς δεν είμαστε απλώς περαστικοί· είμαστε μέρος μιας βαθιάς ανταλλαγής, μιας σχέσης που γράφεται αδιάκοπα και από τις δύο πλευρές.

Ό,τι βλέπουμε, μας βλέπει. Ό,τι ακουμπάμε, μας ακουμπάει. Το αλλάζουμε και μας αλλάζει. Και αυτή είναι ίσως η πιο μεγάλη, η πιο καθαρή αλήθεια της ζωής: πως τίποτε δεν αγγίζουμε χωρίς να μας αγγίξει για πάντα.