ΟΡΕΙΝΟΣ

Ξεφυλλίζοντας τη «Στρατηγική των Γαλάζιων Ωκεανών», θυμήθηκα πόσο εύκολα παγιδευόμαστε σε μάχες που δεν αξίζει να δοθούν. Αγορές κορεσμένες, ακραίοι ανταγωνισμοί, μικρές νίκες που κοστίζουν πανάκριβα.

Οι συγγραφείς λένε κάτι απλό αλλά δύσκολο:

μην προσπαθείς να κερδίσεις τον ανταγωνισμό — ξεπέρασέ τον, όπως έκαναν οι Γερμανοί με τη γραμμή Μαζινό.

Τι σημαίνει αυτό;

Ψάξε τον χώρο που δεν έχει ακόμη ανακαλυφθεί.

Το πεδίο που δεν έχει κορεστεί.

Το «αμπελοτόπι» που δεν το έχουν πατήσει πολλοί.

Στη ζωή και στη δουλειά, οι περισσότεροι μαθαίνουμε να ανταγωνιζόμαστε. Λίγοι μαθαίνουν να δημιουργούν χώρο, να ανοίγουν νέες αγορές.

Κι όμως, εκεί βρίσκεται η διαφορά:

όχι στο πόσο καλά παίζεις το παιχνίδι,

αλλά στο αν έχεις το θάρρος να αλλάξεις το ίδιο το παιχνίδι.

Γιατί, στο τέλος,

οι μεγάλες διαδρομές χαράσσονται εκεί που πριν δεν υπήρχε δρόμος.

Το βιβλίο τα κεκρυμμένα από καταβολής που ανέφερα σε προηγούμενη ανάρτηση ήταν η αφορμή να ψάξω λίγο και διαπίστωσα ο Ρενέ Ζιράρ ήταν ένας προφήτης στοχαστής που οι θεωρίες του εξηγούν την σημερινή ζούγκλα των λεγόμενων μέσων κοινωνική δικτύωσης .

Αν ο Ρενέ Ζιράρ ζούσε για να δει την έκρηξη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, πιθανότατα θα αναγνώριζε σε αυτά την απόλυτη δικαίωση των θεωριών του. Για τον Γάλλο στοχαστή, ο άνθρωπος δεν είναι ένα αυτόνομο ον με σταθερές επιθυμίες, αλλά ένας «μιμητικός καθρέφτης». Τα social media, στην ουσία τους, δεν είναι εργαλεία επικοινωνίας, αλλά εργαλεία ενίσχυσης της μιμητικής επιθυμίας.

Ο Influencer ως το «Μοντέλο» του Φθόνου

Στην καρδιά της ζιραρδικής ανάλυσης βρίσκεται η ιδέα ότι επιθυμούμε αυτό που έχουν οι άλλοι, όχι για την αξία του αντικειμένου, αλλά για να αποκτήσουμε το «Είναι» του άλλου.

Τα social media καταργούν τις αποστάσεις. Στο παρελθόν, ο θαυμασμός για ένα πρότυπο ήταν από μακριά (Εξωτερική Μεσολαβηση). Σήμερα, ο Influencer ή ο επιτυχημένος γνωστός μας στο Instagram είναι «δίπλα» μας. Αυτή η εγγύτητα μετατρέπει τον θαυμασμό σε μιμητική αντιπαλότητα. Ο άλλος γίνεται ταυτόχρονα το μοντέλο μας και το εμπόδιό μας. Όσο περισσότερο προσπαθούμε να του μοιάσουμε, τόσο περισσότερο τον φθονούμε, οδηγούμενοι σε μια διαρκή υπαρξιακή ανησυχία.

Ο Αλγόριθμος της Οργής

Οι αλγόριθμοι των πλατφορμών λειτουργούν ως «μιμητικές μηχανές». Προωθούν ό,τι προκαλεί τη μεγαλύτερη αντίδραση, και τίποτα δεν είναι πιο μεταδοτικό από την οργή. Όταν βλέπουμε μια ομάδα ανθρώπων να επιτίθεται σε κάποιον, η μιμητική μας φύση μάς ωθεί να ενταχθούμε στο «πλήθος».

Αυτό που ο Ζιράρ ονόμαζε «Μιμητική Κρίση» —μια κατάσταση όπου οι διαφορές χάνονται και όλοι γίνονται βίαια αντίγραφα των άλλων— συμβαίνει καθημερινά στο Twitter ή στο Facebook. Οι χρήστες, χωρισμένοι σε στρατόπεδα, νομίζουν ότι μάχονται για διαφορετικές αξίες, ενώ στην πραγματικότητα χρησιμοποιούν τις ίδιες μεθόδους επιθετικότητας, γινόμενοι «μιμητικά δίδυμα».

Το Ψηφιακό Λιντσάρισμα και η Κάθαρση

Όταν η ένταση στο δίκτυο κορυφωθεί, το σύστημα αναζητά εκτόνωση. Εδώ ενεργοποιείται ο Μηχανισμός του Αποδιοπομπαίου Τράγου. Η «κουλτούρα της ακύρωσης» είναι η σύγχρονη εκδοχή του αρχαίου τελετουργικού λιντσαρίσματος. Η στοχοποίηση ενός ατόμου επιτρέπει στην κοινότητα να ενωθεί ξανά μέσω ενός κοινού μίσους. Για λίγο, η οργή δίνει τη θέση της σε μια ψευδαίσθηση δικαιοσύνης και ενότητας. Όμως, όπως τόνιζε ο Ζιράρ, αυτή η ειρήνη είναι προσωρινή και απατηλή, διότι βασίζεται στη θυσία ενός θύματος και όχι στην επίλυση της πραγματικής αιτίας της βίας.

Η σκέψη του Ζιράρ μάς προσφέρει μια προειδοποίηση: τα social media έχουν μετατρέψει τον κόσμο σε μια παγκόσμια αρένα όπου ο «μηχανισμός του αποδιοπομπαίου τράγου» λειτουργεί με την ταχύτητα του φωτός. Η μόνη διέξοδος είναι η συνειδητή απόσταση από τη μιμητική ορμή του πλήθους και η αναγνώριση ότι η «αλήθεια» σπάνια βρίσκεται στη φωνή των πολλών που ζητούν τη θυσία του ενός.

*Ρενέ Ζιράρ