ΟΡΕΙΝΟΣ

Αυτόν τον καιρό έχω μπλέξει με την τακτοποίηση της βιβλιοθήκης μου, που — όπως φαίνεται — θα με ταλαιπωρήσει για αρκετό καιρό ακόμη…

Έχει όμως και τις ευχάριστες στιγμές της. Ιδίως όταν πέφτεις πάνω σε βιβλία που έχεις διαβάσει στο παρελθόν και, στο αντίκρισμά τους, κάτι σε σπρώχνει να τα ξαναξεφυλλίσεις.

Αυτό το ξαναξεφύλλισμα μοιάζει με μια μνημονική τελετουργία, αλλά ταυτόχρονα και με μια ενδιαφέρουσα σύγκριση: της ανάγνωσης του τότε με την ανάγνωση του τώρα.

Το βιβλίο που μου τράβηξε το ενδιαφέρον ήταν ο «Μαύρος Κύκνος» του Nassim Taleb. Ένα βιβλίο που είχα διαβάσει σε μια άλλη φάση της ζωής μου — ίσως με λιγότερες εμπειρίες και περισσότερες βεβαιότητες.

Και όμως…

τίποτα δεν είναι πιο επίκαιρο από ένα βιβλίο που μιλά για το απρόβλεπτο.

Σε έναν κόσμο που μέσα σε λίγες μέρες μπορεί να μετακινηθεί από μια εύθραυστη ισορροπία σε μια νέα ένταση — με πολεμικά σύννεφα να πυκνώνουν, συγκρούσεις να αναζωπυρώνονται και γεωπολιτικές βεβαιότητες να καταρρέουν — συνειδητοποιείς πόσο λίγο ελέγχουμε πραγματικά την πορεία των πραγμάτων.

Ο Taleb μας θυμίζει κάτι απλό, αλλά σχεδόν ενοχλητικό:τα σημαντικότερα γεγονότα της ζωής μας δεν τα είχαμε προβλέψει.

Ένας άνθρωπος που συναντήσαμε τυχαία. Μια απόφαση της στιγμής. Μια κρίση που ανέτρεψε τα δεδομένα.

Ή ακόμη και μια «μακρινή» σύγκρουση, που ξαφνικά επηρεάζει την οικονομία, την ενέργεια, την καθημερινότητά μας.

Και μετά…έρχεται ο νους να τακτοποιήσει το χάος, να βάλει τάξη, να πει «ήταν γραφτό» λέμε και ησυχάζουμε..

Αλλά δεν ήταν. Ήταν ένας μικρός ή μεγάλος «Μαύρος Κύκνος».

Στον κόσμο της δουλειάς, των αγορών, της οικονομίας, αυτό σημαίνει ρίσκο.

Στο κόσμο της ζωής, σημαίνει ταπεινότητα.

Να ξέρεις ότι δεν ξέρεις. Έν οἶδα ὅτι οὐδὲν οἶδα του Σωκράτη

Να σχεδιάζεις, αλλά να μην επαναπαύεσαι. Να φυτεύεις — αλλά να αποδέχεσαι και τον καιρό του ξεριζώματος.

Κάπως έτσι, το παλιό αυτό βιβλίο δεν ήταν απλώς ένα εύρημα στο ράφι. Ήταν μια υπενθύμιση:

Ότι η ζωή δεν είναι ευθεία γραμμή. Είναι μια σειρά από απρόβλεπτα γεγονότα που, εκ των υστέρων, τα βαφτίζουμε «πορεία».

Η ζωή προχωρά πολλές φορές με γεγονότα που δεν ήταν στο σχέδιο.

Και έτσι γράφεται η αληθινή της ιστορία.

Σαν να βγήκες για λίγο έξω από τον χρόνο.

Σε ένα ταπεινό πετρόχτιστο εκκλησάκι, στις βόρειες υπώρειες της Παρνηθας το φως δεν έρχεται από έξω· γεννιέται μέσα, από τα κεριά. Μικρές φλογίτσες που τρεμοπαίζουν, σαν να παλεύουν με το σκοτάδι αλλά χωρίς αγωνία—σαν να το γνωρίζουν.

Στο βάθος, το βλέμμα του Χριστού σε ακολουθεί ήσυχα. Όχι αυστηρά· περισσότερο σαν να γνωρίζει ήδη.

Και τότε, η μορφή!

Περνά σαν σκιά, σχεδόν άυλη. Δεν είναι πρόσωπο, είναι το άλλο. Είναι ο άνθρωπος που μπήκε για λίγο, άναψε ένα κερί, είπε μέσα του κάτι που δεν θα ακουστεί ποτέ αλλά ελπίζει να εισακουστεί … και έφυγε. Η κίνησή του θολή, σαν να μην ανήκει πλήρως στον χώρο—ή σαν ο χρόνος εκεί μέσα να κυλά αλλιώς.

ΚΜ

• Ο κόσμος μας ταρακουνιέται. Όπου γης κι αν ζεις, είναι αδύνατο να μη νιώσεις την τεκτονική ανατάραξη. Αυτό που συνήθως καλείται «μεταβατική περίοδος». Αντιλαμβάνεσαι ότι ζεις σε ένα τέτοιο σκηνικό, αλλά είναι τόσο αβέβαιο και πολυπαραμετρικό, που ούτε ξέρεις ούτε μπορείς να φανταστείς πού πάει. Άστο… ο μουσικός σηκώνει τα χέρια. Άλλωστε, σε αυτές τις εποχές συχνά η τυχαιότητα καθορίζει το μέλλον.

Εμείς γκρινιάζουμε για τη βενζίνη και την ακρίβεια. Ο Κυρανάκης «υπονομεύει τη δημοκρατία των ταξιτζήδων», έτσι το είδε ο πρόεδρος Λυμπερόπουλος. Απεργούν οι δικαστικοί διερμηνείς. Ο Άδωνις τρώει κράκερς — μέγα ατόπημα. 600.000 Έλληνες θέλουν πρωθυπουργό την Κωνσταντοπούλου. Γης μαδιάμ στον ΣΥΡΙΖΑ. Η ΝΔ ανεβαίνει και ο Μητσοτάκης κοιτάει τον Δένδια με μισό μάτι. Ψάχνουμε πόσους συνέδρους έβγαλε ο Δούκας στα Πευκάκια και στη Λυκόβρυση. Δόξα τω Θεώ… ας κάνουμε ένα ευχέλαιο.

Γιατί, την ίδια ώρα, στον Λίβανο ένα εκατομμύριο άνθρωποι ζουν σε πρόχειρες σκηνές, υπό καταρρακτώδη βροχή. Οι μουλάδες απαγχονίζουν δεκαεννιάχρονα αγόρια που «ομολόγησαν» ότι είναι εχθροί του Θεού. 110 μαθήτριες σε φριχτό θάνατο από αμερικανικό βλήμα. Στο Ισραήλ κορέστηκε ο Σιδηρούς Θόλος και οι πρώτοι άμαχοι σκοτώθηκαν. Διέρρευσε ραδιενέργεια; Δεν θα το μάθουμε ποτέ. Οι ηθικοί φραγμοί του πολέμου πιάσαν πάτο. Το πιο άχρηστο επάγγελμα του κόσμου είναι πλέον οι διεθνολόγοι. Μοιάζουν με μελετητές του Ταλμούδ. Οι τρυφηλοί βασιλιάδες, σεΐχηδες και πρίγκιπες σε μεγάλη αμηχανία. Το πετρέλαιο στα ύψη, ανεβοκατεβαίνει σαν καρδιογράφημα, ανάλογα με την παράνοια του Τραμπ. Η υπόκωφη σιωπή της Κίνας. Οι Ρώσοι περικυκλώνουν τη Σλοβιάνσκ. Το Πακιστάν βομβαρδίζει την Καμπούλ. Στο Σουδάν τραγωδία. Η Ευρώπη; Ποια ακριβώς;

• Αυτό, και όχι μόνο, θα ήταν το σκηνικό αν έγραφε σήμερα — μεταξύ τραγωδίας και κωμωδίας — ο Τσέχωφ το αριστούργημά του, «Ο Βυσσινόκηπος». Το έγραψε όμως το 1903, λίγο πριν τον θάνατό του. Έπιασε κάτι από τον αχό της τότε μεταβατικής εποχής: την κατάρρευση του παλιού κόσμου και την άναρχη επιδρομή του νέου. Έτσι, η γαιοκτήμων Αντρέγεβνα πτώχευσε και ο κολλήγος Λοπάχιν αγόρασε κοψοχρονιά τον Βυσσινόκηπο για να τον κάνει πολυτελείς κατοικίες. Και ο υπηρέτης Φιρς θρηνούσε τα χαμένα βύσσινα και το υπέροχο γλυκό που χανόταν στη δίνη των εξελίξεων.

• Ευχαριστώ τη Yolanda Balaoura, αγαπημένη φίλη, που με κάλεσες. Ήσουν εξαιρετική στον δύσκολο ρόλο της παρακμασμένης φεουδαρχίνας Αντρέεβνα. Μπράβο. Στο ΚΘΒΕ, στο Βασιλικό Θέατρο στη Θεσσαλονίκη, η πρεμιέρα την Παρασκευή. Τρίωρη παράσταση. «Ο Βυσσινόκηπος». Μερικές φορές δεν έχει σημασία μόνο η παράσταση, αλλά και η στιγμή της. Τσέχωφ στον αιώνα των αιώνων. Να το δείτε. Έχει γίνει πολλή δουλειά βάθους. Δεν είμαι ειδικός να κρίνω την παράσταση· συγχαίρω όμως ανεπιφύλακτα τον μόχθο όλων των συντελεστών.

• Πήγα τσακ-μπαμ την Παρασκευή με αυτοκίνητο και το Σάββατο γύρισα. Στον γυρισμό έψαχνα τους άγνωστους σταθμούς για ραδιοφωνική παρέα. Έπεσα στον σταθμό του Βελόπουλου, με την «προεδράρα» να απαντά σε ακροατές για το πόσο καλή και τέλεια είναι η Ρωσία και πόσο ανόητος ο Μητσοτάκης. Μισή ώρα άντεξα — αυτό κι αν είναι βίτσιο. Πού ’σαι, Άντον Τσέχωφ…

• Απολαμβάνουμε στη χώρα μας πρωτοφανή πολιτιστική άνθηση: θέατρα, συναυλίες, εκθέσεις, διαλέξεις. Δεν προφταίνεις να τα παρακολουθήσεις. Ας χαρούμε και κάτι μέσα στη μιζέρια.

Πάνος Μπιτσαξής