Στο σύντομο αφήγημα του Τσέχωφ «Ένας αριθμός» η δεσποινίς Ιουλία αντιπροσωπεύει τον άβουλο ανθρώπινο τύπο• δεν τολμά να διεκδικήσει τα δικαιώματά της και συχνά πέφτει θύμα οικονομικής και κοινωνικής εκμετάλλευσης. O Τσέχωφ σκιαγραφεί με απλό και ευτράπελο τρόπο την παθητική ψυχολογία, η οποία χαρακτήριζε σε μεγάλο βαθμό τη γυναικεία συμπεριφορά τα παλαιότερα χρόνια.Tις προάλλες φώναξα στο γραφείο μου τη δεσποινίδα Ιουλία, τη δασκάλα των παιδιών. Έπρεπε να της δώσω το μισθό της.
– Κάθισε να κάνουμε το λογαριασμό, της είπα. Θα ‘χεις ανάγκη από χρήματα και συ ντρέπεσαι να ανοίξεις το στόμα σου… Λοιπόν… Συμφωνήσαμε για τριάντα ρούβλια το μήνα…
– Για σαράντα.
– Όχι, για τριάντα, το έχω σημειώσει. Εγώ πάντοτε τριάντα ρούβλια δίνω στις δασκάλες… Λοιπόν, έχεις δύο μήνες εδώ…
– Δύο μήνες και πέντε μέρες…
– Δύο μήνες ακριβώς… Το ‘χω σημειώσει… Λοιπόν, έχουμε εξήντα ρούβλια. Πρέπει να βγάλουμε εννιά Κυριακές… δε δουλεύετε τις Κυριακές. Πηγαίνετε περίπατο μετα παιδιά. Έπειτα έχουμε τρεις γιορτές…Η Ιουλία έγινε κατακόκκινη και άρχισε να τσαλακώνει νευρικά την άκρη του φουστανιού της, μα δεν είπε λέξη.
– Τρεις γιορτές… μας κάνουν δώδεκα ρούβλια το μήνα… Ο Κόλιας ήταν άρρωστος τέσσερις μέρες και δεν του έκανες μάθημα… Μονάχα με τη Βαρβάρα ασχολήθηκες… Τρεις μέρες είχες πονόδοντο και η γυναίκα μου σου είπε να αναπαυτείς μετά το φαγητό… Δώδεκα και εφτά δεκαεννιά. Αφαιρούμε, μας μένουν… Χμ! σαράντα ένα ρούβλια… Σωστά;Το αριστερό μάτι της Ιουλίας έγινε κατακκόκινο και νότισε. Άρχισε να τρέμει το σαγόνι της. Την έπιασε ένας νευρικός βήχας, έβαλε το μαντίλι στη μύτη της, μα δεν έβγαλε άχνα.
– Την παραμονή της πρωτοχρονιάς έσπασες ένα φλιτζάνι του τσαγιού με το πιατάκι του… Βγάζουμε δύο ρούβλια… Το φλιτζάνι κάνει ακριβότερα γιατί είναι οικογενειακό κειμήλιο, μα δεν πειράζει… Τόσο το χειρότερο! Προχωρούμε! Μια μέρα δεν πρόσεξες τον Κόλια, ανέβηκε ο μικρός στο δέντρο και έσκισε το σακάκι του… Βγάζουμε άλλα δέκα ρούβλια… Άλλη μια μέρα που δεν πρόσεχες, έκλεψε μια καμαριέρα τα μποτάκια της Βαρβάρας. Πρέπει να ‘χεις τα μάτια σου τέσσερα, γι’ αυτό σε πληρώνουμε… Λοιπόν, βγάζουμε άλλα πέντε ρούβλια. Στις δέκα του Γενάρη σε δάνεισα δέκα ρούβλια…
– Όχι, δεν έγινε τέτοιο πράμα. μουρμούρισε η Ιουλία.
– Το ‘χω σημειώσει!
– Καλά…
– Βγάζουμε είκοσι επτά ρούβλια, μας μένουν δεκατέσσερα.Τα μάτια της Ιουλίας γέμισαν δάκρυα. Κόμποι ιδρώτα γυάλιζαν πάνω στη μύτη της. Κακόμοιρο κορίτσι!
– Μα εγώ μια φορά μονάχα δανείστηκα χρήματα. Μονάχα τρία ρούβλια, από την κυρία, μουρμούρισε η Ιουλία και η φωνή της έτρεμε… Αυτά είναι όλα όλα που δανείστηκα.
– Μπα; Και γω δεν τα είχα σημειώσει αυτά. Λοιπόν, δεκατέσσερα έξω τρία, μας μένουν έντεκα. Πάρε τα χρήματά σου, αγαπητή μου! Τρία… τρία, τρία… ένα και ένα… Πάρ’ τα…
Και της έδωσα έντεκα ρούβλια. Τα πήρε με τρεμουλιαστά δάχτυλα και τα έβαλε στην τσέπη της.
– Ευχαριστώ, ψιθύρισε.
Πετάχτηκα ορθός και άρχισα να βηματίζω πέρα δώθε στο γραφείο. Με έπιασαν τα δαιμόνια μου.
– Και γιατί με ευχαριστείς;
– Για τα χρήματα.
– Μα, διάολε, εγώ σε έκλεψα, σε λήστεψα! Και μου λες κι ευχαριστώ;
– Οι άλλοι δε μου ‘διναν τίποτα!…
– Δε σου ‘διναν τίποτα. Φυσικά! Σου έκανα μια φάρσα για να σου γίνει σκληρό μάθημα. Πάρε τα ογδόντα σου ρούβλια! Τα είχα έτοιμα στο φάκελο! Μα γιατί δε φωνάζεις για το δίκιο σου; Γιατί στέκεσαι έτσι σαν χαζή; Μπορείς να ζήσεις σ’ αυτό τον κόσμο αν δεν πατήσεις λίγο πόδι, αν δε δείξεις τα δόντια σου; Γιατί είσαι άβουλη;Μουρμούρισε μερικά ευχαριστώ και βγήκε.
Ά. Τσέχωφ,Διηγήματα,
μτφρ. Κ. Σιμόπουλος, Θεμέλιο
Γέννηση !!!!
| Ο Φλωράκης στο Άγιο ΌροςΓράφει ο Γιώργος Σπηλιώτης, μαθηματικός |
| Είναι στ’ αλήθεια παράξενη και μυστήρια η ψυχή κάθε ανθρώπου. Μεγάλοι διανοούμενοι από τον Αριστοτέλη έως τον Σοπενχάουερ έχουν μιλήσει γι’ αυτήν την αντίφαση ανάμεσα στη λογική και στην πορεία του κάθε ανθρώπου. Ο Αριστοτέλης – ο πατέρας της λογικής – έλεγε ότι ο άνθρωπος συμβατικά θεωρείται λογικό ζώο. Ο Σοπενχάουερ έλεγε πως υπάρχει κάτι βαθύτερο μέσα σε κάθε άνθρωπο από τη λογική, η Βούληση. Ο Μακαρένκο ο μεγάλος και παραγκωνισμένος αυτός παιδαγωγός της Ρωσίας, επαναστάτης, ομολόγησε πως κάτι μυστήριο υπάρχει στη ψυχή κάθε ανθρώπου (που προφανώς ο διαλεκτικός υλισμός αδυνατούσε να εξηγήσει).Ας σταματήσουμε εδώ και ας δούμε ένα αντιφατικό ταξίδι… Το ταξίδι του Χαρίλαου Φλωράκη στο Άγιο Όρος καθώς και τα της κηδείας του.Γύρω στο 1995 μια τριμελής ομάδα που αποτελείται από το Χαρίλαο Φλωράκη, το συμμαθητή και φίλο του ηθοποιό Τίτο Βανδή καθώς και ένα νέο δημοσιογράφο, επισκέπτονται το Άγιο Όρος. Ο Χαρίλαος συνοδεύεται και από δύο άτομα της προσωπικής φρουράς. Ζητά επιτακτικά από τους συνοδούς αστυνομικούς ν’ αφήσουν τα όπλα τους στην Ουρανούπολη, πράγμα που έγινε.Όμως με το μπάσιμο στο Όρος άρχισαν να γίνονται μερικά ευτράπελα από θερμόαιμους-που πάντα υπάρχουν – πράγμα που αναγκάζει τους αστυνομικούς να δανεισθούν δύο όπλα από την Δάφνη. Αυτό είναι το καλαμπούρι μας καθώς και το ότι συνάντησε συναγωνιστές να είναι τώρα μοναχοί που μαζί του θυμήθηκαν τα παλιά!!!Στις Καρυές τον ξενάγησε ο λόγιος μοναχός π. Μωυσής που μου τόνισε με πόσο σεβασμό άκουγε την ενημέρωση που του έγινε. Μια μέρα φιλοξενήθηκε στο κελλί του π. Ιερόθεου του βιβλιοπώλη των Καρυών. Ήταν ημέρα νηστείας και έφαγε τα νηστίσιμα που του παρέθεσαν. Τα βρήκε πολύ νόστιμα και στην κουβέντα με τα καλογέρια της συνοδείας μίλησε με σεβασμό για το άβατο και τους νόμους του Αγίου Όρους που όφειλε να σεβαστεί η Ευρώπη. «Δεν έκανε όμως το Σταυρό του».Ιδού και το μυστήριο. Μ’ ένα τζιπ μόνος με τον οδηγό του, εξαφανίζεται προς άγνωστη κατεύθυνση. Κρύος ιδρώτας αρχίζει να λούζει τους αστυνομικούς. Τι έγινε ο Χαρίλαος …;Επιστρέφει μετά από αρκετές ώρες έχοντας αφήσει άναυδη τη συνοδεία του χωρίς να τους πει που πήγε. Είναι πολύ πιθανό μου ‘παν οι πατέρες στην Ιβήρων να επισκέφθηκε το Ρουμάνο Μοναχό που πρόσφατα απεβίωσε.Έχουμε και μια επίσκεψη στη Σιμωνόπετρα που με σεβασμό γράφει στο βιβλίο του προσκυνητή. Κάπως έτσι λοιπόν έγινε το ταξίδι αυτό. Φτάνοντας στην Ουρανούπολη κάνει τις ακόλουθες δηλώσεις:Βρε παιδιά, περίμενα να βρω μέσα στο Όρος γέρους μοναχούς και απεναντίας είδα νέα παιδιά, σπουδαγμένα…Τι ήταν λοιπόν η επίσκεψη αυτή; Μόνο τουριστική; Όχι όπως θα δείξουμε στο επόμενο.Αρχικά πρέπει να τονίσουμε ότι ο Χαρίλαος όπως και κάθε Έλληνας έχει την Ορθοδοξία από τα γεννοφάσκια του, από τη μάνα του. Πώς αλλιώς θα εξηγήσουμε ότι ζήτησε να ταφεί στον «Αϊ Λια» δύο μέτρα από το Αγ. Βήμα; Αλλά πάνω στο θέμα της κηδείας του θα επανέλθουμε αργότερα. Ας επιστρέψουμε στην αποχώρηση του Χαρίλαου από το Όρος όπου δήλωνε συγκλονισμένος.Πολλοί γνωστοί του τον ρωτούν ανάμεσα τους και η Μαρία Δαμανάκη: και εσύ Χαρίλαε στο Όρος; Απαντούσε ευθέως: «Μακάρι να ‘χα πάει νωρίτερα και ‘γω θα ‘μουν καλύτερα και ο τόπος»!!! «Ο νοών νοείτω». Και όχι μόνο αυτό. Είμαι σε θέση να σας διαβεβαιώσω ότι μετά απ’ αυτήν την επίσκεψη, στο γραφείο του στον Περισσό εξομολογήθηκε σε Ιερομόναχο του Αγ. Όρους (αφού απομακρύνθηκε το προσωπικό του γραφείου του).Να πούμε και αυτό. Στη σύζυγο του που έφυγε (πριν απ’ αυτόν) έκανε θρησκευτικό μνημόσυνο, όπως με διαβεβαίωσαν.Και τώρα φίλοι ας κάνουμε μια θεωρητική ανακεφαλαίωση της σχέσης εκκλησίας – αριστεράς στην Ελλάδα. Το ΚΚΕ, το πλέον ηρωικό αλλά και πλέον ηλίθιο κατά το σύντροφο ΜΑΟ κομμουνιστικό κόμμα της Ευρώπης, αντέγραψε στο θέμα της σχέσης Θεού -κομμουνιστή όλα τα τσιτάτα του Μαρξ και Λένιν. Η αθεΐα και ο διαλεκτικός υλισμός έγινε ο νέος Θεός. Βέβαια δεν είναι καθόλου τυχαίο που η αθεΐα έγινε λάβαρο για τον Μαρξ, Έγκελς και Λένιν.Η εκκλησία στην Ευρώπη με κύριο τον Παπισμό ήταν και είναι υπεύθυνη για πολλά εγκλήματα στην Ιστορία με τελευταίο πιο τρανό παράδειγμα την άνοδο του Χίτλερ και το διαμελισμό της Γιουγκοσλαβίας. Όμως το να γενικεύουμε τα πάντα και ειδικά για την Ορθοδοξία είναι και λάθος και στο κάτω κάτω αντιδιαλεκτικό. Ναι, η Ορθοδοξία αν και στο όνομα της έγιναν εγκλήματα και λάθη τα απεκύρηξε ως ξένο σώμα όσο το δυνατόν συντομότερα, και δεν άφησε να δηλητηριάσει το σώμα της.Όλοι μας γνωρίζουμε στελέχη του ΚΚΕ με αγώνες και εξορίες με έντονα όμως θρησκευτική αγωγή. Θυμάμαι ένα γνωστό μου ήρωα κομμουνιστή που χαρακτήρισε ανάγωγο κάποιον που μιλούσε ανόητα στη διάρκεια της Θ. λειτουργίας.Είναι προς τιμή της ηγεσίας του ΚΚΕ ότι στο νέο καταστατικό του κόμματος όπως τροποποιήθηκε το 1996 έχει απαλειφθεί ο όρος «αθεΐα».Όμως το ΚΚΕ με πολλές κόκκινες σημαίες, ελάχιστες Ελληνικές, θάβει κομμουνιστικά τον Χριστιανό Ορθόδοξο αρχηγό του παρά τη θέληση του ιδίου και των οικείων. Έχουμε λοιπόν το επαναλαμβανόμενο μοτίβο του Έλληνα κομμουνιστή αλλά και ταυτόχρονα ενός θρησκευόμενου που δεν μπορεί άμεσα να το ομολογήσει. Γνωρίζετε φίλοι ότι ο Μπελογιάννης απαίτησε στο χωριό του να χτιστεί εκκλησία για να ενώνει όλους τους εξόριστους Έλληνες; Υ. Γ. Ευχαριστώ του πατέρες του Όρους που μου έδωσαν τις πληροφορίες πάνω στις οποίες στηρίχτηκε το προηγούμενο κείμενο, ιδιαίτερα τον π. Μάξιμο, τον π. Πρόδρομο από την Ι. Μ. Ιβήρων, τον π. Κύριλλο και π. Μωυσή από τις Καρυές και σας βεβαιώ ότι αναμένονται νεότερες δημοσιεύσεις από πατέρες του Όρους πάνω στο θέμα αυτό. Πηγή: περιοδικό Ρεσάλτο, τ. 13 (Ιανουάριος 2007), σ. 16-17 |
Χ Φλωράκης
«Η δράση μου στο Δημοκρατικό Στρατό»Το απόσπασμα της έκθεσης Φλωράκη που αναφέρεται στα χρόνια του βουνού, έχει ως εξής:
«Το Νοέμβρη του 1946 βγήκα στο ΔΣΕ, ύστερα από εντολή του κόμματος. Την εντολή μού την έδωσε προσωπικά ο σ. Στέργιος Αναστασιάδης.
Συνδέθηκα με τον σ. Γούσια που και κείνος πήγαινε σαν επικεφαλής στη Ρούμελη. Για μένα καθορίστηκε να βγω ένοπλα από την Αθήνα στην Πάρνηθα. Στην Πάρνηθα θα συναντούσαμε μια ομάδα καταδιωκομένων και από κει θα συνεχίζαμε το δρόμο για τη Ρούμελη. Με τη βοήθεια της οργάνωσης της Αθήνας σχηματίσαμε μια ομάδα από 9 με επικεφαλής εμένα.
Η ομάδα στην Πάρνηθα δεν υπήρχε, επρόκειτο για κάτι καταδιωκόμενους αντάρτες του ΕΛΑΣ που ζούσαν παράνομα στην Αθήνα, που είχαν όπλα κρυμμένα στο καλύβι της Χασιάς και ετοιμάζονταν να βγουν έξω. Παρά το γεγονός αυτό αποφασίστηκε να βγούμε δίχως την ομάδα της Πάρνηθας, χωρίς να έχουμε καμία πληροφορία ακόμα για κατάσταση στην περιοχή κ.λπ. Στην ομάδα μας ήρθαν και 4 από τους καταδιωκόμενους, έτσι βγήκαμε 13 από την Αθήνα στην Πάρνηθα οπλισμένοι με πιστόλια, περνώντας από τα καλύβια της Χασιάς πήραμε και ατομικά ντουφέκια. Από την Πάρνηθα περάσαμε στον Κιθαιρώνα (…).Η πορεία μας προς τον Κιθαιρώνα δεν ήταν ομαλή (…). Αποτέλεσμα της κατάστασης αυτής ήταν να κοπούνε τρεις από την περιφέρεια της Αττικής, να πέσουν σε ενέδρα χωροφυλάκων και μάυδων και να σαστίσουν. Με τους υπόλοιπους επιχειρήσαμε 4 βραδιές συνέχεια να περάσουμε δίχως οδηγό από Κιθαιρώνα στον Ελικώνα.
Με την κακοκαιρία όμως που είχε ξεσπάσει (χιόνι και συνεχής ομίχλη) δεν τα καταφέραμε να περάσουμε και γυρίζαμε πάλι στον Κιθαιρώνα. Εν τω μεταξύ άρχισε σοβαρή εξάντληση από την πείνα, την αϋπνία (…)
Αρρωστοι από τις ταλαιπωρίες, είχαμε 10-12 μέρες. Ολοι τους βάλανε το ζήτημα ότι κάτω απ’ αυτές τις συνθήκες δεν μπορούν να προχωρήσουν (πρωτοστατούντος του Γαλανού). Ετσι αναγκαστήκαμε να γυρίσουμε στην Αθήνα και να φύγουμε με άλλο τρόπο, γυρίσαμε μέχρι την Κάζα, εκεί χωρίσαμε για να τραβήξουμε για την Αθήνα και να μπούμε μεμονωμένα (…).
Εγώ είχα πάθει ελαφριά κρυοπαγήματα. Υστερα από δυο μέρες συνήντησα τον σ. Κώστα Φαρμάκη και Στέργιο Αναστασιάδη και αποφασίστηκε να φύγω μέσω Θεσσαλίας. Ετσι έφυγα από τον Πειραιά – Βόλο – Σοφάδες και από τους Σοφάδες στο Θραψίμι όπου βρήκα Φρουραρχείο του Αρχηγείου Αγράφων, από κει κατέβηκα στη Ρούμελη όπου συνάντησα το σ. Γούσια. Για την υπόθεση αυτή εγώ βρίσκω ευθύνες στον εαυτό μου γιατί δεν αντιμετώπισα από την πρώτη μέρα της πορείας την κατάσταση αποφασιστικά ενάντια στους βραδυπορούντες, ακόμα λάθος βρίσκω και το γεγονός ότι δεν είπα τη γνώμη μου στο κόμμα όταν διαπιστώθηκε ότι δεν υπάρχει ομάδα στην Πάρνηθα και καμιά απολύτως πληροφορία δεν υπήρχε. Μέχρι τον Μάρτη 1946 ήμουνα στη Ρούμελη, δούλεψα στην αρχή με τον σ. Διαμαντή στις διεισδύσεις Παρνασσού και Λοκρίδας. Αργότερα στη Δυτική Στερεά σαν διοικητής του αρχηγείου, πήρα μέρος στις επιχειρήσεις Ρούμελης, στη διείσδυση και ελιγμό Βάλτου – Τζουμέρκα για τη μεταφορά του Γ.Α. από Ρούμελη – Μακεδονία. Από τον Απρίλη του 1948 μέχρι το πέρασμά μου στην Αλβανία ήμουνα διοικητής της 1ης Μεραρχίας. Με την πρώτη ονομασία των αξιωματικών του ΔΣΕ Δεκέμβρης του 1947, ονομάστηκα αντισυνταγματάρχης, τον Απρίλη του 1948 Συνταγματάρχης και τον Σεπτέμβρη του 1949 υποστράτηγος. Μου δόθηκε μετάλλιο στρατιωτικής αξίας Β’, τραυματίστηκα ελαφρά στο κεφάλι και χέρι στις επιχειρήσεις Νότιας Ηπείρου στο Ξεροβούνι το 1948. Από την Αλβανία πήγα στην Τασκέντ και τον Οκτώβρη του 1950 βρίσκομαι σε σχολή».
|
Η αναχώρηση για το βουνό. Από δεξιά: Ρόζα Ιμβριώτη, Γιώργης Λαμπρινός και Βασίλης Ρώτας στα Δερβενοχώρια (Αρχείο ΚΚΕ)
|
Πάρνηθα 1986
Θέατρο αδελφών 1986
ΣΟΦΤ
ΣΟΦΤ
ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΟΙΚΙΣΤΩΝ & ΦΙΛΩΝ.
ΤΣΙΓΚΟΥΡΑΤΊΟΥ ΣΚΟΎΡΤΩΝ
ΔΕΡΒΕΝΟΧΏΡΙΑ Ν ΒΟΙΩΤΊΑΣ
ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ
1 Φεβρουαρίου 2017
Σας γνωρίζουμε πως την Κυριακή 19 Φεβρβρουαρίου 2017 και ώρα 12 θα διενεργηθεί η ετήσια γενική συνέλευση των μελών του Συλλόγου στην καφετέρια – πιτσαρία Γαρδένια στα Σκούρτα ( πλατεία Σκουρτανιώτη ) .
Τα θέματα της γενικής συνέλευσης είναι τα εξής:
•Εγκριση πεπραγμένων.
•Υποβολή απολογισμού οικονομικής διαχείρισης 2016
•Ανακοινώσεις .
•Αρχαιρεσίες για την εκλογή μελών Δ Σ για την περίοδο 2017 – 2019.
Σας υπενθυμίζουμε πως οι υποψήφιοι για τα αξιώματα των μελών του Δ Σ θα πρέπει να είναι τακτικά μέλη και επίσης οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει τουλάχιστον πέντε μέρες νωρίτερα απο την ημερομηνία της Γενικής Συνέλευσης να δηλώσουν με σχετική δήλωση στο Δ Σ το ενδιαφέρον τους αναφέροντας και το αξίωμα που επιθυμούν να εκλεγούν.
Μετά το πέρας των εργασιών θα κοπεί και η πίτα για την νέα χρονιά
Νίκος Λαγάρας, Πρόεδρος
Γεωργίος Παπαδοπουλος ,αντιπρόεδρος
Δημήτρης Χωριανόπουλος ( ο βόρειος) γραμματέας
Μαρία Παούρη ταμίας
Ορεστης Δαβίας έφορος , με χαρτοφυλάκιο ευθύνης την προστασία της φύσης και την αγροτική αναδιάρθρωση ,
Γιάννης Αναγνωστάκης έφορος ,με χαρτοφυλάκιο ευθύνης την υγεία και την θρησκευτική αγωγή ,
Σπύρος Γκίκας έφορος , με χαρτοφυλάκιο ευθύνης τα πολιτιστικά δρώμενα
 |
Ο λόγος που γερνώντας, ξεχνάμε (και πόσο επικίνδυνο είναι)by Αντικλείδι |
Δεν πα να έχεις σήμερα μνήμη ελέφαντα; Κάποια στιγμή στη ζωή μας, όλοι θα ξεχάσουμε κάτι σημαντικό. Συνήθως, όμως, αυτό συμβαίνει πιο συχνά στους μεγαλύτερους. Τι γίνεται στον εγκέφαλό μας, ώστε μεγαλώνοντας να δυσκολευόμαστε περισσότερο να θυμόμαστε πράγματα και γιατί αυτό μας θέτει σε κίνδυνο;
Το ελληνικό καφενείο συζητάει, πάλι, περί δραχμής…
| Alexandros Michailidis / SOOC
| Alexandros Michailidis / SOOC
Απόβραδο στη νότια Κρήτη. Στο καφενείο, γύρω από μια ξυλόσομπα,
πολυπληθής παρέα και σκεφτική. Μπήκα μαζί με το Χριστόφορο, γιο αγρότη που σπούδασε πληροφορική και εργάζεται στο Λονδίνο τα τελευταία 5 χρόνια.
Μπαίνοντας,
προλάβαμε το τέλος της κουβέντας του δασκάλου: «Έτσι είναι, δεν πάει άλλο.
Ας τρώμε μόνο ελιές και παξιμάδι κάμποσα χρόνια, αν είναι να δούμε μετά
«άσπρη μέρα». Να σηκωθούμε να φύγομε από το ευρώ, να σηκώσομε κεφάλι,
να ‘χουνε μέλλον τουλάχιστον τα κοπέλια μας.»
Σαν το δάσκαλο σκέφτονται σήμερα πολλοί καλοί άνθρωποι. Βέβαιοι ότι έξοδος από το Ευρώ σημαίνει πρώτα μερικά δύσκολα χρόνια και μετά ανάπτυξη, δουλειές, ευμάρεια. Δεν είναι ανοησίες, ούτε αυταπάτες ούτε ιδιοτέλεια. Είναι άγνοια, μια ρομαντική
ευπείθεια και η ανάγκη, επιτέλους, ενός κάποιου ορίζοντα.
Ας παρακολουθήσουμε τη συνέχεια της κουβέντας στο καφενείο –ήταν διδακτική.
Χριστόφορος: Δάσκαλε, ότι τα πρώτα χρόνια θα’ ναι δύσκολα το
καταλαβαίνουν όλοι. Μετά, όμως, όταν ισορροπήσουμε, εσύ γιατί πιστεύεις
ότι η ζωή με τη δραχμή θα ‘ναι καλύτερη;
Παύλος (Ξενοδόχος): Χριστόφορε, εμείς εδώ ζούμε από τον τουρισμό και τις ελιές.
Με τη δραχμή θα βελτιωθεί αμέσως η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας,
το τουριστικό μας προϊόν θα ‘ναι πιο ελκυστικό…
Χριστόφορος: Μα, καλά δεν πάει ο τουρισμός τα τελευταία χρόνια; Και πώς
θα γίνει δηλαδή πιο ανταγωνιστικό το προϊόν με τη δραχμή; Υπηρεσίες προσφέρεις, τα μεροκάματα είναι το μεγάλο κομμάτι του κόστους. Είναι ακριβά σήμερα τα
μεροκάματα; Θες να εισπράττεις ευρώ από τους τουρίστες και να πληρώνεις τα μεροκάματα σε δραχμές; Δε σου φτάνουν όσα βγάζεις;
Ξενοδόχος: Προς Θεού, τα μεροκάματα δεν είναι πρόβλημα, πέσανε πολύ.
Αλλά με τη δραχμή θα φθηνύνουν κι όλα τα άλλα.
Χριστόφορος: Το ρεύμα για το air condition; Το πετρέλαιο; Οι τηλεοράσεις;
Τα έπιπλα των δωματίων από το ΙΚΕΑ; Οι κουρτίνες και τα σεντόνια απ’ τη Τουρκία; Το μοσχαράκι, η μαγιονέζα, ο καφές και το ουίσκι;
Ξενοδόχος: Όχι, αυτά είναι εισαγόμενα, τα άλλα που παράγουμε εδώ, το λάδι,
οι τομάτες, το τυρί…
Μανόλης (Αγρότης 1): Ναι, δε πάει άλλο. Μας τάραξε το ευρώ με την ακρίβεια.
Μέρα νύχτα στα χωράφια και πράμα δεν απομένει. Αλλά να το κάνομε σωστά.
Να φύγομε από το ευρώ, αλλά να μη χάσομε τις επιδοτήσεις. Μ’ αυτές ζούμε.
Το λάδι δεν έχει τιμή στην αγορά. Ό,τι βγάζομε πάει για φυτοφάρμακα,
λιπάσματα και πετρέλαιο. Η επιδότηση είναι ό,τι μένει στη τσέπη, το
μεροκάματό μας.
Χριστόφορος: Για να καταλάβω.. Μανόλη, θα πουλάς πιο φθηνά το λάδι στον ξενοδόχο, αν πάμε στη δραχμή; Τώρα εισπράττεις 80€, φεύγουν τα 50€ σε
εισαγόμενα (φυτοφάρμακα, λιπάσματα, πετρέλαιο) και τα 30€ είναι το
μεροκάματό σου. Όταν πάμε στη δραχμή, η τιμή που θα πουλάς σε ισοδύναμα
ευρώ θα ‘ναι πιο φθηνή, για να βολεύει τον πελάτη του ξενοδόχου.
Άρα, θα σου μένει μεροκάματο 20€ αντί για 30€. Σωστά; Θα μπορείς να
πάρεις ίσως περισσότερο μαϊντανό αλλά θα ‘χεις λιγότερα στη τσέπη για να
αγοράσεις τηλεόραση, κινητό, πετρέλαιο, βενζίνη, αυτοκίνητο και ό,τι άλλο
εισάγουμε. Είσαι σίγουρος ότι σε συμφέρει; Μήπως τελικά, αν πουλάς
φθηνότερα στον ξενοδόχο, θα γίνεις ακόμα πιο φτωχός;
Στη Βουλγαρία δεν έχουν ακρίβεια, αγοράζουν πιο φτηνά την πατάτα, δε ζούνε
όμως καλύτερα από εμάς, γιατί έχουν πολύ χαμηλότερα μεροκάματα.
Βγάζουν 6300€ το χρόνο, ενώ εμείς 16.200€
(Κατά κεφαλήν ΑΕΠ – Eurostat, εδώ). Αυτός είναι ο στόχος, να γίνουμε
Βουλγαρία με δραχμή;
Μιχάλης (Αγρότης 2): Όχι, δε θα πουλάμε πιο φθηνά. Πιο ακριβά θα πουλάμε
τη τομάτα στον ξενοδόχο.
Χριστόφορος: Και γιατί ο ξενοδόχος να πάρει την ακριβή σου τομάτα;
Τόσες και τόσες εισαγόμενες κυκλοφορούν στην αγορά από Ολλανδία,
Βέλγιο κ.α. Αν ακριβύνεις το προϊόν σου, θα πήξουμε στην εισαγόμενη
τομάτα.
Αγρότης 2: Όχι σύντεκνε, δεν το ‘πιασες. Θα βάλουμε δασμούς κι οι
εισαγόμενες τομάτες θα είναι ακριβότερες. Όπως κάναμε παλιά – θυμάσαι;- με
τις μπανάνες.
Χριστόφορος: Μα τότε ξέχνα την ΕΕ και τις επιδοτήσεις. Τέτοια κόλπα δεν
επιτρέπονται στην ΕΕ. Ξέχνα και τους δρόμους και τα έργα υποδομής.
Απ΄τη Χώρα μέχρι εδώ, για δες, γεμάτος είναι ο δρόμος με ταμπέλες
«Το έργο συγχρηματοδοτήθηκε από την Ε.Ε.». Για ξανασκέψου το.
Δημήτρης (Αγρότης 3): Λάθος τα λέτε, πατριώτες. Ούτε φθηνότερα θα
πουλάμε ούτε ακριβότερα. Το ίδιο θα πουλάμε αλλά με τη δραχμή θα ‘χουμε
λιγότερους φόρους. Μας έπνιξαν οι φόροι με τα μνημόνια. Ασφυκτιούμε.
Φόρος στα λιπάσματα, στα γεωργικά προϊόντα, στο πετρέλαιο…
Αγρότης 1: Τριπλασίασαν και τις ασφαλιστικές εισφορές, σε λίγο θα βάλουν
φόρο και στην επιδότηση…
Ξενοδόχος: Ένα δεύτερο μεροκάματο δίνομε στο ΙΚΑ, αύξησαν τον ΦΠΑ,
έβαλαν και τέλος διανυκτέρευσης, μέχρι και συμπληρωματικό ΕΝΦΙΑ στα
ξενοδοχεία! Ναι, σίγουρα λιγότεροι φόροι θα κάνουν μεγάλη διαφορά.
Και το τουριστικό προϊόν θα γίνει πιο ελκυστικό.
Χριστόφορος: Αυτό είναι το πρόβλημα, οι φόροι; Και γιατί δε τους μειώνουμε
εδώ και τώρα, με το Ευρώ; Έχετε δει πού πάνε οι φόροι σας και οι εισφορές;
Το 80% πάει για μισθούς και συντάξεις. Απλό είναι κι οι δανειστές μας θα συμφωνήσουν: μειώνουμε τις συντάξεις και κόβουμε τους φόρους.
Αυτό θέλετε; Γι΄ αυτό πρέπει να βγούμε από το Ευρώ;
Αγρότης 1: Ε, όχι, δεν πεινούμε δα και τόσο που να κόψουμε τη
σύνταξη του ΟΓΑ.
Χριστόφορος: Τότε; Μήτσο, θέλω να καταλάβω. Ίδια τιμή θα πουλάς το λάδι. Περισσότερα δε θα εισπράττεις, ούτε και λιγότερα. Θα δίνεις όμως λιγότερα
για φόρους. Πού θα βρει το κράτος να πληρώσει συντάξεις στους γονείς
και στη θεία σου;
Μύρων (Εφοριακός): Θα κόψουμε από τους τόκους – δεν θα πληρώνουμε
πια τόκους για το χρέος!
Χριστόφορος: Σε γελάσανε, Μύρο, αν νομίζεις πως δε θα πληρώνομε φόρους
για τους τόκους, άμα βγούμε από το ευρώ και χρεοκοπήσουμε. Η ιστορία λέει
ότι θα πληρώνουμε ό,τι μπορούμε για τόκους. Σου θυμίζω ότι μέχρι και το 1978 πληρώναμε φόρους που πήγαιναν κατευθείαν στην αποπληρωμή δανείων
που πήραμε την εποχή του Τρικούπη. Ναι, του Τρικούπη. Άμα πάμε στη
δραχμή, μπορεί να πληρώνουμε για τόκους λιγότερα από τώρα γιατί θα
είμαστε πιο φτωχοί. Στη τσέπη μας όμως θα φαίνονται πιο πολλά. Έχεις δει τι πληρώνουμε τώρα για τόκους; Κάτι λιγότερο από 8% των εσόδων του κράτους.
Ισπανία, Κροατία, Ιταλία, Πορτογαλία, Ιρλανδία πληρώνουν περισσότερα
και κάπως λιγότερα η Βρετανία και το Βέλγιο (Διάγραμμα Ι).
Τι καταλαβαίνετε λοιπόν; Θα ‘χουμε φεσώσει όλη την υφήλιο και θα μας
αφήσουν να τη σκαπουλάρουμε φθηνά επειδή είμαστε ωραίοι; Ξέρετε τι
έγινε με τα δάνεια του Τρικούπη; Συνδέθηκαν με υποθήκες, όπως ο φόρος
καπνού, τα τέλη χαρτόσημου, και με εισπράξεις τελωνείων. Και οι πιστωτές
είχαν προτεραιότητα έναντι των φορολογικών εσόδων του Δημοσίου εδώ.
Διάγραμμα Ι: Δαπάνη για τόκους ως % των συνολικών εσόδων της Γενικής Κυβέρνησης (2015). Πηγή Eurostat εδώ
Aγρότης 3: Δε ξέρω τι λες, Χριστόφορε- εσύ έφυγες και μακριά- αλλά εμείς
εδώ παράγουμε, δίνουμε ένα σωρό φόρους στο κράτος των Αθηνών αλλά
Εγνατίες και αεροδρόμια πολυτελείας φτιάχνουν στην απάνω Ελλάδα. Με τα
λεφτά μας. Εμείς έχουμε δρόμους κι αεροδρόμια της πλάκας, ο δρόμος
απ’ τα Χανιά στο Ρέθεμνος κι απ΄το Ηράκλειο στον Άγιο είναι σκοτώστρα.
Χριστόφορος: Και πώς θα το λύσει αυτό η έξοδος από το Ευρώ; Έχουμε
πλούσιο τόπο, ευλογημένο, κι είστε εργατικοί. Καταλαβαίνω πως δεν θέλετε να μοιράζεστε τον πλούτο σας με τους Ηπειρώτες που είναι πιο φτωχοί. Αυτό
όμως δε σημαίνει έξοδος απ΄ το ευρώ, εσείς θέτε να βγούμε από την Ελλάδα.
Και ξέρεις, το θεωρώ μικρόνοη σκέψη, ίσως και αντεθνική, αλλά πράγματι, Κρήτη, Μύκονος και Σαντορίνη βραχυπρόθεσμα θα κέρδιζαν στο οικονομικό πεδίο
αν «έβγαιναν» από την Ελλάδα. Λανθασμένη, σκέψη, παράουρη, αλλά έχει
μια οικονομική λογική. Εκείνοι οι ταλαίπωροι οι Ηπειρώτες, τι λόγο έχουν να
σηκωθούν να φύγουν από την Ελλάδα; Σας το ρωτώ, γιατί αν μπορείτε να μου το εξηγήσετε, τότε θα καταλάβω κι εγώ γιατί να θέλει η φτωχή Ελλάδα να ξεκόψε
ι από τη πλούσια γειτονιά της ευρωζώνης ή ακόμα και της Ε.Ε..
Εφοριακός: Χριστόφορε, η μηχανή για να δουλέψει θέλει λάδι και η
οικονομία ρευστό. Εμείς τώρα έχουμε τράπεζες ζόμπι. Ενώ με το δικό μας
νόμισμα, θα τυπώνομε και θα ρίξομε χρήμα στην αγορά, να αναθερμάνουμε την παγωμένη οικονομία.
Χριστόφορος: Μα, αν ήταν έτσι τα πράγματα, δεν θα υπήρχε πείνα πουθενά
στον κόσμο. Τα χαρτονομίσματα που τυπώνουμε στο νομισματοκοπείο έχουν
τόση αξία από μόνα τους όση και το χαρτί για την εκτύπωσή τους. Άλλες αξίες, πραγματικές, δίνουν στο χαρτονόμισμα αγοραστική αξία. Για να μη σας μπλέξω
όμως, δείτε τι γίνεται στον κόσμο… Η Αργεντινή π.χ., δικό της νόμισμα έχει αλλά τράπεζες δεν έχει. Είναι, ως φαίνεται, μπουνταλάδες, δεν έχουνε εκεί
έναν Λαπαβιτάκη, να τους ανοίξει τα μάτια πώς να τονώσουνε την
οικονομία μέσω τραπεζικού δανεισμού.
Ξέρετε, απ’ όλες τις χώρες της Λατινικής Αμερικής, η Αργεντινή έχει το χαμηλότερο δανεισμό της ιδιωτικής οικονομίας. Από τις 160 χώρες με διαθέσιμα στοιχεία στη Παγκόσμια Τράπεζα, ξέρετε ποιες έχουν λιγότερη πίστωση στον ιδιωτικό τομέα
από την Αργεντινή; Το Αφγανιστάν, το Ιράκ και μια ντουζίνα εξαθλιωμένες χώρες
της υποσαχάριας Αφρικής. Και δεν είναι χώρα καθυστερημένη η Αργεντινή.
Ήταν και είναι από τις μεγάλες πλούσιες χώρες και εξελιγμένες κοινωνίες
της Λατινικής Αμερικής. Κι αυτό σημαίνει πως, αν δεν ήταν η χρεοκοπία,
θα ήταν σήμερα από τις χώρες της Λ.Α. με τον πιο ανεπτυγμένο τραπεζικό τομέα.
Είναι όμως τελευταία. Η αλήθεια, σύντεκνε Μύρο, είναι ότι συμβαίνουν
πολλά άσχημα πράγματα μαζί, όταν χρεοκοπείς. Ένα απ’ αυτά είναι πως
απομένεις χωρίς πίστωση για δεκαετίες. 17 χρόνια πριν χρεοκόπησε
η Αργεντινή, κι ακόμα… Και μας νοιάζει η Αργεντινή, γιατί άμα
αποχωρήσουμε από το ευρώ, θα χρεοκοπήσουμε και εμείς όπως
εκείνη, άτακτα.
Εφοριακός: Γιατί, κουμπάρε, έχομε τράπεζες σήμερα εμείς;
Χριστόφορος: Έχεις δίκιο! Στην Ελλάδα επί της ουσίας δεν έχουμε
τράπεζες τα τελευταία 5-6 χρόνια και τώρα αντιμετωπίζουμε το
εξής δίλημμα: ή α) παραμένουμε στο club της Ευρωζώνης, όπου
ο δανεισμός της ιδιωτικής οικονομίας είναι βασικό συστατικό,
περιμένοντας να φτιάξουν τα πράγματα και για τις δικές μας τράπεζες ή
β) κάνουμε το άλμα στο κενό, τη μεταγραφή στο club όχι των χωρών που
έχουν δικό τους νόμισμα, όπως νομίζετε, αλλά στο club των χωρών που
έχουν δικό τους νόμισμα και χρεοκόπησαν άτακτα.
Να τη σκέφτεστε, λοιπόν, τη δραχμή, πατριώτες, αλλά μην τρέφετε αυταπάτες
για τον τραπεζικό δανεισμό. Γιατί δεν θα ‘χουμε τράπεζες για δεκαετίες, ούτε
εμείς ούτε τα παιδιά μας.
Διάγραμμα ΙΙ:
Το πόσο χρήμα δίνουν οι τράπεζες σε μια οικονομία φαίνεται από έναν δείκτη που υπολογίζει το σύνολο του δανεισμού του ιδιωτικού τομέα (επιχειρήσεις & νοικοκυριά) ως % του ΑΕΠ. Πηγή Παγκόσμια Τράπεζα εδώ. Ο δανεισμός είναι πιο εύκολος στις πλούσιες χώρες, πιο δύσκολος στις φτωχές. Είναι διπλάσιος ο δανεισμός στην Ευρώπη (95% του ΑΕΠ) από τη Λατινική Αμερική (50%). Ακόμα υψηλότερος είναι στη Βόρεια Αμερική και την Ιαπωνία. H Αργεντινή, αν και από τις πλουσιότερες χώρες της Λατινικής Αμερικής είναι τελευταία στη σχετική κατάταξη.
Κωστής έμπορος : Έχει, πάντως, κι ένα καλό να μην έχουμε τράπεζες.
Θα γλυτώσομε απ΄τα δάνεια! Μας επνίξανε! Ανοιχτήκαμε στις καλές
εποχές και καταστραφήκαμε μετά, με τη κρίση. Απειλούν να μας τα
πάρουν όλα,
δεν μπορούμε να σηκώσομε κεφάλι.
Χριστόφορος: Καταλαβαίνω, Κωστή, τις δυσκολίες σου αλλά κάνεις
λάθος λογαριασμούς. Αν πάμε στη δραχμή, όλες οι τράπεζες θα ανήκουν
στο δημόσιο.
Δε θα χρωστάς πια στις τράπεζες αλλά στο κράτος. Και ξέρεις,
το κράτος είναι ο χειρότερος πιστωτής. Η νομοθεσία σε
προστατεύει από τους άλλους
πιστωτές (π.χ. 1η κατοικία) αλλά, αν χρωστάς στο κράτος, έχεις μικρότερη
προστασία. Θυμάστε τι λέγατε όταν μπήκα; Τα πρώτα χρόνια της δραχμής
θα πέσει μεγάλη φτώχια, το κράτος θα ‘χει μεγάλες ανάγκες, θα παίρνει
απ’ όπου μπορεί και βρίσκει. Δεν θα χαριστεί σ΄εκείνους που του
χρωστούν κι έχουν περιουσία.
Αν πάλι δεν έχεις περιουσία, ουδείς λόγος ανησυχίας. Ευρώ, δραχμή ή λίρα, καμιά τράπεζα δεν μπορεί να πειράξει όποιον δεν έχει περιουσία.
Αγρότης 1: Εγώ πάλι λέω, πως με το δικό μας νόμισμα η ανάπτυξη
θα ‘ναι πιο γρήγορη. Δες πώς προκόβουν οι Ρουμάνοι, οι Βούλγαροι
κι άλλοι που δεν έχουν Ευρώ. Έρχονταν εδώ να μαζεύουνε ελιές και
σε λίγο θα είναι καλύτεροί μας.
Χριστόφορος: Δεν είναι οι ευρωπαϊκές χώρες με δικό τους νόμισμα
που σημειώνουν υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης. Αν κοιτάξεις πιο προσεκτικά,
θα δεις πως είναι οι φτωχές χώρες, οι πεινασμένες.
Οι πλούσιες (Δανία, ΗΒ, Σουηδία) έχουν χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης,
όπως οι χώρες του Ευρώ. Και η Ισπανία, αν και χώρα του Νότου με
προβλήματα, τα κατάφερε καλά τα τελευταία 15 χρόνια, καλύτερα από
πολλούς βόρειους (Πίνακας 1). Πρόσεξε όμως! Πιστεύεις πως θα
αναπτυχθούμε γρηγορότερα με το δικό μας νόμισμα αλλά πιστεύεις,
επίσης, πως θα φτωχύνουμε πολύ τα πρώτα χρόνια. Τι φαντάζεσαι λοιπόν,
θα είμαστε καλύτερα μετά από δέκα χρόνια λόγω δραχμής ή απλώς
θα έχουμε ανάπτυξη που ίσα-ίσα θα ρεφάρει την καταστροφή των
πρώτων χρόνων;
Και ακόμα δεν κατάλαβα πώς θα σας βοηθήσει η δραχμή να βγάζετε
περισσότερα από το λάδι. Θα παράγετε περισσότερο λάδι ή θα το πουλάτε
ακριβότερα; Τόσα χρόνια στο νησί παινεύεστε για το καλύτερο λάδι και
βαρυγκομάτε που το παίρνουν οι Ιταλοί για κομμάτι ψωμί, το τυποποιούν
και το μεταπουλούν χρυσάφι. Σε τι σας εμπόδισε τόσα χρόνια το Ευρώ να τυποποιήσετε το λάδι και να το μοσχοπουλάτε στις αγορές της Ευρώπης;
Ο ξενοδόχος μπορεί να βγάλει περισσότερα άμα φτωχύνουν οι υπάλληλοί του,
δηλαδή τα παιδιά σας. Στη θεωρία! Γιατί στην πράξη χαμένος θα ‘ναι κι αυτός.
Θυμάστε το 2010 και το ’11; Η γειτονιά μας ήταν ανάστατη από την
Αραβική Άνοιξη, αλλά ο τουρισμός δεν τσίμπησε. Ξέρετε γιατί; Επειδή με
τις μούτζες και τις πορείες των αγανακτισμένων ο κόσμος έξω -ξέρεις
τώρα πώς τα φουσκώνουν τα ΜΜΕ- νόμιζε πως και στην Ελλάδα
υπάρχουν συγκρούσεις και ταραχές. Με αυτά που θα γίνουνε στη χώρα
τα πρώτα χρόνια της δραχμής, ο τουρισμός θα μείνει, θαρρείς, ανεπηρέαστος;
Πίνακας Ι: Η αύξηση του βιοτικού επιπέδου στην ΕΕ την περίοδο 200-2015
όπως τεκμαίρεται από την αύξηση του κατά κεφαλήν ονομαστικού ΑΕΠ1 . Οι 10 χώρες με την υψηλότερη αύξηση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ την περίοδο 2000-2015 ήταν οι 10 χώρες που το 2000 είχαν το χαμηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ. Οι πλουσιότερες χώρες με έτος αναφοράς το 2000 είχαν χαμηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης (εξαιρείται η Ιρλανδία) είτε είχαν Ευρώ είτε δικό τους νόμισμα. Σε όρους βελτίωσης του βιοτικού επιπέδου, δεν απέτυχαν όλες οι χώρες του Νότου στα χρόνια του ευρώ (2000-2015). Η Πορτογαλία είχε παρόμοια επίδοση με Γαλλία, Ολλανδία. Η Ισπανία ταπήγε καλύτερα από τα περισσότερα πλούσια μέλη της Ε.Ε. Δυστυχώς,
Ελλάδα & Ιταλία είχαν απογοητευτικές επιδόσεις.
Πηγή Eurostat εδώ
Χριστόφορος: Πατριώτες, μου φανήκατε έτοιμοι να θυσιάσετε μια δεκαετία,
όταν μπήκα στο καφενείο. Έτοιμοι να πιείτε το πικρό ποτήρι της μετάβασης
στη δραχμή εσείς, για να ‘χουνε καλύτερη προοπτική τα παιδιά σας.
Αλλά τόσην ώρα που κουβεντιάζουμε, δεν άκουσα ένα σοβαρό και
πειστικό επιχείρημα, γιατί δηλαδή και πώς θα είναι καλύτερα τα πράγματα
με τη δραχμή, μετά από 10, 20 ή και 30 χρόνια. Το λοιπόν, ξανασκεφτείτε το!
Γιατί εσείς λέτε να το κάνετε για τα παιδιά σας, αλλά εκείνα θα σας μουτζώνουν
μια ζωή.
Σημειώσεις
Για τη σύγκριση του βιοτικού επιπέδου μεταξύ των χωρών της Ε.Ε. η Eurostat χρησιμοποιεί εναλλακτικά ως δείκτη το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε Μονάδες Αγοραστικής Δύναμης (PPS). Αυτός ο δείκτης λαμβάνει υπόψη τις διαφορές των τιμών καταναλωτή μεταξύ των χωρών της Ε.Ε. Ακόμα και σε όρους PPS ισχύουν τα ίδια ποιοτικά συμπεράσματα.
Για τη σύγκριση του βιοτικού επιπέδου μεταξύ των χωρών της Ε.Ε. η Eurostat χρησιμοποιεί εναλλακτικά ως δείκτη το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε Μονάδες Αγοραστικής Δύναμης (PPS). Αυτός ο δείκτης λαμβάνει υπόψη τις διαφορές των τιμών καταναλωτή μεταξύ των χωρών της Ε.Ε. Ακόμα και σε όρους PPS ισχύουν τα ίδια ποιοτικά συμπεράσματα.