Άρθρα

Δημοσιεύτηκε στισ

Φάρμακα και πολιτική υποκρισία

Η σημερινή κυβέρνηση αναζητά στους πολιτικούς τους ενόχους για το πάρτυ δισεκατομμυρίων της τελευταίας εικοσαετίας με τα φάρμακα. Αγνοεί, ή κάνει οτι αγνοεί, πως στο πάρτυ αυτό ήταν καλεσμένοι όλοι οι γιατροί της χώρας. 
Χρόνος ανάγνωσης: 
6

‘

Τα κεντρικά της πολυεθνικής φαρμακευτικής εταιρείας Novartis στη Βασιλεία της Ελβετίας.
Δευτέρα 24 Απριλίου 2017
Κείμενο

Τάσος Τέλλογλου
Ο αναπληρωτής υπουργός Υγείας Παύλος Πολάκης μίλησε στη συζήτηση που έγινε στη Βουλή για τη σύσταση της Εξεταστικής Επιτροπής για την Υγεία για «πάρτυ 85 δισεκατομμυρίων» σε ένα βάθος 17 ετών. Το νούμερο, όσο και αν ακούγεται υπερβολικό, ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Ποιοι όμως επωφελήθηκαν από αυτό; Αυτή είναι μία πιο δύσκολη απάντηση, όχι μόνο για τον Πολάκη, αλλά για το σύνολο του πολιτικού προσωπικού που θα πρέπει να τα βάλει με το εθνικό του ακροατήριο.

Κοπή της πίτας με τα κινητά έξω από την πόρτα

Η φετινή κοπή της πίτας από την ελβετική εταιρεία Novartis, στα γραφεία της στο 12 χιλιόμετρο της Εθνικής Οδού σε ένα κτίριο χωμένο ανάμεσα σε ένα ΚΤΕΟ και ένα ρέμα, σφραγίσθηκε από την εντολή της διοίκησης προς το προσωπικό να «μείνουν τα κινητά εκτός αιθούσης». Κάτι περίπου σαν τις πρεσβείες όπου μπαίνεις και αφήνεις το τηλέφωνο σε ένα ντουλαπάκι. Προηγουμένως είχαν διαρρεύσει διάφορα ψηφιακά “τεκμήρια” από την προηγούμενη ζωή της Novartis, τα οποία η κυβέρνηση επικαλείται για να υποστηρίξει δημόσια ότι αποδεικνύουν την ύπαρξη μιας πρωτοφανούς και πολύ μεγάλης υπόθεσης διαφθοράς, που βαραίνει αποκλειστικά τους πολιτικούς της προκατόχους. Είναι όμως ακριβώς έτσι; Ορισμένα από αυτά τα τεκμήρια είχε την τύχη να δει ή και να ακούσει το inside story.Σε ένα από αυτά μιλάει ο τότε αντιπρόεδρος της εταιρείας και πρόεδρος του Συνδέσμου Φαρμακευτικών Βιομηχανιών (ΣΦΕΕ) Κώστας Φρουζής. Είναι όρθιος με το μικρόφωνο στο χέρι, στο αμφιθέατρο όπου συναντιόντουσαν τα στελέχη πωλήσεων της Novartis, και ένας συνάδελφός του τον ρωτάει «τι του είπε η κυρία Μέρκελ». Είναι φθινόπωρο του 2012 και μόλις έχει τελειώσει η επίσκεψη της Γερμανίδας καγκελαρίου στην Ελλάδα, κατά την οποίαν κάλεσε 20 επιχειρηματίες και κορυφαίους τραπεζίτες στο Χίλτον, για να συζητήσει μαζί τους για την οικονομική κατάσταση της χώρας. Ο κ. Φρουζής δείχνει αμήχανος (μάλλον ξέρει ότι κάποιος καταγράφει) και απαντάει γενικά, προσπαθώντας να ξεφύγει από την ερώτηση. Η αξία του “τεκμηρίου”; Μηδενική.Αντίθετα ένα άλλο τεκμήριο που έχει υπόψιν του το inside story, από πρώην εργαζόμενο στην εταιρεία, είναι πιο “πικάντικο”: Εκεί μιλούν πωλητές της εταιρείας για το πώς «ταΐζουν γιατρούς στο στόμα», πώς «τους βάζουν στο ταξί» και πώς «είναι αχαριστία να αλλάζουν εταιρεία για μερικά χιλιάρικα».Αλλά έτσι είναι ο κόσμος των γιατρών για τις φαρμακευτικές εταιρείες, αν πληρώνεις για να προωθήσεις τα προϊόντα σου μπορεί να χάσεις ανά πάσα στιγμή το “κανάλι διανομής” σου, από κάποιον που πληρώνει περισσότερα.

Πολιτική πωλήσεων

Στη συζήτηση στη Βουλή, τόσο ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας όσο και ο φίλος του Πάυλος Πολάκης καυτηρίασαν τις μεθόδους με τις οποίες οι πολυεθνικές όπως η Novartis τιμολογούσαν τα φάρμακα στην Ελλάδα προ κρίσης. Συγκεκριμένα, για να πάρει τιμή ένα φάρμακο στη χώρα μας, έπρεπε ήδη να έχει τιμολογηθεί σε τρεις άλλες χώρες της ΕΕ ή και του ΕΟΧ, και με βάση αυτές τις τιμές να βγει η ελληνική. Όμως ο αναπλ. υπουργός Υγείας ισχυρίζεται ότι, με βάση την έρευνα που έκανε η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ, οι πολυεθνικές τιμολογούσαν σε τρεις ιδιαίτερα ακριβές χώρες, με αποτέλεσμα η τιμή του φαρμάκου στην Ελλάδα να καταλήγει να είναι πολύ υψηλή.

susanne-kohouts.jpeg

Η νέα επικεφαλής της ελληνικής Novartis, που θα διαχειριστεί το σκάνδαλο που έχει ξεσπάσει στην Ελλάδα με επίκεντρο την εταιρεία.

Οι εν λόγω τιμές“έβγαιναν” στο υπουργείο Ανάπτυξης. Υπεύθυνος το 2010 ήταν ένας οικονομολόγος, συνεργάτης της κας Κατσέλη, που έγινε στη συνέχεια συνεργάτης της υφυπουργού Βιομηχανίας στην κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝΕΛ Θεοδώρας Τζάκρη. Αυτό το τελευταίο το απέκρυψε ο κ. Πολάκης στην ομιλία του στη Βουλή. Αντίθετα, ο αναπληρωτής υπουργός προσπάθησε να επιτεθεί στον τ. πρωθυπουργό Κώστα Σημίτη για τη φράση του «η διαφθορά είναι θέμα νοοτροπίας», όμως τα στοιχεία που συγκέντρωσε από πρώην εργαζομένους της Novartis (μπορείτε να αντικαταστήσετε το όνομα με εκείνο άλλης φαρμακευτικής εταιρείας, δεν έχει σημασία καθώς τα ίδια φαίνεται πως γίνονταν από όλους, αλλού πιο επιθετικά και αλλού λιγότερο) δείχνουν ότι μάλλον ο Σημίτης είχε δίκιο: Στις λίστες πληρωμών της ελβετικής εταιρείας εμφανίζονται 30.000 ιδιώτες γιατροί και γιατροί του ΕΣΥ να έχουν λάβει πληρωμές, υπάρχει μάλιστα μία μελέτη για την οποίαν έχουν πληρωθεί 9.800 καρδιολόγοι και παθολόγοι! Το φάρμακο για την άνοια Exelon παρουσιάζει στην Ελλάδα τις περισσότερες κατά κεφαλή πωλήσεις σε όλον τον κόσμο. Τέτοιου είδους επιδόσεις στην προώθηση των πωλήσεων δεν είναι δυνατόν να επιτευχθούν χωρίς χιλιάδες συνεργούς σε κάθε φάση του συστήματος διανομής.

Τα επιχειρήματα της Novartis

Η εταιρεία από την πλευρά της υποστηρίζει ότι οι δραστηριότητες των πληρωμών έχουν σχέση με την έρευνα: Μελέτες, επιστημονικά άρθρα, συμβουλευτικές επιτροπές που χρηματοδοτούσε η εταιρεία. Αυτό μπορεί να είναι σωστό, μπορεί και όχι. Όσον αφορά καταρχάς τις κλινικές μελέτες, στην Ελλάδα γίνονται πάρα πολλές «μη παρεμβατικές», δηλαδή εκείνες που γίνονται μετά την εισαγωγή ενός φαρμάκου στην αγορά και στόχο έχουν τις μικροβελτιώσεις στα ήδη κυκλοφορούντα φάρμακα. Αυτές, με βάση μία εκστρατεία αυτοδέσμευσης του ΣΦΕΕ, θα έπρεπε να καταχωρούνται εδώ.Αλλά οι ίδιες οι εταιρείες ομολογούν ότι δεν είναι τακτικές στην καταχώρησή τους. Άρα η αυτορρύθμιση πάει περίπατο.Δεύτερον, τα επιστημονικά άρθρα. Μετά την αυστηροποίησητου κώδικα δεοντολογίας των φαρμακευτικών εταιρειών με την έναρξη της κρίσης, πολλές δραστηριότητες των εμπορικών τμημάτων μεταφέρθηκαν στα ιατρικά τμήματα, δηλαδή εκείνα που παρακολουθούσαν την ιατρική εκπαίδευση. Αυτό δεν είναι καινούριο. Στην περίφημη υπόθεση των ορθοπεδικών της Depuy που δικάζεται στις 8 Μαΐου στο Εφετείο Αθηνών, τα χρήματα που δίνονταν στους ορθοπεδικούς ήταν όλα «pro education», δηλαδή χρήματα για εκπαίδευση. «Συνήθως βάζουμε τους γιατρούς της εταιρείας να γράψουν ένα επιστημονικό άρθρο που ευνοεί τη διάδοση ενός νέου φαρμάκου και το δίνουμε στους γιατρούς “στόχους” να το υπογράψουν», είπε στο inside story εκπρόσωπος μεγάλης αμερικανικής φαρμακευτικής εταιρείας, ανταγωνίστριας της Novartis. Αλλά τόσο πηγές προσκείμενες στη Novartis όσο και γιατροί που είχαν στο παρελθόν συνεργασθεί μαζί τους, βεβαιώνουν ότι τα χρήματα που πληρώνονταν από την ελβετική εταιρεία στους επαγγελματίες της υγείας ανταποκρίνονταν σε πρωτογενή επιστημονική έρευνα.Τέλος είναι οι συμβουλευτικές επιτροπές, που όλες οι εταιρείες δημιουργούν προκειμένου να διευκολύνουν το “λανσάρισμα” καινούριων φαρμάκων στην κοινή γνώμη των επαγγελματιών υγείας. Οι ανταγωνίστριες της Novartis λένε στο inside story ότι οι επιτροπές των Ελβετών είναι λίγο… πολυπληθέστερες από ό,τι των άλλων εταιρειών.«Βάζουνε 7-8 άτομα εκεί που εμείς βάζουμε 4. Μπορούν όμως έτσι να δίνουν χρήματα στους διπλάσιους…», λέει αντιπρόσωπος ανταγωνίστριας φαρμακευτικής εταιρείας, που παραδέχεται ότι και αυτός κάνει ακριβώς το ίδιο, για… λιγότερους ανθρώπους.

Η υποκρισία

«Οι περισσότερες ελληνικές θυγατρικές είναι απλά αποθήκες των μητρικών, με ένα τμήμα μάρκετινγκ. Γι’ αυτό πρέπει να ξοδεύουν 4-5 % [του τζίρου τους], αλλά τελικά ξοδεύουν τα δεκαπλάσια, διότι όλα εκείνα για τα οποία μιλάμε, ιατρικά άρθρα, κλινικές μελέτες, συμβουλευτικές επιτροπές κ.λπ. δεν είναι άλλο από μηχανισμοί για την προώθηση των πωλήσεων. Μην ξεχνάτε ότι στα φάρμακα απαγορεύεται η διαφήμιση κι αυτό μας έχει κάνει εξαιρετικά εφευρετικούς», λέει επιστημονικός συνεργάτης ελληνικής θυγατρικής μιας ευρωπαϊκής φαρμακευτικής εταιρείας.Σε αυτό το περιβάλλον ανθεί η υποκρισία. Οι δημοσιογράφοι φωνάζουμε «σκάνδαλον, σκάνδαλον» με την παραμικρή αφορμή, όταν π.χ. ένας γιατρός συναντά τον ιατρικό επισκέπτη μιας εταιρείας, οι ιατρικοί επισκέπτες μπαινοβγαίνουν και πάλι στα νοσοκομεία (μετά από μία περίοδο “ντροπής”) και οι δικαστές παριστάνουν ότι ελέγχουν υποθέσεις υπερκοστολογήσεων προϊόντων ιατρικής τεχνολογίας και φαρμάκων. Καμία ιατρική σχολή δεν μαθαίνει τους φοιτητές ότι θα ζήσουν με τις εταιρείες και ότι ο καθένας θα πρέπει να βάλει τα όρια στις σχέσεις τους, οι οποίες θα είναι αναγκαστικά ισόβιες, καθώς ιατρική εκπαίδευση χωρίς εταιρείες δεν είναι δυνατή.Στη συζήτηση στη Βουλή ο Παύλος Πολάκης και ο Αλέξης Τσίπρας αναρωτήθηκαν αν θα γινόταν σε άλλη χώρα της Ευρώπης τέτοιο πάρτυ χωρίς να τιμωρείται κανείς. Μία απάντηση δίνει αυτό που έγινε πέρυσι στη Γερμανία, όπου το κοινοβούλιο αυστηροποίησε τη νομοθεσία του, καθώς ο κάθε γιατρός που έφτανε στα δικαστήρια για κατευθυνόμενη συνταγογράφηση αθωωνόταν. Τα δικαστήρια έκριναν σε όλες τις δίκες –και έγιναν εκατοντάδες– ότι οι γιατροί μπορεί μεν να πληρώνονταν από εταιρείες για να συνταγογραφούν, αλλά παράλληλα έκριναν ότι τα φάρμακα που “έγραφαν” ήταν τα καλύτερα. Έπρεπε να αποδείξουν τον δόλο τους, δηλαδή να αποδείξουν ότι συνταγογραφούσαν επειδή οι εταιρείες τους πλήρωναν. Και δεν μπορούσαν.Το ζήτημα είχε φθάσει το 2012 ως το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο της Γερμανίας, για μιαν υπόθεση “λαδώματος” από την εταιρεία Ratiopharm, που αποδείχθηκε ότι είχε δώσει 18.000 ευρώ σε γιατρό για να συνταγογραφεί ραδιοφάρμακα της συγκεκριμένης εταιρείας, που είχαν την ίδια δραστική ουσία με εκείνα άλλων εταιρειών. Το Ανώτατο Ακυρωτικό επισήμανε ότι επειδή οι γιατροί που συνεργάζονται με τα γερμανικά ταμεία δεν είναι δημόσιοι υπάλληλοι, δεν μπορούν να διωχθούν για δωροδοκία εν υπηρεσία.Έτσι το 2015 ο νόμος άλλαξε και συμπληρώθηκε επί το αυστηρότερο. Στη διαμόρφωσή του, γιατροί και άλλοι επαγγελματίες υγείας έπαιξαν τεράστιο ρόλο, κάνοντας τον νόμο σαφέστερο.Και αυτή είναι ίσως η διαφορά ανάμεσα σε κάποιες χώρες της ΕΕ και την Ελλάδα. Η νοοτροπία εκείνων με τους οποίους ασχολείται ο νόμος. Ενδεικτικό είναι ότι τις προηγούμενες ημέρες, η Αρχή για την Προστασία των Προσωπικών Δεδομένων αποφάσισε για δεύτερη φορά σε λιγότερο από έναν χρόνο να εμποδίσει την εφαρμογή νόμου του 2014 για τη δημοσίευση των ποσών που διαθέτουν οι φαρμακευτικές εταιρείες για τη συμμετοχή γιατρών σε συνέδρια. Να σημειωθεί ότι οι φαρμακευτικές εταιρείες υποστηρίζουν τη δημοσίευση, την οποίαν όμως δεν επιθυμεί ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών και απαγόρευσε η Αρχή με την πρόσφατη απόφασή της. Και για αυτό δεν φταίνε μόνο οι πολιτικοί.

Τάσος Τέλλογλου
Συμπαρουσιάζει την εκπομπή Ιστορίες στο ΣΚΑΪ από το 2016. Μετά από 7 χρόνια ως ανταποκριτής για ελληνικά μέσα ενημέρωσης στη Γερμανία, συνεργάστηκε με την εκπομπή Μαύρο Κουτί και από το 2004 ως το 2007 ήταν αρχισυντάκτης της εκπομπής Φάκελοι, στην οποία εργάστηκε μέχρι το 2013.
Δημοσιεύτηκε στισ

Περί δημοκρατίας και δικτατορίας …

Σε γενικές γραμμές, οι «από κάτω» πιο εύκολα ονειρεύονταν τον Στρατηγό, τον Μεγάλο Βεζύρη ή τον ηγέτη με την ατσάλινη θέληση παρά το βασίλειο της ελευθερίας και της συμμετοχής. Γι’ αυτό και οι πολιτικές και πνευματικές ελευθερίες είναι ιστορικά υπερεκτιμημένες

Τον Λουδοβίκο Βοναπάρτη αγάπησαν οι αγροτικές μάζες της Γαλλίας, όχι την αδύναμη και σκόρπια φιλελεύθερη αντιπολίτευση στο καθεστώς του. Στον Λένιν βρήκε σημείο αναφοράς ο «λαός της Επανάστασης», όχι στον Γιούλι Μάρτοφ, στον Φεντόρ Νταν ή σε άλλους ηγέτες των μετριοπαθών σοσιαλιστικών δυνάμεων της εποχής. Αυτούς δεν τους «έγραψε η Ιστορία». Τον Ερντογάν εμπιστεύεται ξανά σήμερα ένα μεγάλο μέρος του τουρκικού λαού. Ακόμα και αν όλοι μιλούν για πύρρειο νίκη, το γεγονός είναι ότι έχει τον μισό λαό μαζί του.
Αιχμηρός 

Δημοσιεύτηκε στισ
Είμαι πεπεισμένος ότι η μείωση των δυνατοτήτων του καθενός εξαρτάται, σε μεγάλο βαθμό, από την ποιότητα της ζωής που έζησε…
Δημοσιεύτηκε στισ

Περί Δερβενοχωρίων και δερβενοχωριτών ….

Ο νέος τόμος του Ιστορικού Λεξικού της Ακαδημίας

από sarant
Χτες είχαμε τις γαλλικές προεδρικές εκλογές, αλλά το ιστολόγιο έχει τη δική του επικαιρότητα κι έτσι το σημερινό άρθρο είναι αφιερωμένο σε ένα σημαντικό γεγονός άλλης τάξεως.Πριν από λίγο καιρό λοιπόν σημειώθηκε ένα γεγονός ιστορικό για τη λεξικογραφία μας, που όμως πέρασε απαρατήρητο: κυκλοφόρησε ο νέος, έκτος, τόμος του Ιστορικού Λεξικού της Ακαδημίας Αθηνών, ενός λεξικού που πολλοί θα το έχουν ακούσει αλλά ελάχιστοι θα το έχουν δει και ακόμη λιγότεροι θα το έχουν χρησιμοποιήσει.Για να μην μπερδευόμαστε, δεν εννοώ το Χρηστικό Λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας ,έκδοση επίσης της Ακαδημίας Αθηνών, που εκδόθηκε στα τέλη του 2014 και το είχαμε παρουσιάσει κι εδώ και συχνά πυκνά το αναφέρω και σε διάφορα άρθρα του ιστολογίου. Εννοώ το Ιστορικό Λεξικό, που ο πλήρης τίτλος του είναι “Ιστορικόν Λεξικόν της Νέας Ελληνικής” με υπότιτλο “της τε κοινώς ομιλουμένης και των ιδιωμάτων”, ΙΛΝΕ συντομογραφικά.Όπως μαρτυράει και η γλώσσα του τίτλου του, το ΙΛΝΕ ξεκίνησε ως εγχείρημα στη μακρινή δεκαετία του 1920, αμέσως με την ίδρυση της Ακαδημίας Αθηνών, με πρωτοβουλία του Γεωργίου Χατζιδάκι, οι δε πρώτοι τόμοι εκδόθηκαν στη δεκαετία του 1930. Ως το 1942 είχαν εκδοθεί τρεις τόμοι φτάνοντας μέχρι το λήμμα “βλέπω”. Το1953 εκδόθηκε το πρώτο τεύχος του 4ου τόμου, βλεφαρίδα-γάργαρος, και ύστερα για δεκαετίες τίποτα, σε σημείο που να γίνει παροιμιώδες “το λεξικό της Ακαδημίας που άρχισε εδώ και πενήντα χρόνια και σταμάτησε στο Γάμμα”Το 1980 όμως εκδόθηκε το δεύτερο τεύχος του 4ου τόμου, φτάνοντας ως το λ. γεροδέματος και στην ίδια δεκαετία εκδόθηκε, επίσης σε δύο τεύχη, το 1984 και το 1989, ο 5ος τόμος, φτάνοντας στο λημμα “δαχτυλωτός”. Και ύστερα όλα σταμάτησαν ξανά, οπότε το παροιμιώδες λεγόμενο αναπροσαρμόστηκε στο “το λεξικό της Ακαδημίας που άρχισε εδώ και ογδόντα χρόνια και σταμάτησε στο Δέλτα”.Στο μεταξύ, έγινε η αναπροσαρμογή των στόχων του Κέντρου Ερεύνης των Νεοελληνικών Διαλέκτων και Ιδιωμάτων, κατά καιρούς ανακοινωνόταν η οριστική διακοπή της έκδοσης του λεξικού, εκδόθηκαν έγκυρα και εκτενή λεξικά της νέας ελληνικής, μεταξύ άλλων και από την Ακαδημία το 2014, και σήμερα εκδίδεται ο έκτος τόμος: δε -διάλεκτος, 27 χρόνια μετά τον προηγούμενο.Από το 1989 ως το 2016 ο κόσμος έχει αλλάξει άρδην -δεν υπάρχει πια η Σοβιετική Ένωση, η ελληνική λεξικογραφία έχει εμπλουτιστεί με πολλά έργα αναφοράς, στη ζωή μας (και στη λεξικογραφία) έχει εισβάλει ορμητική η πληροφορική. Έχει νόημα σήμερα η έκδοση του ΙΛΝΕ;Εκ πρώτης όψεως, η απάντηση είναι ένα απερίφραστο “Όχι”, ιδίως στη σημερινή τσακισμένη από την κρίση και τα μνημόνια Ελλάδα. Μάλιστα, νιώθει κανείς τον πειρασμό να χρησιμοποιήσει τη μέθοδο των τριών. Πράγματι, για να φτάσουμε από το Α στο λήμμα “διάλεκτος”, δηλαδή για να καλυφθεί περίπου το 22,7% του λημματολογίου της νέας ελληνικής, χρειάστηκαν 87 χρόνια -πράγμα που σημαίνει ότι για να ολοκληρωθεί το έργο θα χρειαστούν 380 χρόνια (με αρχή το 1930), δηλαδή θα φτάσουμε στο αίσιο έτος 2310. Είμαστε αιωνοφάγοι εμείς οι Έλληνες και είναι τρισχιλιετής η γλώσσα μας αλλά και πάλι τόσοι αιώνες προκαλούν δέος.(Το 22,7% προέκυψε με μπακάλικο υπολογισμό, είναι το ποσοστό των σελίδων του Χρηστικού Λεξικού που αντιστοιχεί στο τμήμα από την αρχή έως το λ. διάλεκτος)Επιπλέον, άλλο ήταν το λεξιλόγιο της νέας ελληνικής το 1930 και άλλο είναι σήμερα. Το ΙΛΝΕ ξεκίνησε στην προπολεμική, αγροτική Ελλάδα, αποτυπώνοντας το λεξιλόγιο των πρώτων δεκαετιών του αιώνα, με ισχυρότατη παρουσία τοπικών ιδιωμάτων. Από τότε η νέα ελληνική έχει εμπλουτιστεί ανυπολόγιστα από επιστημονικούς νεολογισμούς και λέξεις του αστικού χώρου, ενώ τα ιδιώματα έχουν περιθωριοποιηθεί. Ποιο είναι το πρωτεύον σήμερα -να αποτυπωθούν λέξεις που δεν ακούγονται πια ή να καταγραφεί η σημερινή νέα ελληνική;Ο 6ος τόμος που μόλις κυκλοφόρησε αποτυπώνει αυτό το δίλημμα, μια και περιέχει όχι μόνο λέξεις που έχουν προ πολλού πάψει να χρησιμοποιούνται (θα δώσω δείγμα παρακάτω) αλλά και νεότατους νεολογισμούς, π.χ. διαδίκτυο, διαδικτυακός.Για να κάνουμε μιαν ακόμα μπακάλικη σύγκριση, ο 6ος τόμος έχει 392 σελίδες “ψαχνό” (χωρίς να υπολογίζονται οι εκτενέστατες εισαγωγές), από το λήμμα “δε” ως το “διάλεκτος”. Στο Χρηστικό Λεξικό της Ακαδημίας, το τμήμα που αντιστοιχεί στα λήμματα από “δε” ως το “διάλεκτος” είναι 26 σελίδες μόνο! Αυτό συμβαίνει επειδή το ΙΛΝΕ όχι μόνο έχει πλάτος (αφού εξετάζει όλα τα ιδιώματα της νεοελληνικής) αλλά και βάθος απαράμιλλο, αφού εξετάζει κάθε λήμμα σε πολύ μεγάλη ανάλυση -έτσι, το λήμμα “δερβίσης” (χωρίς τα παράγωγα και τα σύνθετά του) πιάνει σχεδόν δυο ολόκληρες μεγάλες σελίδες, ενώ στο Χρηστικό το αντίστοιχο λήμμα πιάνει μόλις εφτά αράδες, ενώ ανάλογος είναι και ο χειρισμός των άλλων σύγχρονων λεξικών.Μια ακόμα σύγκριση λεξιλογίου. Το δερβένι είναι στενή ορεινή διάβαση (έτσι και τα θρυλικά Δερβενάκια της νίλας του Δράμαλη) και δερβέναγας ήταν επί τουρκοκρατίας ο επικεφαλής του στρατιωτικού αποσπάσματος που φρουρούσε το δερβένι -και μεταφορικά λέγεται έτσι κάποιος που συμπεριφέρεται με τρόπο αυταρχικό. Το ΛΚΝ έχει αυτά τα δύο λήμματα, δερβέναγας και δερβένι. Το λεξικό Μπαμπινιώτη έχει τα λήμματα: δερβέναγας, δερβένι (και το υποκοριστικό δερβενάκι) και δερβενοχώρι. Το Χρηστικό Λεξικό, που δεν καταγράφει λέξεις που δεν ακούγονται πολύ σήμερα, έχει μόνο το λήμμα δερβέναγας.Αντίθετα, το ΙΛΝΕ στον 6ο τόμο έχει τα εξής λήμματα, 15 αν μέτρησα καλά:δερβέναγας
δερβενάκι
δερβένι
δερβένιος
δερβενιώτικος
δερβένμπασης
δερβένμπεης
δερβενοπούλα
δερβενόπουλο
δερβενοχώρι
δερβενοχωρίτης
δερβεντζήμπασης
δερβεντζής
δερβεντζιλίκι
δερβένω   (η ζητιάνα, που περιφέρεται στα δερβένια)-και για κάθε λήμμα καταγράφονται όλες οι παραλλαγές, π.χ. δερβένι, ντερβένι, ντερμπέντ’, τερβένι, ντιρβένι, διρβέν’, ντριβέν’, ντερμπένι. Το λήμμα “δερβένι” πιάνει μιάμιση σελίδα, με παραθέματα και φράσεις από δημοτικά τραγούδια, λογοτεχνικά έργα (Κόντογλου, Κοροβίνης), ιστορικά κείμενα, απομνημονεύματα π.χ. του Κολοκοτρώνη, φράσεις καταγραμμένες από συλλέκτες γλωσσικού υλικού, π.χ. Αράδ’σαν κουπάδια σήμερα απ’ του ντιρβέν’ για τα χ’μαδιά (= πέρασαν κοπάδια σήμερα από το ντερβένι για τα χειμαδιά), από την Πλατανούσα, το χωριό του Κοτζιούλα.Από την άλλη, στο νεότερο, το λόγιο, το δημοσιογραφικό και το επιστημονικό λεξιλόγιο το ΙΛΝΕ δίνει πολύ λιγότερη προσοχή -αλλά αυτό δεν ενοχλεί, με την έννοια ότι υπάρχουν άλλα έγκυρα λεξικά που καταγράφουν τις νεότερες λέξεις, ενώ κανένα λεξικό δεν περιέχει τα λήμματα που καταγράφει το ΙΛΝΕ.Θα δώσω ένα παράδειγμα. Στο βιβλίο μου Λέξεις που χάνονται, το 2011, είχα εξετάσει 366 λέξεις που δεν συμπεριλαμβάνονταν στα νεότερα μεγάλα λεξικά μας. Μια από αυτές τις λέξεις ήταν και η λέξη “διακαμός”, για την οποία έγραψα τα εξής:Μια υπέροχη λέξη που δεν αξιώθηκε κανένα λεξικό να την καταγράψει. Διακαμός είναι ο φωσφορισμός της θάλασσας που οφείλεται στις αναλαμπές των ψαριών ή στη βιοφωταύγεια του πλαγκτού. Και μεταφορικά η σκιά, κάτι που διακρίνεται θαμπά, μια σιλουέτα, το περίγραμμα μιας φευγαλέας μορφής. Από το ρ. διακαίω. Η λέξη έχει περάσει και στα τουρκικά (yakamoz).Λέξη παπαδιαμαντική. Στα Ρόδινα ακρογιάλια την εξηγεί: εφάνη μακρόθεν ένας «διακαμός», μια σκιά ανθρώπου. Στο ερωτικότατο Όνειρο στο κύμα η «λουομένη κόρη» βλέπει στο φεγγαρόφωτο «τον μαύρον ίσκιον μου, τον διακαμόν μου, επάνω εις τον βράχον» και βγάζει φωνή φόβου. Ο κυρ Αλέξαντρος χρησιμοποιεί άλλες δυο ή τρεις φορές τον διακαμό, και στη Φόνισσα δίνει και συνώνυμο, «το διάνεμα»Μόνο και για χάρη του Παπαδιαμάντη, κάποιο λεξικό έπρεπε να αποθησαυρίσει τη λέξη, που μόνο σε τοπικά γλωσσάρια βρίσκεται. Εννοείται ότι χρησιμοποιείται και με την αρχική σημασία, του θαλάσσιου φωσφορισμού. Για παράδειγμα, διαβάζω κάπου ότι στο νυχτερινό ψάρεμα, ο ψαράς πρέπει να μαντέψει από τον διακαμό του κοπαδιού το είδος των ψαριών.Έγραφα τότε ότι κανένα λεξικό δεν αξιώθηκε να καταγράψει τη λέξη “διακαμός”. Το ΙΛΝΕ, όπως θα μαντέψατε, όχι μόνο την καταγράφει αλλά και της αφιερώνει πάνω από μισή σελίδα με άφθονα παραθέματα, μια εξέταση πολύ πληρεστερη από τη δική μου.Από την άλλη, το Χρηστικό Λεξικό δεν έχει το λήμμα “διακαμός”, ενώ έχει το λήμμα “διακαναλικός” (διακαναλική συνέντευξη) που βέβαια δεν το έχει το ΙΛΝΕ. Νομίζω πως στο πνεύμα αυτό μπορεί να γίνει για το μέλλον ένας καταμερισμός που να λύνει το δίλημμα του ΙΛΝΕ: Πλήρης κάλυψη του ιστορικού και του διαλεκτικού τμήματος και ακροθιγής μόνο κάλυψη των νεότερων λημμάτων, για τα οποία μπορεί να γίνεται απλώς αντιγραφή από το υλικό του Χρηστικού Λεξικού. Το πολύτιμο και το αναντικατάστατο που έχει να προσφέρει το ΙΛΝΕ είναι ο “διακαμός”, όχι ο διακαναλικός ή το διαδίκτυο -αυτά τα βρίσκουμε και αλλού.Έγραψα πιο πάνω ότι “κανένα λεξικό” δεν είχε καταγράψει το λήμμα “διακαμός”, αλλά αυτό ήταν ακριβές μόνο για τα έντυπα λεξικά. Το ηλεκτρονικό λεξικό της Live-Pedia.grπεριέχει επίσης το λήμμα “διακαμός” -και αυτό μάς θυμίζει ότι τα ηλεκτρονικά λεξικά προσφέρουν τεράστια πλεονεκτήματα απέναντι στα έγχαρτα, οπότε αξίζει να μελετηθεί από την Ακαδημία Αθηνών η διάθεση του λεξικού σε ηλεκτρονική μορφή -τόσο του Ιστορικού όσο και του Χρηστικού. Ακόμα και στη σημερινή χρεοκοπημένη Ελλάδα της μνημονιακής λιτότητας, το υλικό του Ιστορικού Λεξικού πρέπει να γίνει κτήμα των Ελλήνων.
Δημοσιεύτηκε στισ

Το EcoΚτήμα βρίσκεται σε μια έκταση 5,5 στρεμμάτων στα Δερβενοχώρια και είναι ανοιχτό σε σχολεία, αλλά και σε κάθε είδους φορείς, για διάφορες δράσεις στους χώρους του.ΕΤΙΚΕΤΕΣ:

Είναι κάπως οξύμωρο ένα κείμενο για ένα οικολογικό κτήμα στην Πάρνηθα να ξεκινάει με αναφορά στην… κοιλάδα του θανάτου, αλλά είναι για καλό σκοπό! Η «κοιλάδα του θανάτου» (death valley) είναι η έκφραση που χρησιμοποιείται στον χώρο των επιχειρήσεων για να περιγράψει τη δύσκολη έρημο που οι startups θα πρέπει να διανύσουν ώστε από το ελπιδοφόρο ξεκίνημά τους να φτάσουν στο σημείο που θα θεωρούνται επιτυχημένες. Οι περισσότερες νεοφυείς προσπάθειες, σχεδόν το 85%, «σβήνουν» στη διαδρομή, πριν κλείσουν δηλαδή την πενταετία. Ιδίως τα τελευταία χρόνια, οι περισσότερες εγκλωβίζονται ανάμεσα στο ρίσκο της προσπάθειας και στις δυσμενείς συνθήκες για επενδύσεις που επικρατούν στη χώρα μας. Οχι όμως όλες.Εδώ και λίγους μήνες, η Μαρία Φιλιππή κάθεται πιο αναπαυτικά στην καρέκλα του γραφείου της – όχι βέβαια ότι κάθεται και πολύ. Η Μαρία είναι η ψυχή του εγχειρήματος «EcoΚτήμα», του πρώτου οικολογικού κτήματος στην Ελλάδα που λειτουργεί παράλληλα στον φυσικό και στον ψηφιακό κόσμο. Ο σπόρος του φυτεύθηκε το 2012 και σήμερα, έχοντας ξεπεράσει τον «κάβο» του death valley, καρποφορεί. «Η ιδέα προέκυψε στη διάρκεια του μεταπτυχιακού μου γύρω από τις νέες τεχνολογίες στην εκπαίδευση», λέει η ίδια στην «Κ». «Είχαμε κάνει μελέτες σε ενηλίκους και παιδιά με τις οποίες θέλαμε να αποδείξουμε ότι η ψηφιακή εποχή δεν μπορεί να επέλθει αποκομμένη από το φυσικό περιβάλλον. Μας ενδιέφερε η λεγόμενη επαυξημένη πραγματικότητα, όταν δηλαδή η τεχνολογία έρχεται να σου ενισχύσει την εμπειρία του φυσικού κόσμου». Τελειώνοντας τις σπουδές, η ιδέα έπρεπε να γίνει πράξη. Βρέθηκαν οι συνεργάτες, άνθρωποι της εκπαίδευσης και της πληροφορικής, στήθηκε η εταιρεία και βρέθηκε ο χώρος: το οικογενειακό κτήμα 5,5 στρεμμάτων στα Δερβενοχώρια ήταν ό,τι έπρεπε. Χωρίστηκε σε μικρά χωραφάκια των 50 τ.μ. και το σχέδιο μπήκε μπροστά.

«Δεν μας ενδιέφερε η παραγωγή λαχανικών, αλλά η παραγωγή εμπειρίας», εξηγεί η Μαρία Φιλιππή. «Οι πελάτες μας να έρχονται να καλλιεργούν τα λαχανικά τους, στο δικό τους περιβόλι, και παράλληλα να καλλιεργούν την επαφή τους με τη φύση». Στο EcoΚτήμα μπορεί κάποιος να «νοικιάσει» το χωραφάκι του και με τη βοήθεια ειδικών γεωπόνων να βγάλει τη δική του –μικρή– σοδειά, η οποία όμως μπορεί να καλύψει τις ανάγκες του σε φρέσκα λαχανικά. Το πότισμα το αναλαμβάνουν οι άνθρωποι του κτήματος, οι οποίοι μπορούν να μοιραστούν και τη γενικότερη φροντίδα του περιβολιού. Μόνη προϋπόθεση είναι να χρησιμοποιηθούν βιολογικές μέθοδοι και προϊόντα περιποίησης. Καθένας μπορεί να επισκέπτεται το περιβόλι του τόσο φυσικά όσο και ψηφιακά 24 ώρες το 24ωρο μέσω web camera. Το EcoΚτήμα είναι ανοιχτό σε σχολεία για ad hoc δράσεις στους χώρους του, αλλά και κάθε είδους φορείς. Χθες, για παράδειγμα, ένας σύλλογος ενεργών συνταξιούχων πραγματοποίησε σεμινάριο εκεί για το μάζεμα των άγριων χόρτων, ενώ οι ίδιοι εκπαιδεύτηκαν στο πώς να χρησιμοποιούν τις νέες τεχνολογίες για να τα αναγνωρίζουν. «Είναι πολύ ενδιαφέρουσες αυτές οι συμπράξεις. Πρόσφατα είχε έρθει το ΚΑΠΗ Νίκαιας και τα παιδιά του 10ου Δημοτικού Σχολείου Πειραιά και οι παππούδες έμαθαν στα παιδιά παραδοσιακές καλλιεργητικές μεθόδους και τα παιδιά τους ένα μάθημα για τις εφαρμογές στα κινητά που μπορείς να αναγνωρίσεις εάν ένα προϊόν είναι βιολογικό σκανάροντας το barcode!».

Δύο νέες δράσεις

Ομως η ομάδα δεν επαναπαύεται στην επιτυχία της. Ηδη στα σκαριά βρίσκονται δύο νέες δράσεις με κοινωνικό χαρακτήρα. Η πρώτη λέγεται Cultivate for a Cause και απευθύνεται σε εταιρείες, δίνοντάς τους την ευκαιρία να ενδυναμώσουν το ομαδικό πνεύμα καλλιεργώντας ένα περιβόλι με «αντάλλαγμα» τα προϊόντα να πηγαίνουν σε ευπαθείς κοινωνικές ομάδες. Παράλληλα, το κτήμα «ανοίγει» σε πρόσφυγες που επιθυμούν να ασχοληθούν με τη βιολογική παραγωγή με ειδικά δωρεάν σεμινάρια.

Η δεύτερη νέα δράση απευθύνεται σε κατοίκους του εξωτερικού. Δεδομένης της δημοφιλίας που έχουν τα ελληνικά προϊόντα, θα δημιουργηθούν περιβολάκια με αρωματικά φυτά, τα οποία θα μπορεί κάποιος να καλλιεργεί ψηφιακά όπου κι αν βρίσκεται, με τη χρήση κάμερας, και στο τέλος να λαμβάνει ένα φακελάκι με ελληνικά δεντρολίβανα, θυμάρια και κάθε είδους αρωματικά.

Έντυπη

Δημοσιεύτηκε στισ

Γιατί διαρκώς τα παρατάω;

by Αντικλείδι

Τι είναι αυτό με μένα, όλα τα παρατάω στη μέση, τα αφήνω ημιτελή και ανολοκλήρωτα. Τη μία βαριέμαι εύκολα και τα παρατάω. Την άλλη απογοητεύομαι ακόμη ευκολότερα, οπότε γιατί να συνεχίσω την προσπάθεια; Την παράλλη συνειδητοποιώ απλά ότι δεν είναι αυτό που θέλω, οπότε ας το παρατήσω, δεν βαριέσαι…