«Πρόκειται για μια λυπηρή ιστορία. Εδώ δεν υπάρχει καμία αρχιτεκτονική, καμία αισθητική. Περισσεύει ο συμβολισμός, που δεν αποτυπώνεται μόνο στα αποκαλούμενα “μνημεία” που έχτισαν, αλλά και στη δομή της σκέψης, “να επανεφεύρουν τον εαυτό τους”.»Αυτή δεν είναι η αισθητική της μακεδονικής αρχιτεκτονικής, δεν αποτελεί ούτε καν μια νέα πρόταση, αλλά είναι το αποτέλεσμα της αισθητικής και του λάθους που γεννήθηκε σε κάποια άρρωστα μυαλά. Και συγκεκριμένα του ίδιου του πρωθυπουργού Νίκολα Γκρούεφσκι και του στενού του περιβάλλοντος. Ηταν ο ίδιος που λειτούργησε ως αρχιτέκτονας.Πριν από χρόνια, είχα δει τα αποκαλούμενα σχέδια, που ήταν κάτι μη αναγνωρίσιμα σκαριφήματα. Ηταν μια κυβερνητική απόφαση-διαταγή ενός δικτάτορα να κατασκευαστούν αυτά τα τερατουργήματα. Πρόκειται για μια επανάληψη της Ιστορίας ως φάρσας.Μετά τον σεισμό στα Σκόπια, που ισοπέδωσε την πόλη το 1963, δημιουργήθηκε μια ομάδα πολεοδόμων οι οποίοι, μετά από διεθνείς διαγωνισμούς και συνέδρια και με τη συνδρομή των καλύτερων του τότε κόσμου, όπως του Ελληνα Δοξιάδη, φτιάξαμε το νέο πολεοδομικό σχέδιο του κέντρου της πρωτεύουσας. Το σχέδιο έγινε το 1965 και άρχισε να εφαρμόζεται. Ομως, ο Γκρούεφσκι είχε άλλα σχέδια, δικά του.Οπως ο Χίτλερ, ήθελε να αφήσει το δικό του αποτύπωμα στον ιστό της πόλης. Πολλοί που άσκησαν κριτική έδωσαν έμφαση στα φτηνά υλικά, τις γυψοσανίδες, το υπερφίαλο κιτς, αλλά δεν είναι μόνον αυτό. Αντανακλά μια φασιστική ιδεολογία. Είναι ένα εσωτερικής κατανάλωσης φασιστικό σενάριο. Κάθε φασιστικό καθεστώς θέλει με σύμβολα να κυριαρχήσει στον λαό.Ο Γκρούεφσκι, σαν τρελός με πρόβλημα ταυτότητας, πρόβαλε στον αστικό ιστό τη σχιζοφρένειά του, εξέφρασε ένα σύμπλεγμα κατωτερότητας και προσπάθησε να το γιατρέψει εξάγοντας το πρόβλημά του σε όλο το έθνος. Εμείς δεν είχαμε πρόβλημα ταυτότητας. Αυτός είχε. Ομως, τώρα, λόγω του Γκρούεφσκι, όλο το έθνος δείχνει σαν να έχει πρόβλημα ταυτότητας.
»Ολα όσα έκαναν ήταν παράνομα, καταστρατήγησαν κάθε νόμο, πολλά κτίρια δεν είχαν άδεια από την πολεοδομία, ήταν αυθαίρετα, άλλα έχουν θέματα με το ποτάμι, καθώς χτίστηκαν πάνω στις όχθες, χωρίς υδροτεχνικές μελέτες.»Η τοποθέτηση των κτιρίων στον χώρο αυξάνει τον κίνδυνο πλημμύρας και εμποδίζει τον Αξιό να υπερχειλίσει. Αναγκάστηκαν επίσης να αλλάξουν το πολεοδομικό σχέδιο της πόλης 12 φορές μέσα σε έξι χρόνια, κάτι πρωτοφανές στα παγκόσμια χρονικά.»Εξοργιστικό ήταν επίσης ότι οι αρχιτέκτονες που έχτισαν αυτά τα τερατουργήματα, αλλά και οι γλύπτες, ήταν εντελώς άγνωστοι, με μηδενικό έργο. Ηταν απλώς κομματικοί φίλοι και πειθήνια όργανα. Πρόκειται για έναν συνδυασμό μηδέν τοις εκατό γνώσης και εκατό τοις εκατό αλαζονείας.»Ο προϋπολογισμός του έργου είναι επίσης σκάνδαλο. Αρχικά ήταν 86 εκατ. ευρώ, για να φτάσει πέρυσι τα 600 εκατ. και κανείς δεν ξέρει τώρα πόσο είναι. Τα συμβόλαια δόθηκαν σε “ημετέρους” από ένα σκοτεινό κέντρο, πολλά χρήματα κατέληξαν στις τσέπες ορισμένων, πριν φτάσουν στους κατασκευαστές. Δεν έγινε ούτε ένας διαγωνισμός, δεν συμμετείχε ούτε ένας γνωστός διεθνώς αρχιτέκτονας.»Το άγαλμα του Μεγαλέξανδρου ήταν το πρώτο έργο μιας νέας γλύπτριας που έδειξε σε όλους τη μεγαλοσύνη της έλλειψης ταλέντου. Πρόκειται για ντροπή και γνωρίζω πολλούς πολίτες που αποφεύγουν να περνάνε από το κέντρο γιατί νιώθουν ότι προσβάλλονται.»Την περίοδο ‘60-’70 τα Σκόπια ήταν φημισμένα για τη μοντέρνα αρχιτεκτονική τους και τώρα γίναμε περίγελος. Για μένα είναι οδυνηρό ακόμη και να το συζητάω. Ομως τώρα αλλάζουμε σελίδα. Δέκα χρόνια σκοτάδι παίρνουν τέλος. Το έθνος μας θα αναγνωρίσει την ελευθερία του μόνο όταν κατεδαφίσει αυτά τα κτίρια και πετάξει τα μπάζα τους στα σκουπίδια».
– Κύριε Σκιαδά, έχει πολιτικό, κοινωνικό ή ιστορικό υπόβαθρο η ονοματοδοσία των δρόμων; «Η συγκεκριμένη διαδικασία καταγράφει από χαριτωμένες έως και αιματοβαμμένες ιστορίες. Πολύ χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του κυρ Γιώργη στην περιοχή του κέντρου της Αθήνας, ο οποίος είχε μία κόρη την Κούλα. Θέλοντας να την τιμήσει έδωσε το όνομά της στο δρόμο, την οδό Κούλας. Επίσης έχουμε περιπτώσεις διχασμού καθώς καταγράφονται σκοτωμοί, ξυλοδαρμοί, δολοφονίες και μαχαιρώματα για τις ονομασίες των οδών. Για παράδειγμα η πλατεία Πλαστήρα στο Παγκράτι θα έπρεπε να ονομάζεται Πλαστήρα ή Γονατά; Το συγκεκριμένο δίλημμα προκάλεσε ακόμα και τη συγκέντρωση προσφύγων, οι οποίοι είχαν το δικό τους αγαπημένο πρόσωπο και ήθελαν να επικρατήσει το όνομά του. Ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ότι η πλατεία, η οποία σήμερα ονομάζεται “Πλαστήρα”, ονομάζεται τυπικά πλατεία Κουμπερτέν. Θα θυμηθώ ακόμα πως όταν ήταν εν ζωή ο Σπύρος Μερκούρης, η οδός Ζωοδόχου Πηγής μετονομάστηκε σε Σπύρου Μερκούρη. Πήγαιναν οι οπαδοί του, κατέβαζαν τις ταμπέλες και τοποθετούσαν την ταμπέλα με το όνομα του Μερκούρη. Το ίδιο βράδυ έτρεχαν κάποιοι άλλοι και τοποθετούσαν μία άλλη ταμπέλα». – Μου έχει κάνει εντύπωση ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ονοματοθεσίας. Στη Νέα Μάκρη, ένας από τους τέως δημάρχους, ο Ιορδάνης Λουΐζος, ο οποίος βρίσκεται εν ζωή, έχει δώσει το όνομά του σε έναν από τους δρόμους της περιοχής…
«Ευτυχώς ο δήμος Αθηναίων κρατά μία καλή στάση. Η παρούσα δημοτική αρχή είναι αρκετά φειδωλή ως προς τις ονομασίες και τα κριτήρια απονομής τους στους δρόμους της πόλης. Πριν λίγα χρόνια όμως, οι άνθρωποι του δήμου ήθελαν να μετονομάσουν τη Βασιλίσσης Όλγας σε Ανδρέα Παπανδρέου και τη Βασιλίσσης Σοφίας σε Κωνσταντίνου Καραμανλή. Εάν αυτό συνέβαινε τελικά θα σήμαινε την κατάρριψη της ιστορικότητας των δρόμων. Ο δρόμος έχει ιστορία που απορρέει από το όνομά του. Ας σημειωθεί ότι ιστορία με τις μετονομασίες των δρόμων χρονολογείται στην εποχή του Όθωνα. Παρά το γεγονός ότι συγκροτήθηκαν σπουδαίες επιστημονικές επιτροπές και δημιουργήθηκαν κατάλογοι και προδιαγραφές αναφορικά με τα κριτήρια ονοματοδοσίας, ουδέποτε τηρήθηκαν. Οπωσδήποτε όμως δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ένα όνομα της επικαιρότητας, ούτε της αμέσως περασμένης πολιτικής κατάστασης, που ενδέχεται να προκαλέσει πάθη. Είναι υπαρκτό ένα βαθύ ιδεολογικό υπόβαθρο πίσω από πολλά ονόματα. Οι άστοχες μετονομασίες παρουσιάζονται σε εποχές κρίσεως, σε εποχές που υφίστανται ανελεύθερα καθεστώτα. Είναι χαρακτηριστικό των ανελεύθερων καθεστώτων ότι προσπαθούν να επηρεάσουν το δημόσιο χώρο με τις ονομασίες των δρόμων».
– Παραδείγματα όπως αυτά που περιγράψατε εμφανίζονται και στην περίοδο της επταετίας… «Βεβαίως. Βλέπαμε παντού δρόμους με τις ονομασίες: 21ης Απριλίου, Γεωργίου Παπαδόπουλου. Είχε γεμίσει όλη η Ελλάδα καθότι οι βαπτιστές των δρόμων ήθελαν να ευλογήσουν τη Χούντα. Το ίδιο όμως έγινε και στη Μεταπολίτευση. Έφυγε η Χούντα και ήρθαν οι οδοί Πολυτεχνείου, Μελίνας Μερκούρη, Αντίστασης. Και επί Μεταξά όμως τα ίδια: 4ης Αυγούστου και Ιωάννου Μεταξά». – Στο βιβλίο του Ηλία Πετρόπουλου με τίτλο «Η ονοματοθεσία οδών και πόλεων» αναφέρεται ότι στην Αθήνα μόνο συναντά κανείς εκατοντάδες ονόματα βασιλέων, πριγκίπων και πριγκιπισσών… «Είναι πολύ ελαφριά η θεώρηση την οποία έχει κάνει ο αείμνηστος Πετρόπουλος, ο οποίος είναι ένας θαυμάσιος λαογράφος. Λείπει η δηκτικότητα που απαιτείται για να καταδικαστούν οι διοικήσεις που προσφεύγουν σε αυτή την τακτική είτε πρόσκεινται στη Δεξιά, είτε στην Αριστερά, είτε στο Κέντρο».
– Ωστόσο ονόματα οδών υπήρχαν και στην αρχαιότητα; «Σε ορισμένες περιπτώσεις ναι. Όπως είναι για παράδειγμα η οδός Τριπόδων στην Πλάκα, η οποία μετράει 2.000 χρόνια ζωής». – Μία άλλη συζήτηση, η οποία κάποια στιγμή ήρθε στο προσκήνιο, ήταν να αναγράφονται τα ιστορικά στοιχεία του κάθε δρόμου στις πινακίδες… «Έτσι είναι. Ήδη από το 1937-1938 σπουδαίοι γλωσσολόγοι κάθισαν και έφτιαξαν πίνακα με τη διατύπωση της κάθε οδού. Ουδέποτε όμως εφαρμόστηκε. Η αδιαφορία μας για την πραγματικότητα αποτυπώνεται ακόμα και στους δρόμους». – Αποκλειστικά υπεύθυνος για τη βάπτιση των δρόμων είναι επομένως ο δήμος ή έχουμε και παρεμβάσεις από την κεντρική διοίκηση; «Ναι. Η κεντρική διοίκηση απλώς ενέκρινε ή όχι την ονομασία. Μπορούσε επί της ουσίας να φέρει αντιρρήσεις, λέγοντας ότι μία ονομασία δεν εγκρίνεται για λόγους που εκείνη έκρινε. Μέχρι προ ολίγου η οδός Κηφισίας λεγόταν τυπικά, Ιωάννου Μεταξά. Επίσης υπάρχει πλατεία 21ης Απριλίου στο κέντρο της Αθήνας. Βρίσκεται στο Γκάζι, στη συμβολή των οδών Ιεράς Οδού και Πειραιώς, εκεί που βρισκόταν η παλιά λαχαναγορά. Την είχε ονομάσει έτσι ο Παττακός γιατί είχαν καθαρίσει τότε τη λαχαναγορά, μετατρέποντάς τη σε πλατεία. Κι αυτή η ονομασία έμεινε! Μπορούμε με βάση αυτό να καταλάβουμε πόση βαρύτητα δίνουμε στα μικρά-μεγάλα της καθημερινότητας».
– Μπορεί να γίνει κάτι σε επίπεδο νομοθετικής παρέμβασης ούτως ώστε να περιοριστεί η αυθαιρεσία που εμφανίζεται σε περιπτώσεις ονοματοδοσίας; Το νομοθετικό πλαίσιο υπάρχει. Αυτό που λείπει είναι η ορθή νοοτροπία. Οι ελληνικοί τόποι και η ιστορία τους πρέπει να τύχουν ιδιαίτερου σεβασμού. 
