ΟΡΕΙΝΟΣ

Δεν βασίζεται στη μυθολογία αλλά στην ιστορία. Αντί να αντλήσει θέμα από τον κύκλο των ηρώων ή των θεών, ο Αισχύλος δραματοποίησε ένα γεγονός που είχε συμβεί μόλις οκτώ χρόνια πριν από την πρώτη παράσταση (472 π.Χ.).

Δίνει φωνή στον ηττημένο αντί στον νικητή. Αν και ο Αισχύλος είχε πολεμήσει ο ίδιος στη Μάχη του Μαραθώνα και πιθανότατα συμμετείχε και στα γεγονότα της Σαλαμίνας, δεν παρουσιάζει τους Έλληνες να πανηγυρίζουν. Αντίθετα, όλο το έργο είναι ένας θρήνος των Περσών.

Αντιμετωπίζει τον εχθρό με ανθρωπιά. Οι Πέρσες δεν εμφανίζονται ως τέρατα ή βάρβαροι χωρίς συναισθήματα. Είναι άνθρωποι που υποφέρουν από την απώλεια των παιδιών, των συζύγων και της πατρίδας τους. Αυτό ήταν εξαιρετικά ασυνήθιστο για ένα έργο που παρουσιάστηκε στην Αθήνα λίγο μετά τους Περσικούς Πολέμους.

Αναδεικνύει μια πανανθρώπινη ιδέα. Το κεντρικό θέμα δεν είναι η ελληνική ανωτερότητα, αλλά η ύβρις: κάθε ηγεμόνας που παρασύρεται από την αλαζονεία και πιστεύει ότι μπορεί να υπερβεί τα ανθρώπινα όρια οδηγείται τελικά στη νέμεση και στην καταστροφή.

Η διαχρονική σημασία

Οι «Πέρσες» δεν είναι απλώς ένα έργο για τη νίκη των Ελλήνων. Είναι μια βαθιά πολιτική και φιλοσοφική τραγωδία για την ευθύνη της εξουσίας, τα όρια της ανθρώπινης δύναμης και το

κόστος του πολέμου. Γι’ αυτό εξακολουθεί να ανεβαίνει σε όλο τον κόσμο: η προειδοποίησή του ότι η αλαζονεία των ισχυρών οδηγεί αναπόφευκτα στην πτώση παραμένει επίκαιρη δυόμισι χιλιάδες χρόνια μετά.

[Image 2

]

Η σύγχρονη επιστήμη δεν γεννήθηκε μέσα στα πανεπιστήμια, αλλά έξω από αυτά: στις αυλές των ηγεμόνων, στα σαλόνια των λογίων και στις πρώτες επιστημονικές εταιρείες, οι οποίες συχνά συγκρούονταν με το πανεπιστημιακό κατεστημένο.

Δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα:

Royal Society (1660, Αγγλία): Το σύνθημά της ήταν το αποκαλυπτικό Nullius in verba — «μην δέχεσαι τον λόγο κανενός ως αυθεντία». Ο Φράνσις Μπέικον κατηγορούσε τα πανεπιστήμια ότι είχαν γίνει «φυλακές λίγων συγγραφέων». Φυσικά, υπήρχαν εξαιρέσεις: ο Νεύτων, για παράδειγμα, ήταν καθηγητής στο Κέιμπριτζ. Δεν ήταν λοιπόν μια μάχη «πανεπιστημίων εναντίον επιστημόνων», αλλά η γέννηση μιας νέας νοοτροπίας.

Γαλλική Ακαδημία Επιστημών (1666): Είχε καθαρά πρακτικό σκοπό. Ιδρύθηκε από τον υπουργό Κολμπέρ με τη λογική ότι η επιστήμη πρέπει να υπηρετεί το κράτος: χαρτογραφήσεις, ναυσιπλοΐα, μηχανική, στρατός και αστρονομία. Το κράτος πλήρωνε γιατί περίμενε συγκεκριμένα κέρδη.

Παράλληλα, η γνώση άρχισε να εκλαϊκεύεται. Τα επιστημονικά βιβλία γράφονταν πλέον στις εθνικές γλώσσες (αγγλικά, γαλλικά κ.λπ.), ενώ τα συντηρητικά πανεπιστήμια επέμεναν στα λατινικά, μιλώντας μόνο σε μια κλειστή ελίτ.

Ο Λεωνίδας Κύρκος ο ιστορικός ηγέτης του ΚΚΕ εσωτερικού ήταν δεινός ρήτορας και έλεγε αλήθειες, σιχαινόταν να παραμυθιάζει τους ακροατές του.

Μια συγκεκριμένη φράση του έχει μείνει ιστορική:

σήμερα δεν ήρθα εδώ για να σας χαϊδέψω τα αυτιά. Ήρθα για να σας πω αλήθειες. Αυτά που θα ακούσετε δεν θα σας αρέσουν. Όμως εγώ οφείλω να τα πω. Σήμερα δεν ήρθα για να σεας χαϊδέψω. Σήμερα ήρθα για να σας δώσω μια μπουνιά στο στομάχι.

Πόσο λείπουν τέτοιοι σπουδαίοι άνθρωποι σήμερα..

οι δύσκολοι καιροί δημιουργούν δυνατούς ανθρώπους,

οι δυνατοί άνθρωποι δημιουργούν εύκολους καιρούς,

οι εύκολοι καιροί δημιουργούν αδύνατους ανθρώπους

και οι αδύνατοι άνθρωποι δύσκολους καιρούς…

{από το βιβλίο του Στέφανου Ξενάκη: το λεξικό της ζωής σου]

Το συγκεκριμένο απόφθεγμα ανήκει στον G. Michael Hopf Αμερικανό συγγραφέα (γεννημένος το 1970) και βετεράνο του Σώματος Πεζοναυτών των ΗΠΑ (US Marine Corps).

Η πιο διάσημη δουλειά του είναι η best-seller σειρά βιβλίων «The New World» (με πρώτο βιβλίο το «The End» το 2013), η οποία περιγράφει την κατάρρευση της κοινωνίας μετά από μια καταστροφική επίθεση με ηλεκτρομαγνητικό παλμό (EMP).

Το πιο πάνω γράφτηκε για πρώτη φορά ακριβώς έτσι μέσα στο βιβλίο του «Those Who Remain» (το 7ο βιβλίο της σειράς The New World, που κυκλοφόρησε το 2016).

Περνούσε κάθε απόγευμα από το ίδιο παγκάκι, εκεί στη μεγάλη πλατεία της Νέας Σμύρνης. Δεν καθόταν ποτέ. Μόνο διάβαζε τη φράση που κάποιος είχε γράψει με μεγάλα λευκά γράμματα και σε φόντο μπλε και κόκκινο.

«ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΞΕΧΑΣΑ ΝΑ ΜΕΓΑΛΩΣΩ».

Χαμογελούσε γλυκόπικρα.

Θυμόταν πάντα τον πατέρα του,έναν άνθρωπο σκληρό για όλους, εκτός από εκείνον. Κάθε Κυριακή απόγευμα έβγαζε από την αποθήκη έναν παλιό χαρταετό και επέμενε να τον πετάξουν, ακόμα κι όταν εκείνος είχε γίνει πια φοιτητής.

«Έλα, άλλη μια φορά…», του έλεγε.

Τότε ντρεπόταν. Του φαινόταν παιδικό. Σήμερα θα έδινε τα πάντα για εκείνη τη μία ακόμη Κυριακή.

Κατάλαβε πως ο πατέρας του δεν είχε ξεχάσει να μεγαλώσει. Είχε απλώς αρνηθεί να αφήσει την αγάπη να γεράσει.

Έσκυψε, χάιδεψε το χρώμα του τσιμεντένιου παγκακιού και ψιθύρισε:

«Δεν ξέχασες να μεγαλώσεις, πατέρα… Για μένα θυμόσουν πάντα πώς είναι να είσαι παιδί.»

Και εκείνη τη στιγμή ένιωσε πως η μεγαλύτερη ωριμότητα δεν είναι να χάσεις την παιδικότητά σου. Είναι να τη φυλάξεις για εκείνους που αγαπάς.

ΚΜ

Το “αναβάλειν” (δεν ξέρω αν είναι) ανθρώπινο, σίγουρα όμως έχει τις ρίζες του στο “νόμο της αδράνειας”, με λίγα λόγια στην εγγενή ιδιότητα των υλικών σωμάτων να αντιστέκονται σε οποιαδήποτε μεταβολή της κινητικής τους κατάστασης, με την πρόσθετη διαπίστωση ότι όσο μεγαλύτερη είναι η μάζα ενός αντικειμένου, τόσο δυσκολότερο είναι να μεταβληθεί η υφιστάμενη κινητική του κατάσταση (δηλ. είτε ν’ αποκτήσει για πρώτη φορά ταχύτητα, εφόσον είναι αδρανές, είτε να σταματήσει η κίνησή του, εφόσον είχε ήδη αποκτήσει ταχύτητα).

Δράση = πρόκληση, προσπάθεια, αλλαγή, κίνηση, το καινούργιο που θα σκεφτείς ή/και θα υλοποιήσεις.

Αναβολή = μη δράση = παραμονή στο γνωστό, στο συνηθισμένο, στην ψευδαίσθηση του οικείου και της ασφάλειας, στην επανάληψη των ίδιων σκέψεων, ενεργειών ή/και παραλείψεων.

Το “εγώ” αρέσκεται στην αναβολή. Συντηρεί την εικόνα του έτσι…

Και όσο “μεγαλύτερο το εγώ” τόσο ισχυρότερο και το μέτρο (ο βαθμός) της αδράνειας (ισχύει ανάλογα ό,τι και με το μέγεθος της μάζας των υλικών αντικειμένων). 

Οπότε ξαναγυρνάμε στα βασικά (τα οποία έχουμε θίξει και στο παρελθόν και πιο διεξοδικά μάλιστα) : γνώθι σαυτόν !!

Γ.Λ.

Αγαπητέ Γιώργο έχεις δίκιο το Γνώθι σαυτόν σε οδηγεί στην αυτογνωσία που είναι η δύναμη που νικά την αδράνεια. Γιατί μόνο όταν γνωρίσεις τον εαυτό σου μπορείς να καταλάβεις αν αυτό που σε κρατά ακίνητο είναι η σύνεση ή ο φόβος.