Του Γ. Αγγέλη

Όταν οι οικονομικοί αναλυτές προειδοποιούν για τους κινδύνους είναι κάτι σοβαρό. Όταν όμως προειδοποιεί η Κεντρική Τράπεζα του Καναδά (ΚΤΚ), της χώρας που διαθέτει μία από τις ισχυρότερες και πλέον υγιείς οικονομίες στην τρέχουσα συγκυρία, τότε κανείς δεν μπορεί να… κοιτάζει αλλού.

Σε δύο πρόσφατες ομιλίες τους λίγο πριν από τα Χριστούγεννα, ο επικεφαλής της Κεντρικής Τράπεζας του Καναδά (ΚΤΚ) Στέφεν Πόλοτζ και η αντιπρόεδρος Κάρολιν Γουίλκινς, που αφορούσαν την τρέχουσα διεθνή οικονομική συγκυρία, περιγράφουν τις συνθήκες που οδηγούν στην “τέλεια καταιγίδα”, όπως την αποκαλούν.

Αυτή προκύπτει, σύμφωνα με τα δύο ανώτατα διοικητικά στελέχη της ΚΤΚ, από τον εκρηκτικό συνδυασμό της οικονομικής επιβράδυνσης διεθνώς με το αυξημένο σε πρωτοφανή επίπεδα χρέος (δημόσιο και κυρίως ιδιωτικό).

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται και έχουν την εγκυρότητα της Γενικής Διεύθυνσης Οικονομικών Μελετών της “ΚΤΚ”, το παγκόσμιο χρέος μέσα στη δεκαετία 2010-2020 έχει αυξηθεί κατακόρυφα και έχει φτάσει να υπερβαίνει τρεις φορές το παγκόσμιο ΑΕΠ.

Ιδιαίτερα το ιδιωτικό χρέος νοικοκυριών και επιχειρήσεων, εφόσον η οικονομία –όπως φαίνεται ήδη– οδηγείται σε οικονομική επιβράδυνση, θα είναι ολοένα και περισσότερο δύσκολο να αποπληρωθεί και αναπόφευκτα θα προκαλέσει νέα χρηματοπιστωτική κρίση.

Αυτό οφείλεται επιπλέον και στο γεγονός, όπως επισημαίνουν τα στοιχεία της ΚΤΚ, ότι η αύξηση του ιδιωτικού χρέους συνοδεύεται από μία σοβαρή επιδείνωση της ποιότητάς του.

Σημειώνεται δε ότι το 50% του εταιρικού χρέους στις οικονομίες των ΗΠΑ και της Ευρωζώνης είναι διαβάθμισης ΒΒΒ, ήτοι το τελευταίο σκαλοπάτι πιστοληπτικής αξιοπιστίας πριν αυτή χαρακτηρισθεί ως “non investment grade” (“σκουπίδι”). Πράγμα που σημαίνει ότι η οικονομική επιβράδυνση θα “σπρώξει” αυτόν τον όγκο χρέους κάτω από τη βαθμίδα αυτή με συνέπεια βίαιες κινήσεις ρευστοποίησης και χρεοκοπίες.

Ανάλογη είναι η κατάσταση και στις αναδυόμενες αγορές στις οποίες το ιδιωτικό χρέος, κυρίως το εταιρικό, έχει αυξηθεί κατακόρυφα και τα 2/3 του χρέους αυτού με επίφοβη διαβάθμιση βρίσκονται στην Κίνα.

ΗΠΑ-Κίνα

Χαρακτηριστικό του κατεπείγοντος της κατάστασης είναι ότι το Πεκίνο την πρώτη ημέρα του 2020 ανακοίνωσε την παροχή ενός τεράστιου ποσού που ξεπερνά τα 115 δισ. δολ. για την “κάλυψη” των αναγκών αναχρηματοδότησης του χρέους των επιχειρήσεων.

Πάνω σ’ αυτή την παγκόσμια “φούσκα” χρέους οι επιχειρήσεις… εκδίδουν νέο χρέος με την μορφή των τιτλοποιήσεων. Κάτι σαν τα “σύνθετα ομόλογα” του 2006-2008 στα οποία οι επενδυτικές τράπεζες “πακετάριζαν” χρέη υψηλής και… χαμηλής διαβάθμισης και τα οποία πουλούσαν στις αγορές με νέα διαβάθμιση, στο εσωτερικό της οποίας “δούλευαν” τα περιβόητα subprime loans που διέλυσαν το χρηματοπιστωτικό σύστημα το 2008.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΚΤΚ παγκοσμίως υπάρχουν 700 δισ. δολ. σε τέτοια τιτλοποιημένα δάνεια τα οποία και συνεχίζουν να αυξάνονται.

Στο σημείο αυτό πρέπει να προσθέσουμε και την ελληνική ιδιαιτερότητα που θα βγει στις αγορές φέτος μέσω των τιτλοποιήσεων του “Ηρακλή”.

Οι ελληνικές τράπεζες με εγγύηση του ελληνικού Δημοσίου θα εκδώσουν ομόλογα με βάση τριών ειδών “κόκκινα” δάνεια, εκείνα που αναμένεται να εξυπηρετηθούν και για τα οποία θα υπάρχει εγγύηση Δημοσίου, εκείνα που κρίνεται ότι θα έχουν προβλήματα να εξυπηρετηθούν και εκείνα που θα είναι δύσκολο να εξυπηρετηθούν. Οι ομολογιακοί τίτλοι που θα εκδοθούν θα βγουν στις αγορές και θα γίνουν αντικείμενο ανάλογης διαχείρισης σε πακέτα “σύνθετων ομολόγων” σαν μέρος της ευρύτερης διεθνούς αγοράς…

Η έκδοση χρέους (εταιρικά ομόλογα) ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια έχει πάρει τεράστιες διαστάσεις διεθνώς και με τη στήριξη των μηδενικών έως και αρνητικών επιτοκίων έχει επιτρέψει την επιβίωση επιχειρήσεων οι οποίες σε συνθήκες φυσιολογικού κόστους του χρήματος (επιτοκίων) δεν θα μπορούσαν να επιβιώσουν. Ο όγκος των επιχειρήσεων-“ζόμπι” είναι τεράστιος και στα 4 σημεία του ορίζοντα. Χαρακτηριστικό είναι ότι η πρώτη πράξη της κινεζικής κεντρικής τράπεζας για το 2020 ήταν μία πράξη διάσωσης για τέτοιες επιχειρήσεις με την παροχή 115 δισ. δολ. σε ρευστότητα αναχρηματοδότησης του χρέους τους.

Το εντυπωσιακό στοιχείο εδώ είναι, όπως επισημαίνεται από τα στελέχη της ΚΤΚ, ότι οι επιχειρήσεις-“ζόμπι” δεν επιβιώνουν απλώς, αλλά με τη βοήθεια του περιβάλλοντος μηδενικών επιτοκίων συνεχίζουν να εκδίδουν και να πολλαπλασιάζουν το χρέος τους…

Αυτά είναι τα “συστατικά” της “τέλειας καταιγίδας” σύμφωνα με τους επιτελείς της Κεντρικής Τράπεζας του Καναδά.

Εκρηκτικός “τζίρος” στις… αόρατες (OTC) συναλλαγές (παράγωγα)

Σύμφωνα με τα στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα η BIS (Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών) τον Δεκέμβριο και τα οποία βασίζονται σε μία έρευνα από το 2016 μέχρι και το 2019, έχει σημειωθεί μία εκρηκτική αύξηση των εκτός χρηματιστηριακής αγοράς (εξού και ο χαρακτηρισμός “αόρατες”) συναλλαγών σε παράγωγα. Και κυρίως παράγωγα με κεντρικό “στοίχημα” τα επιτόκια.

Ο όγκος τους το 2019 έχει αυξηθεί τόσο που σε όγκο εμπλοκής κεφαλαίων αφορά το 46% του συνόλου των συναλλαγών μέσα στο 2019.

Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας της BIS, “η διαπραγμάτευση παραγώγων επιτοκίων σε εξωχρηματιστηριακές αγορές υπερδιπλασιάστηκε μεταξύ του 2016 και του 2019, ξεπερνώντας σημαντικά την ανάπτυξη των συναλλαγών σε χρηματιστήρια…”.

Η συγκυρία της νομισματικής πολιτικής που ασκείται από τις κεντρικές τράπεζες κατά την έρευνα της BIS είναι μάλλον βέβαιο ότι θα οδηγήσει σε ακόμα μεγαλύτερη επέκτασή τους…

Τα στοιχεία της έρευνας επιβεβαιώνουν ότι “Τα τελευταία χρόνια, έχει αυξηθεί η διαπραγμάτευση παραγώγων επιτοκίων (IRDs) σε εξωχρηματιστηριακές αγορές (OTC). Μεταξύ Απριλίου 2010 και Απριλίου 2016, ο μέσος ημερήσιος κύκλος εργασιών της OTC αυξήθηκε σταθερά από 2,1 τρισεκατομμύρια δολάρια σε 2,7 τρισεκατομμύρια δολάρια, και στη συνέχεια τον Απρίλιο του 2019 αυξήθηκε απότομα σε 6,5 τρισεκατομμύρια δολάρια – αύξηση 143% σε σύγκριση με το 2016…”.

Στο ίδιο διάστημα αυξήθηκαν επίσης και οι συναλλαγές σε χρηματιστήρια, αλλά όχι τόσο (53% μεταξύ 2016 και 2019), με συνέπεια, ενώ οι συναλλαγές εκτός χρηματιστηριακών αγορών (OTC) αντιπροσώπευαν μόλις το 21% της IRD το 2010, έφθασαν το 2019 να αντιπροσωπεύουν το 46%.

Η ευτυχία είναι πράγμα απλό και λιτοδίαιτο -ένα ποτήρι κρασί, ένα κάστανο, ένα φτωχικό μαγκαλάκι, η βουή της θάλασσας. Τίποτα άλλο

Ο Sheldon Yellen, CEO της εταιρείας BELFORHoldings Inc., που μετρά 9.200 υπαλλήλους, δεν είναι ένας συνηθισμένος διευθύνων σύμβουλος, καθώς έχει βρει έναν ιδιαίτερο τρόπο ώστε να επικοινωνεί και να ευχαριστεί το προσωπικό του.

Ο εν λόγω κύριος στέλνει, από το 1985, σε κάθε έναν υπάλληλό του μία χειρόγραφη εορταστική κάρτα. Όταν ταξιδεύει με το αεροπλάνο έχει μαζί του μία βαλίτσα με γραφική ύλη, για να γράψει κάρτες για να τους ευχαριστήσει, για επετείους, γενέθλια, γιορτές, ακόμα και για πιο ιδιαίτερες περιστάσεις, όπως όταν το παιδί ενός υπαλλήλου είναι άρρωστο.

Σύμφωνα με έρευνες, οι πετυχημένοι μάνατζερ είναι αυτοί που έχουν βρει έναν αυθεντικό τρόπο ώστε να ενθαρρύνουν και να ευχαριστήσουν τους ανθρώπους τους – ουκ ολίγες φορές, οι καλοί υπάλληλοι φεύγουν από την εταιρεία αν οι κόποι τους δεν αναγνωρίζονται. Και, στην (ηλεκτρονική) εποχή μας, μια χειρόγραφη επιστολή είναι αναμφίβολα μια αυθεντική (και ασυνήθιστη) πράξη.

Ο Yellen ξεκίνησε αυτή τη συνήθεια το 1985, όταν προσλήφθηκε στην εταιρεία από τον αδερφό της συζύγου του, καθώς οι υπόλοιποι υπάλληλοι δεν είδαν με καλό μάτι την «προνομιακή» πρόσληψή του. Με τον τρόπο αυτό, θα ενθάρρυνε τους εργαζομένους να περάσουν από το γραφείο του, έχοντας παραλάβει την κάρτα, για να πουν ευχαριστώ. Το κόλπο έπιασε, με το προσωπικό να πιάνει κουβέντα με τον Yellen, τον πάγο να σπάει και τον ίδιο να κερδίζει το σεβασμό τους.

Όπως επισημαίνει ο Yellen, έχει παρατηρήσει ότι η εργασιακή κουλτούρα μέσα στην επιχείρηση έχει βελτιωθεί αισθητά προς το καλύτερο, ενώ δεν παραλείπει να πει ότι δεν θα πρέπει να εστιάζουμε στα κέρδη και στους στόχους, αλλά στο σημαντικότερο κεφάλαιο μιας εταιρείας, τους ανθρώπους της, χάρη στους οποίους μια εταιρεία θα ευημερήσει.

Πηγή: protopapadakis.blogspot.com

Του Δημήτρη Καμπουράκη

Είναι γνωστό ότι το καλοκαίρι του ’15 ο Στουρνάρας πήρε τηλέφωνο τον Παυλόπουλο και τον προειδοποίησε ότι οι Συριζαίοι ετοίμαζαν παράλληλο νόμισμα, άρα ήταν έτοιμοι να βγάλουν την χώρα από το ευρώ. Ο Πρόεδρος τότε του απάντησε ότι «θα κάνει το καθήκον του», υπονοώντας δεν θα υπογράψει τέτοιο πράγμα και ότι ως έσχατη λύση ήταν έτοιμος να παραιτηθεί.

Το ρεπορτάζ αυτό έχει γραφτεί και ξαναγραφτεί, ενώ το τηλεφώνημα έχει επιβεβαιωθεί απ’ τον Στουρνάρα δίχως να έχει δώσει λεπτομέρειες της συνομιλίας. Η Προεδρία επισήμως ουδέποτε το επιβεβαίωσε ή το διέψευσε (και ορθώς), αν και ανεπισήμως διαρρέεται ότι ο Πρόεδρος είχε καθοριστική συμβολή στην παραμονή της χώρας στην ζώνη του ευρώ, με ό,τι μπορεί να σημαίνει αυτό.

Δεν είναι πρόθεση του σημερινού κειμένου να κρίνει την στάση Παυλόπουλου εκείνη την κρίσιμη περίοδο. Δεν διαθέτω πρωτογενές ρεπορτάζ ούτε από το Προεδρικό, ούτε από την Τράπεζα της Ελλάδας, ούτε από τα τότε ανώτατα κλιμάκια της κυβέρνησης Σύριζα που διαχειρίστηκε την κρίση του πρώτου εξαμήνου του ’15 (αφού πρώτα την δημιούργησε). Άρα δεν έχω κάτι περαιτέρω να συνεισφέρω σε επίπεδο πληροφοριών.

Αν όμως θέλετε επιγραμματικά την εκτίμηση μου, πιστεύω ότι ο Παυλόπουλος πράγματι εναντιωνόταν σε σενάρια ή σχέδια εξόδου της Ελλάδας από την ευρωζώνη. Όμως αμφιβάλω σφόδρα αν είχε καν ενημερωθεί από την τότε κυβέρνηση για την πιθανότητα τέτοιας εξέλιξης, εξάλλου οι Συριζαίοι διέψευδαν μετά βδελυγμίας ότι σχεδιάζουν ή προετοιμάζονται για κάτι τέτοιο. Το πιθανότερο είναι ότι κι αυτός, κλεισμένος στο Προεδρικό άκουγε διάφορα ανεπιβεβαίωτα από δω κι από κει, όπως όλοι μας.

Άρα, δίχως να αμφισβητώ την πρόθεση του Παυλόπουλου, αυτή η «καθοριστική συμβολή» του στην παραμονή της χώρας στην ευρωζώνη είναι λίαν συζητήσιμη. Ο Τσίπρας έκανε την κωλοτούμπα πιεσμένος από την μελέτη των επιπτώσεων μιας εξόδου που είχε στα χέρια του και από τους υπόλοιπους ευρωπαίους ηγέτες. Η δεκαεπτάωρη διαπραγμάτευση, ο έρπις στα χείλια και η τελική υπογραφή του, ήταν προϊόντα της συνειδητοποίησης του ότι δεν υπήρχε άλλη λύση.

Άντε να αναγνωρίσω ότι ο Αλέξης συνυπολόγισε μέσα σ’ όλα τα υπόλοιπα και μια πιθανή διαφωνία Παυλόπουλου, αλλά αυτό απέχει πολύ από όσα διατείνονται σήμερα κάποιοι στενότατοι φίλοι του Προέδρου. Ότι δηλαδή ο Τσίπρας πήγαινε ντουγρού για έξοδο, αλλά είδε το οδόφραγμα Παυλόπουλου και έκανε αναστροφή. Αυτά είναι παιχνίδια υποψηφιότητας για την δεύτερη Προεδρική θητεία και όχι αντανάκλαση της ιστορικής αλήθειας.

Παρά ταύτα, την οπτική των φίλων του Παυλόπουλου στην συγκεκριμένη ιστορία την αντιλαμβάνομαι. Αυτοί που συνεχίζουν να με αφήνουν άναυδο, είναι οι ίδιοι οι Συριζαίοι. Οι οποίοι στα τηλεοπτικά πάνελ, όταν ακούν για την «καθοριστική συμβολή του Προέδρου στην παραμονή της χώρας στην ευρωζώνη», σηκώνουν το δάκτυλο προς τους νεοδημοκράτες και τους Πασόκους και τους εγκαλούν επειδή ενδέχεται να καταψηφίσουν έναν Πρόεδρο με τόσο καθοριστική συμβολή στην σωτηρία της χώρας.

Για μισό λεπτό, διότι εδώ τα πράγματα παραμπερδεύονται. Δηλαδή, ο Σύριζα υπερψηφίζει τον Παυλόπουλο, επειδή αυτός όρθωσε το ανάστημα του απέναντι στον… Σύριζα. Επειδή εναντιώθηκε στην καταστροφική επιλογή της εξόδου από το ευρώ, την οποία έξοδο ετοίμαζε ο Αλέξης. Έτσι ο Προκόπης μας διέσωσε από μια εθνική καταστροφή και γι αυτό εκείνοι που ήταν έτοιμοι να μας καταστρέψουν, τον υπερψηφίζουν για δεύτερη φορά ακριβώς επειδή δεν τους άφησε να μας καταστρέψουν.

Εντάξει λοιπόν, αν είναι έτσι να τον ψηφίσουμε άπαντες, δεν λέω. Αλλά να περάσουμε πρώτα κι από έναν ψυχίατρο να μας ρίξει μια ματιά

Με την ευκαιρία συνάντησης Τραμπ και Μητσοτάκη

Θουκυδίδης επίκαιρος όσο ποτέ !!

Συμβουλές και προειδοποιήσεις του προγόνου μας Θουκυδίδη προς τους πολίτες του σύγχρονου Ελληνικού κράτους για το 2020 και τις επερχόμενες δεκαετίες

ΑΞΙΩΜΑΤΑ που ισχύουν σε κάθε κρατοκεντρικό διεθνές σύστημα

Θουκυδίδης (Διάλογος Μηλίων-Αθηναίων)

(εδ. 89-116): (εδάφιο.89). Αθηναίοι: α) υπαινίσσονται πως δίκαια έχουν την ηγεμονία β) υποδεικνύουν το γεγονός πως κάθε πλευρά έχει την δική της αντίληψη περί δικαίου-δικαιοσύνης και γ) ρητά προειδοποιούν τους Μήλιους πως «δίκαιο υπάρχει όταν υπάρχη ίση δύναμη [σημ. ισορροπία δυνάμεων] και όταν αυτό δεν συμβαίνει, οι δυνατοί κάνουν όσα τους επιτρέπει η δύναμή τους κι οι αδύναμοι υποχωρούν κι αποδέχονται».

(Εδάφιο 97). Αθηναίοι: «λόγια που να στηρίζονται στο δίκαιο δεν λείπουν από κανένα. … όσοι (όμως) διατηρούν την ελευθερία τους το χρωστούν στη δύναμή τους». (εδάφιο 103). Αθηναίοι: «Η ελπίδα, παρηγοριά την ώρα του κινδύνου, όσους την έχουν από περίσσια δύναμη κι αν τους βλάψει δεν τους καταστρέφει όσοι όμως, στηριγμένοι πάνω της, τα παίζουν όλα για όλα (γιατί απ’ τη φύση της είναι σπάταλη), μονάχα όταν αποτύχουν την γνωρίζουν».

Κατάληξη: (εδάφιο 114). «άρχισαν αμέσως τις εχθροπραξίες, κι αφού μοίρασαν τη δουλειά στα στρατιωτικά τμήματα της κάθε πόλης έζωσαν κυκλικά με τείχος τους Μηλίους … έγινε μάλιστα και κάποια προδοσία ανάμεσα στους Μηλίους … (οι Αθηναίοι) σκότωσαν όσους Μηλίους ενήλικούς έπιασαν, κι έκαμαν δούλους τα παιδιά και τις γυναίκες. Το νησί το αποικίσανε οι ίδιοι στέλνοντας αργότερα πεντακόσιους αποίκους».

Κατά συνέπεια, έσχατες αξιωματικές θέσεις όταν χαράσσεται η στρατηγική ενός οποιουδήποτε κράτους εάν θέλει να επιβιώσει υπό συνθήκες ευημερίας, ευταξίας και ασφάλειας

· Κάθε κράτος θεωρεί απαραβίαστη την εθνική του κυριαρχία. Δεν εκχωρείται κυριαρχία παρά μόνο μετά από ένα αποτυχημένο επιθετικό πόλεμο

· Κάθε πολίτης κάθε κράτους υποχρεωμένος (ηθικά και νομικά) να επιδείξει αυτοθυσία εάν και όταν κινδυνεύσει η κρατική κυριαρχία.

· Μόνο εθνοκράτη ανθρωπολογικά ζωντανά, δυναμικά και στρατηγικά προσανατολισμένα μπορούν να έχουν εθνικούς σκοπούς και έσχατα εθνικά συμφέροντα και να συγκροτούν στρατηγικές εκπλήρωσης αυτών των σκοπών. Για να το επιτύχουν πρέπει να υπάρχουν οι προϋποθέσεις συσπείρωσης των πολιτών γύρω από τα εθνικά συμφέροντα.

· Υπέρτατο και έσχατο εθνικό συμφέρον όλων των εθνοκρατών είναι η εθνική επιβίωση μέσα σε ένα ως εκ της φύσεώς του άκρως ανταγωνιστικό διεθνές σύστημα.

· Εάν τα μέλη μιας κοινωνίας αντί πίστης, νομιμοφροσύνης και φιλοπατρίας αλληθωρίζουν εσχατολογικά προσβλέποντας προς ανύπαρκτους και ανέφικτους παγκόσμιους πολιτικούς τόπους, η πολιτεία δύσκολα επιβιώνει και είναι διαρκώς ευάλωτη σε έξωθεν διαβρώσεις και επιβουλές. Δύσκολα επιβιώνει επίσης εάν η ιδιωτεία κυριαρχήσει εις βάρος του κοινού συμφέροντος των πολιτών ενός κράτους.

· Όποια κράτη στερούνται αυτών και άλλων συναφών προϋποθέσεων παραπαίουν ή και αποθνήσκουν.

Αναρτώνται επίσης ο πίνακας-τυπολογία των ιεραρχημένων εθνικών συμφερόντων και διαφάνειες διαλέξεων κορυφαίων Θουκυδίδειων στοχαστών, του του Kenneth Waltz και του John Mearsheimer όπου συνοψίζονται οι προϋποθέσεις κάθε κρατοκεντρικού διεθνούς συστήματος και οι στρατηγικές των ηγεμονικών δυνάμεων.

Μερικά δοκίμια:

Θουκυδίδης και σύγχρονες διεθνείς σχέσεις https://wp.me/p3OlPy-qu

Το Θουκυδίδειο «Παράδειγμα» της επιστημονικής μελέτης της διεθνούς πολιτικής και οι «επιστημονικές επαναστάσεις» http://wp.me/p3OlPy-Lb

Οντολογική θεμελίωση του Πολιτικού και ο ρόλος της ισχύος στην αθέσπιστη διεθνή πολιτική: Πολιτικός στοχασμός versus Πολιτική Θεολογία http://wp.me/p3OlPy-1no

Θουκυδίδης. Ο διάλογος Αθηναίων-Μήλιων http://www.ifestosedu.gr/72ThycididesDialogue.htm

Όσο πιο πολύ γερνάω, βλέπω πως το μόνο που δεν εξασθενεί είναι τα όνειρα !

Ζαν Κοκτώ.

Ουμπέρτο Εκο – Το όνομα του Ρόδου

στις 5 Ιανουαρίου 1932, γεννήθηκε ο μεγάλος Ουμπέρτο Έκο. Λέγεται ότι το επώνυμο Εκο είναι το αρκτικόλεξο των λέξεων Ex Coelis Oblatus, που σημαίνει «θεϊκό δώρο» και πράγματι ο λόγος αυτού του ανθρώπου αποδείχτηκε τελικά ότι ήταν ένα δώρο για την ανθρωπότητα.