Σε κελάρι στον βυθό της θάλασσας του Ηρακλείου 5.000 μπουκάλια κρασί

Αυτή η μέθοδος παλαίωσης εφαρμόζεται για πρώτη φορά στην Κρήτη και το κρασί να φέρει την ταιριαστή ονομασία “Ναυάγιο”.

Το Διαδίκτυο είναι γεμάτο ρητά, αποφθέγματα και φράσεις μεγάλων ανδρών, όμως πολλά από αυτά δεν έχουν στην πραγματικότητα ποτέ ειπωθεί ή γραφτεί από τον άνθρωπο στον οποίο αποδίδονται. Κάποιες απ’ αυτές τις εσφαλμένες αποδόσεις μάλιστα είναι απόλυτα εδραιωμένες: αμέτρητες φορές έχουμε ακούσει για «τη φράση του Βολταίρου Διαφωνώ με όσα λες αλλά θα υπερασπιστώ μέχρι θανάτου το δικαίωμά σου να το λες, αλλά όπως φαίνεται ο Βολταίρος ποτέ δεν είπε ή δεν έγραψε κάτι τέτοιο (το θέμα αξίζει ειδικό άρθρο, ίσως, οπότε δεν προχωρώ σε λεπτομέρειες).

Μια ιδιαίτερη περίπτωση ρητών αμφίβολης πατρότητας είναι τα αρχαία ελληνικά ρητά που συναντάει κανείς σε ξένα βιβλία και που αποτελούν μεγάλο βραχνά, έναν από τους μεγαλύτερους, για τον ευσυνείδητο μεταφραστή του βιβλίου στα ελληνικά, και αυτό διότι ο ευσυνείδητος μεταφραστής θέλει βέβαια να βρει το πρωτότυπο ρητό στα αρχαία ελληνικά και όχι να το μεταφράσει από τα αγγλικά, όμως πολύ συχνά, ιδίως στα δευτερότερα βιβλία (μανατζέρικα, αυτοβοήθειας και άλλα τέτοια αεριτζήδικα) το ρητό ή έχει περάσει από σαράντα κύματα κι έχει γίνει αγνώριστο ή είναι και εντελώς κατασκευασμένο -και άντε να ψάχνεις όλον τον Πλάτωνα, διότι βέβαια δεν δίνουν παραπομπή οι αεριτζήδες συγγραφείς, για να βρεις, ας πούμε, σε ποιο έργο του έγραψε ο Πλάτωνας A house that has a library in it has a soul, και πώς είναι στα αρχαία ελληνικά (μην ψάχνετε, δεν το έγραψε). Κάθε παλιός μεταφραστής έχει να διηγηθεί πεντέξι σχετικές ιστορίες φρίκης, αλλά δεν θα σταθούμε εδώ (στα σχόλια, μπορείτε να προσθέσετε τη δική σας, πάντως).

Στο ιστολόγιο έχουμε επανειλημμένα ασχοληθεί με τέτοια αποφεύγματα (ο όρος είναι επινόηση του Νίκου Λίγγρη για το αγγλικό misattribution), μερικά από τα οποία είναι πολύ διάσημα (όπως η δήθεν δήλωση Κίσινγκερ για τους δυσκολοκυβέρνητους Έλληνες ή το δήθεν ρητό του Ισοκράτη για τη δημοκρατία μας που αυτοκαταστρέφεται). Ένα άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα αποφεύγματος είναι η δήθεν ρήση του Πολύβιου «Εν καιροίς χαλεποίς μέμνησο της γλώσσης» που, παρά τα όσα ισχυρίζεται ο κ. Μπελλές που αρέσκεται να την προσθέτει στα άρθρα που γράφει, δεν γράφτηκε ποτέ ούτε απο τον Πολύβιο ούτε από κανέναν άλλον. Το καλό είναι πως όταν έχεις αρχαίο ρητό στο πρωτότυπο, είναι πολύ εύκολο να επαληθεύσεις αν όντως εμφανίζεται στην αρχαία ελληνική γραμματεία, χάρη σε μια αναζήτηση στο γνωστό TLG.

Ένα άλλο αρχαίο απόφευγμα θα δούμε σήμερα -και μάλιστα με παραλλαγές.

Πρόκειται για το ρητό: «Ουδείς ασφαλέστερος εχθρός του ευεργετηθέντος αχαρίστου«, που το αποδίδουν συνήθως στον Ηράκλειτο. Το ρητό αυτό το είχε, λένε, ο Ανδρέας Παπανδρέου κορνιζαρισμένο στο γραφείο του, κάτι που πολλοί το επαναλαμβάνουν αλλά δεν το έχω δει σε κάποια πρωτογενή ή αξιόπιστη πηγή, χωρίς ωστόσο να το αποκλείω. Κάποτε θα το βρείτε διατυπωμένο σε πιο σύγχρονη γλώσσα: Ουδείς ασφαλέστερος εχθρός από τον ευεργετηθέντα αχάριστο, ενώ δεν λείπουν και οι κωμικές παραλλαγές, όπως «Ουδείς ασφαλέστερος εχθρός εκ του ευεργετηθέντος αχαρίστου» (αυτό το «εκ» δεν έχει καμιά θέση εκεί), την οποία μάλιστα κάποιος προχειρογράφος ονόματι Δημ. Μπουλούκος αποκαλεί…. «περίφημη φράση του Σωκράτη» (κούνια που τον κούναγε!)

Όπως θα μαντέψατε, στο TLG δεν βρίσκω τίποτα τέτοιο στον Ηράκλειτο, ούτε καν τη λέξη «εχθρός» βρίσκω στα σωζόμενα αποσπάσμάτα του. Αλλά και γενικότερα, πουθενά στο ΤLG δεν βρίσκω τη φράση «ουδείς ασφαλέστερος» ή παραλλαγές της (π.χ. με μία ή δυο λέξεις ανάμεσα). Η πιο κοντινή που υπάρχει είναι «ουδείς γαρ τόπος του ουρανού ασφαλέστερος» στον Ιωάννη της Κλίμακος. Άλλωστε, η γλώσσα του ρητού δεν είναι αρχαία, αλλά καθαρεύουσα, οπότε σίγουρα την αρχή της φράσης πρέπει να την αναζητήσουμε στον 19ο αιώνα.

(Στα Βικιφθέγματα το «Ουδείς χειρότερος εχθρός από τον ευεργετηθέντα φίλο», αν και δεν καλοστέκει γλωσσικά ή και νοηματικά, χαρακτηρίζεται τουλάχιστον «ελληνική παροιμία» -βέβαια, ούτε γνήσια παροιμία μπορεί να υπάρχει με τέτοια μπασταρδεμένη γλώσσα).

Συμπέρασμα; Άλλο ένα ψευδοαρχαίο ρητό, κοντά σε όλα τα άλλα -άλλο ένα «απόφευγμα» κατά την ορολογία μας. Να σημειωθεί ωστόσο ότι δεν αποκλείω να αληθεύει η πληροφορία ότι το ρητό αυτό το είχε κορνιζάρει ο Ανδρέας Παπανδρέου στο γραφείο του, διότι τα αποφεύγματα δεν είναι αποκλειστικότητα της διαδικτυακής εποχής, υπήρχαν και παλιότερα, σε βιβλία.

Όμως υπάρχει και παραλλαγή, και μάλιστα διπλή, όπως διαπίστωσα όταν συζήτησα το θέμα στη Λεξιλογία.

Σύμφωνα με πάμπολλες διαδικτυακές πηγές, ακόμα και κατ’ επίφαση έγκυρες, υπάρχει το ρητό «Ουδείς αχαριστότερος του ευεργετηθέντος», που αποδίδεται στον Καλλίμαχο, ενώ κυκλοφορεί και η παραλλαγή «ουδείς αγνωμονέστερος του ευεργετηθέντος».

Περιττό να το πω, καμιά από τις δυο παραλλαγές δεν βρίσκεται στην αρχαία ελληνική γραμματεία -επιπλέον, το δεύτερο ρητό δεν θα μπορούσε να ειπωθεί διότι στα αρχαία ελληνικά η λέξη «αγνώμων» σήμαινε άλλα πράγματα, όχι τον αχάριστο.

Επιπλέον, τα ρητά αυτά μου φαίνεται πως δεν στέκουν με τη λογική -διότι, για να φερθεί κανείς αχάριστα, πρέπει υποχρεωτικά να έχει ευεργετηθεί. Αν σε κάποιον δεν έχουμε κάνει καλό, δεν μπορεί να μας φερθεί αχάριστα· μπορεί να μας φερθεί άσχημα, σκληρά, άπρεπα, βάναυσα, αλλά όχι αχάριστα. Οπότε, αφού μόνο οι ευεργετηθέντες μπορούν να είναι αχάριστοι, το «ουδείς αχαριστότερος του ευεργετηθέντος» μου φαίνεται πως είναι μια μνημειώδης λαπαλισάδα, μια κοινοτοπία δηλαδή, που δεν θα την έλεγε ο Καλλίμαχος.

Τέλος, σε κάποιον ιστότοπο γεμάτο ρητά, που αμφιβάλλω αν τα μισά είναι σωστά, βρίσκω τις παραλλαγές «Δεν υπάρχει μεγαλύτερος εχθρός από αυτόν που έχεις ευεργετήσει» να αποδίδεται στον Σωκράτη, όπως και το «φοβού την οργή [σικ] των υπό σου ευεργετηθέντων». Καμιά από τις δυο δεν φαίνεται να υπάρχει στον Πλάτωνα (φυσικά η πρώτη είναι μεταφρασμένη, οπότε πρέπει να ψάχνουμε υποθέτοντας αρχαίες λέξεις) και άλλωστε η όλη εικόνα του ιστοτόπου φωνάζει από μακριά ότι δεν είναι σοβαρός.

Κι εδώ τελειώσαμε το σημερινό μας άρθρο, που μπορεί να σας βοήθησε να ξεμάθετεκάτι -κάποιος είχε πει ότι το μεγαλύτερο πλεονέκτημα του Διαδικτύου είναι ότι σε βοηθάει να ξεμάθεις (unlearn, στα αγγλικά το έλεγε) πάρα πολλά πράγματα!

Ο Σωκράτης χρησιμοποίησε την έκφραση για να μιλήσει για το στρατό

Η φράση «λίθοι και πλίνθοι και ξύλα και κέραμοι ατάκτως ερριμμένα» λέγεται με την έννοια της ακαταστασίας και αταξίας. Συνήθως, μάλιστα, αναφέρεται μόνο ένα μέρος της φράσης, πχ. «ξύλα και κέραμοι» και τα άλλα υπονοούνται.

Η φράση σημαίνει κατά λέξη: «λιθάρια και πλίθες και ξύλα και κεραμίδια, ριγμένα άταχτα (στην τύχη)».

Η έκφραση προέρχεται από τα Απομνημονεύματα του Ξενοφώντος, όπου μιλάει ο Σωκράτης για τις ιδιότητες του στρατηγού. Θέλοντας να δείξει τη σπουδαιότητα της τακτικής τέχνης, είπε πως ο άτακτος στρατός θυμίζει υλικά για χτίσιμο ριγμένα ανάκατα κι επομένως άχρηστα για να κτιστεί καλά το σπίτι.

Συγκεκριμένα ο Ξενοφώντας αναφέρει τα εξής:

«καλὸν δὲ καὶ τὸ τακτικὸν εἶναι· πολὺ γὰρ διαφέρει στράτευμα τεταγμένον ἀτάκτου, ὥσπερ λίθοι τε καὶ πλίνθοι καὶ ξύλα καὶ κέραμος ἀτάκτως μὲν ἐρριμμένα οὐδὲν χρήσιμά ἐστιν»

Φέτος συμπληρώνονται 115 χρόνια από το πρώτο θύμα τροχαίου στην Ελλάδα με αιτία του τραγικού συμβάντος μια «κόντρα» ανάμεσα σε έναν υπουργό και έναν γαλαζοαίματο…

Σύμφωνα με στοιχεία το πρώτο αυτοκίνητο στη χώρα μας έκανε την εμφάνιση του στα τέλη του 1899 ή τις αρχές του 1900 και μέχρι την καταγραφή του πρώτου τροχαίου δυστυχήματος επί ελληνικού εδάφους πέρασαν επτά ολόκληρα χρόνια.

Το παραπάνω χρονικό διάστημα ακούγεται μεγάλο και εύλογα μπορεί να υποθέσει κανείς, σε αυτά τα επτά χρόνια, ότι τα αυτοκίνητα που κυκλοφορούσαν στην Αθήνα όπου και έγινε το τροχαίο θα πρέπει να είχαν φτάσει τουλάχιστον σε μερικές δεκάδες.

Το απίστευτο κι όμως ελληνικό δεδομένο είναι ότι τα αυτοκίνητα που κυκλοφορούσαν εκείνο τον καιρό στην πρωτεύουσα ήταν μόλις… επτά, αφού το αυτοκίνητο αποτελούσε άπιαστο όνειρο για τον απλό λαό εκείνη την εποχή -δεν υπήρχαν ούτε συνεργεία ούτε αντιπροσωπείες-, ενώ φάνταζε πολύ ακριβό ακόμη και για τους έχοντες.

Αποτέλεσμα, το αυτοκίνητο να αποτελεί επί της ουσίας ένα αντικείμενο επίδειξης πλούτου, κάτι αντίστοιχο με τα σημερινά supercars, το οποίο μπορούσαν να έχουν στην κατοχή τους πραγματικά πολύ λίγοι και να το οδηγούν… όπως νόμιζαν, αφού δεν υπαγόταν ούτε στου κανόνες οδικής κυκλοφορίας που ίσχυαν για τα άλογα και τις άμαξες.

Από τα συνολικά επτά αυτοκίνητα που κυκλοφορούσαν τότε στους δρόμους της Αθήνας, δύο ήταν και εκείνα που πρωταγωνίστησαν στο πρώτο καταγεγραμμένο τροχαίο δυστύχημα της χώρας.

Το δυστύχημα έγινε στις 11.30 το πρωί της 7η Μαρτίου του 1907, όταν η 25χρονη Ευφροσύνη Βαμβακά προσπάθησε να διασχίσει την επαρχιακή τότε Συγγρού στο ύψος του «ΦΙΞ» η οποία δεν είχε ακόμη ασφαλτοστρωθεί και θεωρούνται δρόμος… έξω από τα όρια της πόλης.

Λίγα μόλις λεπτά πριν από το ατύχημα είχε ξεκινήσει η κόντρα μεταξύ του βουλευτή Φθιώτιδας Νίικου Σιμόπουλου και του πρίγκηπα Ανδρέα. Ο τελευταίος, που βρισκόταν πίσω στην κόντρα του με τον Σιμόπουλο κατά 30 μέτρα σύμφωνα με την επίσημη αναφορά της Αστυνομίας, ήταν ο πατέρας του πρίγκηπα Φίλιππου, του συζύγου της Ελισάβετ Β΄ που βρίσκεται αυτή τη στιγμή στον βρετανικό θρόνο και πέθανε το περασμένο καλοκαίρι.

Με κατεύθυνση προς το Παλαιό Φάληρο ο Σιμόπουλος και αφού είχε καταφέρει να προσπεράσει με επιτυχία τον πρίγκηπα και κινούνταν στο δεξί μέρος του χωματόδρομου, διασταυρώθηκε με την Βαμβακά που προσπαθούσε να περάσει απέναντι. 

Οι αναφορές κάνουν λόγο για προσπάθεια αποφυγής της άτυχης γυναίκας από τον Σιμόπουλο «δι’ ελιγμών», η οποία στον πανικό της έτρεξε να περάσει στο απέναντι πεζοδρόμιο και, αντί να γλιτώσει, έπεσε πάνω στο αυτοκίνητο του υπουργού, ο οποίος έπειτα πέρασε από πάνω της.

Την χαριστική «βολή» έδωσε ο πρίγκηπας Ανδρέας, που πέρασε και αυτός πάνω από το σώμα της Βαμβακά διαμελίζοντας τη. Στο αυτοκίνητο επέβαιναν επίσης η πριγκίπισσα Αλίκη και ο υπασπιστής του Ανδρέα. Με μόλις επτά τότε αυτοκίνητα να κυκλοφορούν σε ολόκληρη την Αθήνα ίσως και να σημειώθηκε κάποιο σχετικό ρεκόρ, στην πιθανότητα να σκοτωθεί κανείς από ένα αυτοκίνητο.

Ο θάνατος της Βαμβακά στο πρώτο τροχαίο δυστύχημα στη χώρα έγινε πρωτοσέλιδο στις εφημερίδες της εποχής και φυσικά συγκλόνισε τους κάτοικους της Αττικής και ακόμη περισσότερο της Αθήνας. Το ατύχημα και ο θάνατος χρεώθηκε τελικά στον Σιμόπουλο, ο οποίος λόγω βουλευτικής ασυλίας τη γλίτωσε, κάτι που φούντωσε ακόμη περισσότερο τις φήμες που ήθελαν να προηγείται στην κόντρα ο πρίγκηπας, με το Σιμόπουλο να αναλαμβάνει την ευθύνη καθώς ήταν πολύ πιο δύσκολο να του ασκηθεί δίωξη.

Αυτό που έγινε την επομένη του δυστυχήματος ήταν να καλέσει ο διοικητής της Αστυνομίας και τους επτά κατόχους αυτοκινήτων και να τους κάνει συστάσεις για πιο προσεκτική οδήγηση, ενώ κανείς δεν φαίνεται να γνωρίζει τι απέγιναν τα δύο ανήλικα παιδιά που άφησε πίσω της η 25χρονη Βαμβακά, ούτε αν δόθηκε κάποιου είδους αποζημίωση σε αυτά και τον άντρα της…

Πηγή:ΘΟΔΩΡΗΣ ΞΥΔΗΣ /car&drive