Συντάκτης: Kostas Bertsias

Το πολυτιμότερο πράγμα που έχεις στη ζωή σου δεν είναι ούτε τα χρήματα ούτε τα υπάρχοντά σου. Είναι ο χρόνος και η ενέργειά σου. Και τα δύο είναι περιορισμένα. Κάθε μέρα που περνά αφαιρεί λίγο από το απόθεμά τους και κανείς δεν μπορεί να τα αναπληρώσει.

Τα χρήματα που χάθηκαν μπορούν να ξανακερδηθούν. Οι ευκαιρίες που χάθηκαν ίσως εμφανιστούν ξανά. Ο χρόνος όμως που πέρασε δεν επιστρέφει ποτέ. Το ίδιο και η ενέργεια που σπαταλήθηκε σε ανθρώπους, καταστάσεις και συνήθειες που δεν άξιζαν την προσοχή μας.

Γι’ αυτό χρειάζεται να επιλέγουμε προσεκτικά πού επενδύουμε τις ημέρες μας. Να αφιερώνουμε χρόνο σε ανθρώπους που αγαπάμε, σε έργα που έχουν νόημα και σε δραστηριότητες που μας κάνουν καλύτερους. Να αποφεύγουμε τις ατέρμονες διαμάχες, τη μιζέρια και τις άσκοπες ανησυχίες που καταναλώνουν πολύτιμη ψυχική δύναμη χωρίς να προσφέρουν τίποτε.

Η ποιότητα της ζωής μας δεν καθορίζεται από το πόσα έχουμε, αλλά από το πώς διαθέτουμε τον χρόνο και την ενέργειά μας. Όποιος το κατανοήσει αυτό, αρχίζει να ζει πιο συνειδητά, να λέει πιο εύκολα «όχι» στα περιττά και «ναι» σε όσα πραγματικά αξίζουν.

Στο τέλος, η ζωή δεν είναι παρά το άθροισμα του χρόνου και της ενέργειας που επιλέξαμε να προσφέρουμε. Και αυτή είναι η σημαντικότερη επένδυση που θα κάνουμε ποτέ.

Ξεφυλλίζοντας ένα παλιό βιβλίο της βιβλιοθήκης μου, το «Τα κατά συνθήκην ψεύδη» του Μαξ Νορντάου*, σκέφτηκα πόσο λίγο έχουν αλλάξει οι άνθρωποι και οι κοινωνίες μέσα στον χρόνο.

Ο Νορντάου υποστήριζε ότι πολλές φορές η κοινωνική ζωή στηρίζεται σε ψέματα που όλοι γνωρίζουν, αλλά λίγοι τολμούν να αμφισβητήσουν. Όχι απαραίτητα σε κακόβουλα ψέματα, αλλά σε βολικές παραδοχές, σε συμβάσεις, σε στερεότυπα που επαναλαμβάνονται τόσο συχνά ώστε καταλήγουν να θεωρούνται αλήθειες.

Ίσως αυτό να συμβαίνει γιατί η αλήθεια δεν είναι πάντοτε βολική. Απαιτεί σκέψη, αμφισβήτηση, προσωπική ευθύνη. Αντίθετα, τα κατά συνθήκην ψεύδη προσφέρουν ασφάλεια. Μας απαλλάσσουν από τον κόπο να εξετάσουμε αν όσα πιστεύουμε στέκουν πραγματικά.

Όμως η πρόοδος, είτε αφορά έναν άνθρωπο είτε μια κοινωνία, ξεκινά συνήθως από τη στιγμή που κάποιος τολμά να ρωτήσει: «Είναι πράγματι έτσι ή απλώς το συνηθίσαμε;»

Δεν χρειάζεται να γκρεμίσουμε τα πάντα. Χρειάζεται όμως να διατηρούμε ζωντανή την κριτική σκέψη. Να μην αποδεχόμαστε μια ιδέα μόνο και μόνο επειδή είναι δημοφιλής, παλιά ή βολική.

Η αλήθεια μπορεί να είναι απαιτητική. Είναι όμως ο μόνος σταθερός δρόμος προς την ελευθερία. Και ίσως το μεγαλύτερο ψέμα να είναι η πεποίθηση ότι δεν έχουμε ανάγκη να την αναζητούμε καθημερινά.

«Οι πιο επικίνδυνες πλάνες δεν είναι εκείνες που επιβάλλονται με τη βία, αλλά εκείνες που γίνονται αποδεκτές χωρίς να εξετάζονται.»

*Το βιβλίο «Τα κατά συνθήκην ψεύδη» του Μαξ Νορντάου είναι ένα από τα πιο γνωστά έργα του, γραμμένο το 1883. Στο βιβλίο αυτό ο Νορντάου ασκεί δριμεία κριτική σε ό,τι θεωρούσε «συμβατικά ψεύδη» της κοινωνίας: τη θρησκεία όταν γίνεται τυπολατρία, την πολιτική υποκρισία, τον κοινοβουλευτισμό, την αριστοκρατία, τις οικονομικές ανισότητες, ακόμη και τους κοινωνικούς θεσμούς του γάμου. 

Ο άναρχος θεός δεν έχει αρχή, άρα δεν επιδέχεται εξήγηση. Δεν υπακούει σε σχέδιο, δεν ζητά άδεια, δεν χωρά σε συστήματα. Είναι εκείνος που διαρρηγνύει τη γραμμικότητα του χρόνου και εισβάλλει στο «τώρα» χωρίς προειδοποίηση. Η κάθοδός του δεν είναι εορταστική· είναι αποκαλυπτική. Όχι γιατί αποκαλύπτει κάτι νέο, αλλά γιατί αναγκάζει ό,τι υπήρχε κρυμμένο να φανερωθεί.