Συντάκτης: Kostas Bertsias

ΠΑΣΧΟΣ ΜΑΝΔΡΑΒΕΛΗΣ

Η δολοφονία της μνήμης

Η Marfin μετά την επίθεση. «Αυτοί που δεν θυμούνται το παρελθόν είναι καταδικασμένοι να το επαναλαμβάνουν».

Ολοι θυμόμαστε τους νεκρούς της Marfin και καλά κάνουμε. Τους θυμήθηκε μέχρι και ο κ. Γιώργος Κυρίτσης, ο οποίος απολογήθηκε μετά τον σάλο που προκάλεσαν οι δηλώσεις του ότι «τα τελευταία 30 χρόνια δεν θυμάμαι κανείς να έχει σκοτωθεί από μολότοφ ή κάτι αντίστοιχο» (ΕΡΤ, 13.3.2019). Εξανέστησαν ακόμη και οι σύντροφοί του, και ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ δήλωσε ότι «ήταν λανθασμένη η δήλωσή μου. Ο λόγος είναι ότι το έγκλημα της Marfin κατέχει από μόνο του μια ξεχωριστή θέση στη συλλογική συνείδηση της ελληνικής κοινωνίας. Το έγκλημα της Marfin δεν είχε προηγούμενο κι ευτυχώς έκτοτε δεν καταγράφηκε άλλο όμοιο ή αντίστοιχό του» («Εθνος» 14.3.2019).

Δεν είχε προηγούμενο το έγκλημα της Marfin; Σοβαρά; Και οι τέσσερις νεκροί στον αντίστοιχο εμπρησμό της «Κ. Μαρούσης» το 1991 τι ήταν; «Πέθαναν από βραχυκύκλωμα», που θα έλεγε και η Ν.Δ.;

Να θυμίσουμε το περιστατικό. Μετά τη δολοφονία του καθηγητή Νίκου Τεμπονέρα στην Πάτρα, από ομάδες κρούσης της ΟΝΝΕΔ, ξέσπασαν εκτεταμένες ταραχές στην Αθήνα. Στις 10 Ιανουαρίου κορυφώθηκαν με οδοφράγματα σε όλους τους κεντρικούς δρόμους· Πανεπιστημίου, Αθηνάς, Πειραιώς, 3ης Σεπτεμβρίου. Οι εξεγερμένοι κατέστρεψαν τα γραφεία της Ν.Δ. στη Χαλκοκονδύλη, ξυλοκόπησαν έναν δημοσιογράφο ιδιωτικού καναλιού, ενώ οι μολότοφ και τα δακρυγόνα έπεφταν βροχή.

Ποτέ δεν μάθαμε πώς ξέσπασε η πυρκαγιά στο βιβλιοπωλείο «Λιβάς», δίπλα στο κατάστημα ρούχων «Κ. Μαρούσης», και μετά επεκτάθηκε σε ολόκληρο το κτίριο. Δεν μίλησαν μάρτυρες, όπως έγινε στην υπόθεση Marfin. Το πόρισμα της ΕΛ.ΑΣ. κατέληξε ότι ήταν «εμπρησμός των αναρχικών» και οι «συλλογικότητες» (συνεπικουρούμενες από την «Πρόοδο») έριξαν το φταίξιμο στους «μπάτσους». «Κ. Μαρούση και Πρυτανεία, τις φωτιές τις βάζει η αστυνομία» ήταν το σύνθημα της εποχής. Η «Πρυτανεία» αναφέρεται επειδή στις ταραχές του Οκτωβρίου του 1991 καταστράφηκε ολοσχερώς η πρυτανεία του ΕΜΠ στο ιστορικό κτίριο της οδού Στουρνάρη. Αυτό χρησιμοποιούν ακόμη διάφορα καλόπαιδα ως ορμητήριο για να καίνε κάθε Σαββατοκύριακο την περιοχή.

«Αν ένα ψέμα επαναληφθεί πολλές φορές, γίνεται αλήθεια», είχε πει ο Γκέμπελς. Ο αφορισμός αυτός προϋποθέτει την αποσιώπηση της αλήθειας, η μόνη που μπορεί να αντιπαρατεθεί στο ψέμα. Η αλήθεια είναι πως το βιβλίο είναι άτιμο πράγμα. Δεν παίρνει εύκολα φωτιά από τα δακρυγόνα. Χρειάζεται να περιλουστεί με εύφλεκτο υλικό, όπως αυτό που εμπεριέχουν οι μολότοφ. Και η φωτιά που σκότωσε τους τέσσερις ξεκίνησε από το βιβλιοπωλείο και μετά επεκτάθηκε στο κτίριο.

Βεβαίως, εκείνη την εποχή η «αντίσταση» ήταν εξ ορισμού «αγαθή» και επομένως δεν μπορεί να έκανε ένα τέτοιο έγκλημα, σε αντίθεση με την «καταστολή» που σκότωνε αβέρτα αθώους. Αργότερα, όπως διαβάζουμε στον δικτυακό τόπο Indymedia, ανασύρθηκε η θεωρία της προβοκάτσιας. Οπως γράφει ο ψευδώνυμος Ναστρεντίν: «Συμμετείχα κι εγώ σε εκτεταμένα επεισόδια που γινόντουσαν στην Αθήνα εκείνη την εποχή (…) Πιστεύω ότι τότε ο κοινωνικός πόλεμος είχε οξυνθεί τόσο πολύ, ώστε το κράτος με τους εγκάθετους του στον χώρο των αναρχικών φρόντισε να παρασύρει το κίνημα αντίστασης στην καταστροφή, οργανώνοντας τρομοκρατικές πράξεις, όπως ο εμπρησμός του κτιρίου της πρυτανείας του Πολυτεχνείου και ο εμπρησμός του κτιρίου των καταστημάτων Κάπα-Μαρούσης, που είχε αποτέλεσμα τον φρικτό θάνατο τεσσάρων ανθρώπων» (10.1.2003).

Το θέμα όμως είναι ότι τρεις άνθρωποι –οι Περικλής Ρεπάτης (32 χρόνων), Μανώλης Κοντόπουλος (57 χρόνων), Ιωάννης Νεμετζίδης (59 χρόνων)– πέθαναν από ασφυξία και ένας νέος απανθρακώθηκε χωρίς ποτέ να αναγνωριστεί. Οι τέσσερις αδικοχαμένοι ποτέ δεν δικαιώθηκαν και ούτε καν μνημονεύονται. «Δεν είχε προηγούμενο το έγκλημα της Marfin», που είπε και ο κ. Κυρίτσης.

Μελανές σελίδες

Η δολοφονία όμως της μνήμης έχει σοβαρότερες επιπτώσεις από τα «γλωσσικά ατοπήματα» των βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ, όσο φριχτά κι αν διατυπώνονται. Το τριπλό φονικό της Marfin δεν θα είχε γίνει, αν δεν απωθούσαμε από τη συλλογική μνήμη το τετραπλό φονικό της «Κ. Μαρούσης». Το πιθανότερο είναι πως αυτοί που έβαλαν φωτιά στην τράπεζα δεν ήθελαν να κάψουν ανθρώπους, αλλά το σύμβολο –τρομάρα τους!– του καπιταλισμού. Όταν τους φώναζαν ότι «υπάρχουν άνθρωποι μέσα», αδιαφόρησαν. «Γνώριζαν», από τη συλλογική εμπειρία, αυτό που «ήξερε» και ο κ. Κυρίτσης: «Κανείς δεν έχει σκοτωθεί από μολότοφ ή κάτι αντίστοιχο». Υπήρχε και η πρόσφατη εμπειρία. Τον Δεκέμβριο του 2008 κάηκε το κέντρο της Αθήνας δίχως να σκοτωθεί κανείς. Μερικοί αστυνομικοί μόνο υπέστησαν σοβαρά εγκαύματα, αλλά αυτούς η «προοδευτική σκέψη» δεν τους λογίζει για ανθρώπους. «Μπάτσοι, γουρούνια, δολοφόνοι» είναι το σύνθημα και το κομματικό όργανο του ΣΥΡΙΖΑ τότε έγραφε: «Ω έλατο, ω έλατο τι ωραία που αρπάζεις / Στο Σύνταγμα, στο Σύνταγμα τι ωραία που αρπάζεις! / Μπάτσους γεμάτο στα κλαδιά / Και διμοιρίες στη σειρά / Ω έλατο, ω έλατο δε θα μου τη γλιτώσεις / Βρε θα σε κάψω μια βραδιά /Κι ας έχει μπάτσους στα κλαδιά» («Αυγή» 24.12.2008).

Ο Ισπανός φιλόσοφος George Santayana έχει γράψει ότι «αυτοί που δεν θυμούνται το παρελθόν είναι καταδικασμένοι να το επαναλαμβάνουν». Αυτό δεν αφορά μόνο τους εμπρησμούς κτιρίων, αλλά και άλλες μελανές σελίδες της Ιστορίας μας. Η δολοφονία της μνήμης για τον ελληνικό Εμφύλιο είχε ως αποτέλεσμα να εμφανιστούν συνθήματα στους δρόμους της Αθήνας, όπως το «Βάρκιζα τέλος» ή «Σ’ αυτά τα Δεκεμβριανά εμείς θα νικήσουμε». Ο πιο αιματηρός πόλεμος της σύγχρονης Ελλάδας θεοποιήθηκε ως «προδομένη επανάσταση» των καλών εναντίον του κακού, και αντί να τιμάται η σωφροσύνη του συμβιβασμού, γιορτάζεται η απαρχή του Εμφυλίου. Εκείνοι που έριξαν φως στα εγκλήματα που έκανε και η «άγια πλευρά» (π.χ., Νίκος Μαραντζίδης και Στάθης Καλύβας) υβρίστηκαν ως «αναθεωρητές». O συγγραφέας Θανάσης Βαλτινός «ξέπλενε τους ταγματασφαλίτες», γιατί εκτός από τα «εγκλήματα των αντιδραστικών», περιέγραψε στο «Ορθοκωστά» (εκδ. Εστία) και για ένα από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης που είχε το ΕΑΜ στην Αρκαδία.

Η δολοφονία της μνήμης είναι χρήσιμη πολιτικώς γιατί φτιάχνει «ηθικά πλεονεκτήματα». «Πρωτοφανείς» λένε στον ΣΥΡΙΖΑ είναι οι επιθέσεις κατά βουλευτών για το Μακεδονικό, αποσιωπώντας τις επιθέσεις στους βουλευτές του ΠΑΣΟΚ για το μνημόνιο στις οποίες συμμετείχαν και στελέχη του. Όμως είναι και επικίνδυνη, γιατί μετά τη μνήμη, δολοφονούνται κι άνθρωποι…

Χρίστος Τσολάκης – Η σχέση γλώσσας και σκέψης

Σήμερα θα μιλήσουμε για τη σχέση γλώσσας και σκέψης. Το θέμα, όπως αντιλαμβάνεστε, είναι ενδιαφέρον.

Όχι ότι θα δώσουμε απάντηση σ’ αυτό το μεγάλο πρόβλημα που τόσο έχει συζητηθεί και συζητιέται και θα συζητιέται ίσως «ες αεί». Δεν πρόκειται για την απάντηση. Αυτή έτσι κι αλλιώς δεν υπάρχει, αφού δεν έχει δοθεί από τους ειδικούς. Άλλο θα κάνουμε, που νομίζω ότι είναι κι αυτό αρκετά ενδιαφέρον.

Θα αναφερθούμε σ’ εκείνους που ασχολήθηκαν μ’ αυτό το πρόβλημα και θα παρακολουθήσουμε τις απόψεις τους. Θα πάρουμε, έτσι, μιαν ιδέα αναφορικά με τον τρόπο με τον οποίο είδαν τη σχέση γλώσσας και σκέψης φιλόσοφοι, επιστήμονες (γλωσσολόγοι, νευροεπιστήμονες, παιδαγωγοί, ψυχολόγοι, γιατροί) και άλλοι που έσκυψαν πάνω σ’ αυτό το θέμα το τόσο καίριο, τόσο σημαντικό για τη ζωή μας αλλά και τόσο άγνωστο.

Αρχίζουμε, λοιπόν, από τους αρχαίους Έλληνες, διότι, όσο ξέρω, είναι οι πρώτοι στον κόσμο που αντίκρισαν αυτό το θέμα ερευνητικά. Και μάλιστα αρχίζουμε με τον Πλάτωνα. Στο έργο του που φέρει τον τίτλο Σοφιστής, ο Ξένος και ο σοφιστής Θεαίτητος συζητούν ανάμεσα στα άλλα και τη σχέση γλώσσας και σκέψης. Ύστερα μάλιστα από διεξοδική συζήτηση κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η γλώσσα ταυτίζεται με τη σκέψη. Ακούστε τους:

Ξένος: Λοιπόν, Θεαίτητε, από όσα συζητήσαμε έως τώρα, συνάγεται ότι η σκέψη και ο λόγος είναι το ίδιο πράγμα. Με μόνη τη διαφορά ότι ονομάστηκε από μας σκέψη ο διάλογος που κάνει μέσα της η ψυχή με τον εαυτό της χωρίς να μετέχει η φωνή;

Θεαίτητος: Βεβαιότατα.

Ξένος: Και από την άλλη μεριά το ρεύμα που βγαίνει απ’ εκείνην και περνάει από το στόμα ενωμένο με τη φωνή, αυτό δεν έχει ονομαστεί λόγος;

Θεαίτητος: Βεβαιότατα,

Επομένως, για τον Πλάτωνα, η σκέψη είναι εσωτερικευμένη γλώσσα, ενώ η γλώσσα είναι εξωτερικευμένη σκέψη. Άλλωστε οι αρχαίοι Έλληνες χρησιμοποιούσαν την ίδια λέξη «λόγος», για να δηλώσουν τόσο τη γλώσσα όσο και τη λογική. Σήμερα μιλούμε για ενδόμυχο λόγο και για φωνούμενο λόγο. Είναι αξιοσημείωτο ότι και στις δύο περιπτώσεις μιλούμε για λόγο. Δεν είναι φρόνιμο αυτά να θεωρηθούν τυχαία ή συμπτωματικά.

Λανθάνει η αντίληψη που έχει ο Έλληνας ότι υπάρχει στενός δεσμός ανάμεσα στη γλώσσα και στη σκέψη. Λόγος είναι και η γλώσσα, όπως λόγος είναι και η σκέψη. Μήπως και το ρήμα «συλλογίζομαι» (συνλογίζομαι: σκέφτομαι και κατά τη σκέψη μου χρησιμοποιώ τον λόγο, σκέφτομαι με τον λόγο) δεν σημασιοδοτεί ανάλογη αντίληψη; αντίληψη που δένει άρρηκτα τη γλώσσα με τη σκέψη;

Ανάλογη αντίληψη υποκρύπτουν και τα ρήματα φράζω και φράζομαι στον Όμηρο: φράζω σημαίνει λέγω.

Αυτοί δ’ αΰτε παρά ρόον Ώκεανοΐο ποταμοιο ήομεν οφρα ές τόπον άφικόμεθ’ αν φράσε Κίρκη.

Κι εμείς πάλι πλέαμε στα ρεύματα του Ωκεανού ώσπου φτάσαμε στον τόπο για τον οποίο μας είχε μιλήσει η Κίρκη.

Μιλάει ο Οδυσσέας στο παλάτι του Αλκίνοου, όπου διηγείται στον βασιλιά και στους άλλους άρχοντες τις ατελείωτες περιπέτειές του. Είναι φανερό ότι το ρήμα φράζω σημαίνει εδώ λέγω/μιλώ. Θυμηθείτε και τα νεοελληνικά εκφράζω, παραφράζω, συμφράζω (συμφραζόμενα), φράση, έκφραση, εκφραστικός, εκφραστικότητα κλπ.

Στον Όμηρο, πάλι, συναντούμε το βήμα φράζομαι με τη σημασία του σκέπτομαι:

φράζεο, Τυδεΐδη, και χάξεο μηδέ θεοισιν ισα έθελε φρονέειν.

Σκέψου, γιε του Τυδέα, και σχάσου και μη θέλεις να γίνεις ίδιος με τους θεούς.

Είναι φανερό ότι το φράζομαι στο χωρίο αυτό του Ομήρου έχει ανάλογη χρήση με τη χρήση του ρήματος συλλογίζομαι. Μέσα στο φράζομαι άνετα μπορεί κανείς να αναγνώσει τη φράση (φράζω), λέξη ανάλογη στη σημασία με τη λέξη λόγος. Δηλαδή <φράζομαι=σκέπτομαι χρησιμοποιώντας τη φράση (το λόγο).

Στον λόγο, λοιπόν, του ελληνικού λαού από τα χρόνια του Ομήρου (και ποιος μπορεί να ξέρει και πόσους αιώνες πριν) έως σήμερα λανθάνει η αντίληψη ότι η σκέψη γίνεται με τον λόγο. Για την επαλήθευση αυτής της αντίληψης, θα μπορούσε κανείς να επικαλεστεί και άλλα χωρία του Ομήρου καθώς και άλλους αρχαίους Έλληνες συγγραφείς. Δεν θα το κάμω, όμως. Αν και θα άξιζε τον κόπο. Έχει γοητεία αυτή η έρευνα. Ο χρόνος δεν μας παίρνει.

Θα αναφερθώ, ωστόσο, στον προσωκρατικό φιλόσοφο Ηράκλειτο (6ος αιώνας π.Χ.), σ’ αυτόν τον μεγάλο και σκοτεινό, όπως τον είπαν, Εφέσιο φιλόσοφο, από το έργο του οποίου μόνον αποσπάσματα σώζονται στα Fragmenta philosophorum Graecoruin. Γράφει, λοιπόν, σ’ ένα από αυτά τα αποσπάσματα σχετικά με την ψυχή: Πείρατα ψυχής ούκ άν έξεύροιο πάσαν έπιπορευόμενος οδόν οΰτω βαθύν λόγον έχει· έστι ψυχής λόγος έωυτόν αύξων.

Την άκρη της ψυχής δεν μπορεί κανείς να τη βρει όποιον δρόμο και να πάρει- τόσο βαθύς είναι ο λόγος της· υπάρχει λόγος στην ψυχή που αυξάνει τον εαυτό του.

Δεν θα με απασχολήσει εδώ η σημασία της λέξης λόγος. Πολλά έχουν γραφεί και θα γραφούν ακόμη από τους φιλοσόφους και τους φιλολόγους που ερμηνεύουν τον Ηράκλειτο. Θα πω μόνον ότι ο Ηράκλειτος, για να δηλώσει την απεραντοσύνη της ψυχής επέλεξε τη λέξη λόγος, η οποία, βεβαίως, παραπέμπει στη γλώσσα. Βαθύς ο λόγος της ψυχής. Που θα μπορούσε να σημαίνει ότι η ψυχή είναι τρίσβαθη και απέραντη και ανεξερεύνητη, όπως ο λόγος. Μόνον αυτή η λέξη έχει τη δύναμη να αποδώσει την έκταση και το βάθος της ψυχής, η λέξη λόγος.

Βλέπω, δηλαδή, στο απόσπασμα αυτό του Ηράκλειτου να παραλληλίζεται το βάθος και η απεραντοσύνη της ψυχής με το βάθος και την απεραντοσύνη του λόγου. Θα μπορούσα, φυσικά, να τα παρουσιάσω αυτά πιο απλά, χωρίς να αδικήσω τον Ηράκλειτο και χωρίς να βάλω κανέναν σε πειρασμό: τρίσβαθη και απέραντη η ψυχή όπως ο λόγος, που διαρκώς πολλαπλασιάζει τον εαυτό του. Και αντιστρόφως, τρίσβαθη και απέραντη η γλώσσα (λόγος) όπως η ψυχή. Σημασία για την περίπτωσή μας έχει το γεγονός ότι ο φιλόσοφος επιλέγει και χρησιμοποιεί τη λέξη λόγος προκειμένου να μιλήσει για γνωρίσματα/ιδιότητες που σχετίζονται με το βάθος και την απεραντοσύνη της ψυχής.

Με την ίδια λέξη λόγος θ’ αρχίσει αργότερα, έξι αιώνες μετά τον Ηράκλειτο, το ευαγγέλιό του ο ευαγγελιστής Ιωάννης:

Έν αρχή ήν ό λόγος, θα πει,καί ό λόγος ήν πρός τόν θεόν καί θεός ήν ό λόγος.

Που σημαίνει ότι κι αυτός, όπως ο Ηράκλειτος, επέλεξε τη λέξη λόγος προκειμένου να τη συσχετίσει με τον Θεό, προκειμένου δηλαδή να μιλήσει για κάτι πολύ πολύ σημαντικό, ό,τι πιο σημαντικό θα μπορούσε να υπάρξει. Και μάλιστα για έναν ευαγγελιστή, τον πιο αξιόλογο ευαγγελιστή από τους μαθητές του Χριστού. Έκρινε, με άλλα λόγια, ο Ιωάννης, ότι αυτή είναι η λέξη που θα μπορούσε να παραπέμψει καλύτερα από κάθε άλλην στη μεγαλοσύνη και την απεραντοσύνη και την παντοδυναμία κλπ. του Θεού.

Στα νεότερα χρόνια, στις αρχές του αιώνα μας, μιλάει με ανάλογο τρόπο για τη σχέση γλώσσας και σκέψης ο Ferdinand de Saussure, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης και πατέρας της νεότερης γλωσσολογίας με τεράστιο έργο και μεγάλη προσφορά στην έρευνα και τη μελέτη της γλώσσας. Το έργο του αποτελεί σταθμό στην επιστήμη της γλωσσολογίας. Αρχίζει μαζί του μια καινούρια περίοδος στη μελέτη των γλωσσών.

Η γλώσσα, λέει ο Saussure, και η σκέψη δένονται μεταξύ τους όπως δένονται οι δύο πλευρές μιας κόλλας χαρτιού. Όπως, παρατηρεί, δεν μπορούμε να εννοήσουμε μια κόλλα χαρτιού με μια μονάχα πλευρά, έτσι δεν μπορούμε να εννοήσουμε γλώσσα χωρίς σκέψη και σκέψη χωρίς γλώσσα. Και όχι μόνον αυτό· προχωρεί και πιο κει: αν, παρατηρεί, τραυματίσουμε τη μια πλευρά του χαρτιού, θα δεχθεί το τραύμα και η άλλη. Έτσι και με τη γλώσσα και τη σκέψη: αν τραυματίσουμε τη σκέψη, θα τραυματίσουμε τη γλώσσα και, αντιστρόφως, αν τραυματίσουμε τη γλώσσα, θα τραυματίσουμε τη σκέψη. Παρένθεση.

Αυτά που είχε συλλάβει και είχε διατυπώσει ο Saussure για τη σχέση γλώσσας και σκέψης χωρίς εμπειρική έρευνα, φαίνεται να τα επαληθεύουν οι σημερινές επιστήμες με την έρευνά τους την εμπειρική. Έχει εντοπιστεί π.χ. στον εγκέφαλο το «τετράπλευρο της γλώσσας», το οποίο αποτελείται από τέσσερα κέντρα, δύο κινητικά και δύο αισθητικά. Κινητικά είναι το κέντρο του Broca και το κέντρο του Exner· αισθητικά είναι τα κέντρα του Wernicke και του Kunsmal. Ονομάστηκαν όλα, όπως συνηθίζεται σ’ αυτές τις περιπτώσεις, από τα ονόματα των επιστημόνων οι οποίοι τα διαπίστωσαν και τα προσδιόρισαν.

Κλινικές παθήσεις έδειξαν ότι, όταν βλάπτονται τα κέντρα αυτά, βλάπτεται η ανθρώπινη γλώσσα και διαταράσσεται η ανθρώπινη επικοινωνία. Έτσι, βλάβες στα κέντρα του Broca και του Εxner συνεπάγονται αντίστοιχα την αφασία και την αγραφία, ενώ βλάβες στα κέντρα του Wernicke και του Kunsmal επιφέρουν αντίστοιχα τη λεξική κώφωση, κατά την οποία ο άνθρωπος δεν αντιλαμβάνεται τις λέξεις δια της ακοής, και τη λεξική τύφλωση, κατά την οποία παρουσιάζεται αδυναμία ή δυσκολία να αντιληφθεί κανείς με την όραση τις λέξεις.

Γενικά οι επιστήμες που ασχολούνται σήμερα με τα προβλήματα αυτά (νευροεπιστήμες, ψυχογλωσσολογία, παθογλωσσολογία, νευρογλωσσολογία κλπ.) διαπιστώνουν ότι υπάρχει πολύ στενή σχέση ανάμεσα στη γλώσσα και τη σκέψη. Κλείνει η παρένθεση.

Πάντως, για τον F. de Saussure, η γλώσσα δεν είναι υπόθεση ονοματοθεσίας· η λέξη (στη γλωσσολογία την ονομάζουμε με τον γλωσσολογικό όρο σημείο) δεν συνδέει, όπως αφελώς μπορεί να νομίσει κάποιος, ένα όνομα με ένα πράγμα. Η λέξη (το σημείο) έχει εσωτερικότητα, είναι μια ψυχική οντότητα: ενώνει μιαν έννοια με μιαν ακουστική εικόνα.

Ακούστε, όμως, και άλλες σκέψεις του Saussure για τη σχέση γλώσσας και σκέψης —και κλείνω μ’ αυτές. Γράφει:

«Η σκέψη, χαώδης από τη φύση της, υποχρεώνεται να αυτοκαθορίζεται αναλυόμενη. Δεν υπάρχει, λοιπόν, ούτε εξυλοποίηση των σκέψεων, ούτε εκπνευματοποίηση των ήχων, αλλά πρόκειται για το γεγονός, μυστηριακό κατά κάποιον τρόπο, ότι η “σκέψη-ήχος” υπονοεί διαιρέσεις και ότι η γλώσσα επεξεργάζεται τις μονάδες της τοποθετούμενη ανάμεσα σε δύο άμορφες μάζες. Ας φανταστούμε τον αέρα σ’ επαφή με μια μεγάλη έκταση ήρεμου νερού- αν η ατμοσφαιρική πίεση αλλάξει, η επιφάνεια του νερού αναλύεται σε μια σειρά διαιρέσεις, δηλαδή σε κύματα· οι κυματισμοί αυτοί θα δώσουν μιαν ιδέα της ένωσης και, για να το πούμε έτσι, της σύζευξης της σκέψης με τη φωνητική ύλη».

***

Χρίστος Τσολάκης – Τη γλώσσα μου έδωσαν ελληνική – Εκδότης: Νησίδες

Αντικλείδι , https://antikleidi.com

«αυτοί που δεν θυμούνται το παρελθόν είναι καταδικασμένοι να το επαναλαμβάνουν»

George Santayana Ισπανός φιλόσοφος

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ ΣΟΦΤ (Σύλλογος οικιστών και φίλων Τσιγκουρατίου )

ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ

 

ΣΗΜΕΡΑ 18 ΜΑΡΤΙΟΥ 2019, ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΣΕΙΡΑ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΒΙΟΧΗΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ, Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΟΥ ΣΟΦΤ ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ ΜΕ ΜΕΓΑΛΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗ ΒΑΔΙΣΗ ΚΑΙ ΙΣΧΥΡΟΥΣ ΠΟΝΟΥΣ, ΑΔΥΝΑΤΩΝΤΑΣ ΝΑ ΕΚΠΛΗΡΩΣΕΙ ΕΙΣ ΤΟ ΕΛΑΧΙΣΤΟ ΤΙΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΤΟΥ, ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΕΝΕΣ ΚΑΙ ΜΗ, ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΕΚΛΟΓΙΚΩΝ ΤΟΥ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΕΣΜΕΥΣΕΩΝ.

ΩΣ ΕΚ ΤΟΥΤΟΥ, ΠΑΡΑΚΑΛΕΙ ΤΑ ΜΕΛΗ ΤΟΥ ΣΟΦΤ ΟΠΩΣ ΔΕΙΞΟΥΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΒΟΛΗ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ.

ΣΥΝΤΟΜΑ ΘΑ ΕΠΑΝΕΛΘΟΥΜΕ ΔΙΠΛΑ ΣΑΣ, ΣΤΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ, ΣΤΙΣ ΑΝΗΣΥΧΙΕΣ, ΣΤΟΥΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΥΣ ΣΑΣ.

ΑΛΛΩΣΤΕ, ΤΟ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΕΡΓΟ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΑΡΧΙΣΕΙ ΑΚΟΜΗ.

 

 

 

 

 

H ταβέρνα του Κουμπούρα διηγείται ιστορίες από τον Καζαντζίδη μέχρι σήμερα…

Πόσες ιστορίες μπορεί να έχει να σου διηγηθεί μια ταβέρνα που ξεκίνησε τη λειτουργία της 64 χρόνια πριν; Πολλές; Αρκετές; Αμέτρητες…

Η ταβέρνα του ”Κουμπούρα” ξεκίνησε τη λειτουργία της το 1954 πίσω από το γήπεδακι της Προοδευτικής στη γωνιά Κύπρου & Σωκράτους. Η ταβέρνα στεγαζόταν αρχικά στο υπόγειο της ”Μακράς Στοάς”, εκεί το 1952 ο Παναγιώτης Θεοδορόπουλος έβαλε στο υπόγειο του σπιτιού του ένα χώρο με βαρέλια κρασιού κι άρχισε να πουλάει ρετσίνα στην περιοχή, λίγο αργότερα ξεκίνησε να τα συνοδεύει με μεζεδάκια. Το όνομα της το πήρε από τον παππού του ιδιοκτήτη ο οποίος κατασκεύαζε όπλα στη Δημητσάνα για τους πολεμιστές του ’21. Σήμερα το μαγαζί έχει αναλάβει πια η τρίτη γενιά και η ιστορία συνεχίζει να γράφεται στην ταβέρνα.

Για πολλά χρόνια ήταν καλλιτεχνικό στέκι. Θίασοι μετά από τις παραστάσεις τους στα γειτονικά σινεμά ”Έλλη” και ”Κορυδαλλός” μαζεύονταν εκεί, για να δειπνήσουν και να διασκεδάσουν με καλό κρασί.

Για επτά χρόνια υπήρξε και το στέκι του Καζαντζίδη. Για την ακρίβεια ο Καζαντζίδης πέρασε τα τελευταία επτά χρόνια της ζωής του στη Ταβέρνα του Κουμπούρα. Τα μεσημέρια πήγαινε νωρίτερα για τρώει μαζί με την Γιώτα  (σημερινή ιδιοκτήτρια μαζί με τα παιδιά  και συνεχιστές της ιστορίας, είπα η τρίτη γενιά γαρ) . Τα μεσημέρια κυλούσαν ήρεμα τα βράδια όμως ήταν μια διαφορετική ιστορία. Ιστορία από εκείνες που έχουν να σου διηγηθούν μόνο οι λαϊκές γειτονιές. Ιστορίες καημών και πόνων αλλά και διασκέδασης αυθεντικής. Τραγουδούσε τραγούδια του ο Καζαντζίδης και συναντιόνταν στους στίχους του πενήντα χρόνια λαϊκής ιστορίας.

Μάλιστα στους τοίχους του μαγαζιού υπάρχουν ακόμη φωτογραφίες του ”Στελάρα” όπως τον έλεγαν οι παλιοί, να ψαρεύει ή φωτογραφίες του μαζί με τη Μαρινέλα.

Σήμερα η γειτονιά έχει αλλάξει όπως και όλα τα πράγματα γύρω μας. Αυτό που παραμένει όμως ίδιο είναι η ζεστασιά που σου προσφέρει η ταβέρνα του Κουμπούρα. Τα εκλεκτά εδέσματα, τα παϊδάκια και η ποιότητα του μαγαζιού. Η ζεστή γωνιά του Κορυδαλλού συνεχίζει να γράφει ιστορία στην διασκέδαση και στην εστίαση λοιπόν για περισσότερο από μισό αιώνα!!!

Κ. Καστοριάδης: Κάθε λαός είναι υπεύθυνος για την ιστορία του

 

Μια παλιά συνέντευξη που είχε  παραχώρησε ο Κορνήλιος Καστοριάδης (1922-1997).

Ερώτηση Δημοσιογράφου: Συχνά λέγεται ότι η Ελλάδα είναι «προβληματική», στην Ελλάδα «όλα γίνονται στον αέρα», «χωρίς προγραμματισμό», «χωρίς βάρος». Με τέτοιες διαπιστώσεις συμφωνούν πολλοί. Αλλά περιορίζονται συνήθως μόνο στις διαπιστώσεις.

Γνωρίζω ότι η ελληνική κατάσταση σας απασχολεί βαθιά. Ποια είναι η ερμηνεία σας για όσα συμβαίνουν; Γιατί συμβαίνουν έτσι τα πράγματα στην Ελλάδα; Ποιες οι βαθύτερες αιτίες;

Καστοριάδης:  Πρώτον, δεν ξέρω. Δεύτερον, στο μέτρο που μπορώ να ξέρω κάτι, είναι ότι η πολιτική ζωή του ελληνικού λαού τελειώνει περίπου το 404 π.χ.

Δημοσιογράφος: Νομίζω ότι θα ενοχλήσει πολύ αυτή η διατύπωσή σας.

Καστοριάδης: Τι να κάνουμε. Μιλώ για την πραγματική πολιτική ζωή του λαού ως αυτόνομου παράγοντα. Δεν μιλώ για μάχες, για αυτοκράτορες, για Μεγαλέξανδρους και Βασίλειους Βουλγαροκτόνους. Μετά τον πέμπτο π.Χ. αιώνα και την αυτοκυβέρνηση του λαού στις δημοκρατικές πόλεις -και πάντως, μετά τον περίεργο τέταρτο π.Χ. αιώνα- η ελληνική ελευθερία πεθαίνει. Οι ελληνικές πόλεις γίνονται υποχείριες των βασιλέων της Μακεδονίας. Βεβαίως, ο Αλέξανδρος και οι διάδοχοί του παίζουν έναν κοσμοϊστορικό ρόλο.

Κατακτούν την Ασία και την Αίγυπτο. Διαδίδουν την ελληνική γλώσσα και παιδεία. Αλλά πολιτική ζωή, πλέον, δεν υπάρχει. Τα βασίλεια των διαδόχων του Αλεξάνδρου, ως πολιτική συγκρότηση, είναι ουσιαστικά μοναρχίες. Εξάλλου, καθώς ξέρουμε, ο ίδιος ο Αλέξανδρος αντιμετώπισε στασιασμό των Ελλήνων που είχε πάρει μαζί του, διότι ήθελε να τους υποχρεώσει να γονυπετούν μπροστά του, όπως οι Πέρσες μπροστά στο Μεγάλο Βασιλέα – πράγμα ανθελληνικότατο.

Σε όλη τη διάρκεια της ελληνιστικής εποχής οι ελληνικές πόλεις, με λίγες περιθωριακές και παροδικές εξαιρέσεις, αποτελούν παιχνίδια στα χέρια των ελληνιστικών δυναστειών. Ακολουθεί η ρωμαϊκή κατάκτηση, κάτω από την οποία οι ελληνικές πόλεις δεν έχουν παρά μόνον κοινοτική ζωή. Κατόπιν, έρχεται η βυζαντινή αυτοκρατορία. Το Βυζάντιο είναι μια ανατολική, θεοκρατική μοναρχία.

Στο Βυζάντιο η πολιτική ζωή περιορίζεται στις ίντριγκες της Κωνσταντινούπολης, του αυτοκράτορα, των “δυνατών” και των ευνούχων της αυλής. Και βεβαίως, τα σχολικά μας βιβλία δεν αναφέρουν ότι στη βυζαντινή αυλή υπήρχαν ευνούχοι, όπως σ’ αυτήν του Πεκίνου.

Δημοσιογράφος: Όλα αυτά αφορούν ένα πολύ μακρινό ιστορικό παρελθόν. Η Ελλάδα ως σύγχρονο νεοελληνικό κράτος έχει, ήδη, ιστορία εκατόν εβδομήντα ετών. Θα θέλατε να επικεντρώσετε σ’ αυτή την περίοδο;

Καστοριάδης:  Μα, αυτή η περίοδος είναι ακατανόητη χωρίς τους είκοσι έναν αιώνες ανελευθερίας που προηγήθηκαν. Λοιπόν, μετά το Βυζάντιο έρχεται η τουρκοκρατία. Μην ανησυχείτε, δεν θα μπω σε λεπτομέρειες. Θα αναφέρω μόνο ότι επί τουρκοκρατίας όση εξουσία δεν ασκείται απευθείας από τους Τούρκους, ασκείται από τους κοτζαμπάσηδες (τους εντολοδόχους των Τούρκων), οι οποίοι κρατούν τους χωριάτες υποχείριους.

Συνεπώς, ούτε σ’ αυτή την περίοδο μπορούμε να μιλήσουμε για πολιτική ζωή. Όταν αρχίζει η Επανάσταση του 1821, διαπιστώνουμε από τη μια μεριά τον ηρωισμό του λαού και από την άλλη, σχεδόν αμέσως, την τεράστια αδυναμία να συγκροτηθεί μια πολιτική κοινωνία. Την επομένη της πτώσης της Τριπολιτσάς αρχίζουν οι εμφύλιοι πόλεμοι.

Δημοσιογράφος: Πού οφείλεται αυτή η «τεράστια αδυναμία να συγκροτηθεί μια πολιτική κοινωνία»; Ποιοι είναι οι λόγοι;

Καστοριάδης:   Ουδείς μπορεί να δώσει απάντηση στην ερώτησή σας για ποιο λόγο, κάποιος, σε μιαν ορισμένη στιγμή, δεν δημιούργησε κάτι. Η συγκρότηση ενός λαού σε πολιτική κοινωνία δεν είναι δεδομένη, δεν είναι κάτι που χαρίζεται, αλλά κάτι που δημιουργείται. Μπορούμε απλώς να διαπιστώσουμε ότι, όταν απουσιάζει μια τέτοια δημιουργία, τα χαρακτηριστικά της προηγούμενης κατάστασης διατηρούνται ή αλλάζουν μόνο μορφή.

Δημοσιογράφος: Και ποια είναι τα χαρακτηριστικά αυτά στην ελληνική περίπτωση;

Καστοριάδης: Ορισμένα τα εντοπίζουμε, ήδη, στους εμφύλιους πολέμους της Επανάστασης του 1821. Βλέπουμε, για παράδειγμα, ότι η νομιμοφροσύνη και η αλληλεγγύη έχουν τοπικό ή τοπικιστικό χαρακτήρα, ισχυρότερο συχνά από τον εθνικό. Βλέπουμε, επίσης, ότι οι πολιτικές κατατάξεις και διαιρέσεις είναι συχνά σχετικές με τα πρόσωπα των «αρχηγών» και όχι με ιδέες, με προγράμματα, ούτε καν με “ταξικά” συμφέροντα.

Ένα ακόμη χαρακτηριστικό είναι η στάση απέναντι στην εξουσία. Στην Ελλάδα, μέχρι και σήμερα, το κράτος εξακολουθεί να παίζει τον ρόλο του ντοβλετιού, δηλαδή μιας αρχής ξένης και μακρινής, απέναντι στην οποία είμαστε ραγιάδες και όχι πολίτες.

Δεν υπάρχει κράτος νόμου και κράτος δικαίου, ούτε απρόσωπη διοίκηση που έχει μπροστά της κυρίαρχους πολίτες. Το αποτέλεσμα είναι η φαυλοκρατία ως μόνιμο χαρακτηριστικό. Η φαυλοκρατία συνεχίζει την αιωνόβια παράδοση της αυθαιρεσίας των κυρίαρχων και των «δυνατών»: ελληνιστικοί ηγεμόνες, Ρωμαίοι ανθύπατοι, Βυζαντινοί αυτοκράτορες, Τούρκοι πασάδες, κοτζαμπάσηδες, Μαυρομιχάληδες, Κωλέττης, Δηλιγιάννης.

Δημοσιογράφος: Εξαιρέσεις δεν βλέπετε να υπάρχουν; Εξαιρέσεις εντοπισμένες κυρίως στον 19ο και στον 20ό αιώνα;

Καστοριάδης: Ε, υπάρχουν δυο-τρεις εξαιρέσεις: ο Τρικούπης, ο Κουμουνδούρος, το βενιζελικό κίνημα στην πρώτη περίοδό του. Αλλά τα όποια αποτελέσματά τους καταστράφηκαν από τη δικτατορία του Μεταξά, την Κατοχή, τον Εμφύλιο, τον ρόλο του παλατιού, τη δικτατορία της 21ης Απριλίου, την πασοκοκρατία.

Στο μεταξύ, μεσολάβησε ο σταλινισμός που κατόρθωσε να διαφθείρει και να καταστρέψει αυτό που πήγαινε να δημιουργηθεί ως εργατικό και λαϊκό κίνημα στην Ελλάδα. Τα αποτελέσματα τα πληρώνουμε ακόμη. Μου ζητάτε να σας εξηγήσω. Μπορείτε να μου εξηγήσετε εσείς, γιατί οι Έλληνες, που σκοτώνονταν εννέα χρόνια, για να απελευθερωθούν από τους Τούρκους, θέλησαν αμέσως μετά ένα βασιλιά; Και γιατί, αφού έδιωξαν τον Όθωνα, έφεραν τον Γεώργιο; Και γιατί μετά ζητούσαν “ελιά, ελιά και Κώτσο βασιλιά”;

Δημοσιογράφος: Μα, οι δικές σας απαντήσεις ενδιαφέρουν ιδίως όταν αφορούν ερωτήματα που εσείς θέτετε. Θα θέλατε, λοιπόν, να διατυπώσετε τις απόψεις σας;

Καστοριάδης: Σύμφωνα με την παραδοσιακή «αριστερή» άποψη, όλα αυτά τα επέβαλαν η Δεξιά, οι κυρίαρχες τάξεις και η μαύρη αντίδραση. Μπορούμε όμως να πούμε ότι όλα αυτά τα επέβαλαν στον ελληνικό λαό ερήμην του ελληνικού λαού; Μπορούμε να πούμε ότι ο ελληνικός λαός δεν καταλάβαινε τι έκανε;

Δεν ήξερε τι ήθελε, τι ψήφιζε, τι ανεχόταν; Σε μιαν τέτοια περίπτωση αυτός ο λαός θα ήταν ένα νήπιο. Εάν όμως είναι νήπιο, τότε ας μη μιλάμε για δημοκρατία. Εάν ο ελληνικός λαός δεν είναι υπεύθυνος για την ιστορία του, τότε, ας του ορίσουμε έναν κηδεμόνα.

Εγώ λέω ότι ο ελληνικός λαός -όπως και κάθε λαός- είναι υπεύθυνος για την ιστορία του, συνεπώς, είναι υπεύθυνος και για την κατάσταση, στην οποία βρίσκεται σήμερα.

Δημοσιογράφος: Πώς την εννοείτε αυτή την ευθύνη;

Καστοριάδης: Δεν δικάζουμε κανέναν. Μιλάμε για ιστορική και πολιτική ευθύνη. Ο ελληνικός λαός δεν μπόρεσε έως τώρα να δημιουργήσει μια στοιχειώδη πολιτική κοινωνία. Μια πολιτική κοινωνία, στην οποία, ως ένα μίνιμουμ, να θεσμισθούν και να κατοχυρωθούν στην πράξη τα δημοκρατικά δικαιώματα τόσο των ατόμων όσο και των συλλογικοτήτων.

Δημοσιογράφος: Θέλετε να πείτε ότι -αντιθέτως- σε άλλες χώρες, στη Δυτική Ευρώπη.

Καστοριάδης: Εκεί, αυτό έγινε! Ο μακαρίτης ο Γιώργος Καρτάλης έλεγε κάνοντάς μου καζούρα στο Παρίσι το 1956:«Κορνήλιε, ξεχνάς ότι στην Ελλάδα δεν έγινε Γαλλική Επανάσταση».

Πράγματι, στην Ελλάδα δεν έχει υπάρξει εποχή που ο λαός να έχει επιβάλει, έστω και στοιχειωδώς, τα δικαιώματά του.  Και η ευθύνη, για την οποία μίλησα, εκφράζεται με την ανευθυνότητα της παροιμιώδους φράσης: «εγώ θα διορθώσω το ρωμέικο;».   -Ναι, κύριε, εσύ θα διορθώσεις το ρωμέικο, στο χώρο και στον τομέα όπου βρίσκεσαι

Ο Κορνήλιος Καστοριάδης (Κωνσταντινούπολη, 11 Μαρτίου 1922- Παρίσι, 26 Δεκεμβρίου 1997) ήταν Έλληνας φιλόσοφος, οικονομολόγος και ψυχαναλυτής. Συγγραφέας του έργου Η Φαντασιακή Θέσμιση της Κοινωνίας, διευθυντής σπουδών στην Σχολή Ανωτέρων Σπουδών Κοινωνικών Επιστημών του Παρισιού από το 1979, και φιλόσοφος της αυτονομίας, υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους στοχαστές του 20ου αιώνα.

Πηγή: nfognomonpolitics.blogspot.gr