Συντάκτης: Kostas Bertsias

Δεν γνωρίζω αν υπάρχω

—Φερνάντο Πεσόα—
Μετάφραση: Κώστας Ε. Τσιρόπουλος

Είμαι σχεδόν πεισμένος πως ποτέ δεν είμαι ξυπνητός. Δεν ξέρω αν δεν ονειρεύομαι ενόσω ζω, αν δεν ζω ενόσω ονειρεύομαι ή αν ο ύπνος και η ζωή δεν είναι μέσα μου πράγματα μικτά, διαμοιβόμενα, από τα οποία με αλληλοδιαπέραση διαμορφώνεται το συνειδητό μου είναι.

Κάποτε, σε πλήρως δραστήρια ζωή, όταν, ασφαλώς, αισθάνομαι τόσο καθαρά όπως και οι άλλοι, έρχεται ως υποθετική μια παράξενη αίσθηση αμφιβολίας. Δεν γνωρίζω αν υπάρχω, αισθάνομαι ως πιθανό ον έναν ξένον ύπνο, μου φαίνεται, σχεδόν σαρκικά, πως θα μπορέσω να είμαι πρόσωπο ενός μυθιστορήματος, κινούμενος, στα μακροκύματα ενός ύφους, στην πραγματωμένη αλήθεια μιας μακράς αφήγησης.

Έχω πολλές φορές παρατηρήσει πως ορισμένα μυθιστορηματικά πρόσωπα αποχτούνε για μας μια σημασία που δεν θα μπορούσαν ποτέ να πετύχουν εκείνοι που είναι γνωστοί και φίλοι μας, όσοι μιλάνε μαζί μας και μας ακούνε, στην ορατή και πραγματική ζωή. Κι αυτό με κάνει να ονειρεύομαι το ερώτημα μήπως δεν είναι ίσως τα πάντα, σ’ αυτό το σύνολο του κόσμου, μια σειρά διαπαρεμβαλλόμενα όνειρα και μυθιστορήματα, καθώς μικρά κουτιά μέσα σε μεγαλύτερα κουτιά —μερικά μέσα σε άλλα κι αυτάπάλι σε άλλα—, όντας τα πάντα μια ιστορία με ιστορίες, καθώς οι Χίλιες και Μία νύχτες, διαδεχόμενη η ψεύτικη νύχτα την αιώνια νύχτα.

Αν σκέφτομαι, όλα μου φαίνονται παράλογα. Αν αισθάνομαι, όλα μου φαίνονται παράξενα. Αν επιθυμώ, εκείνος που επιθυμεί είναι κάτι που υπάρχει μέσα μου. Πάντα όταν εντός μου υπάρχει δράση, αναγνωρίζω πως δεν υπήρξα εγώ. Αν ονειρεύομαι, μοιάζει σαν να μου γράφουν. Αν αισθάνομαι, μοιάζει σαν να με ζωγραφίζουν. Αν επιθυμώ, μοιάζει σαν να με επιβιβάζουν σ’ ένα όχημα, καθώς το εμπόρευμα που στέλνουν, και πως προχωρώ με μια κίνηση που μου φαίνεται πως δεν θα ήθελα να πάω παρά μονάχα αφού θα είχα βρεθεί πια εκεί.

Τι σύγχυση είναι όλα! Πόσο καλύτερα είναι να βλέπεις παρά να στοχάζεσαι, να διαβάζεις παρά να γράφεις! Αυτό που βλέπω μπορεί και να με ξεγελά, αλλά δεν το πιστεύω ως δικό μου. Αυτό που διαβάζω μπορεί να με βαραίνει, αλλά δεν με ταράζει όπως να θα το έγραφα εγώ. Πώς μας πονάνε όλα, αν τα στοχαζόμαστε με συνείδηση στοχαστική, ως όντα πνευματικά, καθώς σε κάποιον που του εδόθηκε εκείνη η δεύτερη αναδίπλωση της συνείδησης, με την οποία γνωρίζουμε πως γνωρίζουμε! Αν και η μέρα είναι πανέμορφη, δεν μπορώ να πάψω να σκέφτομαι έτσι… Να στοχάζεσαι ή να αισθάνεσαι, τι άλλο ανάμεσα στις σκηνογραφίες που βρίσκονται παράμερα; Πλήξη του λυκόφωτος και της αδιαφορίας, βεντάλιες κρεμασμένες, κόπωση από την υποχρέωση να ζεις…

Περιοδικό Ευθύνη, τεύχος 193, 1988.

Και να που φτάσαμε εδώ
χωρίς αποσκευές
μα μ’ ένα τόσο ωραίο φεγγάρι.
Κι εγώ ονειρεύτηκα έναν καλύτερο κόσμο
φτωχή ανθρωπότητα, δεν μπόρεσες
ούτε ένα κεφάλαιο να γράψεις ακόμα.
Σα σανίδα από θλιβερό ναυάγιο
ταξιδεύει η γηραιά μας ήπειρος.
Αλλά τα βράδια τι όμορφα
που μυρίζει η γη…
Βέβαια αγάπησε τα ιδανικά της ανθρωπότητας,
αλλά τα πουλιά
πετούσαν πιο πέρα.
Σκληρός, άκαρδος κόσμος,
που δεν άνοιξε ποτέ μιαν ομπρέλα
πάνω απ’ το δέντρο που βρέχεται.
Αλλά τα βράδια τι όμορφα
που μυρίζει η γη…
Ύστερα ανακάλυψαν την πυξίδα
για να πεθαίνουν κι αλλού και την απληστία
για να μένουν νεκροί για πάντα.
Αλλά καθώς βραδιάζει
ένα φλάουτο κάπου
ή ένα άστρο συνηγορεί για όλη την ανθρωπότητα.
Αλλά τα βράδια τι όμορφα
που μυρίζει η γη…
Καθώς μένω στο δωμάτιο μου,
μου ‘ρχονται άξαφνα φαεινές ιδέες.
Φοράω το σακάκι του πατέρα
κι έτσι είμαστε δυο,
κι αν κάποτε μ’ άκουσαν να γαβγίζω
ήταν για να δώσω
έναν αέρα εξοχής στο δωμάτιο.
Αλλά τα βράδια τι όμορφα
που μυρίζει η γη…
Κάποτε θα αποδίδουμε δικαιοσύνη
μ’ ένα άστρο ή μ’ ένα γιασεμί
σαν ένα τραγούδι, που καθώς βρέχει
παίρνει το μέρος των φτωχών.
Αλλά τα βράδια τι όμορφα
που μυρίζει η γη!
Δως μου το χέρι σου…
Δως μου το χέρι σου…

Σήμερα ταξιδεύουμε στην Ανταρκτική, όπου ένα τεράστιο παγόβουνο (σε έκταση προσεγγίζει αυτήν του ευρύτερου Λονδίνου) αποσπάστηκε από τον υπόλοιπο όγκο πάγου σε κοντινή απόσταση από βρετανικό ερευνητικό σταθμό.Αξίζει να σημειωθεί ότι η προοπτική αυτής της αποκόλλησης ήταν γνωστή εδώ και χρόνια, με τις ομάδες να παρακολουθούν την εξέλιξη των ρηγμάτων καθημερινά. Τώρα που αυτό συνέβη, δύο είναι τα ενδεχόμενα: μέσα στους επόμενες μήνες το παγόβουνο μπορεί να απομακρυνθεί ακόμα περισσότερο από το Brunt Ice Shelf της Ανταρκτικής ή να προσαράξει σε κάποιον άλλο όγκο πάγου και να παραμείνει σταθερό.Όσο για το αν το συμβάν συνδέεται με την κλιματική αλλαγή, τα παγόβουνα αποσπώνται από την Ανταρκτική για φυσικούς λόγους, μια διαδικασία που έχει ωστόσο επιταχυνθεί από την υπερθέρμανση του πλανήτη. Η British Antarctic Survey, ο ερευνητικός οργανισμός που εξερευνά την περιοχή πάντως δήλωσε ότι δεν υπάρχει“ένδειξη ότι η κλιματική αλλαγή έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο” σε αυτήν την περίπτωση.Πριν ανακουφιστούμε όμως ομαδικά, μια άλλη είδηση στο πεδίο της κλιματικής αλλαγής ήρθε χθες, με την ανακοίνωση νέων δεδομένων που δείχνουν ότι οι παγκόσμιες εκπομπές CO2 επέστρεψαν σε προ-πανδημικά επίπεδα στο τέλος της προηγούμενης χρονιάς και τα ξεπέρασαν μάλιστα σε κάποιες μεγάλες οικονομίες του πλανήτη. Άλλη μια προειδοποίηση ότι οι προσπάθειές μας πρέπει να ενταθούν σημαντικά και να αποτελέσουν οι “πράσινες” επενδύσεις μεγάλο μέρος των πακέτων στήριξης που θα εισρεύσουν στις οικονομίες κατά τη μετα-πανδημική επανεκκίνηση.Για να πάρετε πάντως μια εικόνα του απαιτούμενου ρυθμού μείωσης των εκπομπών, ο ΟΗΕ εκτιμά ότι οι παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου θα πρέπει να περιοριστούν κατά περίπου 45% έως το 2030 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2010 – δηλαδή, απαιτείται μια πανδημικού μεγέθους μείωση ετησίως. Συμπέρασμα; Καλή μας τύχη.