Συντάκτης: Kostas Bertsias

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Οι σωστικές ανασκαφές της Αθήνας. Κάτω από την επιφάνεια του εδάφους υπάρχει μια άλλη πόλη, που χάρη στον ψηφιακό χάρτη του «Δίπυλον» έγινε ορατή 

Το πλήθος των σωστικών ανασκαφών, που πρακτικά περικλείουν όλο το ιστορικό κέντρο της πρωτεύουσας, μαρτυρεί και την αυξημένη οικοδομική δραστηριότητα, όπως στις πλατείες Συντάγματος και Κοτζιά. (ΔΙΠΥΛΟΝ)

Σάκης Ιωαννίδης

Περπατώντας στην Αγίων Ασωμάτων και στα στενά της Ψαρομηλίγκου και της Καλογήρου Σαμουήλ, στην καρδιά της Αθήνας, οι περισσότεροι θα σταθούν έξω από το διάσημο σπίτι με τις Καρυάτιδες και ίσως θαυμάσουν τα νεοκλασικά αρχιτεκτονικά στοιχεία που κοσμούν πολλές από τις παλιές κατοικίες της περιοχής, οι οποίες στέκουν συνήθως έρημες, κλειστές και υποβασταζόμενες με μεταλλικά στηρίγματα.null

Η περιοχή προσφέρεται για μια εξερεύνηση των αλλαγών στο σώμα της πόλης, αλλά κάτω από την επιφάνεια του εδάφους υπάρχει μια άλλη πόλη, που χάρη στον ψηφιακό χάρτη του «Δίπυλον» έγινε ορατή για όσους θέλουν να τη δουν. Λίγα μέτρα μακριά από τις Καρυάτιδες που φωτογράφισε ο Μπρεσόν και μέσα στο οικοδομικό τετράγωνο των Καλογήρου, Ψαρομηλίγκου, πλατείας Ελευθερίας και Παναγή Τσαλδάρη, οι αρχαιολόγοι Καββαδίας, Στάης, Μπρούκνερ και Πέρνις είχαν ανασκάψει το 1891 ένα μεγάλο ταφικό σύνολο (περίπου 230 τάφους) που χρονολογείται από τον 8ο έως τον 4ο αιώνα π.Χ. Τα στοιχεία και τα λεπτομερή σχέδια της άγνωστης –για τους περισσότερους– ανασκαφής των τεσσάρων αρχαιολόγων είναι πια ανοικτά και προσβάσιμα από το κοινό μέσα από την ιστοσελίδα της αστικής μη κερδοσκοπικής εταιρείας για τη μελέτη της αρχαίας τοπογραφίας «Δίπυλον». (φωτ. ΔΙΠΥΛΟΝ)

Η χαρτογράφηση του «Δίπυλον» φωτίζει τις αθέατες σωστικές ανασκαφές, που συνήθως δεν απολαμβάνουν την ίδια δημοσιότητα σε σχέση με τα ορατά μνημεία και τους αρχαιολογικούς χώρους.

Κάτω από την επιφάνεια του εδάφους υπάρχει μια άλλη πόλη, που χάρη στον ψηφιακό χάρτη του «Δίπυλον» έγινε ορατή.

Κάτω από τους μποτιλιαρισμένους δρόμους και τις αθηναϊκές πολυκατοικίες κρύβονται αρχαίοι αγωγοί ύδρευσης, λουτρά, κατοικίες, ταφικά μνημεία, τμήματα του Θεμιστόκλειου και του Βαλεριάνειου Τείχους, εργαστήρια και οικοτεχνίες που μάλλον δεν θα δούμε ποτέ ζωντανά. «Υπήρχαν πολλές μελέτες, π.χ. για το αρδευτικό δίκτυο ή το οδικό δίκτυο της αρχαίας Αθήνας, αλλά δεν ήταν συγκεντρωμένες ψηφιακά σε ένα σημείο», μας εξηγεί η συντονίστρια των προγραμμάτων του «Δίπυλον», Εύη Σέμπου.  

Η ομάδα του έργου αποτύπωσε σε έναν διαδραστικό χάρτη 160 χρόνια σωστικών ανασκαφών σε μια περιοχή που καλύπτει 6,7 τετραγωνικά χιλιόμετρα και πρακτικά περικλείει όλο το ιστορικό κέντρο της πρωτεύουσας, από το Κουκάκι μέχρι την Ομόνοια και από το Μεταξουργείο μέχρι τον λόφο του Αρδηττού. Στον χάρτη αποτυπώνονται 1.473 ανασκαφικές θέσεις που χρονολογικά κατανέμονται από τη Γεωμετρική εποχή έως τη νεότερη Αθήνα και αποτελούν τον καρπό εργασίας 240 αρχαιολόγων της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας. Για την υλοποίηση του έργου, το «Δίπυλον» υπέγραψε μνημόνιο συνεργασίας με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών.

Η πόλη με άλλη ματιά

Η χαρτογράφηση της αρχαίας Αθήνας προσφέρεται κατά βάση για έρευνα και αποτελεί εργαλείο εκπαίδευσης, αν και, όπως μας εξηγεί η κ. Σέμπου, το «Δίπυλον» σκοπεύει να δημιουργήσει εφαρμογές για κινητά τηλέφωνα ώστε να εμπλέξει και το κοινό, Ελληνες και ξένους (η πλατφόρμα είναι δίγλωσση), στη γοητεία της αστικής αρχαιολογίας. Στόχος της ομάδας είναι η διεύρυνση της χαρτογράφησης προς την Ακαδημία Πλάτωνος και τον Πειραιά.

Ετσι, θα μπορεί εύκολα να μάθει κάποιος για τους δρόμους, τα λουτρά και τα εργαστήρια που υπήρξαν κάποτε κάτω από την πλατεία Συντάγματος ή για την οχύρωση της Αθήνας, που περνούσε κάτω από την οδό Σοφοκλέους. Ισως τότε δούμε την Αθήνα με άλλα μάτια και τη σεβαστούμε λίγο περισσότερο.

(φωτ. ΔΙΠΥΛΟΝ)

Όταν πολυσυχάσει το νερό, βουρκιάζει, όταν πολυσυχάσει η ψυχή, βουρκιάζει.

Νίκος Καζαντζάκης

Η φωτογραφία του Σαντιό Μανέ να κυκλοφορεί με κινητό που έχει σπασμένη οθόνη χλευάστηκε από πολλούς που διερωτήθηκαν πώς είναι δυνατόν ένας παίκτης που εισπράττει πάνω από 10 εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο να μην διαθέτει ένα ποσό για ένα κανονικό κινητό. Ο Σενεγαλέζος επιθετικός της Λίβερπουλ σε παλαιότερη συνέντευξή του είχε δώσει απαντήσεις που θα έπρεπε να κάνουν πολλούς να το σκεφτούν δύο και τρεις φορές πριν τον κοροϊδέψουν.

«Όταν ήμουν μικρός, η οικογένειά μου πεινούσε. Έπρεπε να δουλέψω στα χωράφια για να ζήσουμε και περάσαμε δύσκολες στιγμές για να επιβιώσουμε. Ακόμη και ποδόσφαιρο μικρός έπαιζα ξυπόλυτος. Πλέον όμως που κερδίζω αρκετά χρήματα από το ποδόσφαιρο, μπορώ να βοηθήσω τους ανθρώπους μου. Γιατί να έχω 10 Ferrari, 20 διαμαντένια ρολόγια ή δύο ιδιωτικά τζετ. Τι θα σήμαιναν για μένα ή για τον κόσμο αυτά; Προτιμώ με τα χρήματά μου να χτίσω σχολεία, ένα γήπεδο, να προσφέρω ρούχα, παπούτσια και τροφή σε ανθρώπους που είναι φτωχοί. Επίσης προσφέρω 70 ευρώ το μήνα σε κάθε άτομο σε μια φτωχή περιοχή της Σενεγάλης. Δεν έχω καμία ανάγκη να διαθέτω πολυτελή αυτοκίνητα ή σπίτια. Προτιμώ αντ’ αυτών οι συνάνθρωποί μου να παίρνουν ένα μερίδιο από όσα πρόσφερε σε μένα η ζωή», ήταν τα σοφά λόγια του 28χρονου άσου.

Μετά τη διαστημική κούρσα του ’60 και την κατάκτηση του δορυφόρου μας το 1969, κανείς δεν ξαναπήγε εδώ και 43 χρόνια. Γιατί; Το κόστος, οι προτεραιότητες, οι Ρώσοι, οι Κινέζοι, και, φυσικά, οι θεωρίες συνωμοσίας

Στις 14 Δεκεμβρίου 1972, η διαστημική αποστολή Apollo 17 άφηνε την επιφάνεια της Σελήνης ξεκινώντας το ταξίδι της πίσω στη Γη. Ο αστροναύτης Γιουτζίν Σέρναν, μπαίνοντας στη σεληνάκατο και κλείνοντας την πόρτα, έγινε ο τελευταίος άνθρωπος που πάτησε το πόδι του σε άλλον πλανήτη.

Το ταξίδι του ήταν το τελευταίο σε μια σειρά επικών διαστημικών αποστολών που έφεραν τον άνθρωπο από πρώτη φορά σε τροχιά το 1961, στην επιφάνεια της Σελήνης μέσα σε μόλις 8 χρόνια. Στη διάρκεια αυτής της οκταετίας, αυτό που ονομάστηκε «διαστημική κούρσα» ανάμεσα σε ΗΠΑ και ΕΣΣΔ ήταν η μεταφορά του Ψυχρού Πολέμου σε τροχιά. Εφόσον δεν μπορούσαν να πολεμήσουν μεταξύ τους με όπλα (άσχετα αν πολεμούσαν δι αντιπροσώπων στον μισό πλανήτη) οι δύο υπερδυνάμεις βάλθηκαν να αποδείξουν η κάθε μία την ανωτερότητά της κατακτώντας το Διάστημα.

Η Σελήνη ήταν ο προφανής στόχος. Και το χρονοδιάγραμμα το έθεσε τον Σεπτέμβριο του 1962 ο ίδιος ο πρόεδρος Τζον Κένεντι, όταν σε μια ιστορική ομιλία ανέφερε ότι «Κανένα έθνος που φιλοδοξεί να είναι ο ηγέτης των άλλων εθνών δεν μπορεί να μένει πίσω στην κούρσα του Διαστήματος. Αποφασίσαμε να πάμε στη Σελήνη πριν από το τέλος της δεκαετίας όχι επειδή είναι εύκολο, αλλά επειδή είναι δύσκολο».Στη NASA δεν πρέπει να άκουσαν αυτά τα νέα και με μεγάλη χαρά. Ενώ πίστευαν πως πράγματι μπορούσαν, σε βάθος χρόνου, να στείλουν ανθρώπους στη Σελήνη, η ανελαστική προθεσμία δυσκόλευε τα πράγματα. Την εποχή εκείνη το αμερικανικό διαστημικό πρόγραμμα ήταν όντως πίσω. Οι Σοβιετικοί είχαν εκτοξεύσει τον πρώτο τεχνητό δορυφόρο το 1957 και είχαν στείλει τον πρώτο άνθρωπο σε τροχιά το 1961, ενώ λίγο αργότερα έστειλαν και την πρώτη γυναίκα στο Διάστημα, το 1963. Όμως τα γεγονότα αυτά, μαζί με την προεδρική ομιλία, ουσιαστικά έδωσαν λευκή επιταγή στη NASA να κάνει ό,τι είναι δυνατόν ώστε οι ΗΠΑ να κερδίσουν. Και το κατάφεραν.

Στη Σελήνη προσγειώθηκαν έξι επανδρωμένες αποστολές και στην επιφάνειά της περπάτησαν 12 άνθρωποι. Αν και τα πρώτα βήματα του Νιλ Άμστρονγκ ήταν ένα κοσμοϊστορικό γεγονός, τους επόμενους που πάτησαν εκεί δυσκολεύονται να τους θυμηθούν ακόμα και οι ίδιοι οι Αμερικανοί. Τη δε αποστολή του Apollo 13 το 1970 δεν θα την έπαιρνε είδηση σχεδόν κανείς αν δεν συνέβαινε το ατύχημα που λίγο έλειψε να καταλήξει σε τραγωδία. Η ΕΣΣΔ δεν μπήκε καν στον κόπο να στείλει τους κοσμοναύτες της στον δορυφόρο μας. Αν και είχαν την τεχνολογία, αποφάσισαν πως δεν έχει κανένα νόημα να φτάσουν δεύτεροι. Και έτσι κανείς Σοβιετικός δεν πάτησε ποτέ εκεί.

Μια ακριβή ερωμένη

Γιατί σταματήσαμε να πηγαίνουμε στη Σελήνη; Ο προφανής λόγος είναι το τεράστιο κόστος. Τη δεκαετία του ’60 η NASA απορροφούσε το 4-5% του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού των ΗΠΑ. Αν σήμερα συνέβαινε το ίδιο θα μιλούσαμε για μπάτζετ 140 δισ. δολαρίων, αντί για τα $16,7 δισ. που είχε το 2014. Μετά το 1970, και αφού ο στόχος είχε επιτευχθεί, ο πρόεδρος Νίξον αποφάσισε οριστικά ότι η διαστημική κούρσα είχε τελειώσει, είχε νικητή και αυτός δεν ήταν η NASA, αλλά οι ΗΠΑ. Έτσι περιέκοψε δραματικά τα κονδύλιά της, άλλαξε τις προτεραιότητες του κράτους (τότε βρισκόταν ακόμα σε εξέλιξη ο πόλεμος στο Βιετνάμ) και ανάγκασε τη NASA να περιοριστεί στα του γήινου οίκου της. Εκείνη την εποχή, μάλιστα, η ΕΣΣΔ είχε ήδη εγκαινιάσει τον πρώτο της διαστημικό σταθμό, τον Salyut 7, και έδειχνε να ελέγχει το «κοντινό» στη Γη Διάστημα.

Σύμφωνα με την ίδια η NASA η διακοπή των επανδρωμένων πτήσεων προς τη Σελήνη οφείλεται στην περικοπή του προϋπολογισμού και την αλλαγή των στόχων προς τις κοινές πτήσεις Apollo-Soyuz με την ΕΣΣΔ, τον αμερικανικό διαστημικό σταθμό Skylab, την ανάπτυξη του διαστημικού λεωφορείου και, τελικά, του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού .

Σαν άντρας που κατακτά τη γυναίκα που πάντα ήθελε και που αμέσως μετά της γυρίζει την πλάτη, αλλά συνεχίζει να της στέλνει δώρα, ο άνθρωπος σταμάτησε μεν να ασχολείται με τη Σελήνη σχεδόν αμέσως, αλλά συνέχισε να στέλνει ρομποτικά ερευνητικά διαστημόπλοια σχεδόν χωρίς διακοπή μέχρι σήμερα. Στην επιφάνειά της έχουν φτάσει οχήματα από την ΕΣΣΔ και τη Ρωσία, την Ιαπωνία, την Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία, την Κίνα και την Ινδία. Ο Τζορτζ Μπους Τζ. είχε εγκρίνει το πρόγραμμα Constellation με σκοπό την επιστροφή στη Σελήνη το 2020, αλλά οι περικοπές του Ομπάμα το 2011 ουσιαστικά το ακύρωσαν.

Οι περισσότεροι ειδικοί συμφωνούν πως το ενδιαφέρον μας πρέπει να επικεντρωθεί πέραν του ηλιακού μας συστήματος. Η μεταφορά ανθρώπων στο Διάστημα συνεπάγεται ασύλληπτα κόστη σε σχέση με τα αυτόματα οχήματα, και δεν έχει ουσιαστικό νόημα αφού τα ρομπότ μπορούν πια να κάνουν τα πάντα. «Στο φεγγάρι πήγαμε, το ερευνήσαμε, δεν υπάρχει λόγος να συνεχίσουμε» δηλώνει σε συνεντεύξεις του ο Μπαζ Όλντριν, ο δεύτερος άνθρωπος που πάτησε στη Σελήνη, στην ίδια αποστολή με τον Νιλ Άμστρονγκ. «Στόχος δεν πρέπει να είναι οι εντυπωσιακές επιτυχίες, αλλά οι μακροχρόνιες επενδύσεις».

Η νέα κούρσα του Διαστήματος

Η ρήση του JFK ότι τα έθνη-ηγέτες πρέπει να έχουν ηγετική θέση και στο Διάστημα εξακολουθεί να έχει οπαδούς, με φανατικότερη την Κίνα. Στην προσπάθειά της να καταστεί μια κανονική παγκόσμια υπερδύναμη, σχεδιάζει να στείλει ανθρώπους στη Σελήνη μετά το 2025. Παρόμοιο πρόγραμμα ακολουθεί η Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία (ESA), οι ΗΠΑ με το πρόγραμμα EM-2, ενώ η ιδιωτική εταιρεία Space Adventures Ltd έχει ανακοινώσει πως θα στείλει τουρίστες στο φεγγάρι με εισιτήριο 100 εκατ. δολάρια και πρώτη εκτόξευση το 2018 (χωρίς, ωστόσο, τα στοιχεία να συνηγορούν σε κάτι τέτοιο).

Ο μεγάλος στόχος, όμως, είναι ο πλανήτης Άρης. Γιατί να ξοδευτούν χρήματα και πόροι κάθε είδους για έναν στόχο που έχει κατακτηθεί, και όχι για έναν άλλον που θα αποτελέσει παγκόσμιο επίτευγμα; Η σημερινή τεχνολογία για ένα ταξίδι στον Άρη είναι πολύ πιο προχωρημένη από όσο η τεχνολογία του ’60 για ένα ταξίδι στη Σελήνη (η σειρά Apollo είχε σχεδόν πάντα και από μια μικρή ή μεγάλη δυσλειτουργία). Όμως και εδώ μπαίνει το κόστος σε σχέση με το προσδοκώμενο αποτέλεσμα. Ο άνθρωπος στον Άρη θα ήταν ένα πρώτης τάξεως επικοινωνιακό γεγονός, αλλά από επιστημονικής σκοπιάς δεν θα άξιζε τα χρήματά της. Ωστόσο ο ίδιος ο πρόεδρος Ομπάμα έχει στηρίξει το πρόγραμμα αποστολών στον Άρη και έχει δηλώσει πως ο άνθρωπος θα πατήσει εκεί γύρω στο 2035.

Οι εξωγήινοι και η προσελήνωση που δεν έγινε

Φυσικά, υπάρχουν και εκείνοι που θεωρούν πως όλα αυτά δεν έχουν καμία σημασία αφού ο άνθρωπος δεν πήγε ποτέ στη Σελήνη και πως όλες οι κινηματογραφικές σκηνές και οι φωτογραφίες ελήφθησαν σε ένα μυστικό στούντιο της NASA. Ειδικοί και «ειδικοί» αναλύουν τις σκιές και τις λεπτομέρειες στην προσπάθειά τους να αποδείξουν πως οι ΗΠΑ πούλησαν παραμύθι στον υπόλοιπο κόσμο – παρά τις εικόνες που έχουν ληφθεί σε μεταγενέστερες αποστολές και δείχνουν τα αντικείμενα που έχουν αφεθεί στην επιφάνειά της.

Υπάρχουν και εκείνοι που δεν αμφισβητούν την προσελήνωση, αλλά έχουν μια άλλη θεωρία για το τι σταμάτησε τις αποστολές. Όντα από άλλους πλανήτες, ή οι ίδιοι οι κάτοικοί της, παρουσιάστηκαν στους αστροναύτες και τους διέταξαν να αφήσουν ήσυχη τη Σελήνη. Το ότι η ανθρωπότητα σταμάτησε τις επανδρωμένες αποστολές δείχνει ότι πήραμε στα σοβαρά την προειδοποίηση, αλλά όχι ακριβώς. Τα ρομποτικά διαστημόπλοια εξακολουθούν να προσεληνώνονται και κανείς δεν μας τα σπάει ούτε τα πετάει πίσω στο Διάστημα. Εκτός αν υπάρχει κάποια… μυστική συμφωνία με τους εξωγήινους.

ΠΗΓΗ
http://ypogeia-drasi.blogspot.gr/