Συντάκτης: Kostas Bertsias

—του Ηλία Μαγκλίνη—

Ο Βασίλι ζούσε με τη μητέρα του στο Κίεβο το 1918. Μαινόταν ο εμφύλιος πόλεμος ανάμεσα στους Μπολσεβίκους και στους Λευκούς. «Η αντιμπολσεβικική ουκρανική κυβέρνηση», γράφει η Μοσχοβίτισσα συγγραφέας Αλεξάντρα Ποπόφ, βιογράφος του Βασίλι Γκρόσμαν (Alexandra Popoff, Vasily Grossman and the Soviet Century, Yale University Press, 2019), «εκδιώχθηκε και η πόλη έπεσε στους Κόκκινους. Κατά τη διάρκεια εκείνης της χρονιάς, ο Γκρόσμαν και η μητέρα του έγιναν μάρτυρες της εφιαλτικής πολιτικής που ασκήθηκε στην Ουκρανία έτσι γρήγορα όπως άλλαξε η εξουσία».

​​​​​​Τον εμφύλιο θα διαδεχθεί ο ρωσοπολωνικός πόλεμος του 1920. Στο διήγημά του «Τέσσερις ημέρες», που διαδραματίζεται εκείνο τον δραματικό καιρό στο Μπέρντιτσεφ της Ουκρανίας, τον γενέθλιο τόπο του, ο Γκρόσμαν γράφει πως όταν οι Ρώσοι στρατιώτες προσεγγίζουν ένα σπίτι, οι κάτοικοι και οι γείτονές τους αρχίζουν να τσιρίζουν. Αυτό βοηθά στην αποφυγή πλιάτσικου και βιασμών, καθώς επίσης και σαν προειδοποίηση απέναντι σε άλλους. «Είναι ενδεικτικό», γράφει η Ποπόφ, «πως οι Ερυθροί κομισάριοι στο διήγημα αποτυπώνονται με τόνους σαρκαστικούς. Ο Κόλια, ο έφηβος πρωταγωνιστής του Γκρόσμαν, δεν εμπιστεύεται τις υποσχέσεις τους για μια θαυμάσια ζωή με σοσιαλισμό».

Ο Γκρόσμαν θα βρίσκεται κοντά στο Κίεβο ως πολεμικός ανταποκριτής όταν στις 18 Σεπτεμβρίου του 1941 η πόλη θα καταληφθεί από τους Γερμανούς. «Η παρεμβολή του Στάλιν στις στρατιωτικές επιχειρήσεις», γράφει η Ποπόφ, «οδήγησε σε αναρίθμητες απώλειες ζωών. (…) Η περικύκλωση των σοβιετικών στρατευμάτων κοντά στο Κίεβο άνοιξε τον δρόμο για την κατάληψη της Ουκρανίας. Το Ντονμπάς, γνωστό ως ο “Σοβιετικός Ρουρ” για την αφθονία του σε άνθρακα, και το Χάρκοβο καταλήφθηκαν στη συνέχεια».

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες πολεμικές ανταποκρίσεις του Γκρόσμαν ήταν το «Με τα μάτια του Τσέχοφ». Οχι του Άντον, αλλά του Ανατόλι. Ο Ανατόλι Τσέχοφ ήταν ένας 19χρονος δεινός ελεύθερος σκοπευτής. Ο Γκρόσμαν είχε πάρει συνέντευξη από τον πιο διάσημο Βασίλι Ζάιτσεφ (με 225 φόνους Γερμανών στο ενεργητικό του), αλλά αποφάσισε με τον Τσέχοφ να πάει σε αποστολή μαζί του.

«Για κάμποσες μέρες και νύχτες», γράφει η Ποπόφ, «ο Γκρόσμαν έβλεπε τον κόσμο μέσα από την κοφτερή ματιά του νεαρού σκοπευτή».

Ο Γκρόσμαν έψαχνε για ίχνη ανθρωπισμού μέσα στην κόλαση του Στάλινγκραντ, περιγράφοντας πώς ένα αγόρι που λάτρευε τα βιβλία και τη γεωγραφία μεταμορφώθηκε σε έναν «ανελέητο καταστροφέα βάσει της λογικής του πολέμου».

Η ιστορία επαναλαμβάνεται.

Πηγή: Η Καθημερινή

Άγνωστοι ΗΡΩΕΣ της Επαναστασης.

Ο καπετάνιος της Δωρίδας, Δήμος Σκαλτσάς ή Σκαλτσοδήμος.

Ο Δήμος Σκαλτσάς (ή Σκαλτσοδήμος) ήταν οπλαρχηγός της Ελληνικής Επανάστασης που γεννήθηκε κατά το 1760 ή 1765 στην Αρτοτίνα Φωκίδας. Μικρός έβοσκε πρόβατα στα Βαρδούσια ενώ όταν ήταν νέος υπηρέτησε και στην Αυλή του Αλή Πασά.

Ο Σκαλτσάς εντάχθηκε στο σώμα του Αρβανιτοκλέφτη Τσαμ Καλόγερο τον οποίο και αντικατέστησε μετά την αποχώρησή του. Πρωτοπαλήκαρα είχε τους συγχωριανούς του Γούλα και Αθανάσιο Διάκο.
Όταν ο τελευταίος φεύγει για τα Σάλωνα γίνεται ο αναμφισβήτητος καπετάνιος της Δωρίδας.

Μυημένος στη Φιλική Εταιρεία λίγο πριν την επανάσταση, ήταν καλά προετοιμασμένος για το μεγάλο ξεσηκωμό.
Έτσι στις 28 Μαρτίου 1821 απελευθέρωσε μαζί με τους Αναγνώστη Λιδωρίκη και παπα-Γιώργη Πολίτη το Λιδωρίκι, ενώ ταυτόχρονα το πρωτοπαλίκαρό του, ο Θοδωρής Χαλβατζής το Μαλανδρίνο.

Τον Μάιο του 1821, ύστερα από την Μάχη της Γραβιάς, μαζί με τον Γιάννη Γκούρα και τον Αντρίτσο Σαφάκα, κατέλαβε τη θέση Αετός για να χτυπήσει τους Τούρκους στην Υπάτη, κυκλώθηκε όμως με τους άντρες του από 1.500 Τουρκαλβανούς και αναγκάστηκε να υποχωρήσει.

Στις 2 Απριλίου του 1822 μαζί με τον Σαφάκα, τον Δυοβουνιώτη και τον Μήτσο Κοντογιάννη νίκησε το Δράμαλη στην περιοχή της Υπάτης ενώ διακρίθηκε και στην Μάχη της Άμπλιανης.
Στις 30 Ιουνίου του 1826 ο Σκαλτσοδήμος νίκησε στην τελευταία του μάχη τους Τούρκους στο Χάνι του Σκορδά (Καραπιστόλη αργότερα), μετά από τη μάχη στους Πενταγιούς.

Αποσύρθηκε στην Πελοπόννησο μετά την πτώση του Μεσολογγίου, όπου και πέθανε στις αρχές Σεπτεμβρίου 1826.

Χρις. Ντίζος

Όλοι νομίζουν πως η Τουρκία θα βγει κερδισμένη. Αγνοούν πως οι ΗΠΑ έχουν αλλάξει…η Τουρκία θα χάσει πολλά μ αυτήν την συμπεριφορά της…απλά δεν μπορεί να κάνει αλλιώς γιατί θα χάσει περισσότερα αν δεν φερθεί έτσι.
Η Τουρκία είναι σε δεινή θέση…παίζει το κεφάλι της στην κυριολεξία…ρισκάρει την διάλυση της λόγω κουρδικού αν τολμήσει και συμπεριφερθεί αλλιώς.
Εμάς μας βολεύει αυτό που συμβαίνει…αφού οι ΗΠΑ δεν την εμπιστεύονται…θα την βάζουν στην εκκλησία αλλά ποτε στο ιερό…κι εκ παραλληλου οι Ρώσοι ξέρουν τι κουμάσι είναι και πως απλά η λυκοφιλία τους συνεχιζεται…ενώ η συνοχή της ως χώρα εναπόκειται στις λεπτές ισορροπίες που πρέπει να βαστηξει…και που άλλωστε βαστά
Κάποιοι ανόητοι την θαυμάζουν…κι οποίοι γνωρίζουν κάτι παραπάνω την οικτιρουν.
Ο Ερντογάν δεν είναι τόσο μεγάλος πολιτικός όσο νομίζουν…κάνει απλά αυτό που η κοινή λογική ενός γνωστικού & ρεαλιστη Τούρκου πολιτικού επιτάσσει.
ΥΓ. Η Τουρκία παίζει βρωμικα…κι αυτό είναι πασιφανές..κι ενδέχεται να βάλει έως κι αυτογκολ…κι αυτό το ξέρει…όμως άλλο το να βάλει αυτογκόλ ως Τουρκία…κι άλλο να μην υπάρχει καν Τουρκία όπως εμείς την ξέρουμε.
(Σ’ έκταση και πληθυσμό)

Χριστόφορος Ντίζος

Photo by streethacker

Τραγουδώντας για την Ειρήνη και σωπαίνοντας για τον ουκρανικό πόλεμο…

Στις αρχές του 1922 οι οικονομικοί πόροι της Ελλάδας είχαν εξαντληθεί από το πόλεμο. Η χρηματοδότηση της Μικρασιατικής Εκστρατείας βρισκόταν σε κίνδυνο. Ήταν η περίοδος που οι Τούρκοι υπό τον Κεμάλ Ατατούρκ άρχισαν να έχουν το πάνω χέρι στις στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Η περιοδεία του πρωθυπουργού Δημητρίου Γούναρη (1867-1922) και του Υπουργού Εξωτερικών Γεωργίου Μπαλτατζή (1868-1922) στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες για τη σύναψη δανείου δεν καρποφόρησε. Σε μία ύστατη προσπάθεια, στις 11 Φεβρουαρίου 1922 ο Γούναρης συμφώνησε με ομάδα άγγλων κεφαλαιούχων για δάνειο ύψους 15.000.000 δραχμών, που όμως δεν εκταμιεύτηκε ποτέ.

Μετά την επιστροφή του στην Αθήνα, στις 21 Φεβρουαρίου, ο Γούναρης έσπευσε να ενημερώσει τους στενούς συνεργάτες του σχετικά με την αποτυχία του ταξιδιού του στην Ευρώπη. Τους τόνισε ότι η χώρα χρειαζόταν επειγόντως πόρους, που δεν μπορούσαν να προέλθουν από τη χρονοβόρο διαδικασία της αύξησης της φορολογίας ή των δασμών.

Μόλις ολοκληρώθηκε η ενημέρωση, έμεινε μόνος στο πρωθυπουργικό γραφείο με τον Υπουργό Οικονομικών και Επισιτισμού Πέτρο Πρωτοπαπαδάκη (1860-1922). Σύμφωνα με τον βιογράφο του, Αλέξανδρο Οικονόμου, ο Πρωτοπαπαδάκης σηκώθηκε από τη θέση του και απευθυνόμενος στον Γούναρη του είπε: «Δημητράκη, τα ηύρα τα λεπτά». Ο Γούναρης έμεινεν εμβρόντητος και τον εκοίταζε με ολάνοιχτα μάτια, χωρίς να αρθρώνη λέξιν. Ο Πρωτοπαπαδάκης, αντί άλλης εξηγήσεως, έβγαλε από το πορτοφόλι του εν εκατοντάδραχμον χαρτονόμισμα, το έκοψε εις δύο και επέδειξε τα τεμάχια κρατών αυτά προ των εκστατικών οφθαλμών του φίλου του. Ο Γούναρης δεν εκαταλάβαινε τι συμβαίνει. – Ενόμισα πως τρελλάθηκε, έλεγε κατόπιν. Αφού, λοιπόν, ο Πρωτοπαπαδάκης απήλαυσε το θέαμα, το οποίο παρείχε ο φίλος του, αποφάσισε να του εξηγήση το σχέδιόν του. Πλήρης θαυμασμού ο Γούναρης δια την ευφυά και απλουστάτην επινόησιν προσεπάθησεν εν τούτοις να εύρη κάθε πιθανήν αντίρρησιν διά την ορθότητα της εφαρμογής της. Και ηύρε, ως έλεγε, πολλάς, αλλ’ ουδεμία ηδύνατο να σταθή προ των επιχειρημάτων του Πρωτοπαπαδάκη. Απεδέχθη λοιπόν πλήρως το σχέδιόν του. Αμφότεροι ετήρησαν απόλυτον εχεμύθεια…». Επρόκειτο για ένα είδος εσωτερικού αναγκαστικού δανεισμού, με το πρωτότυπο μέτρο της διχοτόμησης του νομίσματος, της δραχμής εν προκειμένω.

Ένα μήνα αργότερα, στις 21 Μαρτίου 1922, ο Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης, μιλώντας από το βήμα της Βουλής για τον προϋπολογισμό του 1921-1922, αποκάλυψε το σχέδιό του για τη σύναψη αναγκαστικού εσωτερικού δανείου, επαναλαμβάνοντας την παράσταση που είχε δώσει ένα μήνα νωρίτερα ενώπιον του πρωθυπουργού Δημητρίου Γούναρη. Έβγαλε από την τσέπη του ένα χαρτονόμισμα και το επέδειξε στη Βουλή λέγοντας: «Ιδού κύριοι, έν εκατοντάδραχμον. Προς τα δεξιά είναι η εικών του Γεωργίου Σταύρου, προς τα αριστερά το Βασιλικόν Στέμμα. Ευθύς ως το νομοσχέδιον ψηφισθή θα διχοτομήσω το εκατοντάδραχμον (ο κύριος υπουργός βγάζει από το χαρτοφυλάκιόν του μίαν ψαλλίδα γραφείου και προ της εκθάμβου Βουλής κόπτει εις δύο το εις χείρας του χαρτονόμισμα). Και το τεμάχιον το φέρον την εικόνα του Γ. Σταύρου θα εξακολουθήση κυκλοφορούν ως νόμισμα 50 δραχμών, το δε έτερο ήμισυ-αφού το στέμμα-θα αποτελή ομολογίαν 50 δραχμών». Η έκπληκτη Βουλή δέχθηκε την αγόρευση Πρωτοπαπαδάκη με «διαμαρτυρίας, γέλωτας και ραγδαία χειροκροτήματα», όπως αναφέρονται στα Πρακτικά της σώματος.

Το μέτρο της διχοτόμησης του χαρτονομίσματος προκάλεσε ζωηρή συζήτηση, τόσο εντός, όσο και εκτός του κοινοβουλίου. Υποστηρίχθηκε ότι εκλόνιζε την εμπιστοσύνη στο νόμισμα, ενώ σύμφωνα με τον Ριζοσπάστη έπληττε τα λαϊκά στρώματα του πληθυσμού. Ο πρωθυπουργός Δημήτριος Γούναρης παραδέχθηκε ότι το μέτρο παρουσίαζε πολλές αδυναμίες, αλλά ήταν το πιο ενδεδειγμένο για τις κρίσιμες στιγμές που περνούσε η χώρα, αφού εξωτερικό δάνειο δεν είχε εξασφαλισθεί και εσωτερικό δάνειο δεν μπορούσε να επιδιωχθεί με κλονισμένη την αξία του νομίσματος. Η φιλελεύθερη αντιπολίτευση ετάχθη κατά του νομοσχεδίου, αν και ο έμπειρος περί τα οικονομικά Εμμανουήλ Τσουδερός παραδέχθηκε τη «σοβαρότητα και το πολύπλοκο του θέματος».

Οι εφημερίδες, κυρίως της συμπολίτευσης, τήρησαν αμήχανη στάση και η κυβέρνηση αναγκάστηκε να τις δωροδοκήσει για να υποστηρίξουν το αναγκαστικό δάνειο, όπως αναφέρει στο Ημερολόγιό του ο Ιωάννης Μεταξάς (Πέμπτη 24 Μαρτίου): «Αι εφημερίδες επληρώθησαν αδρότατα εκατό χιλιάδες εκάστη, αι βενιζελικαί, αφού εφάνησαν δεχόμεναι κατ’ αρχάς, ηρνήθησαν έπειτα. Το μέτρο της διχοτόμησης του νομίσματος χαρακτηρίστηκε «ηρωική δημοσιονομία» από τον διάσημο οικονομολόγο και κοινωνιολόγο Βιλφρέντο Παρέτο, ενώ επαινέθηκε από τον βρετανό πρωθυπουργό Ντέιβιντ Λόιντ Τζορτζ.

Το νομοσχέδιο ψηφίσθηκε στις 25 Μαρτίου 1922 με ψήφους 151 έναντι 148 και η διχοτόμηση του νομίσματος έγινε νόμος του κράτους με αριθμό 2749. Από το αναγκαστικό δάνειο εξαιρέθηκαν οι ξένοι υπήκοοι και οι ξένες εταιρείες. Σύμφωνα με το νόμο, το μέτρο της διχοτόμησης του νομίσματος θα λειτουργούσε ως εξής: Οι κάτοχοι των χαρτονομισμάτων θα κρατούσαν το αριστερό κομμάτι (που ονομαζόταν στην καθομιλουμένη «Σταύρος», επειδή είχε χαραγμένο πάνω του το κεφάλι του Γεωργίου Σταύρου), το οποίο θα είχε την αξία των 50 δραχμών, και το δεξιό κομμάτι (που ονομαζόταν αντιστοίχως «στέμμα») θα επιστρεφόταν στην Εθνική Τράπεζα, η οποία θα έδινε μιαν απόδειξη (αργότερα θα τυπώνονταν κανονικοί τίτλοι που θα αντικαθιστούσαν την απόδειξη) για τη συμμετοχή τους στο αναγκαστικό δάνειο.

Το επιτόκιο των ομολογιών ήταν αρκετά υψηλό, στο 7% (έναντι 4% των καταθέσεων ταμιευτηρίου), και αργότερα κατέβηκε στο 6,5%, ώστε τα χρήματα που θα εξοικονομούνταν, να μοιραστούν μέσω κληρώσεως, εν είδει λαχείου. Την εποχή εκείνη δεν υπήρχαν τυχερά παιχνίδια κι έτσι η κλήρωση αυτή είχε θετική απήχηση στα λαϊκά στρώματα του πληθυσμού.

Το αναγκαστικό δάνειο του Πρωτοπαπαδάκη απέφερε στο Δημόσιο το σημαντικό ποσό των 1.550.000.000 δραχμών. Βοήθησε να αντιμετωπισθούν οι άμεσες ανάγκες έως το φθινόπωρο του 1922, αλλά δεν έλυσε το οικονομικό πρόβλημα της χώρας. Μετά τη μικρασιατική καταστροφή και την άφιξη των προσφύγων, ο εξωτερικός δανεισμός της χώρας έγινε επιτακτικός.

Πηγή: https://www.sansimera.gr/articles/