Μια σκέψη με αφορμή τον «Οικονομικό» του Ξενοφώντα Πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια, ο Ξενοφών παρατηρούσε ότι όσοι ενεργούσαν στην τύχη ζημιώνονταν, ενώ εκείνοι που εργάζονταν με οργανωμένο σχέδιο πετύχαιναν περισσότερα, γρηγορότερα, ευκολότερα και με μεγαλύτερο όφελος. Μια διαπίστωση τόσο παλιά και συνάμα τόσο επίκαιρη! Συχνά συγχέουμε την εργατικότητα με την αποτελεσματικότητα. Θεωρούμε ότι όποιος εργάζεται πολλές ώρες, κουράζεται περισσότερο και βρίσκεται διαρκώς απασχολημένος, είναι κατ’ ανάγκην και παραγωγικός. Δεν είναι όμως πάντοτε έτσι. Η πολλή δουλειά χωρίς σκέψη και προγραμματισμό μπορεί να καταλήξει σε σπατάλη χρόνου, δυνάμεων και πόρων. Η προσπάθεια είναι ασφαλώς αναγκαία, αλλά δεν αρκεί. Χρειάζεται κατεύθυνση. Χρειάζεται να γνωρίζουμε όχι μόνο τι κάνουμε, αλλά και γιατί το κάνουμε, πώς το κάνουμε και ποιο αποτέλεσμα επιδιώκουμε. Ο καλός γεωργός δεν σπέρνει απλώς περισσότερο. Γνωρίζει το χώμα του, παρακολουθεί τον καιρό, επιλέγει την κατάλληλη εποχή και φροντίζει την καλλιέργειά του. Ο καλός τεχνίτης δεν ξεχωρίζει μόνο από τον ιδρώτα του, αλλά και από την τέχνη του. Και ο καλός διοικητής δεν είναι εκείνος που τρέχει περισσότερο από όλους, αλλά εκείνος που οργανώνει τις δυνάμεις των ανθρώπων του, ώστε να μη χρειάζεται να τρέχουν άσκοπα. Υπάρχει, ωστόσο, και κάτι βαθύτερο. Ο σωστός προγραμματισμός δεν είναι μόνο μέσο αύξησης της παραγωγικότητας. Είναι και μια μορφή σεβασμού προς τον άνθρωπο. Προς τον χρόνο του, τον κόπο του, τις δυνατότητές του. Γιατί η άσκοπη εργασία δεν σπαταλά μόνο χρήματα. Σπαταλά ένα κομμάτι από την ίδια τη ζωή μας. Βεβαίως, κανένα σχέδιο δεν εγγυάται την επιτυχία. Η ζωή επιφυλάσσει ανατροπές και το απρόβλεπτο παραμένει πάντοτε παρόν. Γι’ αυτό και η πραγματική αξία του σχεδιασμού βρίσκεται όχι στην άκαμπτη προσήλωση σε ένα πρόγραμμα, αλλά στην ικανότητα να προσαρμόζουμε τη δράση μας όταν αλλάζουν οι συνθήκες. Τελικά, η σοφία του Ξενοφώντα ξεπερνά τα στενά όρια της οικονομικής διαχείρισης. Αγγίζει την ίδια τη φιλοσοφία της ζωής. Δεν έχει σημασία μόνο πόσο κοπιάζουμε, αλλά και πού κατευθύνουμε τον κόπο μας. Γιατί η εργατικότητα είναι αρετή, αλλά όταν συνοδεύεται από σκέψη, μέτρο και σχέδιο, γίνεται δημιουργία.