Ένα από τα σοβαρότερα ατοπήματα των ανθρώπων είναι η αχαριστία· η αγνωμοσύνη προς όλους εκείνους που, με τις πράξεις, τις συμβουλές ή ακόμη και με τη σιωπηλή παρουσία τους, μας συμπαραστάθηκαν για να υπερνικήσουμε δυσκολίες και σοβαρούς κινδύνους.
Κανένας άνθρωπος δεν προχωρεί στη ζωή ολομόναχος. Πίσω από κάθε επιτυχία του βρίσκονται συνήθως πολλοί αφανείς συμπαραστάτες: οι γονείς που μόχθησαν για να τον μορφώσουν, οι δάσκαλοι που του άνοιξαν δρόμους γνώσης, οι φίλοι που στάθηκαν δίπλα του στις δύσκολες ώρες, οι συνεργάτες που μοιράστηκαν μαζί του κόπους και ευθύνες. Ακόμη και η ίδια η κοινωνία, με τους θεσμούς, τις υποδομές και τα αγαθά που του προσέφερε, συνέβαλε στην πρόοδο και στην ευημερία του.
Είναι, επομένως, αχαριστία να αποδίδουμε την ευπραγία μας αποκλειστικά στα προσωπικά μας προσόντα και στην αξιοσύνη μας. Ασφαλώς ο μόχθος, η επιμονή και οι ικανότητές μας έχουν τη σημασία τους. Αλλά ακόμη και τα χαρίσματα που διαθέτουμε δεν δημιουργήθηκαν από εμάς. Μας παραχωρήθηκαν από τον Δημιουργό μας ως δυνατότητες, τις οποίες κληθήκαμε να καλλιεργήσουμε και να αξιοποιήσουμε. Όποιος θεωρεί τον εαυτό του μοναδικό δημιουργό της επιτυχίας του λησμονεί το πλήθος των ανθρώπων, των περιστάσεων και των ευκαιριών που συνέβαλαν στην πορεία του.
Η αχαριστία είναι μεγάλη ασθένεια, επειδή αποτελεί νόσο της ψυχής. Κυριεύει αθόρυβα τον άνθρωπο, παραμορφώνει την κρίση του και τον κάνει να πιστεύει ότι όλα τού οφείλονται, ενώ εκείνος δεν οφείλει τίποτε σε κανέναν. Έτσι, βαθμιαία, τον απομονώνει, τον αποξενώνει από τους άλλους και αχρηστεύει την ηθική του υπόσταση. Ο αχάριστος μπορεί να διαθέτει πλούτο, δύναμη και κοινωνική αναγνώριση, αλλά παραμένει εσωτερικά φτωχός, γιατί στερείται τη μνήμη του καλού που δέχθηκε.
Αντίθετα, η ευγνωμοσύνη είναι ένδειξη αυτογνωσίας και ψυχικής αρχοντιάς. Δεν μειώνει την αξία μας η αναγνώριση της προσφοράς των άλλων· την ανυψώνει. Η φράση «δεν έφτασα εδώ μόνος μου» δεν φανερώνει αδυναμία, αλλά ωριμότητα και επίγνωση της αλήθειας. Όποιος ευχαριστεί θυμάται, και όποιος θυμάται παραμένει άνθρωπος.
Τα εφήμερα και φθαρτά αγαθά δεν μπορούν να εξισορροπήσουν την αιώνια πνευματική σπουδαιότητα της ψυχής. Γι’ αυτό δεν πρέπει να την αφήνουμε να ρυπαίνεται από το πρωτόζωο της αχαριστίας. Χρειάζεται να διατηρούμε ζωντανή τη μνήμη όσων μας ευεργέτησαν και, όταν μπορούμε, να ανταποδίδουμε το καλό — όχι πάντοτε στους ίδιους, αλλά και σε άλλους που το έχουν ανάγκη.
Γιατί η ευγνωμοσύνη δεν είναι απλώς μια ευγενική λέξη. Είναι στάση ζωής, χρέος μνήμης και αναγνώριση ότι κανένας άνθρωπος δεν είναι αυτάρκης. Όλοι, με κάποιον τρόπο, ζούμε μέσα από τα δώρα, τις θυσίες και την αγάπη των άλλων.
