Η θεωρία του Howard Gardner υπήρξε μία από τις πιο επιδραστικές ιδέες στην ψυχολογία της εκπαίδευσης τις τελευταίες δεκαετίες. Το 1983, στο βιβλίο του Frames of Mind, υποστήριξε ότι η ανθρώπινη νοημοσύνη δεν είναι μία ενιαία ικανότητα που μπορεί να συνοψιστεί σε έναν αριθμό (IQ), αλλά ένα σύνολο σχετικά ανεξάρτητων ικανοτήτων.
Αρχικά πρότεινε επτά μορφές νοημοσύνης και αργότερα πρόσθεσε κι άλλες. Οι βασικότερες είναι:
Γλωσσική νοημοσύνη Η ικανότητα να χρησιμοποιεί κανείς αποτελεσματικά τη γλώσσα, προφορικά και γραπτά. Συγγραφείς, ποιητές και ρήτορες συνήθως διακρίνονται σε αυτήν.
Λογικομαθηματική νοημοσύνη Η ικανότητα της αφηρημένης σκέψης, της ανάλυσης και της επίλυσης προβλημάτων. Είναι η μορφή που μετρούν περισσότερο τα κλασικά τεστ IQ.
Χωροταξική (οπτικοχωρική) νοημοσύνη Η ικανότητα αντίληψης του χώρου, των σχημάτων και των σχέσεων μεταξύ αντικειμένων. Είναι πολύ σημαντική για αρχιτέκτονες, πιλότους, γλύπτες και ζωγράφους.
Μουσική νοημοσύνη Η ευαισθησία στον ρυθμό, τη μελωδία και την αρμονία.
Σωματική-κιναισθητική νοημοσύνη Η επιδέξια χρήση του σώματος. Αθλητές, χορευτές και χειρουργοί συχνά διαθέτουν υψηλή ικανότητα σε αυτόν τον τομέα.
Διαπροσωπική νοημοσύνη Η κατανόηση των άλλων ανθρώπων, των κινήτρων και των συναισθημάτων τους. Είναι ιδιαίτερα σημαντική για δασκάλους, ηγέτες, ψυχολόγους και διαπραγματευτές.
Ενδοπροσωπική νοημοσύνη Η βαθιά αυτογνωσία: να γνωρίζει κανείς τα όριά του, τα κίνητρά του και τα συναισθήματά του.
Αργότερα πρόσθεσε:
Νατουραλιστική νοημοσύνη, δηλαδή την ικανότητα κατανόησης του φυσικού κόσμου, των φυτών, των ζώων και των οικοσυστημάτων.
Πρότεινε επίσης την υπαρξιακή νοημοσύνη, χωρίς όμως να την εντάξει οριστικά στο μοντέλο του. Αυτή αφορά τα μεγάλα φιλοσοφικά ερωτήματα για τη ζωή, τον θάνατο και το νόημα της ύπαρξης.
Τι λέει σήμερα η επιστήμη;
Η θεωρία του Gardner έγινε εξαιρετικά δημοφιλής στην εκπαίδευση, επειδή βοήθησε τους εκπαιδευτικούς να δουν ότι οι μαθητές δεν μαθαίνουν όλοι με τον ίδιο τρόπο.
Ωστόσο, η επιστημονική κοινότητα της ψυχομετρίας διατυπώνει σημαντικές επιφυλάξεις. Πολλές έρευνες δείχνουν ότι οι διάφορες γνωστικές ικανότητες συσχετίζονται μεταξύ τους και ότι υπάρχει ένας γενικός παράγοντας νοημοσύνης, ο λεγόμενος g factor, που εξηγεί σημαντικό μέρος της απόδοσης σε διαφορετικά γνωστικά έργα. Έτσι, οι περισσότεροι σύγχρονοι ψυχολόγοι θεωρούν ότι η θεωρία του Gardner είναι ιδιαίτερα χρήσιμη ως παιδαγωγικό και περιγραφικό μοντέλο, αλλά δεν έχει επιβεβαιωθεί πλήρως ως ψυχομετρική θεωρία.
Ένα ενδιαφέρον συμπέρασμα
Ίσως το σημαντικότερο μήνυμα του Gardner να μην είναι ότι υπάρχουν «οκτώ νοημοσύνες», αλλά ότι ένας άνθρωπος δεν μπορεί να περιγραφεί επαρκώς από έναν μόνο αριθμό.
Ένας μεγάλος ποιητής μπορεί να μην είναι σπουδαίος μαθηματικός. Ένας εξαίρετος χειρουργός μπορεί να μην έχει μουσικό ταλέντο. Ένας επιτυχημένος επιχειρηματίας μπορεί να ξεχωρίζει όχι επειδή λύνει γρήγορα λογικούς γρίφους, αλλά επειδή κατανοεί βαθιά τους ανθρώπους και παίρνει σωστές αποφάσεις.
