Στην πολιτική ανάλυση στεκόμαστε –και σωστά– στα μεγάλα: στις αιτίες, στη σύγκρουση των συμφερόντων, στις στρατηγικές επιλογές. Από παλιά, όμως, πίστευα ότι υπάρχει και ένας άλλος παράγοντας, πιο αθόρυβος αλλά συχνά καθοριστικός. Είναι ο κρυφός ρόλος των μικρών πραγμάτων, των λεπτομερειών, εκείνων των αδιόρατων παρεμβολών που αλλάζουν την αλληλουχία των γεγονότων. Τις περισσότερες δεν τις μαθαίνουμε ποτέ. Σπάνια βγαίνουν στο φως. Κι όμως υπάρχουν.
Η τουρκική γαλιφιά, η τέχνη της κολακείας προς τον ισχυρό, είναι γνωστή εδώ και αιώνες. Είναι ένας τρόπος να κερδίσεις τον συνομιλητή σου πριν ακόμη αρχίσει η πραγματική διαπραγμάτευση. Το έχω ζήσει και ο ίδιος, σε πολύ μικρότερη κλίμακα, σε μια επίσημη επίσκεψη στην Τουρκία, πριν από πολλά χρόνια, με τη Μελίνα. Από το λουκούμι που σε περίμενε στο αυτοκίνητο μέχρι τις υπερβολικές περιποιήσεις, όλα ήταν προσεκτικά μελετημένα. Είναι πραγματικοί μάστορες σε αυτό.
Εμείς, ευτυχώς ή δυστυχώς, δεν είμαστε έτσι. Και ίσως δεν πρέπει να γίνουμε. Δεν θα γίνουμε Ανατολίτες.
Παρακολουθώντας την πρόσφατη επίσκεψη του Τραμπ στην Τουρκία, μου έκανε εντύπωση η μεγαλοπρέπεια της υποδοχής. Οι Τούρκοι γνωρίζουν καλά πόσο του αρέσει η επισημότητα, η προβολή και η προσωπική αναγνώριση. Η γαλιφιά βρισκόταν στην κορύφωσή της.
Πρόσεξα μάλιστα ότι στις δηλώσεις του αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στο πόσο εξαιρετικό ήταν το φαγητό. Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι ήταν. Θα είχαν φροντίσει μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια να μάθουν τι ακριβώς προτιμά.
Γιατί, αλήθεια, τι ψυχή έχει ένα F-35 μπροστά σε ένα αριστουργηματικά ψημένο μοσχαράκι και έναν τέλειο μπακλαβά;
Όχι, φυσικά, δεν θα κριθεί από αυτά μια μεγάλη απόφαση. Όταν όμως αργότερα τεθεί ένα δύσκολο ζήτημα, εκείνο το γεύμα, εκείνη η αίσθηση φιλοξενίας, θα βρίσκεται κάπου στο πίσω μέρος του μυαλού του. Δεν θα αποφασίσει μόνο του. Θα επηρεάσει όμως, έστω ανεπαίσθητα, τη συνολική ψυχολογία.
Οι Τούρκοι γνωρίζουν καλά ότι πολλές φορές η γαλιφιά και το μπαξίσι αποδεικνύονται αποτελεσματικότερα από όσα δεν μπορούν να πετύχουν τα όπλα.
Και αυτό με φέρνει σε ένα άλλο παράδειγμα, πολύ πιο σημαντικό.
Πριν από λίγες ημέρες είδα την εξαιρετική ταινία 72 Ώρες Προθεσμία, που αναφέρεται στις δραματικές ώρες πριν από την απόβαση στη Νορμανδία.
Ο μετεωρολόγος που συμβούλευε τον Άικ ήταν δύστροπος, αντιπαθής και ελάχιστα δημοφιλής. Οι άλλοι τρεις συνάδελφοί του, βασισμένοι στα ιστορικά δεδομένα, ήταν βέβαιοι ότι ο καιρός θα ήταν ιδανικός. Εκείνος επέμενε στο αντίθετο. Προέβλεπε θύελλες, γιγάντια κύματα και καταστροφικές συνθήκες. Η απόβαση, έλεγε, έπρεπε να αναβληθεί.
Ο Άικ δεν ήξερε ποιον να εμπιστευθεί. Τελικά προτίμησε την επιφύλαξη, αφήνοντας στην άκρη τις αισιόδοξες προβλέψεις.
Το απόγευμα της προηγούμενης ημέρας ο ουρανός ήταν καταγάλανος. Οι υπόλοιποι μετεωρολόγοι χλεύαζαν τον «παράξενο». «Κοίτα έξω», του έλεγαν. «Έπεσες έξω».
Λίγες ώρες αργότερα, όμως, ο ουρανός σκοτείνιασε. Ξέσπασαν θυελλώδεις άνεμοι, καταρρακτώδεις βροχές και τεράστια κύματα. Οι βέβαιοι μετατράπηκαν σε σιωπηλούς.
Ο επίμονος μετεωρολόγος συνέχισε να μελετά όλη τη νύχτα. Και λίγο πριν από την τελική απόφαση πήγε στον Άικ.
«Αύριο», του είπε, «θα υπάρξει ένα μικρό παράθυρο λίγων ωρών με βελτιωμένο καιρό. Αν είναι να γίνει, τότε πρέπει να γίνει.»
Η απόβαση πραγματοποιήθηκε. Οι Γερμανοί αιφνιδιάστηκαν.
Αργότερα, ο Άικ αναγνώρισε ότι η σωστή μετεωρολογική πρόβλεψη υπήρξε ένας από τους καθοριστικούς παράγοντες της επιτυχίας.
Ίσως, τελικά, αυτή να είναι η μεγαλύτερη υπενθύμιση για όσους προσπαθούν να ερμηνεύσουν την Ιστορία.
Δεν την αλλάζουν μόνο οι στρατοί, οι οικονομίες και οι ηγέτες.
Την αλλάζουν, καμιά φορά, και ένας μπακλαβάς, μια φιλοφρόνηση ή ένας πεισματάρης μετεωρολόγος που όλοι θεωρούσαν ότι έκανε λάθος.
Πάνος Μπιτσαξής
Μια μικρή ιστορική παρατήρηση: στην απόβαση της Νορμανδίας ο ανώτατος διοικητής ήταν ο Dwight D. Eisenhower («Άικ»). Ο βασικός μετεωρολόγος που τον συμβούλευσε ήταν ο James Stagg. Επίσης, ο Άικ πράγματι αναγνώρισε ότι η σωστή μετεωρολογική εκτίμηση υπήρξε καθοριστική, όμως η διατύπωση «είχαμε καλύτερο μετεωρολόγο από τους Γερμανούς» αποδίδεται συχνά ως μεταγενέστερη σύνοψη και όχι ως ακριβές ιστορικό απόσπασμα.
