Πόσο επίκαιρος είναι Γέητς* σήμερα με το ποίημα μου:
«The Second Coming» (Η Δευτέρα Παρουσία) είναι ίσως το πιο διάσημο ποίημα του Γέητς και γράφτηκε το 1919, λίγο μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, σε μια εποχή που η Ευρώπη έμοιαζε να καταρρέει ηθικά, πολιτικά και κοινωνικά.
Το ποίημα αρχίζει με τους περίφημους στίχους:
Things fall apart; the centre cannot hold;
Mere anarchy is loosed upon the world.
Δηλαδή:
«Τα πάντα διαλύονται· το κέντρο δεν μπορεί να κρατήσει·
η αναρχία έχει εξαπολυθεί στον κόσμο.»
Ο Γέητς δεν μιλά μόνο για μια πολιτική κρίση. Βλέπει έναν ολόκληρο πολιτισμό να χάνει τη συνοχή του. Οι παλιές βεβαιότητες καταρρέουν, οι θεσμοί αποδυναμώνονται και οι άνθρωποι μοιάζουν να παρασύρονται από ακραία πάθη.
Ακολουθεί μια ακόμη εξαιρετικά επίκαιρη παρατήρηση:
The best lack all conviction, while the worst
Are full of passionate intensity.
Δηλαδή:
«Οι καλύτεροι έχουν χάσει κάθε βεβαιότητα,
ενώ οι χειρότεροι είναι γεμάτοι παθιασμένη ένταση.»
Πόσες φορές δεν έχουμε την αίσθηση ότι οι μετριοπαθείς, οι συνετοί και οι σκεπτόμενοι άνθρωποι σιωπούν, ενώ οι φανατικοί, οι δημαγωγοί και οι ακραίοι μονοπωλούν τον δημόσιο λόγο;
Ο τίτλος παραπέμπει στη χριστιανική Δευτέρα Παρουσία, όμως ο Γέητς ανατρέπει την παραδοσιακή προσδοκία. Αντί να εμφανιστεί ο Χριστός για να φέρει λύτρωση, ο ποιητής οραματίζεται μια σκοτεινή, μυστηριώδη μορφή — ένα πλάσμα με σώμα λιονταριού και κεφάλι ανθρώπου — που αναδύεται από την έρημο για να εγκαινιάσει μια νέα, άγνωστη και απειλητική εποχή.
Το ποίημα συνδέεται με τη φιλοσοφική θεωρία του Γέητς ότι η ιστορία κινείται κυκλικά. Κάθε μεγάλος πολιτισμός περνά φάσεις γέννησης, ακμής, ωρίμανσης και παρακμής. Όταν ένας κύκλος ολοκληρώνεται, ένας άλλος αρχίζει — όχι κατ’ ανάγκην καλύτερος.
Γι’ αυτό και το ποίημα εξακολουθεί να συγκινεί. Δεν μιλά μόνο για την Ευρώπη του 1919. Μιλά για κάθε εποχή κατά την οποία οι άνθρωποι νιώθουν ότι ο κόσμος τους χάνει το κέντρο βάρους του και εισέρχεται σε μια περίοδο αβεβαιότητας.
Ίσως γι’ αυτό οι δύο στίχοι του εξακολουθούν να ακούγονται τόσο σύγχρονοι:
«Τα πάντα διαλύονται· το κέντρο δεν μπορεί να κρατήσει.»
«Οι καλύτεροι δεν πιστεύουν πια σε τίποτε, ενώ οι χειρότεροι είναι γεμάτοι φανατισμό.»
Είναι από εκείνες τις ποιητικές φράσεις που μοιάζουν να περιγράφουν όχι μόνο μια εποχή, αλλά μια μόνιμη ανθρώπινη αγωνία..
*υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους ποιητές του 20ού αιώνα και κορυφαία μορφή της ιρλανδικής λογοτεχνίας. Το 1923 τιμήθηκε με το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας.
