Ενώ η ανθρωπολογία του Ρενέ Ζιράρ* περιγράφει την πτώση μας στον μιμητισμό, η ανάλυσή του για τη Βίβλο προσφέρει τη μοναδική διέξοδο. Στα «Κεκρυμμένα από καταβολής κόσμου», ο Ζιράρ υποστηρίζει ότι η βιβλική παράδοση δεν είναι άλλη μία μυθολογία, αλλά η αποδόμηση κάθε μυθολογίας.
Στους αρχαίους μύθους, η φωνή του θύματος αποσιωπάται· ο όχλος έχει πάντα δίκιο. Στη Βίβλο, όμως, συμβαίνει μια κοσμογονική ανατροπή: η αφήγηση υιοθετεί την οπτική γωνία του αθώου θύματος. Από τον φόνο του Άβελ από τον Κάιν, μέχρι τα Πάθη του Χριστού, το κείμενο φωνάζει ότι η συλλογική βία είναι έγκλημα και όχι θεία δίκη.
Η Αποκάλυψη του «Ψέματος» των Social Media
Η Βιβλική Αποκάλυψη ξεσκεπάζει αυτό που ο Ζιράρ ονομάζει «μηχανισμό του αποδιοπομπαίου τράγου». Στην ψηφιακή εποχή, αυτό σημαίνει ότι η Βίβλος μάς δίνει τα πνευματικά εργαλεία να αναγνωρίσουμε ότι το «κράξιμο» ή η «ακύρωση» ενός ατόμου στα social media δεν είναι πράξη δικαιοσύνης, αλλά μια αρχέγονη θυσιαστική παρόρμηση. Ο Χριστός, αρνούμενος να κατηγορήσει τους διώκτες του («Πάτερ, άφες αυτοίς»), σπάει τον καθρέφτη της μιμητικής εκδίκησης.
Για τον Ζιράρ, η αποκάλυψη αυτή είναι «επικίνδυνη» γιατί μας αφαιρεί την άγνοια. Πλέον, δεν μπορούμε να ισχυριστούμε ότι «δεν ξέραμε» πως το θύμα είναι αθώο. Στον ψηφιακό κόσμο, αυτό μεταφράζεται στην ηθική υποχρέωση του ατόμου να αντισταθεί στην ομοφωνία του όχλου. Η βιβλική στάση είναι η άρνηση να ρίξεις την «πρώτη πέτρα», ακόμη και όταν ο αλγόριθμος σου δίνει χιλιάδες λόγους για να το κάνεις.
Η λύση που προτείνει ο Ζιράρ μέσω της Βίβλου είναι η μίμηση του Χριστού (Imitatio Christi). Αντί να μιμούμαστε τον πλησίον μας ως ανταγωνιστή για δόξα και likes, καλούμαστε να μιμηθούμε ένα μοντέλο που δεν επιθυμεί τίποτα για τον εαυτό του, αλλά δίνεται για τους άλλους. Αυτή η «μη-ανταγωνιστική μίμηση» είναι η μόνη που μπορεί να αποφορτίσει την ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα των κοινωνικών δικτύων.
Σύμφωνα με τον Ζιράρ, η ανθρωπότητα μετά τη Βίβλο δεν έχει πια τη «δικαιολογία» των αρχαίων θυσιών. Είμαστε ελεύθεροι, αλλά και υπεύθυνοι. Στα social media, αυτή η ελευθερία δοκιμάζεται κάθε δευτερόλεπτο: Θα γίνουμε μέρος του όχλου που αναζητά έναν αποδιοπομπαίο τράγο ή θα έχουμε το θάρρος να σταθούμε στην πλευρά του θύματος, σπάζοντας τον μιμητικό κύκλο;