ΟΡΕΙΝΟΣ

η κυρία Ελένη συνεχίζει με τις ίδιες απαράμιλλες αρχές της !

στο βυθό της λίμνης του Μόρνου

Η συνήθεια είναι η πιο ήσυχη δύναμη που κυβερνά τη ζωή μας. Δεν επιβάλλεται με βία ούτε με εντυπωσιακές ανατροπές· εγκαθίσταται αργά, επαναληπτικά, σχεδόν ανεπαίσθητα. Κι όμως, όταν παγιωθεί, γίνεται νόμος εσωτερικός, συχνά ισχυρότερος από τη βούληση και τη λογική.

Ο Οβίδιος δεν μιλά για τη συνήθεια μόνο ως πρακτική ευκολία, αλλά ως δύναμη διαμόρφωσης του ανθρώπου. Μέσα από τη συνήθεια, το προσωρινό γίνεται μόνιμο και το τυχαίο μετατρέπεται σε χαρακτήρα. Αυτό που επαναλαμβάνεται παύει να αμφισβητείται· γίνεται φυσικό, σχεδόν αναπόφευκτο.

Η συνήθεια μπορεί να είναι σωτήρια. Μας δίνει σταθερότητα, ρυθμό, συνέχεια. Χτίζει αρετές, καλλιεργεί δεξιότητες, στηρίζει την καθημερινότητα. Αλλά μπορεί και να γίνει δεσμώτης. Όταν αντικαθιστά τη σκέψη, όταν νεκρώνει την επίγνωση, τότε δεν μας στηρίζει — μας περιορίζει.

Το πιο επικίνδυνο στοιχείο της συνήθειας είναι ότι δεν μοιάζει με φυλακή. Μοιάζει με άνεση. Και γι’ αυτό δύσκολα την αμφισβητούμε. Ζούμε μέσα της χωρίς να τη βλέπουμε, όπως ζει το ψάρι στο νερό.

Η ρήση του Οβίδιου λειτουργεί έτσι ως προειδοποίηση αλλά και ως υπόμνηση ευθύνης. Αφού τίποτα δεν είναι ισχυρότερο από τη συνήθεια, τότε το ερώτημα δεν είναι αν έχουμε συνήθειες, αλλά ποιες. Γιατί τελικά δεν ζούμε τη ζωή που θέλουμε, αλλά τη ζωή που συνηθίσαμε.

Ο άνθρωπος διαθέτει επίγνωση — και αυτή είναι η πιο ουσιαστική του ιδιότητα.

Δεν ζει απλώς· ξέρει ότι ζει. Μπορεί να σταθεί απέναντι στον εαυτό του, να τον σκεφτεί, να τον αμφισβητήσει, να τον κρίνει. Η επίγνωση τον καθιστά ικανό για μνήμη, προσδοκία, ευθύνη. Τον καθιστά, ταυτόχρονα, ελεύθερο και εκτεθειμένο.

Η επίγνωση όμως δεν είναι δεδομένη· είναι δυνατότητα. Μπορεί να καλλιεργηθεί ή να αδρανοποιηθεί. Στην καθημερινότητα συχνά υποχωρεί μπροστά στη συνήθεια, στον φόβο, στη μαζική σκέψη. Τότε ο άνθρωπος συνεχίζει να λειτουργεί, αλλά παύει να συνειδητοποιεί. Υπάρχει, χωρίς να κατοικεί την ύπαρξή του.

Γι’ αυτό η επίγνωση δεν είναι άνεση. Είναι βάρος. Σημαίνει να αναλαμβάνεις το γεγονός ότι είσαι θνητός, περαστικός, αλλά υπεύθυνος για τον τρόπο που ζεις. Όταν όμως ενεργοποιείται, μετατρέπει τη ζωή από απλή διαδρομή σε βίωμα με νόημα.

Η επίγνωση είναι η στιγμή που ο άνθρωπος δεν ρωτά πια μόνο πώς ζει, αλλά γιατί. Και εκεί ακριβώς αρχίζει η ουσιαστική ανθρώπινη ύπαρξη.