ΟΡΕΙΝΟΣ

(Επανάληψη)

Υπάρχουν στιγμές που ο κόσμος δεν αλλάζει σχήμα· αλλάζει βάρος. Κάτι κατεβαίνει —όχι απαλά, όχι απροειδοποίητα— και στέκεται ανάμεσά μας. Τότε θαρρείς πως η πραγματικότητα πυκνώνει, πως ο αέρας γίνεται πιο βαρύς, σαν πριν από καταιγίδα. Σε μια τέτοια στιγμή ταιριάζει η φράση: Ἄναρχος θεός καταβεβήκεν.

Ο άναρχος θεός δεν έχει αρχή, άρα δεν επιδέχεται εξήγηση. Δεν υπακούει σε σχέδιο, δεν ζητά άδεια, δεν χωρά σε συστήματα. Είναι εκείνος που διαρρηγνύει τη γραμμικότητα του χρόνου και εισβάλλει στο «τώρα» χωρίς προειδοποίηση. Η κάθοδός του δεν είναι εορταστική· είναι αποκαλυπτική. Όχι γιατί αποκαλύπτει κάτι νέο, αλλά γιατί αναγκάζει ό,τι υπήρχε κρυμμένο να φανερωθεί.

Ο θεός αυτός δεν είναι κατ’ ανάγκην μεταφυσικός. Μπορεί να είναι η αλήθεια που αρνιόμασταν να δούμε. Ο έρωτας που καταλύει λογικές άμυνες. Στην τέχνη, είναι η στιγμή που η μορφή δεν υπακούει πια στον δημιουργό της. Είναι η λέξη που γράφεται μόνη της, η πινελιά που απαιτεί έναν χώρο που δεν της δόθηκε. Εκεί, η δημιουργία παύει να είναι διακόσμηση και γίνεται εισβολή. Ο καλλιτέχνης δεν «παράγει» έργο· υποτάσσεται στο βάρος μιας ιδέας που κατέβηκε για να γκρεμίσει την αισθητική του ασφάλεια και να τον αφήσει έκθετο μπροστά στο ανέκφραστο.

Γι’ αυτό είναι άναρχος: όχι επειδή αγαπά το χάος, αλλά επειδή δεν ανέχεται το ψεύδος της βολικής ισορροπίας.

Το καταβεβήκεν δηλώνει τετελεσμένο γεγονός. Ο θεός έχει ήδη κατέβει. Δεν βρισκόμαστε στην προσμονή, αλλά στα απόνερα. Κι εδώ βρίσκεται το βάρος της φράσης: δεν μας ρωτά αν είμαστε έτοιμοι. Μας βρίσκει όπως είμαστε. Με τις βεβαιότητές μας, τις άμυνες, τις μικρές μας τάξεις. Και τις δοκιμάζει.

Ίσως τελικά ο άναρχος θεός να μην έρχεται για να κυβερνήσει, αλλά για να αποχωρήσει, αφήνοντας πίσω του ένα ερώτημα: τι από όσα θεωρούσαμε σταθερά θα αντέξει μετά την κάθοδό του; Και τι από εμάς θα επιβιώσει — ίσως όχι αλώβητο, αλλά επιτέλους αληθινό.

Υπάρχουν στιγμές που ο κόσμος δεν αλλάζει σχήμα· αλλάζει βάρος. Κάτι κατεβαίνει —όχι απαλά, όχι απροειδοποίητα— και στέκεται ανάμεσά μας. Τότε θαρρείς πως η πραγματικότητα πυκνώνει, πως ο αέρας γίνεται πιο βαρύς, σαν πριν από καταιγίδα. Σε μια τέτοια στιγμή ταιριάζει η φράση: Ἄναρχος θεός καταβεβήκεν.

Ο άναρχος θεός δεν έχει αρχή, άρα δεν επιδέχεται εξήγηση. Δεν υπακούει σε σχέδιο, δεν ζητά άδεια, δεν χωρά σε συστήματα. Είναι εκείνος που διαρρηγνύει τη γραμμικότητα του χρόνου και εισβάλλει στο «τώρα» χωρίς προειδοποίηση. Η κάθοδός του δεν είναι εορταστική· είναι αποκαλυπτική. Όχι γιατί αποκαλύπτει κάτι νέο, αλλά γιατί αναγκάζει ό,τι υπήρχε κρυμμένο να φανερωθεί.

Ο θεός αυτός δεν είναι κατ’ ανάγκην μεταφυσικός. Μπορεί να είναι η αλήθεια που αρνιόμασταν να δούμε. Ο έρωτας που καταλύει λογικές άμυνες. Στην τέχνη, είναι η στιγμή που η μορφή δεν υπακούει πια στον δημιουργό της. Είναι η λέξη που γράφεται μόνη της, η πινελιά που απαιτεί έναν χώρο που δεν της δόθηκε. Εκεί, η δημιουργία παύει να είναι διακόσμηση και γίνεται εισβολή. Ο καλλιτέχνης δεν «παράγει» έργο· υποτάσσεται στο βάρος μιας ιδέας που κατέβηκε για να γκρεμίσει την αισθητική του ασφάλεια και να τον αφήσει έκθετο μπροστά στο ανέκφραστο.

Γι’ αυτό είναι άναρχος: όχι επειδή αγαπά το χάος, αλλά επειδή δεν ανέχεται το ψεύδος της βολικής ισορροπίας.

Το καταβεβήκεν δηλώνει τετελεσμένο γεγονός. Ο θεός έχει ήδη κατέβει. Δεν βρισκόμαστε στην προσμονή, αλλά στα απόνερα. Κι εδώ βρίσκεται το βάρος της φράσης: δεν μας ρωτά αν είμαστε έτοιμοι. Μας βρίσκει όπως είμαστε. Με τις βεβαιότητές μας, τις άμυνες, τις μικρές μας τάξεις. Και τις δοκιμάζει.

Ίσως τελικά ο άναρχος θεός να μην έρχεται για να κυβερνήσει, αλλά για να αποχωρήσει, αφήνοντας πίσω του ένα ερώτημα: τι από όσα θεωρούσαμε σταθερά θα αντέξει μετά την κάθοδό του; Και τι από εμάς θα επιβιώσει — ίσως όχι αλώβητο, αλλά επιτέλους αληθινό.

•Πρώτη φορά πήγα θέατρο στις 2 το μεσημέρι.Με ευγενική πρόσκληση του Αχιλλέα,της Ελένης και της Μαρίας Χριστινας.Θεατρο matinee.Tres chic,tres elegant .Tres comfortable.

Αισθανθηκα να με ρουφάει μια παριζιάνικη ατμόσφαιρα.Μολις είχαν γυρίσει από το Παρίσι και ο Βαγγέλης,η Ευη και τα εγγόνια μου και μου φέραν σοκολατάκια και φουά γκρα.

Παμε να δούμε μια καταπληκτική παράσταση μου είπαν.Οιδιποδας.Την εκθειάζουν οι κριτικές.Παμε.Ο Σοφοκλης μας ακουμπάει 2.500 χιλιάδες χρόνια.Ειναι ένα ακόμα μνημείο λόγου ένα συγκλονιστικό δημιούργημα.5ος Π Χ αιώνας στο μεταίχμιο ακμής και παρακμής της Αθήνας.Η μοίρα,η ύβρις,η μηνις κλπ.

•Το κοινό ενθουσιώδες χειροκροτούσε μανιωδώς.Οιδιποδας του Σοφοκλη ,αλλά με ψιλά γράμματα κάποιου ταλαντούχου φερέλπιδος κυρίου Robert Icke.Ενταξει δεν είναι η πρώτη φορά που αισθάνομαι και είμαι μύγα μέσα στο γάλα,έσχατη αιρετική μειοψηφία.Τι ήταν αυτός ο αχταρμάς; Βαζουμε στο μίξερ λίγο από όλα τα συστατικά.Ολιγον me too,λίγη ομοφοβία,λίγο Obama και κρίση δημοκρατίας γενικώς,λίγο κακοποιημένη γυναίκα ,λίγο πολιτική ίντριγκα της πλάκας ,λίγο σεξ,λίγο συγκάλυψη σε σωστές δοσεις ,λίγο αστεγους γκουρού και μετά αυτοκτονούμε την Ιοκάστη τυφλώνουμε τον Οιδίποδα και λεμε τούτος είναι ο Σοφοκλης… δια χειρός Robert.

Η ανέμπνευστη δάνειος δόξα,να την κλέβουμε από ένα κείμενο μνημείο της ανθρωπότητας ,σήμα κατατεθέν του πολιτισμού μας και να τη πουλάμε ως δικό μας έργο.Λογοκλεπτοντας ακόμα και το τίτλο.Χωρις το παραμικρό σημείο επαφής με το συμβολισμό του αρχαίου έργου και τις ιστορικές,πολιτισμικές και θρησκευτικές αναφορές του και τις μεταφυσικές του διαστάσεις στην τότε κουλτούρα.Μ ένα χυλό τόσο ρηχό που δεν χρειάζεσαι κουτάλι να τον φας ,αρκεί το κουταλάκι.

•Δέχομαι ότι μπορεί να είμαι συντηρητικός σε κάποια πράγματα.Δεν αρνούμαι την ποικιλία της σκηνοθετικής ματιάς.Καθολου.Αλλο αυτό και άλλο να οικειοποιούμαι τη τραγωδία και να τη κακοποιώ,σε υποτιθέμενα σύγχρονο context.Ε λοιπόν ούτε ο Ομπάμα ούτε ο Τραμπ είναι Οιδίποδες mr Robert.Ουτε η Μελάνια Ιοκάστη.

•Ζηλεύω όμως.Απεκτησα φιλοδοξίες.Να γράψω κι εγώ έναν αχταρμά με Μητσοτάκη,Τσίπρα,με Λιανη κι ότι μουρθει και να τη πω Ορέστεια του Αισχυλου δια χειρός του Πάνου Μπιτσαξή.Ελεος.

•Κατανοώ τον αντίλογο,μόλις τον άκουσα από τη Μαρία Χριστίνα που ενοιωσε συγκίνηση από τη παράσταση.Τι να κάνω διαφωνώ.Για μένα είναι κάτι σαν προσβολή ενός μνημείου.Στο μόνο που θα συμφωνήσω είναι πως οι ηθοποιοί ή Καριοφυλια Καραμπετη ιδίως και ο Νίκος Κουρης ήταν πολύ καλοί στην ερμηνεία τους και η παράσταση τεχνικά άρτια.

Πάνος. Μπιτσαξής

Ιντεραμέρικαν από τα παλιά…

Παιδιά της κατοχής

Ο αξέχαστος Σπύρος Δεσύλλας

Ο Έντγκαρ Άλλαν Πόε*, με τη φράση «Όλα όσα βλέπουμε ή φαίνονται δεν είναι παρά ένα όνειρο μέσα σε ένα όνειρο», δεν επιδιώκει απλώς να εντυπωσιάσει· επιχειρεί να υπονομεύσει την ίδια τη βεβαιότητα της ύπαρξης. Δεν αμφισβητεί μόνο τον κόσμο γύρω μας, αλλά και την εμπιστοσύνη που έχουμε στον εαυτό μας ως μάρτυρα αυτού του κόσμου.

Το όνειρο, στη σκέψη του Πόε, δεν είναι φυγή από την πραγματικότητα· είναι η ίδια η πραγματικότητα. Ζούμε, αγαπάμε, χάνουμε, πιστεύοντας ότι πατάμε σε στέρεο έδαφος, ενώ στην ουσία βαδίζουμε πάνω σε κινούμενη άμμο. Και το πιο οδυνηρό δεν είναι ότι όλα χάνονται, αλλά ότι το γνωρίζουμε τη στιγμή που χάνονται. Η συνείδηση δεν μας σώζει· μας βαραίνει.

Το «όνειρο μέσα στο όνειρο» υποδηλώνει ένα δεύτερο, βαθύτερο επίπεδο αβεβαιότητας. Ακόμη κι όταν νομίζουμε ότι ξυπνήσαμε —όταν πιστεύουμε πως καταλάβαμε τη ζωή, τον χρόνο, τον εαυτό μας— ίσως βρισκόμαστε απλώς σε μια πιο καλοφτιαγμένη αυταπάτη. Η αλήθεια απομακρύνεται όσο την πλησιάζουμε.

Ο Πόε δεν προσφέρει παρηγοριά. Δεν μας λέει πώς να ξεφύγουμε. Μας καλεί, όμως, να σταθούμε με ειλικρίνεια απέναντι στην εύθραυστη φύση της ύπαρξης. Και ίσως εκεί, μέσα στην αποδοχή της αστάθειας, να γεννιέται μια παράξενη αξιοπρέπεια: να ζεις γνωρίζοντας ότι όλα είναι παροδικά, αλλά να τα βιώνεις σαν να έχουν βάρος και νόημα.

Γιατί, ακόμη κι αν η ζωή είναι όνειρο, είναι το μόνο όνειρο που μας δόθηκε να ζήσουμε.

*Ο Έντγκαρ Άλλαν Πόε (1809–1849) υπήρξε μία από τις πιο σκοτεινές και επιδραστικές μορφές της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Ποιητής, πεζογράφος και κριτικός, θεωρείται θεμελιωτής του αστυνομικού διηγήματος και πρωτοπόρος της λογοτεχνίας τρόμου και ψυχολογικής αγωνίας.

Ο Πόε άφησε μια κληρονομιά που συνεχίζει να μας στοιχειώνει: ότι ο άνθρωπος δεν φοβάται τόσο το άγνωστο, όσο αυτό που ανακαλύπτει μέσα του.

Με οδηγό τα μοντέλα της Ισπανίας, της Ιταλίας και των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής, η Ελλάδα θα προχωρήσει στη θεσμοθέτηση της προδιαγεγραμμένης καύσης μέσω του νέου νομοσχεδίου του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας με τίτλο ”Ενεργή Μάχη”. Η χώρα θα ορίσει νομικά για πρώτη φορά την «προγραμματισμένη και ελεγχόμενη χρήση φωτιάς» υπό συγκεκριμένες και αυστηρές προϋποθέσεις, αναγνωρίζοντάς την επίσημα ως μέσο πρόληψης πυρκαγιών και διαχείρισης της καύσιμης ύλης. Δασική Υπηρεσία και Πυροσβεστική θα αναλάβουν τον σχεδιασμό των καύσεων και την υλοποίησή τους ενώ ανοίγει ο δρόμος για συνεργασία και συμμετοχή της επιστημονικής κοινότητας, των ΜΚΟ και ιδιωτών.

«Πρέπει να θυμάστε ότι κανείς δεν ενδιαφέρεται για την καριέρα σας όσο εσείς οι ίδιοι. Η ιδέα ότι κάποιος άλλος θα φροντίσει να σας ανοίξει πόρτες ή να σας τοποθετήσει στη σωστή ευκαιρία — είναι υπέροχη αν συμβεί, αλλά σπάνια γίνεται. Πρέπει να προκαλείτε οι ίδιοι τις ευκαιρίες σας».

Κρις Κεμπτσίνσκι, CEO της McDonald’s.