Ένα κομμάτι ψωμί, λίγες ελιές, λίγο τυρί και ένα ποτήρι κρασί ήταν το φτωχικό γεύμα του Δημήτρη. Τα είχε απλώσει προσεκτικά πάνω στο πρόχειρο ξύλινο τραπέζι της αυλής του. Ο ήλιος έγερνε πίσω από τα βουνά και το χωριό βυθιζόταν σιγά-σιγά στη γαλήνη του δειλινού.

Ο Δημήτρης, μπακούρης από πεποίθηση και συνταξιούχος στρατιωτικός, ζούσε τα τελευταία δέκα χρόνια στο χωριό του. Με τη συμπεριφορά του είχε καταφέρει να γίνει η συγκολλητική κόλλα που ένωνε τους ανθρώπους ενός χωριού που άλλοτε φημιζόταν για τις εμφυλιοπολεμικές του έριδες.

«Σε αυτό το χωριό κανείς δεν μιλάει σε κανέναν», έλεγαν παλιά οι κάτοικοι των διπλανών οικισμών.

Για μια στιγμή σκέφτηκε να φάει μόνος. Το είχε κάνει πολλές φορές. Το φαγητό όμως τότε έμοιαζε άγευστο, σαν να έλειπε κάποιο μυστικό συστατικό που δεν μπορούσε ούτε να το αγοράσει ούτε να το μαγειρέψει.

Εκείνη τη στιγμή πέρασε από τον δρόμο ο παλιός παιδικός του φίλος, ο Γιάννης.

— Κάτσε να φάμε μαζί, του φώναξε.

Ο Γιάννης χαμογέλασε και κάθισε χωρίς πολλές κουβέντες. Γέμισαν τα ποτήρια με κρασί και άρχισαν να μιλούν για τα παλιά: για τα χωράφια που καλλιεργούσαν οι παππούδες τους, για τα λάθη που έκαναν νέοι, για τις παλιές έχθρες που ανάγκασαν πολλούς να φύγουν μακριά.

— Δημήτρη, ο Θεός σε έστειλε… Το χωριό μας αφήνει πίσω του το άσχημο παρελθόν του. Άντε, στην υγειά σου!

Το ψωμί τελείωσε γρήγορα, οι ελιές λιγόστεψαν, το κρασί άδειασε. Κι όμως, κανείς τους δεν ένιωσε πως έλειπε κάτι.

Ο Δημήτρης θυμήθηκε τότε μια φράση που είχε διαβάσει κάποτε στον Επίκουρο:

«Πριν φας ή πιεις οτιδήποτε, σκέψου με ποιον τρως ή πίνεις».

Κοίταξε τον φίλο του και χαμογέλασε.

Γιατί το τραπέζι μπορεί να είναι φτωχό, μα όταν κάθεται απέναντι ένας φίλος γίνεται πλούσιο.

Χωρίς φίλο, ακόμη και το πλουσιότερο τραπέζι θυμίζει τη ζωή του λύκου: χορτασμένη ίσως, αλλά μοναχική.

Και τότε κατάλαβε πως το μυστικό συστατικό του τραπεζιού δεν ήταν ούτε το ψωμί ούτε το κρασί.

Ήταν η συντροφιά.

ΚΜ

Κορνηλιος ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ: 

Πρώτα-πρώτα, υπάρχει ένα γεγονός που θα πρέπει κάποτε να το χωνέψουμε καλά: είμαστε θνητοί. Όχι μόνον εμείς, όχι μόνον οι πολιτισμοί, αλλά η ανθρωπότητα σαν τέτοια και όλες οι δημιουργίες της, όλη η μνήμη της, είναι θνητές. Η διάρκεια της ζωής ενός ζωικού είδους είναι κατά μέσον όρο δύο εκατομμύρια χρόνια. Ακόμη κι αν, με κάποιο μυστηριώδη τρόπο ξεπερνούσαμε απροσδιόριστα αυτό το όριο, την ημέρα που ο Ήλιος θα φθάσει στην καταληκτική του φάση και θα γίνει ένας κόκκινος γίγας, τα σύνορα του θα είναι κάπου μεταξύ Γης και Άρη – ο Παρθενών, η Παναγία των Παρισίων, οι πίνακες του Ρέμπραντ ή του Πικάσο, τα βιβλία τα οποία περιέχουν «Το Συμπόσιο» ή τις «Ελεγείες του Duino», θα έχουν περιέλθει στην κατάσταση πρωτονίων που παρέχουν ενέργεια σ’ αυτό το άστρο…

Και τρεις συμπληρωματικές, για να μαλακώσουμε λίγο τη “σκληράδα” : 

– Ποτέ μην παρακαλάς κανένα    #      Ποτέ μην υποτιμάς τα οφέλη μιας έντιμης συνεργασίας

– Ποτέ μην εμπιστεύεσαι κανένα απόλυτα     #      Ποτέ μην αφήνεις την καχυποψία να κυριαρχεί απόλυτα. Να είσαι στο παρόν και να αξιολογείς κάθε σχέση και συναναστροφή ξεχωριστά με βάση τα πραγματικά δεδομένα που έχεις συλλέξει (από το παρελθόν) και από ό,τι αντιμετωπίζεις σήμερα. 

– Ποτέ μην περιμένεις τίποτα από κανένα     #       Να γνωρίζεις τις φιλοδοξίες σου και να ελέγχεις (έντιμα) αν μπορούν να εξυπηρετηθούν από τις ικανότητες /δεξιότητες που κατέχεις τη δεδομένη χρονική στιγμή. Αν δεν μπορούν, αλλά εξακολουθούν να είναι σημαντικές για ‘σένα, μην τις εγκαταλείπεις ! Ανέβασε όμως το δικό σου επίπεδο (γνώσεων, δεξιοτήτων κλπ), για να μπορείς να τις κατακτήσεις μια μέρα… 

Και αυτή είναι μια καλή στιγμή, για να στοχαστείς πάλι πάνω στην πρώτη “συμπληρωματική” συμβουλή…

Καλές διαδρομές ζωής!!

Γ.Λ.

Απάντηση

Αγαπητέ ΓΛ

Ευχαριστώ πολύ για τις συμπληρωματικές σκέψεις. Πράγματι, οι τρεις φράσεις του κειμένου είναι εσκεμμένα κάπως «κοφτές», σχεδόν σαν υπενθύμιση αυτονομίας.

Οι δικές σου παρατηρήσεις λειτουργούν ως η άλλη πλευρά του νομίσματος: ότι η ζωή δεν είναι μόνο άμυνα και αυτάρκεια, αλλά και συνεργασία, εμπιστοσύνη με μέτρο και συνεχής προσωπική βελτίωση.

Ίσως τελικά η ισορροπία να βρίσκεται κάπου στη μέση: να μην εξαρτάσαι από κανέναν, αλλά να μπορείς να συμπορεύεσαι με πολλούς.

Καλές διαδρομές ζωής και σε σένα.

ΚΜ

Η φράση του Jesse Jackson «Ποτέ μην κοιτάς αφ’ υψηλού κανέναν, εκτός αν τον βοηθάς να σηκωθεί» συνοψίζει μια βαθιά ηθική στάση απέναντι στον άνθρωπο.

Στην καθημερινή ζωή είναι εύκολο να αισθανθεί κανείς ανώτερος. Η κοινωνία μάς συνηθίζει σε συγκρίσεις: ποιος έχει περισσότερα, ποιος πέτυχε, ποιος απέτυχε. Έτσι, το βλέμμα από ψηλά γίνεται συχνά βλέμμα περιφρόνησης. Όμως η φράση αυτή μας θυμίζει ότι το μοναδικό ηθικά αποδεκτό «ύψος» είναι εκείνο της αλληλεγγύης.

Ο άνθρωπος δεν αξίζει επειδή στέκεται πιο ψηλά από τον άλλον, αλλά επειδή σκύβει όταν χρειάζεται. Η πραγματική ανωτερότητα δεν είναι η υπεροψία· είναι η ταπεινή δύναμη που απλώνει το χέρι σε όποιον έπεσε. Εκείνη τη στιγμή το βλέμμα από ψηλά δεν είναι πια καταφρόνηση· είναι βοήθεια.

Η ζωή, άλλωστε, έχει τον δικό της τρόπο να μας θυμίζει ότι οι θέσεις αλλάζουν. Σήμερα μπορεί να είμαστε εμείς όρθιοι και κάποιος άλλος πεσμένος· αύριο μπορεί να συμβεί το αντίθετο. Όποιος το καταλαβαίνει αυτό, αποφεύγει την αλαζονεία και κρατά μέσα του μια απλή αρχή: η ανθρώπινη αξιοπρέπεια είναι κοινή.

Τελικά, το μέτρο του ανθρώπου δεν είναι το πόσο ψηλά στέκεται, αλλά πόσους βοήθησε να σηκωθούν.

Ποτέ μην παρακαλάς κανένα.

Όχι από υπερηφάνεια, αλλά από αξιοπρέπεια. Όταν ο άνθρωπος μαθαίνει να στηρίζει τη ζωή του στις δικές του δυνάμεις, αποκτά μια ήσυχη ελευθερία. Οι παρακλήσεις συχνά γεννιούνται από φόβο ή ανάγκη αναγνώρισης. Όμως ό,τι κερδίζεται με ικεσία σπάνια έχει διάρκεια και σχεδόν ποτέ δεν έχει σεβασμό.

Ποτέ μην εμπιστεύεσαι κανένα απόλυτα.

Οι άνθρωποι είναι μεταβλητοί· αλλάζουν με τις περιστάσεις, τα συμφέροντα και τους φόβους τους. Η εμπιστοσύνη δεν πρέπει να είναι τυφλή, αλλά συνετή. Όχι γιατί όλοι είναι κακοί, αλλά γιατί όλοι είναι ανθρώπινοι. Η σοφία δεν είναι η καχυποψία· είναι η επίγνωση.

Ποτέ μην περιμένεις τίποτα από κανένα.

Οι προσδοκίες είναι συχνά η πηγή των μεγαλύτερων απογοητεύσεων. Όταν δεν περιμένεις, κάθε καλό που έρχεται είναι δώρο και όχι χρέος των άλλων. Έτσι η ζωή γίνεται πιο ελαφριά, χωρίς πικρίες και λογαριασμούς.

Αυτές οι τρεις φράσεις μπορεί να ακούγονται σκληρές, αλλά κρύβουν μια βαθύτερη αλήθεια:

η πραγματική δύναμη του ανθρώπου αρχίζει τη στιγμή που σταματά να εξαρτά την εσωτερική του ισορροπία από τους άλλους.

Και τότε, παράδοξα, γίνεται και πιο ελεύθερος να αγαπά, να βοηθά και να εμπιστεύεται — όχι από ανάγκη, αλλά από επιλογή.

ΚΜ

Ο άνθρωπος έχει την ικανότητα να αλλάζει τόπους, συνθήκες και σχέσεις. Μπορεί να εγκαταλείψει μια πόλη, να αφήσει πίσω του ανθρώπους, ακόμη και να αλλάξει ζωή ολόκληρη. Η φυγή είναι ίσως η πιο παλιά ανθρώπινη στρατηγική απέναντι στον πόνο, την ευθύνη ή την απογοήτευση. Όμως υπάρχει ένα όριο στη φυγή: ο ίδιος ο εαυτός μας.

Οι σκέψεις, οι φόβοι, οι μνήμες και οι ενοχές ταξιδεύουν πάντα μαζί μας. Δεν μένουν πίσω στους τόπους που εγκαταλείψαμε. Κατοικούν μέσα μας. Έτσι, συχνά ανακαλύπτουμε ότι αυτό από το οποίο προσπαθούσαμε να ξεφύγουμε δεν ήταν μια κατάσταση, αλλά μια πλευρά του ίδιου μας του εαυτού.

Η ωριμότητα αρχίζει τη στιγμή που το καταλαβαίνουμε. Όταν σταματάμε να ψάχνουμε διαρκώς νέους δρόμους διαφυγής και αρχίζουμε να κοιτάζουμε προς τα μέσα. Εκεί βρίσκεται το πραγματικό πεδίο της αλλαγής.

Γιατί τελικά η ζωή δεν είναι μια συνεχής απόδραση, αλλά μια αργή συμφιλίωση με αυτό που είμαστε. Και ίσως η μεγαλύτερη ελευθερία του ανθρώπου να μην είναι να ξεφεύγει από τον εαυτό του, αλλά να μάθει να ζει μαζί του.

*Ζοζέ Σαραμάγκου

SARAMAGO JOSE (NOBEL 1998)

Γιος κι εγγονός ακτημόνων αγροτών, ο Ζοζέ Σαραμάγκου γεννήθηκε στο χωριό Αζινιάγκα, στην επαρχία Ριμπατέζου, στις 16 Νοεμβρίου του 1922. Παρακολούθησε τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση (γενική και τεχνική), την οποία όμως, για οικονομικούς λόγους, δεν μπόρεσε να συνεχίσει. Η πρώτη του δουλειά ήταν σιδηρουργός, ενώ κατόπιν άσκησε διάφορα επαγγέλματα: σχεδιαστής, υπάλληλος υγείας και κοινωνικής πρόνοιας, μεταφραστής, εκδότης, συγγραφέας, δημοσιογράφος. 

Ελένη Αβρανά, Νίκος Μητσακάκης και ο αείμνηστος Ρούσος Καμαριανάκης (στο κέντρο)

10 Μαρτίου 1944: Το ΕΑΜ σχηματίζει «κυβέρνηση του βουνού». Ο Στάλιν δεν την αναγνωρίζει και στέλνει συγχαρητήριο τηλεγράφημα για την 25η Μαρτίου στον βασιλιά Γεώργιο!

Από την φίλο ΜΓ η πιο κάτω ανάρτηση:

Τι σημαίνει τελικά «παράγω»; 

Ναι αλλά νηστικό αρκούδι δεν χορεύει. Χωρίς την πραγματική οικονομία ήτοι παραγωγή προϊόντων δεν έχεις χρόνο να σκεφτείς.

Η παραγωγή προϊόντων παρολες τις καινούργιες μεθόδους βαίνει μειούμενη και για αυτό το λόγο έγινε η συμφωνία της Ευρώπης με τρίτες χώρες ώστε υπάρχει τροφοδότηση με αναγκαία προϊόντα.

Τα λοιπά καταναλωτικά αγαθά δε κατασκευάζονται σε χώρες με φθηνό εργατικό δυναμικό ώστε να σκεφτόμαστε πως θα χρησιμοποιήσουμε την υπερεργασία του εργάτη κλπ. Κατά Μαρξ Και λοιπά και λοιπά και λοιπά

Μφχ ΜΓ

Απάντηση

Αγαπητέ ΜΓ

Σωστό ότι χωρίς την πραγματική οικονομία δεν υπάρχει τίποτε· πρώτα τρως και μετά φιλοσοφείς. Αυτό όμως που επισήμαινε ο Α. Σμιθ δεν ήταν ότι οι υπηρεσίες ή οι ιδέες είναι άχρηστες, αλλά ότι δεν αφήνουν υλικό προϊόν.

Σήμερα ξέρουμε πως οικονομία χωρίς παραγωγή δεν ζει, αλλά και χωρίς γνώση και σκέψη δεν προχωρά.

ΚΜ