ΟΡΕΙΝΟΣ

Οι άνδρες είναι όλοι οι ίδιοι. Νομίζουν ότι επειδή προέρχονται από την κοιλιά μιας γυναίκας, ξέρουν τα πάντα που πρέπει να γνωρίζουν για τις γυναίκες.

Ζοζε Σαραμάγκου

Υπάρχει μια πλάνη που συνοδεύει τον άνθρωπο όσο μεγαλώνει: ότι ο σκοπός είναι προνόμιο της νιότης. Ότι αν δεν τον βρεις νωρίς, αν δεν τον υπηρετήσεις με ορμή και ταχύτητα, κάπου στη διαδρομή τον χάνεις — και μαζί του χάνεις και το νόημα. Όμως ο σκοπός δεν είναι θέση εργασίας για να έχει όριο ηλικίας, ούτε επάγγελμα για να απαιτεί συνταξιοδότηση. Είναι στάση ζωής.

Ο σκοπός δεν γεννιέται απαραίτητα με εμάς· πολλές φορές αποκαλύπτεται αργά, μέσα από τις ήττες, τις διαψεύσεις, τις ανατροπές. Εκεί όπου η εμπειρία, αντί να μας βαραίνει, μας καθορίζει. Εκεί όπου το περιττό φεύγει και μένει το ουσιώδες. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που βρήκαν τον αληθινό τους δρόμο όταν πια είχαν “αργήσει” για τα δεδομένα των άλλων. Στη ζωή δεν υπάρχει καθυστέρηση — υπάρχει μόνο αφύπνιση.

Συχνά συγχέουμε τον σκοπό με την καριέρα. Όμως η καριέρα τελειώνει, αλλά ο σκοπός μετασχηματίζεται. Ο άνθρωπος μπορεί να πάψει να εργάζεται, αλλά δεν παύει να είναι χρήσιμος, να δημιουργεί και να προσφέρει και να δίνει νόημα στην ύπαρξη του. Ένας δάσκαλος μπορεί να σταματήσει να διδάσκει σε τάξη, αλλά συνεχίζει να διδάσκει με την παρουσία του. Ένας επιχειρηματίας μπορεί να αποσυρθεί από την αγορά, αλλά συνεχίζει να χτίζει αξία μέσα από τους ανθρώπους του. Ο σκοπός αλλάζει μορφή, όχι ουσία.

Πιθανώς ο σκοπός να είναι το μόνο στοιχείο του ανθρώπου που δεν φθείρεται με τον χρόνο — αντιθέτως, ωριμάζει. Όσο περνούν τα χρόνια, τόσο απομακρύνεται από τη φιλοδοξία και πλησιάζει το νόημα. Από την ανάγκη για αναγνώριση περνά στην ανάγκη για προσφορά.

Η κοινωνία συχνά μας δίνει ρόλους με ημερομηνία λήξης. Ο σκοπός, όμως, δεν υπακούει σε τέτοιες συμβάσεις. Δεν αποχωρεί, δεν κουράζεται, δεν ζητά αποζημίωση. Περιμένει — διακριτικά αλλά επίμονα — να του δώσουμε χώρο. Και κάθε φορά που το κάνουμε, σε όποια ηλικία κι αν είμαστε, μας ανταμείβει με κάτι ανεκτίμητο: την αίσθηση ότι η ζωή συνεχίζει να έχει κατεύθυνση.

Το σύγχρονο management απαιτεί ηγέτες που σκέφτονται καθαρά (λόγος), εμπνέουν βαθιά (πάθος) και στέκονται ακέραιοι (ήθος). Σε έναν κόσμο που αλλάζει με ταχύτητα, η τεχνολογία μπορεί να προσφέρει εργαλεία, αλλά η ηγεσία παραμένει ανθρώπινη υπόθεση. Και σε αυτήν, ο Αριστοτέλης παραμένει — απροσδόκητα — επίκαιρος.

«Αν το να είσαι παιδί σημαίνει ότι μαθαίνεις πώς να ζεις, το να είσαι ενήλικος σημαίνει ότι μαθαίνεις πώς να πεθάνεις»

Η φράση του Stephen King μοιάζει απλή, αλλά κουβαλά μια μεγάλη αλήθεια: η ζωή δεν είναι μόνο μια πορεία προς τα εμπρός· είναι και μια σταδιακή εξοικείωση με το τέλος.

Όταν είμαστε παιδιά, όλα ανοίγονται μπροστά μας. Μαθαίνουμε να ζούμε — να δοκιμάζουμε, να πέφτουμε, να σηκωνόμαστε. Ο κόσμος είναι ένα πεδίο απεριόριστων δυνατοτήτων και εμείς στεκόμαστε στο κέντρο του, προστατευμένοι από την αθωότητα της αρχής και τη μη συνειδητοποίηση του τέλους.

Μεγαλώνοντας, όμως, το μάθημα αλλάζει περιεχόμενο. Δεν είναι πια μόνο το τι θα κατακτήσουμε, αλλά και το τι θα αφήσουμε πίσω. Η ενηλικίωση μάς διδάσκει τα όρια.

Κάθε «ναι» κλείνει μέσα του πολλά «όχι».
Κάθε μονοπάτι που επιλέγουμε αποκλείει δεκάδες άλλα.

Και κάπως έτσι αρχίζουμε να μαθαίνουμε να αποχωρούμε.

Αποχωρούμε από ανθρώπους, από συνήθειες, από όνειρα που δεν άντεξαν στη φθορά.
Αποχωρούμε από εκδοχές του εαυτού μας που δεν έγιναν ποτέ πραγματικότητα.

Αυτό να είναι το πιο δύσκολο μάθημα της ζωής — και ταυτόχρονα το πιο ουσιαστικό. Όχι να φοβηθούμε το τέλος, αλλά να το ενσωματώσουμε στη διαδρομή μας. Να ζούμε με την επίγνωση ότι τίποτα δεν είναι δεδομένο. Όταν τίποτα δεν είναι σίγουρο, τα πάντα αποκτούν αξία.

Το να μαθαίνεις να «πεθαίνεις» σιγά-σιγά ως προς τις ψευδαισθήσεις σου δεν είναι παραίτηση. Είναι η υπέρτατη μορφή ωριμότητας. Είναι ο μόνος τρόπος να ζεις συνειδητά — και, πολύ πιθανά, πιο ευτυχισμένα.

---

*Ο Stephen King θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους συγγραφείς, γνωστός κυρίως για τα έργα τρόμου και φαντασίας, αλλά και για τη βαθιά ανθρώπινη ματιά που διαπερνά το σύνολο του έργου του.