ΟΡΕΙΝΟΣ

Το σημερινό άρθρο είναι επικαιροποιημένη επανάληψη ενός παλιότερου -και μάλιστα όχι και τόσο παλιού, προπέρσινου, που μάλιστα το είχατε σχολιάσει δεόντως αφού είχε συγκεντρώσει 283 σχόλια. Αλλά αυτή η ανακύκλωση δεν γίνεται επειδή το παλιότερο άρθρο είχε περάσει απαρατήρητο, ούτε επειδή δεν προλαβαίνω να γράψω φρέσκο, αλλά επειδή πιστεύω ότι πρόκειται για ένα ζήτημα που εξακολουθεί να μην έχει διευθετηθεί και που πρέπει να διευθετηθεί, οπότε δεν βλάφτει να το επαναλάβω. Βέβαια, πρέπει να το πω, πολύ λίγοι συμφωνούν μαζί μου -αλλά τι να κάνουμε, θα το αντέξω.Μεθαύριο έχουμε 8 Μαρτίου, την παγκόσμια μέρα της γυναίκας, οπότε σήμερα αναδημοσιεύω επικαιροποιημένο ένα άρθρο που είχα δημοσιεύσει πρόπερσι στις 8 Μαρτίου, ένα μάλλον σύντομο άρθρο, στο οποίο ζητούσα κυρίως τη γνώμη σας. (Βέβαια, οι ταχτικοί θαμώνες του ιστολογίου θα έχετε μάλλον τοποθετηθεί στο προπέρσινο άρθρο -αλλά τίποτα δεν σας εμποδίζει να επαναλάβετε την άποψή σας, αν δεν βαριέστε, χώρια που δεν αποκλείεται να έχετε κάπως μεταβάλει άποψη.Σύμφωνα με το γνωστό ρητό, «Οι γυναίκες είναι το μισό του ουρανού». Εδώ θα ταίριαζε το χαριτολόγημα που λέγαμε στα φοιτητικά μου χρόνια («το άλλο μισό στην Κίνα βρίσκεται»), και θα ταίριαζε επειδή το ρητό έχει κινέζικη προέλευση, αφού αν δεν κάνω λάθος το είπε ο Πρόεδρος Μάο. Μάλιστα, η αρχική μορφή είναι: «Οι γυναίκες κρατάνε το μισό του ουρανού». Είτε έτσι είτε αλλιώς, η φράση «μισό του ουρανού» έχει καθιερωθεί διεθνώς, μάλιστα μια διεθνής ΜΚΟ που προωθεί την ισότητα των φύλων λέγεται Half the sky movement. Το μισό του ουρανού στη θεωρία, στην πράξη αρκετά λιγότερο, καθώς σε όλες σχεδόν τις χώρες του κόσμου οι γυναίκες έχουν λειψή εκπροσώπηση στα κέντρα λήψης αποφάσεων και στους κρατικούς θεσμούς, ιδίως στα υψηλά κλιμάκια. Οπότε, δεν μπορούμε να μιλάμε για το μισό του ουρανού -ένα 20% μπορεί να είναι πιο κοντά στην πραγματικότητα.Στη χώρα μας, η υποεκπροσώπηση των γυναικών είναι σοβαρή. Στη Βουλή που προέκυψε από τις πρόσφατες εκλογές έχουμε μόνο 70 γυναίκες επί συνόλου 300 βουλευτών (ποσοστό 23,3%) -και πάλι καλά να λέμε, αφού πρόκειται για ρεκόρ από καταβολής ελληνικού κράτους. Ρεκόρ, αλλά με μικρή πρόοδο σε σχέση με την προηγούμενη Βουλή, του 2012, που είχε 63 γυναίκες (ποσοστό 21%). Η άνοδος οφείλεται κυρίως στη νέα εκλογική εκτίναξη του ΣΥΡΙΖΑ. Στη Βουλή του 2009 είχαμε 52 μόνο γυναίκες, και στα παλιότερα χρόνια ακόμα λιγότερες.Η αύξηση της εκπροσώπησης των γυναικών στη Βουλή ήταν σχετικά μικρή από το 2012 στο 2015 επειδή, αν και ο ΣΥΡΙΖΑ εξέλεξε αρκετά περισσότερες γυναίκες (45 έναντι 26 το 2012, ποσοστό 30,2%), στη ΝΔ το ποσοστό των γυναικών είναι ντροπιαστικά χαμηλό, μόνο 10 σε 76 (13,2%). Τα άλλα κόμματα έχουν ολιγομελείς κοινοβουλευτικές ομάδες, οπότε είναι λιγότερο ασφαλής η εξαγωγή συμπερασμάτων, πάντως το καλύτερο ποσοστό γυναικείας εκπροσώπησης το έχει το ΚΚΕ (με 4/15) και το χειρότερο η ναζιστική συμμορία με 2/17. Πάντως, για να λέμε και τα στραβά της Αριστεράς, ο ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να εξέλεξε πολλές γυναίκες σε απόλυτο αριθμό, αλλά σε ποσοστό σημείωσε πτώση σε σχέση με το 2012 (τότε είχε 26/71, ποσοστό 36,6%, τώρα έχει 45/149, ποσοστό 30,2%).Παρ’ όλ’ αυτά, το ποσοστό μας στη Βουλή, το σημερινό, το 23,3%, δεν μας ντροπιάζει στην παγκόσμια κατάταξη. Ο πίνακας στο λινκ που έδωσα δίνει τα στοιχεία για την 1η Ιανουαρίου, δεν παίρνει δηλαδή υπόψη του τις πρόσφατες εκλογές. Αν τις υπολογίσουμε, ανεβαίνουμε στην 55η παγκόσμια θέση ξεπερνώντας με βραχεία κεφαλή το Ηνωμένο Βασίλειο και βρισκόμαστε στην 18η θέση από τις 28 χώρες της ΕΕ αλλά δεν απέχουμε πολύ από αρκετές άλλες χώρες όπου το ποσοστό των γυναικών στη βουλή βρίσκεται κάτω από το 30% (από τις σκανδιναβικές χώρες απέχουμε έτη φωτός). Από την άλλη, αν η Ελλάδα υστερεί σε ευρωπαϊκή κλίμακα, βρίσκεται περίπου στον παγκόσμιο μέσο όρο και αφήνει πίσω της πολλές συντηρητικές χώρες, όπως τις ισλαμικές, τις ΗΠΑ ή την Ιαπωνία, όπου το ποσοστό γυναικών στη Βουλή είναι ακόμα χαμηλότερο.Αυτό που μας ντροπιάζει πραγματικά είναι το ποσοστό γυναικών στην κυβέρνηση, όπου και η νέα κυβέρνηση, αν και με κορμό την Αριστερά, έχει χαμηλότατο ποσοστό γυναικών, μόλις 6 σε 45 υπουργικούς θώκους συν την Πρόεδρο της Βουλής. Κάτι τέτοιο κανονικά θα έπρεπε να απαγορεύεται από το Σύνταγμα.Επιπλέον, η Ελλάδα είναι μία από τις σχετικά λίγες χώρες του κόσμου που δεν είχε ποτέ γυναίκα σε ανώτατο αξίωμα (πρωθυπουργό, πρόεδρο δημοκρατίας, μονάρχη -ούτε καν αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης). Βέβαια, η ανάρρηση γυναίκας στο ανώτατο αξίωμα δεν σημαίνει αυτόματα ότι η θέση της γυναίκας στην εν λόγω χώρα είναι αξιοζήλευτη. Πολλές μουσουλμανικές χώρες, όπου η θέση των απλών γυναικών είναι δεινή, έχουν αναδείξει πρωθυπουργούς ή προέδρους γυναίκες από ισχυρές οικογένειες της ελίτ (Πακιστάν, Ινδονησία, Μπαγκλαντές, ίσως και άλλες). Ή, η παντοδυναμία της Ίντιρα Γκάντι στην Ινδία δεν άλλαξε την κακή θέση των γυναικών στην τεράστια χώρα, όπως δείχνουν τα συνεχή ειδεχθή εγκλήματα που γίνονται με θύματα γυναίκες. Ωστόσο, και ο συμβολισμός έχει την αξία του και προς το παρόν η Ελλάδα έχει αυτό το στίγμα (που, όπως δείχνουν τα πράγματα, θα αργήσει να φύγει).Θα πει κανείς ότι οι γυναίκες δεν εφαρμόζουν κάποια διαφορετική πολιτική από τους άντρες -όπως περίτρανα έδειξε, ας πούμε, η πρωθυπουργία της Μάργκαρετ Θάτσερ στη Βρετανία ή τώρα της Αγκέλας Μέρκελ στη Γερμανία. Θα συμφωνήσω διαφωνώντας. Όταν η γυναίκα είναι σαν τη μύγα μες στο γάλα, εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον κανόνα, αισθάνεται ότι για να ανταποκριθεί στο αξίωμά της πρέπει να απαρνηθεί το φύλο της. Αν όμως οι γυναίκες ήταν περισσότερες, ας πούμε οι μισές ή σχεδόν, τότε θα λειτουργούσαν φυσιολογικά.Για το λόγο αυτό δεν βρίσκω άστοχη την πρόταση που εφαρμόζεται σε άλλες χώρες, να επιβάλλεται ποσόστωση, έτσι ώστε υποχρεωτικά ο αριθμός των γυναικών στα ψηφοδέλτια να είναι τουλάχιστον το 40% -ή, για να το διατυπώσουμε πιο ουδέτερα, έτσι που κανένα από τα δύο φύλα να μην έχει εκπροσώπηση κάτω από 40%. Αν μάλιστα εφαρμοστεί ξανά το σύστημα της λίστας για την ανάδειξη βουλευτών, θα μπορούσε να επιβληθεί ποσόστωση και στις εκλόγιμες θέσεις ή, ακόμα καλύτερα, εναλλαγή των υποψηφίων (ένας άντρας, μία γυναίκα, ένας άντρας, μία γυναίκα) όπως είναι το γαλλικό σύστημα στις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές. Κάποιου είδους ποσόστωση ήδη εφαρμόζεται στις εσωκομματικές εκλογές πολλών κομμάτων -τουλάχιστον αυτό γινόταν στον ΣΥΡΙΖΑ, αλλά νομίζω και στο ΠΑΣΟΚ.Ωστόσο, αν και στην εκλογή της Κεντρικής Επιτροπής του ΣΥΡΙΖΑ υπάρχει κάπως ισομερής αντιπροσώπευση των γυναικών, η νέα Πολιτική Γραμματεία, που εκλέχτηκε πολύ πρόσφατα, αποτελεί οδυνηρή οπισθοδρόμηση. Από τα 11 μέλη της, που τα βλέπετε εδώ, μόνο δύο (!!) είναι γυναίκες, δηλαδή νεοδημοκρατικό ποσοστό, μόλις 18,18%. Και παρόλο που η νέα Γραμματεία είναι ανανεωμένη και έχει πολλά νέα και νεαρά πρόσωπα, δεν παύει να είναι ντροπή για ένα αριστερό κόμμα μια τόσο κραυγαλέα υποαντιπροσώπευση. Κανένα από τα δύο φύλα δεν θα έπρεπε να έχει αντιπροσώπευση μικρότερη από 40%, έστω 33% στην αρχή. Δεν είχε ο ΣΥΡΙΖΑ δυο ακόμη άξιες γυναίκες, να μην παρουσιάζει αυτό το αναχρονιστικό θέαμα; Ασφαλώς είχε, οπότε είναι διπλή η ντροπή.Κάποιοι θεωρούν αντιδημοκρατικές και νόθευση της δημοκρατίας τις ποσοστώσεις, όμως πολύ χειρότερη νόθευση είναι κατά τη γνώμη μου η σημερινή υποεκπροσώπηση των γυναικών. Η πείρα έχει δείξει ότι οι θετικές διακρίσεις είναι απαραίτητες για να αντισταθμιστούν μακροχρόνιες αντίρροπες διακρίσεις. Φυσικά, διακρίσεις κατά των γυναικών δεν υπάρχουν μόνο στη δημόσια σφαίρα αλλά και στον ιδιωτικό τομέα. Στις μεγάλες επιχειρήσεις είναι πολύ μικρός ο αριθμός των γυναικών στα διοικητικά συμβούλια (γύρω στο 15% σύμφωνα με κάποιες εκτιμήσεις που διάβασα). Πρόπερσι, η Γαλλία ψήφισε νόμο με βάση τον οποίο, από το 2017, το ποσοστό των γυναικών στα ΔΣ των επιχειρήσεων που είναι εισηγμένες στο χρηματιστήριο πρέπει να είναι τουλάχιστον 40%. Καθώς η προθεσμία πλησιάζει, το ποσοστό των γυναικών ήδη αυξήθηκε από 16% σε 25%. Παρόμοια πρόταση, πάλι για ποσοστό 40%, παρουσιάστηκε και σε επίπεδο ΕΕ αλλά σκόνταψε στις αντιρρήσεις πολλών κρατών μελών και πλέον δεν είναι υποχρέωση αλλά ευχή ενόψει του 2020.Εσείς αλήθεια τι γνώμη έχετε; Πιστεύετε ότι θα ήταν θετική η καθιέρωση ποσοστώσεων για τη γυναικεία εκπροσώπηση στη Βουλή; Θα φτάσουμε ποτέ στο 50% του ουρανού; 

Ο τίτλος του σημερινού άρθρου δεν έχει υπαινιγμό για την επικαιρότητα, άλλωστε αν ήθελα να διατηρήσω την αμφισημία δεν θα έβαζα εικόνα. Πέρυσι περίπου τέτοιον καιρό είχαμε συζητήσει για “αυτό που μας φέρνει δάκρυα στα μάτια“, το κρεμμύδι, αλλά το άρθρο εκείνο έμενε μετέωρο, κατά κάποιον τρόπο, αφού δεν είχαμε συνεχίσει με τον αχώριστο σύντροφό του, το σκόρδο. Σήμερα, διορθώνουμε την έλλειψη.Κρεμμύδι και σκόρδο έχουν κοινή ιστορία, παρεμφερείς χρήσεις και παρόμοιες ιδιότητες, και συνδέονται τόσο στενά το ένα με το άλλο που θα μπορούσα να τα εντάξω στο ίδιο άρθρο αν δεν είχα τόσο πολλά να πω για το καθένα τους. Άλλωστε, και βοτανολογικά είναι στενοί συγγενείς, αδερφάκια ας πούμε, αφού όπως είπαμε και πριν, ανήκουν στο ίδιο γένος, το Allium.Το σκόρδο είναι το Allium sativa, κρόμμυον το σκόροδον –και, παρόλο που είναι ιθαγενές της Κεντρικής Ασίας, βρίσκεται στα μέρη μας από πολύ παλιά, αφού, αν πιστέψουμε τον Ηρόδοτο, οι εργάτες που έχτισαν την Πυραμίδα του Χέοπα είχαν στο σιτηρέσιό τους κρεμμύδια, σκόρδα και ραπανάκια. (Μάλιστα, σε διάφορες πηγές διαβάζω ότι η πρώτη καταγραμμένη απεργία στην ιστορία της ανθρωπότητας έγινε ακριβώς από αυτούς τους εργάτες, αν και δεν το βρίσκω στον Ηρόδοτο –ούτε διασαφηνίζεται αν απέργησαν ζητώντας να τρώνε περισσότερο σκόρδο ή να μην τρώνε πια σκόρδο αλλά κάτι ευγενέστερο).Αλλά και στην Παλαιά Διαθήκη, όταν οι εβραίοι περιπλανιώνταν στην έρημο κι άρχισαν να δυσανασχετούν, έχοντας μπουχτίσει να τρώνε σαράντα χρόνια μάννα, νοστάλγησαν τα φαγητά της Αιγύπτου, ανάμεσά τους «τα πράσα και τα κρόμμυα και τα σκόρδα» (Αριθμοί 11.5).Όμως και στην αρχαία Ελλάδα ήταν πολύ διαδεδομένο το σκόρδο, όπως φαίνεται από την παρουσία του στις κωμωδίες του Αριστοφάνη –τα μεγαρίτικα σκόρδα ήταν ονομαστά για το μεγάλο μέγεθός τους και στους Αχαρνείς, που είναι γραμμένοι μέσα στον Πελοποννησιακό πόλεμο, ο Μεγαρίτης παραπονιέται στον Δικαιόπολη ότι οι Αθηναίοι στις επιδρομές τους τα ξερίζωναν.Στα αρχαία λεγόταν σκόροδον, αλλά ήδη από την κλασική εποχή εμφανίζεται και ο τύπος σκόρδον, που τελικά επικράτησε. Αν θέλετε να μάθουμε και δυο περίεργες λέξεις, το κεφάλι του σκόρδου οι αρχαίοι το λέγανε «η άγλις της άγλιθος», ενώ τις σκελίδες, στις οποίες χωρίζεται το κεφάλι, τις έλεγαν γέλγεις.Το σκόρδο ήταν και είναι το προσφάι των φτωχών, ακόμα περισσότερο στην αρχαιότητα, που το διαιτολόγιο ήταν πολύ φτωχότερο από σήμερα. Όμως οι άνθρωποι παρατήρησαν από νωρίς ότι έχει πολλές θεραπευτικές ιδιότητες, τόσες που μπορούμε να πούμε πως είναι ευλογημένο, θαυματουργό φυτό. Όπως λέει ένας βυζαντινός γιατρός, ο Αλέξανδρος από τις Τράλλεις, ότι τα σκόρδα είναι το ωφελιμότερο λαχανικό, κι αυτό το ξέρουν όλοι από την πείρα τους, κι όταν αισθανθούν πόνο στην κοιλιά, χωρίς καν να ρωτήσουν τον γιατρό σπεύδουν να φάνε σκόρδο, ιδίως οι αγρότες, που το έχουν για μέγιστο φάρμακο: (ἴσασι δὲ τοῦτο πάντες ἐξ αὐτῆς μεμαθηκότες τῆς πείρας, ὅ τιπερ οὐ μικρὸν τὸ ἐξ αὐτῶν ὄφελός ἐστι, καὶ διὰ τοῦτο, ἐπειδὰν αἴσθωνταί τινος ὀδύνης οἱ πολλοὶ περὶ τὴν γαστέρα, μηδὲ ἐρωτῶντες ἰατροὺς εὐθὺς ταῦτα προσφέρονται καὶ μάλιστα οἱ γεωργοὶ ἀντὶ μεγίστου τινὸς φαρμάκου ταύτῃ κέχρηνται τῇ τροφῇ).Το χρησιμοποιούσαν επίσης σαν αντίδοτο τα δαγκώματα των φιδιών, γι’ αυτό και ο Σηθής μας λέει ότι ο Γαληνός το αποκαλούσε «θηριακήν των αγροτών», ενώ οι Γάλλοι το ονόμασαν thériaque des pauvres. Έχει επίσης ιδιότητες αντιλοιμώδεις, ή τουλάχιστον έτσι πίστευαν. Μάλιστα, ο θρύλος λέει ότι σε μια μεσαιωνική επιδημία πανούκλας, όταν τα πτώματα κείτονταν στους δρόμους, οι αρχές του τόπου συνέλαβαν τέσσερις κλέφτες οι οποίοι με περισσό θράσος και χωρίς φόβο ξάφριζαν τους νεκρούς από τα χρήματα και τιμαλφή που είχαν πάνω τους χωρίς να φοβούνται το θανατικό -κι όταν τους ανάκριναν, ομολόγησαν ότι είχαν φτιάξει ένα αντίδοτο, που ήταν σκόρδο και άλλα μυρωδικά μέσα σε ξίδι. Αυτό το ξίδι ονομάστηκε vinaigre des quatre voleurs, των τεσσάρων κλεφτών. Η ίδια λαϊκή αντίληψη βαστάει ώς τις μέρες μας, όπως ωραία το περιγράφει ο Βάρναλης σε ένα χρονογράφημά του, γραμμένο τον Φλεβάρη του 1951, όταν η επιδημία γρίπης είχε αυξήσει κατακόρυφα την κατανάλωση σκόρδων: Πολλοί άνθρωποι, μάλλον από λαϊκή παράδοση, γιατί την επιστημονική βεβαίωση την αγνοούν, τρώνε σκόρδο (όσο περισσότερο, τόσο το καλύτερο!) κοπανάνε και μια κανάτα κρασί –ως προληπτικό εναντίον της γρίπης ή ως θεραπευτικό άμα την πάθουν. Και η λαϊκή αντίληψη για τις θαυματουργές ιδιότητες του σκόρδου συνοψίζεται στην παροιμία: σκόρδο και νερό, κόκαλο γερό.Ταυτόχρονα, το σκόρδο θεωρείται ότι διώχνει, εκτός από τις αρρώστιες, και τη βασκανία, το κακό μάτι δηλαδή, εξού και η φράση «σκόρδα στο μάτι σου» ή «φτου, σκόρδα!». Είτε επειδή είναι θαυματουργό φάρμακο, είτε επειδή έχει έντονη μυρωδιά, από την αρχαιότητα το θεωρούσαν έξοχο φυλαχτό όχι μόνο για τη βασκανία αλλά και για τα κακά δαιμόνια και, στα νεότερα χρόνια, τους βρικόλακες και, ακόμα πιο μετά, τα βαμπίρ και τον Δράκουλα. Πάλι ο Βάρναλης: Θέλετε κι άλλες αρετές του σκόρδου; Διώχνει τις Νεράιδες και τους βρικολάκους κι έτσι όποιος έχει νταραβέρι τη νύχτα με τις ρεματιές και τα νεκροταφεία μπορεί να έχει στην τσέπη του μια σκελίδα σκόρδο και να μη φοβάται να του πάρουν τη φωνή οι Νεράιδες ή την ψυχή οι βρικολάκοι. Και για την αποφυγή της βασκανίας, πρέπει να τρώμε σκόρδο την πρωτομαγιά, λένε.Αλλά η θαυματουργή αυτή δράση έχει ένα τίμημα. Το σκόρδο μυρίζει, μυρίζει βαριά –και μετά, μυρίζει όποιος το τρώει: και όχι μόνο η αναπνοή του σκορδοφάγου, αλλά και ο ιδρώτας του και απ’ όλους του τους πόρους αναδίδεται η μυρωδιά –που μόνο ο σκορδοφάγος δεν την καταλαβαίνει ή δεν ενοχλείται από αυτήν. Γι’ αυτό και από την αρχαιότητα ψάχνουν να βρουν τρόπο να μετριάσουν την κακοσμία –για παράδειγμα, λένε ότι πολύ αποτελεσματικό είναι να πίνεις γάλα μαζί με το σκόρδο, που δεν το βρίσκω και πολύ πρακτική συμβουλή. Στον Γρηγόριο Παλαιολόγο βρίσκω την υποσημείωση ότι «η δυσάρεστος μυρωδία του σκόρδου σκεπάζεται αν μασήσει τινάς μετά ταύτα κουκία», ενώ στη Βικιπαίδεια διαβάζω ότι οι Γάλλοι θεωρούν καλό αποσμητικό το κόκκινο κρασί· αυτό μάλιστα. Πάντως, έχω ακούσει ότι αν μαγειρέψουμε το σκόρδο για να μειωθεί η βαριά του μυρωδιά, μειώνονται ανάλογα και οι θεραπευτικές ιδιότητές του -εκτός αν η σύγχρονη βιοτεχνολογία έχει κατορθώσει να φτιάξει μεταλλαγμένα άοσμα σκόρδα). Παρεμπιπτόντως, δεν ισχύει η άποψη ότι το σκόροδον έχει ετυμολογική σχέση με το καθόλου εύοσμο σκωρ, του σκατός).Εξαιτίας της μυρωδιάς του, το σκόρδο έχει πολλούς ορκισμένους εχθρούς, που το αντιπαθούν ή απλώς δεν μπορούν να το ανεχτούν. Λένε ότι στην αρχαία Ρώμη οι ιέρειες της Κυβέλης απαγόρευαν την είσοδο στο ναό σε όσους είχαν φάει σκόρδα, ενώ στη μεσαιωνική Ισπανία ο Αλφόνσος της Καστίλης απαγόρευε την είσοδο στην αυλή του σε όσους ιππότες είχαν φάει σκόρδο ή κρεμμύδι τον τελευταίο μήνα!Αλλά η αγάπη για το σκόρδο έχει και γεωγραφική διάσταση. Στις μεσογειακές χώρες το αγαπούν, στη βόρεια Ευρώπη σχεδόν το αγνοούσαν. Ο Λιουτπράνδος της Κρεμόνας εκφράζει φριχτά παράπονα για τη σκορδοφαγία της βυζαντινής αυλής, ενώ η Γαλλία είναι ή ήταν χωρισμένη σε δύο, στο νότο βασίλευε το μαγείρεμα με σκόρδο και στον βορρά το κρεμμύδι. Ο παππούς μου, θυμάμαι, μου διηγόταν μιαν ιστορία του Ιουλίου Βερν, για κάποιον στην σκορδοκρατούμενη Προβηγκία, ο οποίος, μη μπορώντας να ανεχτεί άλλο τη μυρωδιά, φεύγει προς βορράν αναζητώντας ένα μέρος που να μην ξέρουν το σκόρδο –τελικά φτάνει στον Βόρειο Πόλο, αλλά δεν ξέρω ποιο βιβλίο του Βερν είναι και μια πρόχειρη αναζήτηση δεν βρήκε τίποτα (μήπως μπορείτε να βοηθήσετε; )Το σκόρδο στα γαλλικά είναι ail, εξέλιξη του λατινικού allium και παρόμοιο είναι στις άλλες ρωμανικές γλώσσες (aglio ιταλικά, ajo ισπανικά, με την τυπική τροπή glio->jo). Στα αγγλικά είναι garlic και η λέξη είναι σύνθετη, και στο δεύτερο μισό (lic) διακρίνουμε το πράσο (leek σήμερα), κάτι που είναι πιο φανερο στα γερμανικά (Knoblauch, όπου lauch το πράσο -κατά λέξη, βολβοπράσο, αφού το Knob έρχεται από το chlob πρβλ. clove, με ανομοίωση). Κάτι σαν σκορδαλιά έφτιαχναν και οι αρχαίοι, βέβαια, και μια από τις λέξεις που είχαν ήταν “μυττωτός”. Πάλι στους Αχαρνείς, στην αρχή του έργου, ο Δικαιόπολις έχει μαζί του μια σακούλα σκόρδα που του την αρπάζουν οι Θράκες μισθοφόροι, οι Οδόμαντες, κι εκείνος ολοφύρεται για τη σκορδαλιά που θα έφτιαχνε (Οἴμοι τάλας, μυττωτὸν ὅσον ἀπώλεσα.) Τη σκορδαλιά τη λέμε στα Επτάνησα κυρίως “αλιάδα” (και αγιάδα με τη ντόπια προφορά, βενετικό δάνειο).Όταν θέλουμε να πούμε ότι από κάτι απουσιάζει το πιο απαραίτητο, το ειδοποιό συστατικό του, λέμε ότι μοιάζει με “σκορδαλιά χωρίς σκόρδο”. Την έκφραση αγαπούσε να τη χρησιμοποιεί ο Ροϊδης, που λέει κάπου στην Πάπισσα Ιωάννα ότι “έφθασαν να παρασκευάζωσι και οι εξευγενισμένοι μάγειροι σκορδαλίαν άνευ σκόρδου και ο Κος Π. Σούτσος ποιήματα άνευ ποιήσεως”, ενώ αλλού ότι “Η ελευθεροστομία εις τα σατιρικά βιβλία είναι αναγκαία ως το σκόρδον εις την σκορδαλιά”. Η έκφραση όμως έχει γίνει παροιμιώδης, όπως θα δείτε αν γκουγκλίσετε.Πέρα από τη σκορδαλιά, έχουμε επίσης το σκορδοστούμπι, τη σκορδόπιστη ή τον σκορδόπιστο, που είναι ο άπιστος ή άστατος εραστής που μας ταλαιπωρεί, έχουμε και τη σκορδοκαΐλα -που είναι η καούρα από σκόρδο, και έκφραση περιφρονητικής αδιαφορίας (σκασίλα μου και σκορδοκαΐλα μου). Τέλος, να πούμε ότι ο κρητικός σκορδαλός και η σκορδούλα (πανούκλα) επιφανειακά μόνο φαίνεται ότι προέρχονται από το σκόρδο, αφού ο πρώτος είναι ο κορυδαλλός και η δεύτερη έρχεται από την αρχαία κορδύλη.Πέρα από τη φράση “σκόρδα στα μάτια σου” υπάρχει και η παροιμία “αραιά (φύτευε) τα σκόρδα για να χοντραίνουν”, που μπορεί να εκληφθεί τόσο στην κυριολεξία της όσο και μεταφορικά. Στα “Φραγκλέικα” του Παπαδιαμάντη, ο γέρο Φραγκούλας, ανάμεσα στα διάφορα σχέδια που κατάστρωνε για να περνάει η ώρα, λογάριαζε να φυτέψει πενήντα χιλιάδες κεφάλια σκόρδα, αραιά ή πυκνά δεν ξέρω. Χωρίς να το έχω ψάξει πολύ πάντως, νομίζω πως η λογοτεχνία και ειδικότερα η ποίηση δεν το έχει υμνήσει το θαυματουργό αυτό φυτό -μπορεί να σώζει ζωές, αλλά άμα δεν μυρίζει ωραία δεν είναι για να το τραγουδήσουν οι ποιητές μας!