Κύριε Πρωθυπουργέ, Σας γράφω με μια αίσθηση μεγαλύτερης οικειότητας από ό,τι στο παρελθόν. Ισως γιατί ανήκω σε εκείνους που είχαν κατανοήσει από το 2010 αυτό που εσείς συνειδητοποιήσατε μετά την αγωνιώδη νύχτα της 5ης Ιουλίου: ότι δεν υπάρχει εναλλακτική. Εσείς το ονομάσατε εκβιασμό, εμείς το είδαμε σαν αναγκαία προσαρμογή της οικονομίας και αναπόφευκτο τίμημα για τη συμμετοχή μας στο ευρώ.Εχετε μπροστά σας ένα βαρύτατο πρόγραμμα προς τελική συμφωνία. Θα ήταν πολύ ελαφρύτερο εάν δεν είχατε σπαταλήσει έξι μήνες σε μιαν αλλοπρόσαλλη διαπραγμάτευση, που μας οδήγησε τελικά σε πολύ χειρότερους όρους, από πολύ πιο αδύναμη θέση. Οι χειρισμοί Φεβρουαρίου – Ιουνίου έχουν ως αποτέλεσμα το 2015, αντί για ανάπτυξη 2,9% και πρωτογενές πλεόνασμα όπως προβλεπόταν, να είμαστε ξανά σε ύφεση που μπορεί να φτάσει το -4% και νέο πρωτογενές έλλειμμα. Μόνο η τραπεζική αργία και τα capital controls του μοιραίου δημοψηφίσματος πρόσθεσαν άλλα 25 δισ. χρηματοδοτικών αναγκών, αυξάνοντας την εξάρτησή μας από εταίρους και δανειστές. Ελπίζω τα στελέχη σας να έχουν πια κατανοήσει ότι η ρήξη με την πραγματικότητα κοστίζει ακριβά.Παρά τις ευθύνες σας για την καταστροφική αυτή έκβαση, που φέρει τη σφραγίδα του πρώην υπουργού σας των Οικονομικών, βρήκατε ωστόσο το θάρρος, την ύστατη στιγμή, να λειτουργήσετε ως υπεύθυνος πρωθυπουργός. Συγκρουστήκατε με το κόμμα σας για να σώσετε τη χώρα.Κάνατε το γενναίο βήμα να αποτρέψετε την ασύντακτη χρεοκοπία και το Grexit. Τώρα όμως πρέπει με κάθε τρόπο να εμποδίσετε τη δημιουργία των συνθηκών εκείνων που θα μας οδηγήσουν ξανά στο ίδιο σημείο λίγους μήνες αργότερα. Δεν πειράζει που δεν πιστεύετε στη συμφωνία που υπογράψατε. Η ιστορία είναι γεμάτη παραδείγματα ηγετών που ωφέλησαν τη χώρα τους κάνοντας όχι αυτό που η ιδεολογία τους επέτασσε, αλλά αυτό που ήταν αναγκαίο. Εφαρμόστε το πρόγραμμα με αφοσίωση και επαγγελματισμό κι ας μην πιστεύετε σε αυτό.Πάρτε πάνω σας την υλοποίηση. Στηρίξτε το με τα πολιτικά ταλέντα σας. Εξηγήστε τα πλεονεκτήματα των μεταρρυθμίσεων, για τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού, την καλύτερη λειτουργία των αγορών, την προοδευτικότερη κατανομή των βαρών, την επιτάχυνση της απονομής δικαιοσύνης. Μόνο αν δουλέψετε για το πρόγραμμα υπάρχει η ελπίδα το πρόγραμμα να δουλέψει για εσάς. Αλλιώς θα επιβεβαιώσετε όσους προεξοφλούν την αποτυχία του. Θα είναι το πολιτικό σας τέλος και η αρχή μιας ολέθριας περιπέτειας της χώρας εκτός ευρώ. Αν το πρόγραμμα αποτύχει, άλλη ευκαιρία δεν θα υπάρξει. Η αποτυχία του θα καταπιεί τη χώρα κι εσάς μαζί.Αλλάξτε γλώσσα, κ. Πρωθυπουργέ. Πείτε στα στελέχη σας να εγκαταλείψουν το χοντροκομμένο λεξιλόγιο της εφηβικής Αριστεράς: «πραξικόπημα», «εκβιασμός», «ταπείνωση», «τρομοκρατία». Αυτή η γλώσσα συνενώνει τα άκρα, μαζεύει ψήφους για το λόμπι της δραχμής. Στέλνει παντού το μήνυμα ότι θα υπονομεύσετε την υλοποίηση. Αν είστε με την Ευρώπη, δεν μπορείτε να βρίζετε τους ηγέτες της. Αν είστε με το ευρώ, δεν μπορείτε να το εμφανίζετε ως προϊόν εκβιασμού. Και επιτέλους, ας σοβαρευτούμε: δεν έφταιγε η Ευρώπη που εσείς ήρθατε με υπερφίαλες προσδοκίες ή που ο Βαρουφάκης τα τίναξε όλα στον αέρα. Ούτε η δημοκρατία ταυτίζεται με ψευδεπίγραφα δημοψηφίσματα –αντιπροσωπευτική δημοκρατία έχουμε, δηλαδή η κυβέρνηση διαμεσολαβεί, ερμηνεύει εντολή, παίρνει την ευθύνη. Μην τους αφήνετε να αναπαράγουν τις εισαγόμενες ανοησίες περί «πραξικοπήματος», γιατί το μόνο πραξικόπημα που είδαμε ήταν αυτό που προετοίμαζε η Αριστερή Πλατφόρμα.Ο μόνος τρόπος να πετύχει το πρόγραμμα είναι να εμπνεύσετε εμπιστοσύνη. Στους εταίρους, στις αγορές, στους επενδυτές, στους καταθέτες. Θα είναι τιτάνια η προσπάθεια. Οσοι επένδυσαν στην Ελλάδα κάηκαν. Τα capital controls δυσχεραίνουν ή διαλύουν κάθε σοβαρή επιχείρηση που συναλλάσσεται με το εξωτερικό. Αυτές είναι οι εταιρείες που θα αυξήσουν την παραγωγικότητα, θα φτιάξουν καλές θέσεις εργασίας. Start-ups και εξαγωγικές επιχειρήσεις, που πάλεψαν με θηρία για να φτιαχτούν και να μείνουν ζωντανές, τώρα δεν μπορούν να πάρουν εγγυητικές επιστολές, δεν μπορούν να πληρώσουν παραγγελίες, χάνουν προμηθευτές, μένουν χωρίς πρώτες ύλες, αποβάλλονται από δίκτυα, εγκαταλείπονται από πελάτες. Απολύουν εργαζομένους ή τους στέλνουν σε αργία. Αν είχατε βρει συνεργάτες λιγότερο απορροφημένους με τον εαυτό τους και με τις θεωρητικές τους κατασκευές, θα σας είχαν προειδοποιήσει εγκαίρως. Δουλέψτε τώρα για να το αντιστρέψετε.Πείτε στον κόσμο σας, δεν είμαστε σε πόλεμο με τη Γερμανία. Εχουμε διαφορετικά συμφέροντα, αλλά συνυπάρχουμε σε μια κοινή Ευρώπη, όπου όλοι έχουν παραιτηθεί από ένα βαθμό εθνικής κυριαρχίας για να απολαμβάνουμε τα κοινά οφέλη. Είμαστε σε μια οικειοθελή ένωση, με κανόνες, υποχρεώσεις, δεσμεύσεις, αμοιβαιότητα, όπου οι πράξεις μας έχουν συνέπειες. Δεν είμαστε αποικία χρέους και λοιπές ανοησίες, είμαστε μια υπερχρεωμένη χώρα που διαπραγματεύεται με τους πιστωτές και εταίρους της μια καλύτερη συμφωνία. Δεν είναι η Βάρκιζα. Δεν είναι ο Γοργοπόταμος. Δεν είναι η Αλαμάνα. Αρκετά με το έπος της αντίστασης. Αρκετά με την κουλτούρα της θυματοποίησης, που αναπαράγει μια κοινωνία παραιτημένη, θυμωμένη, διαμαρτυρόμενη, τοξική. Αναδείξτε ένα αφήγημα σύγχρονης Αριστεράς: εξωστρέφειας, εθνικής δημιουργίας, παραγωγικής ανασυγκρότησης. Μπείτε μπροστά σε μια εκστρατεία εθνικής αυτογνωσίας και ωρίμανσης.Τις τελευταίες δύο βδομάδες, δείξατε αντανακλαστικά υπεύθυνου πρωθυπουργού. Τώρα πρέπει και να ηγηθείτε.* Ο κ. Γιώργος Παγουλάτος είναι καθηγητής Ευρωπαϊκής Πολιτικής και Οικονομίας στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και επισκέπτης καθηγητής στο Κολέγιο της Ευρώπης.ΠΗΓΗ: Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
 |
Μπαγιάτηδες και χαμουτζήδεςby sarant |
Μπαγιάτηδες είναι οι Θεσσαλονικιοί, βεβαίως, και μάλιστα οι παλιοί Θεσσαλονικιοί, σε αντιδιαστολή με τους νεοφερμένους. Χαμουτζήδες είναι οι Αθηναίοι, όπως τους λένε οι Θεσσαλονικιοί και γενικότερα οι βορειοελλαδίτες -επειδή έρχονται από “χάμου”, από τη νότια Ελλάδα, κι επειδή συχνά χρησιμοποιούν τη λέξη “χάμω”, που ξενίζει τους Θεσσαλονικιούς που λένε μόνο “κάτω”.Οι δυο λέξεις μαζί, ωστόσο, απαρτίζουν τον τίτλο του βιβλίου που το εξώφυλλό του το βλέπετε αριστερά, και που θα το παρουσιάσω σήμερα. Είχα ήδη κάνει μια πρώτη νύξη πριν από καμιά δεκαριά μέρες, στο άρθρο όπου προτείναμε βιβλία για το καλοκαίρι.Συγγραφέας είναι ο Χαράλαμπος Α. Μεταξάς, ενώ το βιβλίο εκδίδεται από τον εκδοτικό οίκο Αρχείο, με τον οποίο συνεργάζομαι κι εγώ, και για τον λόγο αυτό μου δόθηκε η ευκαιρία να δω το κείμενο όταν βρισκόταν στη φάση της επιμέλειας και να κάνω κάποιες (όχι σημαντικές πάντως) παρατηρήσεις. Έτσι, μπορείτε να θεωρήσετε προκατειλημμένο το άρθρο μου, πολύ περισσότερο που τον συγγραφέα τον ξέρω -όχι με σάρκα και οστά στην πραγματική ζωή, αλλά ως αβατάρα στο slang.gr, του οποίου αποτελεί διακεκριμένο μέλος ο Χαράλαμπος Μεταξάς, με ψευδώνυμο βέβαια.Το slang.gr είναι βέβαια συλλογικό εγχείρημα, βασισμένο στις αρχές της συλλογικής συγκέντρωσης και επεξεργασίας υλικού, αλλά οι Μπαγιάτηδες και χαμουτζήδες είναι ατομικό έργο, έστω κι αν ο συγγραφέας έχει διαλέξει και παραθέτει ίσως και αυτούσια κάποια λήμματα του θαυμάσιου αυτού ιστότοπου. Πάντως, δεν περιλαμβάνονται όλα τα λήμματα του βιβλίου στο slang.gr, αλλά η βασική επιρροή του ιστότοπου πάνω στο βιβλίο βρίσκεται όχι τόσο στο λημματολόγιο, όσο στο λεξικογραφικό ύφος του βιβλίου, που χαρακτηρίζεται από παιγνιώδη κάποτε αλλά σοβαρή (και όχι σοβαροφανή) πραγμάτευση των λημμάτων, πραγματικά και διασκεδαστικά παραθέματα, σύντομες παρεκβάσεις, προσπάθεια να διανθίζεται η ξερή λεξικογραφική αφήγηση με πνευματώδη σχόλια.Επειδή κι εγώ στα δικά μου έργα ακολουθώ μια παρόμοια τακτική, χάρηκα το βιβλίο του Μεταξά. Όσο για τη μέθοδό του, τον αφήνω να τα πει ο ίδιος -αντιγράφω το μεγαλύτερο μέρος από τον πρόλογο:Δύσκολα θα πει κανείς ότι η Θεσσαλονίκη έχει το δικό της ευδιάκριτο γλωσσικό ιδίωμα. Οι Θεσσαλονικείς μιλούν την Κοινή Νεοελληνική και συνεννοούνται μια χαρά με όλους τους άλλους Έλληνες. Υπάρχουν κάποιες διαφορές στην εκφορά μερικών φθόγγων, π.χ. το παχύ λ, το ντ που προφέρεται nd και όχι d· κάποιες διαφορές στις καταλήξεις των ρημάτων (π.χ. στη Θεσσαλονίκη είναι πολύ συνηθέστερο το τραγουδούσαν παρά το τραγούδαγαν ή το τραγουδάγανε) και κάποιες διαφορές στη διακύμανση της φωνής – οι Σαλονικιοί, ας πούμε, είναι πιθανότερο να κατεβάσουν τον τόνο στο τέλος της πρότασης. Και, βέβαια, υπάρχει και η απόδοση της αρχαίας δοτικής με αιτιατική και όχι με γενική – με έδωσε αντί μου έδωσε. Τελικά, όμως, ακόμη κι αν τα βάλουμε όλα αυτά μαζί, οι αποκλίσεις από την Κοινή δεν είναι μεγάλες.Μέχρι εδώ, εντάξει. Την ίδια στιγμή, είναι αλήθεια και ότι στη Θεσσαλονίκη χρησιμοποιούνται και κάποιες λέξεις και εκφράσεις που, στην υπόλοιπη Ελλάδα, ειδικά στη Νότια Ελλάδα, δεν λέγονται και που κάποιες τουλάχιστον είναι και άγνωστες. Πιστεύω ότι, πολύ περισσότερο από το λάμδα και από τα σε λέω, με λες, είναι αυτές οι λέξεις και εκφράσεις που δίνουν στην ομιλία των Σαλονικιών το όποιο ιδιαίτερο τοπικό χρώμα έχει. Και είναι αυτές τις λέξεις και εκφράσεις που αυτό το βιβλιαράκι προσπαθεί να καταγράψει.Τι μπορούμε να πούμε έτσι γενικά γι’ αυτές τις λέξεις και εκφράσεις; Πρώτον, ότι δεν είναι πάρα πολλές. Στις επόμενες σελίδες υπάρχουν γύρω στις εκατόν είκοσι. Έχω υπόψη μου το πολύ άλλες τόσες που για κάποιο λόγο δεν συμπεριέλαβα – σε ορισμένες περιπτώσεις γιατί δεν ήμουν σίγουρος ότι οι Σαλονικιοί νομιμοποιούνται να τις θεωρούν δικές τους (π.χ. τζερτζελές, δερβίσης) και σε άλλες γιατί, πέρα από τι σημαίνουν, δεν θα είχα να πω πολλά περισσότερα (π.χ. σότα, ταπόνι). Όμως, είτε είναι εκατό είτε είναι διακόσιες, δεν έχει μεγάλη σημασία – για τέτοια τάξη μεγέθους μιλάμε.Δεύτερον, ότι, με κριτήριο από πού προέρχονται και σε τι αναφέρονται, ένα μεγάλο ποσοστό εμπίπτει σε τρεις-τέσσερις κατηγορίες: φαγητό (π.χ. αλοιφή, ντουζλαμάς), ποδόσφαιρο (π.χ. σκουλήκια, αμπαλαέα), η Αθήνα (π.χ. Αθηνέζος, χαμουτζής), η Θεσσαλονίκη (π.χ. ντονμές, τσινάρι). Αυτό δεν είναι τυχαίο. Όλα αυτά είναι θέματα που απασχολούν σοβαρά τους Σαλονικιούς και οι απόψεις τους γι’ αυτά τα θέματα, σε κάποιο βαθμό, τους προσδιορίζουν, ειδικά απέναντι στους Αθηναίους. Τρίτον, ότι πολλές από αυτές τις λέξεις και εκφράσεις έχουντούρκικες ρίζες. Αυτό είναι αναμενόμενο – οι Τούρκοι έμειναν στη Θεσσαλονίκη πεντακόσια χρόνια, δεν έχουν περάσει ούτε εκατό χρόνια που έφυγαν με τις ανταλλαγές των πληθυσμών και, όταν έφυγαν, ήρθαν οι Μικρασιάτες πρόσφυγες που πολλοί ήξεραν τούρκικα. Ενώ, όμως, οι τούρκικες επιρροές παραμένουν πολλές και προφανείς, οι επιρροές από τα λαντίνο, που κι αυτά μιλιόνταν στην πόλη από τους Εβραίους επί πεντακόσια χρόνια, ή από τις σλαβικές γλώσσες, που επί Οθωμανών μιλιόνταν εκτεταμένα στην ενδοχώρα της Θεσσαλονίκης, είναι συγκριτικά ελάχιστες. Τέταρτον, ότι ορισμένες από αυτές τις λέξεις και εκφράσεις δεν λέγονται μόνο στη Θεσσαλονίκη. Κάποιες (π.χ. χαλαρά, μπουγιουρντί) έχουν πια υιοθετηθεί πανελλαδικά. Άλλες (π.χ. γιαβρί μου, μουχαμπέτι) είναι μικρασιάτικες και κωνσταντινουπολίτικες και λέγονται και σε άλλα μέρη της Ελλάδας όπου οι κοινότητες με προσφυγική καταγωγή διατηρούν στοιχεία της ιστορικής γλωσσικής τους ιδιαιτερότητας. Και μερικές (π.χ. τσαΐρι, ντουρντουβάκι) είναι γενικά βορειοελλαδίτικες παρά αυστηρά σαλονικιές. Πέμπτον, ότι οι λέξεις και εκφράσεις που δίνουν το ιδιαίτερο χρώμα στην ομιλία των Σαλονικιών δεν είναι κάτι το στατικό. Στις επόμενες σελίδες υπάρχουν λέξεις παλιές που χρησιμοποιούνται σπάνια πια και τείνουν προς εξαφάνιση (π.χ. ολούρμο, μουσλούκι) και υπάρχουν και νεολογισμοί (π.χ. ζαρτ, σβηστά). Υπάρχουν, βέβαια, και διαχρονικά σταθερές αξίες (π.χ. μπαγιάτης, καρντάσι).Προς το τέλος του βιβλίου υπάρχει κι ένα μικρό παράρτημα, ας πούμε, με λέξεις που χρησιμοποιούν άλλοι, κυρίως Αθηναίοι, για να χαρακτηρίσουν τη Θεσσαλονίκη και τους Θεσσαλονικείς. Οι λέξεις αυτού του τύπου (π.χ. Βούλγαροι, φραπεδούπολη) τους Σαλονικιούς, σε γενικές γραμμές, τους εκνευρίζουν.Όχι ακριβώς λεξικό (αφού δεν έχει το σύνολο των ξεχωριστών λέξεων του ιδιώματος της Θεσσαλονίκης), μάλλον γλωσσικός οδηγός, ή ίσως ανθρωπολογικός οδηγός των Θεσσαλονικιών με όχημα τη γλώσσα, ίσως αυτή να είναι ακριβέστερη περιγραφή για το βιβλίο του Μεταξά.Να δούμε κι ένα ολόκληρο λήμμα -και νομίζω ότι το καταλληλότερο είναι, ακριβώς, το λήμμα «μπαγιάτης».μπαγιάτηςΟ παλιός, ο βέρος Σαλονικιός. Είναι το σαλονικιό αντίστοιχο αυτού που στην Αθήνα αποκαλείται γκάγκαρος.Παλιότερα, για να χαρακτηρισθεί κανείς μπαγιάτης έπρεπε να προέρχεται από μια οικογένεια που για γενιές ζούσε στην πόλη – και μάλιστα στην «εντός των τειχών πόλη», έκφραση που στη Θεσσαλονίκη αποτελεί κυριολεξία. Ο χαρακτηρισμός, σημειωτέον, αφορούσε μόνο τους Έλληνες Ορθόδοξους κατοίκους. Από την δεκαετία του 1920 και μετά, ο όρος κυρίως διέκρινε τους ντόπιους από τους Μικρασιάτες πρόσφυγες. Με την πάροδο του χρόνου, η σημασία διευρύνθηκε και πλέον σημαίνει κάποιον που έχει γεννηθεί στη Θεσσαλονίκη από γονείς Σαλονικιούς, σε αντιδιαστολή με τους πιο νεόφερτους που ήρθαν στην πόλη με τα διαδοχικά κύματα της αστυφιλίας – τα τελευταία 50 χρόνια ο πληθυσμός της Θεσσαλονίκης έχει σχεδόν τετραπλασιασθεί.Πέρα όμως από την καταγωγή, η λέξη μπαγιάτης χαρακτηρίζει και μια νοοτροπία. Ο μπαγιάτης, για παράδειγμα, έχει μια σιγουριά ότι καλύτερα από τη Θεσσαλονίκη – και τη Χαλκιδική – δεν θα βρει πουθενά. Είναι συντηρητικός, όχι απαραίτητα στις πολιτικές και κοινωνικές του απόψεις, αλλά με την έννοια ότι είναι δύσπιστος απέναντι σε πράγματα νεόκοπα, μοδάτα και φαντεζί. Αυτή η δυσπιστία φτάνει την καχυποψία όταν έχει να κάνει με τους «κάτω», τους Αθηναίους – ο μπαγιάτης θεωρεί τον εαυτό του βαρύ και κλειστό αλλά συγχρόνως κιμπάρη και ντόμπρο, ενώ για τους Αθηναίους, για τους οποίους αναγνωρίζει ότι είναι πιο ανοιχτοί και πιο αλέγκροι, πιστεύει ότι είναι επιπόλαιοι και άνθρωποι στους οποίους δεν μπορείς να στηριχτείς. Και ο μπαγιάτης, που πέρα από δύσπιστος είναι και ράθυμος και αραχτός, δεν μπορεί να καταλάβει πώς γίνεται να υπάρχουν άνθρωποι, Αθηναίοι συνήθως, που είναι διατεθειμένοι να οδηγήσουν δεκάδες χιλιόμετρα για να πάνε να φάνε σε ένα τρέντι, αλλά αβέβαιης ποιότητας, καινούργιο εστιατόριο – ο ίδιος προτιμάει αυτό που ξέρει, ιδανικά κάπου πολύ κοντά στο σπίτι του για να μη χάσει και τον μεσημεριανό του ύπνο που επιβάλλεται, άλλωστε, και από το βαρύ κλίμα της Θεσσαλονίκης. – Χαρούλη, είδα μια φοβερή προσφορά το άλλο Σαββατοκύριακο για Τυνησία… Είσαι; Πεντάστερο ξενοδοχείο και φοβερές παραλίες…– Πού να τρέχουμε, ρε, τώρα Τυνησίες… Πάμε Τορώνη… Σαν τη Χαλκιδική δεν έχει…– Καλά, είσαι απίστευτος… μπαγιάτης γεννήθηκες, μπαγιάτης θα πεθάνεις… Στα τούρκικα, bayat σημαίνει μπαγιάτικο, όχι φρέσκο. Στην αργκό της γείτονος σημαίνει επίσης τον άνθρωπο παλαιών αρχών, αυτόν που παραπονιέται για κάθε νεωτερισμό. Από το bayatετυμολογούνται οι λέξεις μπαγιάτικος, μπαγιατίλα και τα συναφή – μεταξύ αυτών και το μπαγιάτης.Πώς έφτασε τώρα η λέξη μπαγιάτης να σημαίνει τον Σαλονικιό, δεν είναι εξακριβωμένο. Μια εξήγηση είναι ότι οι κλα σικοί Σαλονικιοί αυτού του τύπου είναι τόσο δυσκίνητοι και στρυφνοί που φέρνουν στον νου μπαγιάτικο πράμα που μυρίζει κλεισούρα και ίσως έχει αρχίσει να μουχλιάζει και να ξινίζει. Σχετική είναι και η άποψη ότι ο χαρακτηρισμός παραπέμπει σε ένα καφενείο της πόλης ο ιδιοκτήτης του οποίου είχε το επίθετο Μπαγιάτης – οι θαμώνες του ήταν διάφοροι γκρινιάρηδες ηλικιωμένοι οι οποίοι έβγαζαν μια ξινίλα, μεταφορικά και ίσως και κυριολεκτικά, κι έτσι τους είπαν μπαγιάτηδες. Μια τρίτη εκδοχή είναι ότι η λέξη μπαγιάτης ήταν ένας νεολογισμός της Θεσσαλονίκης του 19ου αιώνα για το γεροντοπαλίκαρο – που, λόγω ηλικίας και μοναξιάς, έχει γίνει συντηρητικός στις απόψεις και τις συνήθειές του.Όπως φαίνεται και από εδώ, ο Μεταξάς στην «ετυμολόγηση» των εκφράσεων και των λέξεων δεν νατσουλίζει και δεν ντρέπεται να πει ότι υπάρχουν και μερικά πράγματα μη εξακριβωμένα, για τα οποία έχουν διατυπωθεί περισσότερες από μία εκδοχές.Κι επειδή το βιβλίο του πράγματι διαβάζεται άνετα, θα το συνιστούσα ακόμα και σαν καλοκαιρινό ανάγνωσμα -ένα δυο λήμματα στην καθισιά- ιδίως για χαμουτζήδες. Οι μπαγιάτηδες δεν έχουν ανάγκη, τα ξέρουν αυτά -άσε που μπορεί να παρεξηγηθούν διότι ο συγγραφέας σε μερικά σημεία σφάζει με το μπαμπάκι τους συμπολίτες του. Μπαγιάτης γαρ κι αυτός, αλλά με συμβία χαμουτζούΠεριστέρι photo by streetchaker
Η λογική του μεθυσμένου – Χόρχε Μπουκάι
ΕΝΑΣ ΤΥΠΟΣ ΜΠΑΙΝΕΙ σ’ ένα μπαρ, κάθεται στην μπάρα και ζητάει πέντε ποτήρια ουίσκι.
«Όλα μαζί;» ρωτάει ο σερβιτόρος.«Ναι, και τα πέντε» απαντά ο πελάτης, «σκέτα, χωρίς πάγο.»Τον σερβίρει, και ο πελάτης τα πίνει μονορούφι.«Σερβιτόρε» λέει. «Τώρα, βάλε μου τέσσερα ποτήρια ουίσκι, χωρίς πάγο.»Ενώ αυτός τα σερβίρει, αρχίζει να βλέπει ότι ο πελάτης έχει αποκτήσει ένα χαζό χαμόγελο. Αφού πιει συνεχόμενα και τα τέσσερα ποτήρια, προσπαθεί να κρατηθεί όρθιος, και καθώς αρπάζεται από την μπάρα αναφωνεί: «Αγόρι! Φέρε μου άλλα τρία ποτήρια ουίσκι». Γελάει λίγο και προσθέτει: «Χωρίς πάγο».Ο σερβιτόρος υπακούει και ο πελάτης τα ξαναπίνει γρήγορα.Τώρα δεν είναι χαζό μόνο το χαμόγελο, αλλά και το βλέμμα.«Φίλε!» λέει τώρα με δυνατή φωνή, «βάλε μου δύο ποτήρια από το ίδιο.»Τα κατεβάζει, και φωνάζει γι’ άλλη μια φορά στον σερβιτόρο: «Αδελφέ! Είσαι σαν αδελφός για μένα…» Γελάει με λόξυγκα και προσθέτει: «Βάλε μου άλλο ένα ποτήρι ουίσκι, χωρίς πάγο. Αλλά μόνο ένα, έτσι; Μονάχα ένα…»Ο μπάρμαν τον σερβίρει.
Ο τύπος κατεβάζει το ποτήρι με μία και μόνη γουλιά και, εξαιτίας μιας ακαταμάχητης ζαλάδας, πέφτει στο πάτωμα εντελώς και οριστικά μεθυσμένος.
Από εκεί κάτω, λέει στο σερβιτόρο: «Ο γιατρός μου δε θέλει να με πιστέψει, αλλά εσύ είσαι μάρτυρας: Όσο λιγότερο πίνω, τόσο χειρότερα γίνομαι!»********Από το βιβλίο “Ιστορίες να σκεφτείς” του Χόρχε Μπουκάιby Αντικλείδι , http://antikleidi.c
Αναζητώντας τα ίχνη του κουναβιού..
Θύματα αλεπούς η κουναβιού; ….
Ένα τεράστιο μάθημα φιλοσοφίας χωρίς μια λέξη
Ο Ηράκλειτος, γύρω στο 500 π.Χ., στην Έφεσο…
Δίχως λέξηΟ Ηράκλειτος είχε τελικά γυρίσει την πλάτη του στους συνανθρώπους του. Μία πλάτη που έμοιαζε γεμάτη αγκάθια.Φοβόντουσαν τις τσουχτερές απαντήσεις του, τις καυστικές παρατηρήσεις του, και κυρίως τα πύρινα βέλη του, γιατί η σκέψη του είχε μιαν ακούραστη και επικερδή συναλλαγή με τη φωτιά. Στους συμπολίτες του, που, στα μάτια του, κυλιόντουσαν στο βούρκο της εύκολης ζωής, είχε αρνηθεί να δώσει το σύστημα νόμων που είχαν ζητήσει, «Θα έπρεπε να κρεμαστείτε και να αφήσετε την Πόλη σας στα παιδιά». Όσο κι αν περιφρονούσε τους ανθρώπους, ο Ηράκλειτος αγαπούσε πραγματικά τη συντροφιά των παιδιών. Μάλιστα μία μέρα αποσύρθηκε στο ναό της Άρτεμης, για να παίξει κότσια μαζί τους.Οι Εφέσιοι είχαν καταλήξει να μη δίνουν πια μεγάλη σημασία στις επιπλήξεις του. Χωρίς αμφιβολία ο φιλόσοφος είχε δίκιο να προσπαθεί, κάνοντας μια συνετή ζωή, να διαφυλάσσει τη φωτιά από την οποία προέρχεται η ψυχή. Δεν είχε βέβαια άδικο να σπρώχνει τους συμπολίτες του προς την αρετή. Αλλά πόσο κακό υπάρχει στην καλοπέραση, την οποία ίσως να μην γευτούν στον Άδη;
Κι όμως, όταν οι Πέρσες πολιορκούν την Πόλη, αρχίζουν να φαντάζονται τις στερήσεις που θα έρθουν. Ορισμένοι θυμίζουν τα ξεχασμένα λόγια του σοφού, που έχει σωπάσει εδώ και πολύ καιρό. Τίποτα δεν πετυχαίνουν. Οι Εφέσιοι ενδίδουν στις αδυναμίες τους, κατά τη συνήθειά τους. Ο πόλεμος είναι ένα αρκετά μεγάλο κακό, δεν χρειάζονται άσκοπες στερήσεις.
Αλλά οι Πέρσες δεν κουράζονται. Η πολιορκία διαρκεί, διαιωνίζεται. Τα αποθέματα αδειάζουν. Έχοντας λάβει τη διαταγή να βρουν μία λύση, οι υπεύθυνοι της Πόλης ανεβαίνουν ο ένας μετά τον άλλο στο βήμα. Οι γεμάτοι υπεροψία λόγοι τους υποδεικνύουν ενόχους. Αυτοί που κυβερνούσαν άλλοτε την Πόλη άφησαν τα πράγματα να φτάσουν σε αυτό το σημείο. Νάτοι τώρα παραδομένοι στο εκδικητικό μένος του λαού. Η ατίμωση πέφτει πάνω σ’ αυτούς που οδήγησαν την Πόλη σε αυτό το αδιέξοδο!
Μέσα από αυτές τις ατελείωτες φιλονικίες καμία πρόταση δεν ακούγεται. Τότε, ξεπροβάλλει από τη συνέλευση ένας άνδρας με επιβλητικό παράστημα, ο οποίος προχωρεί προς το βήμα και το ανεβαίνει με κινήσεις αρκούδας. Μερικοί αναγνωρίζουν τη φωνή της συνείδησής τους, τον Ηράκλειτο. Οι πιο νέοι, που δεν τον έχουν ακόμα ποτέ ακούσει να γιουχαΐζει την Έφεσο, ανακαλύπτουν αυτή τη ζωντανή δύναμη που προβάλλει από την άλλη πλευρά του χρόνου.
Μπροστά σ ένα ακροατήριο που η ταραχή του βρισκόταν στο κατακόρυφο, ο Ηράκλειτος ακουμπά πάνω στο βήμα ένα κύπελλο γεμάτο νερό και ρίχνει μέσα μία χούφτα αλεύρι και κριθάρι. Εφοδιασμένος με ένα κλαδάκι που έβγαλε από το πανωφόρι του, αρχίζει να φτιάχνει ένα χυλό. Γιατί αυτή η γελοία σκηνοθεσία;Έχοντας παρατήσει το κλαδάκι, αρχίζει τώρα να ανακατεύει με το δάχτυλο το πλιγούρι από κριθάρι. Πότε πότε, ρίχνει μια ματιά στο ακροατήριο που κρατάει την αναπνοή του. Θα έλεγε κανείς ότι, σιωπηλά, το λοιδορεί. Μόλις πέτυχε αυτό που ήθελε, πλησιάζει την κούπα στο στόμα του και, με το δάχτυλο πάντα, δοκιμάζει το γεύμα που ετοίμασε. Για μία στιγμή ένα χαμόγελο φωτίζει το αυστηρό του πρόσωπο. Αφού καθαρίζει την κούπα και γλείφει το δάχτυλό του, ο φιλόσοφος φεύγει έτσι όπως είχε έρθει. Αυτή ήταν η τελευταία πολιτική παρέμβαση του Ηράκλειτου.Σε αυτούς που απορούσαν για το γεγονός ότι ένα μάθημα φιλοσοφίας μπόρεσε να μεταδοθεί χωρίς ούτε μία λέξη, σε αυτούς που αναρωτιούνταν γιατί προτίμησε να σωπάσει, θα είχε απαντήσει: «Για να φλυαρείτε εσείς».
Ροζέ – Πολ Ντρουά, Ζαν – Φιλίπ ντε Τονάκ – “Είναι τρελοί αυτοί οι σοφοί!”Αντικλείδι , http://antikleidi.com
Ο Ορέστης σε μεγάλα κέφια …
Στο καφέ -Γαρδένια – στα Σκούρτα
Ο Σωκράτης στο… ψυχιατρείο
Πείραμα βασισμένο στη σωκρατική μέθοδο έδειξε ότι άτομα με σοβαρές ψυχιατρικές διαταραχές που έχουν διαπράξει εγκλήματα αντιλαμβάνονται την έννοια της ηθικής
Τα άτομα με σοβαρές ψυχικές διαταραχές μπορούν να κατανοήσουν τελικώς την έννοια της ηθικής, σύμφωνα με το βιβλίο ενός καθηγητή του Κing’s College του Λονδίνου, το οποίο βασίστηκε σε ένα πρωτοποριακό πείραμα που διεξήχθη σε ένα ψυχιατρικό νοσοκομείο υψίστης ασφαλείας. «Βοηθός» του καθηγητή Τζόναθαν Γκλόβερ, περί ου ο λόγος, στην απόδειξη της ηθικής των θεωρούμενων «ανήθικων» ατόμων στάθηκε η σωκρατική (ή αλλιώς μαιευτική) μέθοδος.Ο δρ Γκλόβερ, ως καθηγητής Ηθικής στο King’s College, είναι συνηθισμένος στο να χρησιμοποιεί τη σωκρατική μέθοδο προκειμένου να βοηθά τους φοιτητές του να «εξυψώνουν» την ηθική τους μέσω της απάντησης σε δύσκολα φιλοσοφικά ερωτήματα.
Τη μαιευτική μέθοδο του Σωκράτη χρησιμοποίησε ο καθηγητής Γκλόβερ προκειμένου να διερευνήσει την ηθική στα άτομα με ψυχικές διαταραχές
Εκμαιεύοντας την αλήθειαΓιατί ονομάστηκε όμως η μέθοδος Σωκρατική; Διότι ο μεγάλος αθηναίος φιλόσοφος κατά τις συζητήσεις του, προσποιούμενος πλήρη άγνοια για το θέμα που συζητούσε κάθε φορά, προσπαθούσε μέσα από ερωτήσεις να εκμαιεύσει την αλήθεια από τον συνομιλητή του. Ο συνομιλητής λοιπόν απαντώντας σε αυτές τις ερωτήσεις έφθανε σε ένα συμπέρασμα – στην αλήθεια για τον Σωκράτη – από μόνος του. Η μέθοδος ονομάστηκε μαιευτική διότι όπως η μαία (επάγγελμα που έκανε και η Φαιναρέτη, μητέρα του Σωκράτη) φέρνει στον κόσμο το νεογνό, έτσι και ο Σωκράτης ή ο εκάστοτε συνομιλητής που παίρνει τον ρόλο της συνείδησης εξάγει από τον συνομιλητή του την αλήθεια. Η τεχνική αυτή χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα, κυρίως σε σχολές Νομικής. Ωστόσο δεν θα περίμενε κάποιος να εφαρμόζεται σε ένα ψυχιατρικό νοσοκομείο.
Ο Σωκράτης σε ένα ψυχιατρικό νοσοκομείο της Αγγλίας
Και όμως αυτό συνέβη στο Νοσοκομείο Broadmoor στη Νότια Αγγλία από τη δεκαετία του 1990. Ο καθηγητής Γκλόβερ άρχισε να συζητεί με τους ασθενείς θέματα ηθικής προσπαθώντας να διερευνήσει ένα στερεότυπο που τους ακολουθεί και το οποίο λέει ότι δεν έχουν συνείδηση. Οι διάλογοι αυτοί αποτέλεσαν την εκκίνηση για τη συγγραφή του βιβλίου «Alien Landscapes?» από τον καθηγητή – ένα βιβλίο που αποτελεί μια φιλοσοφική μελέτη της Ψυχολογίας αλλά συγχρόνως μια ψυχολογική μελέτη της Φιλοσοφίας.Ο δρ Γκλόβερ ενδιαφέρθηκε εξαρχής να «βουτήξει» στο μυαλό ασθενών με όλα τα είδη ψυχικών διαταραχών. Και ύστερα από αυτή τη… βουτιά κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «οι φωνές των ατόμων που έχουν διαγνωστεί με ψυχικές νόσους θα πρέπει να ακούγονται, και μάλιστα οφείλουμε να τις ακούμε με προσοχή».Οι περισσότεροι από τους έγκλειστους άνδρες στο Νοσοκομείο Broadmoor προέρχονταν από διαλυμένες οικογένειες, ενώ όλοι τους είχαν διαπράξει ειδεχθή εγκλήματα και είχαν διαγνωσθεί με διαταραχή αντικοινωνικής προσωπικότητας. Το συμπέρασμα ήταν ότι τα άτομα αυτά εμφάνιζαν έλλειψη ηθικής και έτσι δεν ήταν σε θέση να κατανοήσουν τα εγκλήματα που είχαν διαπράξει. Ωστόσο, μετά τις συζητήσεις του με τους ασθενείς, ο καθηγητής παρατήρησε πως «ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία σε ό,τι αφορά τα άτομα στις ψυχιατρικές πτέρυγες είναι πως τα θέματα που συζητούν μοιάζουν πολύ με εκείνα που περιέχονται στα άρθρα των φιλοσοφικών επιθεωρήσεων». Ενα από τα βασικά κοινά μεταξύ ασθενών με ψυχικές διαταραχές και φιλοσοφικών επιστημονικών εντύπων είναι ότι «η ερμηνεία του κόσμου με βάση την κοινή λογική δεν είναι η μοναδική».Ο καθηγητής Γκλόβερ αποφάσισε να θέσει στους άνδρες φαινομενικά απλά ερωτήματα, όπως το τι θα δίδασκαν σε ένα παιδί ώστε να μάθει να διαχωρίζει το σωστό από το λάθος. Πολλές από τις απαντήσεις ήταν προβλέψιμα ρηχές. Για παράδειγμα ένας ασθενής, ο CQ, ανέφερε ότι τα παιδιά δεν πρέπει να βρίζουν. Για τον ZC, ο οποίος σημείωσε ότι το να κλέβει κάποιος είναι κακό, η μόνη εξήγηση στο γιατί είναι κακό αφορούσε το προσωπικό συμφέρον. «Αν κλέψεις, θα σε κλείσουν μέσα στη φυλακή και θα υποφέρεις. Θα χάσεις την ελευθερία σου».
Σωκράτης και Πλάτων
Το δαχτυλίδι του ΠλάτωναΟ επιστήμονας «καταδύθηκε» όμως ακόμη πιο βαθιά στο μυαλό των ασθενών χρησιμοποιώντας έναν μύθο του Πλάτωνα, μαθητή του Σωκράτη, ο οποίος αναφέρεται στο Β’ Βιβλίο της «Πολιτείας» του. Σύμφωνα με τον μύθο αυτόν, ένας βοσκός του βασιλιά της Λυδίας βρίσκει ένα μαγικό δαχτυλίδι το οποίο επιτρέπει στον κάτοχό του να γίνεται αόρατος κατά βούληση. Ο δρ Γκλόβερ λοιπόν ανέφερε στους ασθενείς ότι θα μπορούσαν να διαπράξουν ένα έγκλημα χωρίς να γίνουν αντιληπτοί. Ορισμένοι από αυτούς (συμπεριλαμβανομένου του ZC) θεώρησαν ότι δεν υπάρχει πρόβλημα να κλέψουν ή να σκοτώσουν αν μπορούν μέσω της αορατότητάς τους να ξεφύγουν, άλλοι όμως είχαν πιο πολύπλοκες απόψεις. «Θα ήταν λάθος»είπε ο JF «ωστόσο αν μπορούσε κάποιος να ξεφύγει θα βρισκόταν ένα βήμα μπροστά από τον νόμο».Ενας κοινός ακροατής θα πίστευε ότι ο JF είναι εξίσου ανήθικος με τον ZC, όχι όμως και ο δρ Γκλόβερ. Οπως ανακάλυψε μέσω της μαιευτικής μεθόδου, πολλοί από τους άνδρες διέθεταν ένα λεξιλόγιο ηθικών εννοιών όπως η δικαιοσύνη και ο σεβασμός. Κατά τον καθηγητή, η ανακάλυψη αυτή ρίχνει μια γέφυρα που ενώνει τα άτομα με ψυχική νόσο με όλους τους υπόλοιπους, καθώς φαίνεται ότι οι ψυχικές διαταραχές έχουν πολλές διαστάσεις, οι περισσότερες εκ των οποίων συμπίπτουν τελικώς με χαρακτηριστικά που θεωρούνται φυσιολογικά.Η Ψυχιατρική πρέπει να… ανοίξειΕνα εμφανές συμπέρασμα όλων αυτών είναι ότι τα διαγνωστικά «κουτιά» που υπάρχουν σήμερα στην Ψυχιατρική δεν επαρκούν. Ενα όμως πιο… υπόγειο συμπέρασμα είναι ότι η σκέψη των ατόμων με ψυχικές διαταραχές μπορεί να εμπλουτίσει τη φιλοσοφία. Σε κάθε περίπτωση το πείραμα και τελικώς το βιβλίο του δρος Γκλόβερ δείχνουν πως αν είμαστε έτοιμοι να ακούσουμε, όπως εκείνος, το τι έχουν να μας πουν αυτοί που το μυαλό τους υποφέρει, η σωκρατική μέθοδος είναι απολύτως φυσιολογική, ακόμη και σε ένα νοσοκομείο όπως το Broadmoor.
Πηγή: ΒΗΜΑ
Αντικλείδι , http://antikleidi.com
