Ας κρίνουμε τους πάντες από τα έργα τους κι όχι από τα λόγια. Αν το καλοσκεφτείτε, θα τρομάξετε με το πόση αξία δίνουμε στα λόγια που είναι αέρας. Κρίνουμε ανθρώπους και καταστάσεις με βάση αυτά που ακούσαμε. Λες και ό,τι ακούγεται εκεί έξω δεν υπάρχει πιθανότητα να είναι ψέμα. Λες και δεν υπάρχουν συμφέροντα μικρά ή μεγάλα που φροντίζουν με ψέματα να μας παρασέρνουν. Απορώ με την ευπιστία μας. Πόσες φορές έχουμε ξεγελαστεί από λόγια, σε προσωπικό επίπεδο ή ως πολίτες; Αμέτρητες. Πόσες φορές πρέπει να πάθουμε για να μάθουμε; Τα έργα μετράνε, οι πράξεις. Όχι τα λόγια. Όταν το συνειδητοποιήσουμε αυτό για τα καλά, τότε θα μπορούμε να λέμε πως σκεφτόμαστε με καθαρό μυαλό.
Ας μάθουμε να κρίνουμε αντικειμενικά. Να υποστηρίζουμε το σωστό και όχι αυτό που κάθε φορά μας συμφέρει. Με βάση αρχές και αξίες και όχι την πρόσκαιρη βολή και τα εγωιστικά θέλω μας. Με τα είπα-ξείπα εξυπηρετούμε τα μικροσυμφέροντα που βλέπουμε μπροστά μας. Αλλά έτσι λειτουργούμε κοντόφθαλμα, πράγμα το οποίο τελικά δεν είναι προς το πραγματικό μας συμφέρον. Ας αποφασίσουμε τι θέλουμε να είμαστε. Μικροτσαρλατάνοι και ευτελείς πνευματικά, ή άνθρωποι αξιόπιστοι κι αρχοντικοί. Αν κάθε φορά αποφασίζουμε με βάση τα πρόσκαιρα μικροσυμφέροντά μας και όχι με δικαιοσύνη κι ευθυκρισία, τότε δεν λειτουργούμε με καθαρό μυαλό.
Ας εκπαιδεύσουμε τον εαυτό μας να μάθει να αντιστέκεται στην προπαγάνδα. Την αλήθεια δεν μπορούν να την εξαφανίσουν, αλλά μπορούν να την κρύψουν. Και να πώς το πετυχαίνουν αυτό οι κακόβουλοι. Με δέκα προφανώς απίστευτες υπερβολές να την συνοδεύουν η μια αλήθεια μπορεί να κρυφτεί. Ας πούμε λοιπόν ένα παράδειγμα, για να καταλάβουμε καλύτερα αυτό το τέχνασμα. Η αληθής πρόταση του παραδείγματος είναι: «ο Ζινεντίν Ζιντάν υπήρξε εξαιρετικός ποδοσφαιριστής». Ας βάλουμε τώρα κοντά σε αυτή την πρόταση και το ότι ο Ζιντάν διδάχτηκε το ποδόσφαιρο από τους εξωγήινους, ότι τη μέρα που γεννήθηκε έβρεξε μπάλες ο ουρανός κι άλλα παρόμοια. Έτσι, όσοι δεν τον έχουν δει να παίζει θα αμφισβητήσουν όχι μόνο τις εξωφρενικές αυτές πληροφορίες, αλλά κοντά σε αυτές και την πραγματικότητα. Ο Ζιντάν ήταν όντως παικταράς απίστευτος.

Αν μάθουμε να βλέπουμε την αλήθεια να λάμπει σαν χρυσάφι, ανάμεσα στα μπάζα που ρίχνουν κάποιοι, για να τη σκεπάσουν, τότε θα σκεφτόμαστε με καθαρό μυαλό.

Αλλά και το αντίθετο θα πρέπει να προσέχουμε. Να μην τρώμε το ένα ψέμα που σερβίρεται μαζί με άλλες εννιά αλήθειες. Γιατί έτσι κάνουνε μερικοί διάβολοι. Σου λένε για παράδειγμα τι καλός που είναι ο τάδε. Εξαιρετικός επαγγελματίας, επιστήμονας, καλός άνθρωπος και βοηθάει τον κόσμο κτλ. Εγώ πίνω νερό στο όνομά του, αλλά μια μέρα τον είδα εκεί κι εκεί να κάνει κάτι ακατονόμαστα πράγματα. Κι εσύ βάζεις στο μυαλό σου πως αφού αυτός που σ’ τα λέει είπε τόσα καλά γι’ αυτόν, και το ένα το σιχαμερό που σου είπε θα ’ναι κι αυτό αλήθεια. Κι εκεί την πατάς και υποσυνείδητα γίνεσαι μαθητούδι εκείνου του καταραμένου του Γκέμπελς. Χωρίς να το θες, μόλις βλέπεις τον καλό άνθρωπο που είπαμε, αλλάζεις δρόμο. Αν μάθουμε τις αναπόδεικτες πληροφορίες να τις λογαριάζουμε σαν άχρηστα σκουπίδια, τότε θα σκεφτόμαστε με καθαρό μυαλό.
Πρέπει να πασχίζουμε κάθε στιγμή και να προσέχουμε να μην κρίνουμε, όπως λένε, εξ ιδίων τα αλλότρια. Να μην σκεφτόμαστε αφοριστικά και με γενικεύσεις. Κάθε περίπτωση είναι διαφορετική. Θα πρέπει να εξετάζουμε κάθε γεγονός και κάθε πράξη με διάκριση, συνυπολογίζοντας πάντα τις συνθήκες που επικρατούσαν και τα δεδομένα της χρονικής στιγμής που πραγματοποιήθηκε. Αν ένα άλογο βγήκε τέταρτο στους αγώνες, δεν σημαίνει πως είναι χειρότερο από το πρώτο. Αν ψάξεις λίγο παραπάνω θα δεις πως το ζωντανό που βγήκε τέταρτο έτρεχε με τετρακόσια κιλά φορτίο, ενώ τα τρία πρώτα ελεύθερα. Ποιο άλογο λοιπόν θα αγοράσεις με τα καλά λεφτά σου τώρα που το ’μαθες κι αυτό; Σε συμφέρει να λειτουργήσεις και σε αυτήν την περίπτωση με καθαρό μυαλό.

Καλά το λέει ο σοφός λαός. «Ό,τι λάμπει δεν είναι χρυσός», και «το βιβλίο δεν κρίνεται από το εξώφυλλο». Και πάλι λέει «τα φαινόμενα απατούν». Κι όμως, αυτό δεν φαίνεται να το συνειδητοποιούμε.

Κοιτάμε τις γραβάτες, το μαλλί και τα παπούτσια, για να αποφασίσουμε αν κάποιος είναι σπουδαίος ή όχι. Ξαμολάει ο καθένας τις μεγαλύτερες μπουρδολογίες με στόμφο κι αυτοπεποίθηση και τις πιστεύουμε, γιατί δεν βασανίζουμε το περιεχόμενο αυτών που λέει αλλά στεκόμαστε στο ύφος και τα σχήματα τα εξωτερικά. Ξέρετε πόσα καλά βιογραφικά μπορώ να σας στείλω, για να καταστρέψουν την επιχείρηση, την κλινική ή το σχολείο σας; Πολλά… πιστέψτε με…
Ο καλός Θεός μάς έδωσε, για παράδειγμα, εκείνους τους Αγίους που ονομάζονται «δια Χριστόν σαλοί». Κι αυτοί είναι ρακένδυτοι και κάνουν τον τρελό, τον σαλεμένο, επίτηδες. Στην πραγματικότητα όμως είναι Άγιοι και κάνουν θαύματα απίστευτα κι ευεργετούν τον κοσμάκη. Αυτό λοιπόν θέλει να μας μάθει ο Χριστός με αυτήν την κατηγορία των Αγίων Του. Να μην είμαστε βιαστικοί στις κρίσεις μας και να μην βασιζόμαστε στο φαίνεσθαι. Το μυαλό και τη λογική μάς τα ’δωσε ο Θεός να τα έχουμε για φύλακες ακοίμητους της –εν δυνάμει– αθάνατης ψυχής μας. Ας τα κρατήσουμε όσο μπορούμε καθαρά.