μια εξαιρετικά χρήσιμη υπηρεσία μεταφοράς αυτοκινήτου με τραίνο από Αθήνα στη Θεσσαλονίκη και αντίστροφα !!!!
Πολύς κόσμος δεν γνωρίζει τη δυνατότητα αυτή να αποφύγει δηλαδή την οδήγηση, καθώς και το κόστος της βενζίνης και των διοδίων και να μεταφέρει με τραίνο το αυτοκίνητό του με κόστος μόνο 47 ευρώ συν 25,10 ευρώ (ή με έκπτωση 19,20 από το διαδίκτυο) το εισιτήριο για τον οδηγό του αυτοκινήτου. Δηλαδή με συνολικό κόστος 66,20 ευρώ!!!

Πρώτο κουδούνι στην Ερεικουσα: Το σχολείο- κόσμημα του 1920 και οι τρεις μαθητές του 

Το Δημοτικό Σχολείο Ερείκουσας είναι ένα κτίριο κόσμημα και χτίστηκε το 1920, δωρεά του Α.Συγγρού που φέτος θα λειτουργήσει για τους τρεις μοναδικούς μαθητές της Α , Γ και Στ τάξης!     Σύμφωνα με τα αρχεία του σχολείου, ο μέγιστος αριθμός εγγραφέντων μαθητών ήταν το 1934, όπου φοίτησαν ακριβώς 100 μαθητές.  Σύμφωνα με τις μαρτυρίες των γηραιότερων εν ζωή που φοίτησαν εδώ, το σχολείο λειτουργούσε πρωί και απόγευμα με δύο βάρδιες, με την ίδια/ο  δασκάλα/ο, καθώς υπάρχει μία μόνο αίθουσα διδασκαλίας.    Το κτίριο είναι χωρισμένο στα δύο, καθώς υπάρχει και ο χώρος φιλοξενίας για την /τον εκπαιδευτικό.    Φέτος  τρεις μοναδικοί μαθητές  Οι μοναδικοί τρεις μαθητές των Διαποντίων Νήσων, είναι και τα τρία αγόρια, διαφορετικών ηλικιών και θα παρακολουθήσουν μαθήματα της Α΄ της Γ’ και της ΣΤ΄ τάξης, χωρίς αυτό να δυσκολέψει τη δασκάλα τους που θα έρθει στο σχολείο το αργότερο μέχρι την Πέμπτη.  Ο μεγάλος μαθητής της τάξης είναι ο Ρενάτο, αλβανικής καταγωγής, που γεννήθηκε στην Ελλάδα και μεγάλωσε στην Ερείκουσα, θα ήταν και ο μοναδικός μαθητής, αν δεν ερχόταν φέτος και τα άλλα δύο παιδάκια που η επαγγελματική απασχόληση του πατέρα τους, τους πήρε από την Αττική και τους έφερε στο μικρό νησάκι της Ερείκουσας που έχει τόσο μεγάλη ανάγκη από παιδικές φωνές.  Το Δημοτικό Σχολείο της Ερείκουσας που χτίσθηκε το 1920, με δωρεά της οικογένειας Α. Συγγρού, είναι το μόνο σχολείο που έχει ζωή στα Διαπόντια Νησιά, καθώς στους Οθωνούς και το Μαθράκι τα σχολεία έκλεισαν πριν από πολλά χρόνια, λόγω της μετανάστευσης στο εξωτερικό και στο εσωτερικό της χώρας, που έβαλε οριστικό λουκέτο στα σχολεία.  Οι τρεις μαθητές που βρέθηκαν σήμερα στο προαύλιο του πέτρινου μονοθέσιου σχολείου, γέμισαν αισιοδοξία σε όλους τους κατοίκους της Ερείκουσας, που πολλοί εξ αυτών βρέθηκαν και αυτοί στην αυλή του σχολείου για να καλωσορίσουν τους καινούργιους μαθητές.
Κέρδος online   13/9/2016 0:03

Τ

Του Χρήστου Χωμενίδη 

Όπως σε κάθε πληθυσμιακή ομάδα έτσι και μεταξύ των Εβραίων της μεσοπολεμικής Ευρώπης υπήρχαν οι αισιόδοξοι και οι απαισιόδοξοι. Οι πρώτοι επέκριναν τους δεύτερους ότι διακατέχονται από φοβίες, πως ερμηνεύουν το παρόν με βάση το τραυματικό παρελθόν -“ο 20ος αιώνας” τους δασκάλευαν “‘έχει αφήσει οριστικά πίσω του τη βαρβαρότητα!”. Ελάχιστα χρόνια αργότερα, οι πρώτοι, οι αισιόδοξοι, κατέληξαν στα Άουσβιτς και στα Νταχάου. Οι απαισιόδοξοι είχαν -ως επί το πλείστον- διαφύγει στην Αμερική. Είμαι αισιόδοξος. Δεν συντάσσομαι με εκείνους που ισχυρίζονται ότι στρατηγικό στόχο της κυβέρνησής μας αποτελεί η αλλαγή του πολιτεύματος, η εγκαθίδρυση ενός απολυταρχικού καθεστώτος. Τους φετφάδες της κυβερνητικής εκπροσώπου και του υπουργού επικρατείας, τα καμώματα του υπουργού αμύνης τα ερμηνεύω σαν λεονταρισμούς ανθρώπων βουλιμικών για προβολή και για εξουσία. Οι οποίοι εν τούτοις δεν θα διακινδύνευαν την εκτροπή και τις συνέπειες που θα είχε αυτή -σε βάθος χρόνου- επάνω τους. “Όποιος επιβάλλει δικτατορία, ρισκάρει να βρεθεί στο εκτελεστικό απόσπασμα. Ετούτοι εδώ είναι η προσωποποίηση της τζάμπα μαγκιάς. Το απέδειξαν με την πελώρια κωλοτούμπα ευθύς μετά το δημοψήφισμα” μου είπε ένας παλαιός δημοσιογράφος. Τον πίστεψα.Το τραγικό είναι ότι στην Ελλάδα σήμερα, η πλειονότητα του πληθυσμού βρίσκεται πέραν της αισιοδοξίας και της απαισιοδοξίας. Κινείται στη σφαίρα της απάθειας. Δηλώνει ο πρωθυπουργός ότι η υπερφορολόγηση των πολιτών δεν πρόκειται να ελαφρυνθεί πριν από το 2018. Η φράση του -όπως και το σύνολο της ομιλίας του στη Θεσσαλονίκη- περνάει στα ψιλά. Απείρως περισσότερο ασχολείται ο τύπος και οι σχολιαστές στα social media με τον εκτός εαυτού πολίτη, ο οποίος κινήθηκε εναντίον του Αλέξη Τσίπρα στη συνέντευξη τύπου. Εξαγγέλλει ο Κυριάκος Μητσοτάκης ότι -ερχόμενος στα πράγματα- θα μειώσει τον ΕΝΦΙΑ κατά 30%. Η κοινή γνώμη θα έπρεπε λογικά να χωριστεί σε εκείνους που πανηγυρίζουν και σε εκείνους που χλευάζουν, αμφισβητώντας τον ισχυρισμό του. Νισάφι! Φύλλο σχεδόν δεν σαλεύει. Σάμπως οι Έλληνες να έχουν τόσο λίγα σπίτια ή τόσο πολλά λεφτά ώστε να μην ιδρώνει το αυτί τους σχετιικά με τον φόρο ακίνητης περιουσίας. Πρωτοβουλίες ανακοινώνονται ένθεν και ένθεν, πολιτικές εφαρμόζονται -ή δεν εφαρμόζονται-, συμφέροντα αντιμάχονται. Η αντίδραση του κόσμου σε ό,τι συμβαίνει γύρω του είναι από υποτονική έως ανύπαρκτη. Έφριξε η κυρία Γεροβασίλη που τα ιδιωτικά κανάλια υποβάθμισαν τη Σύνοδο του Ευρωπαϊκού Νότου. Τα ενεκάλεσε -ως μη όφειλε- θεωρώντας ότι σκόπιμα υποβάθμισαν το γεγονός. Τα κανάλια, στην πραγματικότητα, υπάκουσαν απλώς στο νόμο της τηλεθέασης: Πιότερο αφορούν το κοινό οι τηλεμάγειρες – επίγονοι της Βέφας Αλεξιάδου παρά ο Ολάντ, ο Ρέντσι και ο Τσίπρας μαζί.Η απάθεια για ό,τι συμβαίνει στη δημόσια σφαίρα είναι το ανησυχητικότερο από όλα τα συμπτώματα μιας κοινωνίας. Σημαίνει ιδιώτευση, παραίτηση, εγκατάλειψη στη μοίρα… Σαν τον καθ’έξιν απατούμενο σύζυγο, ο οποίος έχει συνηθίσει τα κέρατά του και σκύβει μόνο -ασυναίσθητα- για να μην χτυπάει στο ταβάνι. Σαν το πειραματόζωο που λαμβάνει καθημερινά μικρές ποσότητες δηλητηρίου και καθίσταται σταδιακά ανθεκτικό, άτρωτο εκ πρώτης όψεως, εξωτερικά λειτουργικό, μέσα του όμως σάπιο….Τα τελευταία έξι χρόνια, όλα συνήργησαν ώστε να πάθουν οι Έλληνες μιθριδατισμό. Οι κοινωνικοί και οικονομικοί κραδασμοί. Η πλειοδοσία σε υποσχέσεις που διαψεύστηκαν παταγωδώς. Η εισβολή στην πολιτική σκηνή λογής-λογής απίθανων τύπων, που -απαλλαγμένοι κι από το ελάχιστο κέλυφος σοβαρότητας- θα μπορούσαν να σταδιοδρομήσουν κανονικά μονάχα σε τσίρκο. Κι όμως εδώ έγιναν βουλευτές και υπουργοί… 

Το στοιχειώδες κριτήριο σταδιακά χάθηκε. Ο Βασίλης Λεβέντης από περίγελως μιας ολόκληρης γενιάς εξελίχθηκε σε σημαντικό παράγοντα του δημόσιου βίου. Κακώς – κάκιστα οι τηλεθεατές της δεκαετίας του ’90 εκτόνωναν τον τεντυμποϊσμό τους στέλνοντάς του πίτσες στο στούντιο. Δεν είναι όμως ότι -ως μεσήλικες πλέον- μετανόησαν έμπρακτα και τον ψήφισαν. Είναι ότι τον έστειλαν σε μια βουλή που έχει καταντήσει, έτσι κι αλλιώς, για την πίτσα.
Η απάθεια των κυβερνωμένων απειλεί τη δημοκρατία όσο τουλάχιστον και η ανικανότητα και η αυθαιρεσία των κυβερνώντων. 
Από τα μέσα της δεκαετίας του ’60, η πιθανότητα ενός πραξικοπήματος απασχολούσε στην Ελλάδα πολιτικούς και αναλυτές. Ο Σάββας Κωνσταντόπουλος -εκδότης της ακροδεξιάς εφημερίδας “Ελεύθερος Κόσμος”- έδινε διαλέξεις στο Χίλτον υποστηρίζοντας ότι υπάρχουν καλές και κακές δικτατορίες, ωφέλιμες και βλαβερές. Οι στρατηγοί διαβουλεύονταν. Η Αριστερά και μέρος του Κέντρου εξόρκιζε το κακό. “Εάν βγουν τα τανκς, πλήθη λαού θα τους φράξουν τον δρόμο!” καυχιόνταν και το πίστευαν. Το πραξικόπημα έγινε τελικά από μια δράκα συνταγματαρχών, οι οποίοι αιφνιδίασαν τους πάντες, τον βασιλιά, τους στρατηγούς, την πολιτική ηγεσία. Στις 21 Απριλίου 1967, μύτη σχεδόν δεν άνοιξε στην Ελλάδα. Η χούντα επιβλήθηκε ανώδυνα, ανεπαίσχυντα, ειρηνικά…. Στηριζόμενη όχι τόσο στην απειλή των όπλων. Όσο στην απάθεια των πολιτών.
    

Ο κ. Χρήστος Χωμενίδης είναι συγγραφέας

Πως να αναγνωρίσετε το νοθευμένο μέλι

  • Η κρυστάλλωση είναι μια φυσική ιδιότητα του μελιού. Αν το μέλι δεν κρυσταλλώσει κατά τη διάρκεια του χειμώνα που έχει κρύο, τότε συνήθως το μέλι είναι νοθευμένο. Όσο μεγαλύτερη η περιεκτικότητα του μελιού σε γλυκόζη, τόσο πιο γρήγορα κρυσταλλώνει. Η περιεκτικότητα του σε γλυκόζη εξαρτάται από είδος των ανθέων που γίνεται η νεκταροσυλλογή.
  • Δώστε σημασία στα συστατικά που αναγράφονται στη συσκευασία του μελιού. Οτιδήποτε αναφέρει τη γλυκόζη και τη φρουκτόζη, μην το αγοράσετε.
  • Για να δοκιμάσετε το μέλι, ρίξτε λίγες σταγόνες ιωδίου μέσα σε ένα γυάλινο ποτήρι και στη συνέχεια προσθέστε μέλι. Αν το μέλι γίνει μπλέ, αυτό υποδηλώνει ότι έχει έχει μεγάλη περιεκτικότητα σε άμυλο καλαμποκιού.
  • Ανακατέψτε νερό, μέλι και λίγες σταγόνες ξύδι. Αν το μείγμα αρχίσει να αφρίζει, σημαίνει ότι το μέλι έχει αλλοιωθεί.
  • Για να μάθετε αν το μέλι σας έχει υποστεί επεξεργασία, δοκιμάστε να το κάψετε με ένα σπίρτο. Αν η φλόγα μεγαλώσει κατά την επαφή με το μέλι, αυτό σημαίνει πως το μέλι έχει νοθευτεί.
  • Πάρτε ένα γυάλινο ποτήρι γεμάτο νερό και ρίξτε μέσα μια κουταλιά μελιού. Αν το μέλι πέσει στον πυθμένα του ποτηριού χωρίς να διαλυθεί είναι αγνό. Αν διαλυθεί είναι νοθευμένο.
  • Ρίξτε σε ένα χαρτί μερικές σταγόνες μέλι. Αν απορροφηθεί από το χαρτί είναι φυσικό προϊόν. Αν το χαρτί λιώσει το μέλι έχει πολύ νερό.
Επιμέλεια copyrights © www.hippieteepee.gr

– See more at: http://newsone.gr/suntages/1168133-#sthash.GIouqJjC.dpuf

Κασσάνδρας εγκώμιον
 
13 Σεπτεμβρίου 2016, 09:02
 
Με τα ομηρικά έπη μεγάλωσαν και συνεχίζουν να μεγαλώνουν γενιές και γενιές νέων ανά τον κόσμο. Αυτό δεν είναι τυχαίο, αλλά, αντίθετα, δηλωτικό της ανεκτίμητης λογοτεχνικής και εκπαιδευτικής αξίας τους. Νομίζω πως δεν θα πέσω και πολύ έξω αν ισχυριστώ πως ο καθένας μας έχει ιδιαίτερη αγάπη και νιώθει πως ταυτίζεται περισσότερο με κάποιον συγκεκριμένο Ομηρικό ήρωα. Άλλος με τον Αχιλλέα, άλλος με τον Έκτορα, άλλος με το Διομήδη κι άλλος με τον Οδυσσέα που είναι κι ο δικός μου αγαπημένος ήρωας.

Ξέρετε όμως… οι ήρωες του Ομήρου, όπως συμβαίνει και στην πραγματικότητα, έχουν πάντα και μια τραγική διάσταση. Οι θαυμαστές τους ιδιότητες, οι δυνάμεις και τα απίστευτα χαρίσματά τους, τα κατορθώματά και η δόξα τους έχουν κόστος…

Κι ο Όμηρος είναι ασύγκριτος στο να μας τραγουδά τον πόνο, τις κακοτυχίες και τα κακοπαθήματα τους.Ποιος όμως, άραγε, να είναι ο τραγικότερος ανάμεσα στους δεκάδες ήρωες του Ομήρου; Το σκέφτηκα πολύ το ζήτημα. Αν θέλω να είμαι αντικειμενικός, λοιπόν, πρέπει να παραδεχτώ ότι ο πιο βασανισμένος δεν είναι ήρωας, αλλά… ηρωίδα. Μιλάω για την Κασσάνδρα, την κόρη του Πρίαμου και της Εκάβης.Από όλα τα πολλά και διαφορετικά μαρτύρια που τράβηξαν οι ήρωες των ομηρικών επών, άλλο χειρότερο από αυτό που πέρασε η δύσμοιρη Κασσάνδρα δεν μπορώ να φανταστώ. Γιατί αυτό το συγκεκριμένο μαρτύριο είναι ψυχικό μαρτύριο, που είναι το χειρότερο από όλα. Όταν θέλουμε στη γλώσσα μας να περιγράψουμε την αβάσταχτη στενοχώρια λέμε «θα μου βγει η ψυχή», θα «εγβών’ η ψ’ή μ’».

Δεν είναι τυχαίο που ο ίδιος ο Κύριος μας ο Ιησούς Χριστός λέει «ος γαρ αν θέλη την ψυχήν αυτού σώσαι, απολέσει αυτήν». Και πάλι λέει: «μείζονα ταύτης αγάπην ουδείς έχει, ίνα τις την ψυχήν αυτού θη υπέρ των φίλων αυτού».

Το ψυχικό μαρτύριο λοιπόν της Κασσάνδρας είναι ίσως η μοναδική κατάσταση θλίψης και ψυχικού τραυματισμού που πραγματώνει ταυτόχρονα και τις δυο αυτές ρήσεις του Κυρίου. Αν ήθελε να το ορίσει κανείς θα μπορούσε να το ονομάσει «η κατάρα του προφήτη». Γιατί αυτό ήταν η Κασσάνδρα. Ήταν μάντης.Η μεγάλη αξία του προφήτη δεν είναι να προλέγει τα καλά που έρχονται. Αυτά, έτσι κι αλλιώς, είναι καλοδεχούμενα. Άσ’ τα να έρθουν και χωρίς να το ξέρουμε από πριν, ως έκπληξη… Η μεγάλη αξία του είναι να προβλέπει τις μεγάλες συμφορές που έρχονται κι έτσι να δίνει την ανεκτίμητης αξίας ευκαιρία της πρόληψης, της αποφυγής τους. Θα περίμενε κανείς ότι ο κόσμος εκτιμά αυτό το πολύτιμο δώρο. Δυστυχώς, όμως, δεν είναι έτσι…

Κανένας δεν θέλει να ακούσει τον μάντη των κακών.

Κανένας δεν θέλει να αλλάξει πλεύση από τη ρότα που έχει χαράξει στο μυαλό του, όταν πετάει σαν νυχτοπεταλούδα προς τη φωτεινή πηγή των θέλω του. Δώστε πίσω την Ελένη, γιατί η Τροία θα αφανιστεί, προείδε η Κασσάνδρα. Μη βάζετε το ξύλινο άλογο στην πόλη, προφήτεψε η Κασσάνδρα. Ποιος την άκουσε; Ακόμα και σήμερα το όνομά της χρησιμοποιείται υποτιμητικά. «Θα διαψευστούν οι Κασσάνδρες» λέμε. Η πραγματική Κασσάνδρα, πάντως, δεν έπεσε έξω ποτέ…Και νά γιατί το ψυχικό της μαρτύριο είναι μοναδικά τραγικό κι επώδυνο. Ακόμα και στις μεγαλύτερες δυστυχίες που μπορεί να τύχουν στους ανθρώπους, υπάρχει μια ευλογημένη προσευχή με ένα δόκιμο κι εύλογο αίτημα: «επ’ ελπίδι Αναστάσεως». Στην περίπτωση της Κασσάνδρας δεν υπάρχει. Κάθε πιθανό αίτημα οδηγεί σε δυστυχία. Τι αδιέξοδο Θεέ μου!Ας δούμε τα ενδεχόμενα. «Κάνε Θεέ να με ακούσουν». Η μάντισσα εισακούεται. Η Τροία γλιτώνει. Το τι θα γινόταν στην αντίθετη περίπτωση, άγνωστο. Έτσι, επειδή είναι στη φύση του ανθρώπου η φαντασία του να ρέπει προς τη θετικότερη έκβαση ενός υποθετικού σεναρίου, είναι βέβαιο πως η Κασσάνδρα θα γνώριζε διαπόμπευση «διά βίου».

Αυτή η σιχαμερή φταίει που ξεφτιλιστήκαμε. Τίποτε δεν θα γινόταν αν δεν επιστρέφαμε την Ελένη. Μια χαρά θα ήμασταν…

Δεύτερο ενδεχόμενο. «Δεν με άκουσαν». Σε παρακαλώ Θεέ μην επιτρέψεις να καταστραφούν. Μην τους καταλογίσεις την απιστία προς το θέλημά σου που τους το γνωστοποίησες πριν από λίγο με μένα – την προφήτισσά σου. Αφελής προσευχή. Τους κάνει ο Θεός τη σπάνια χάρη να τους προειδοποιήσει κι αυτοί τον αγνοούν στα ίσα. Πόσο πιθανό είναι να τους την χαρίσει; Ακόμα όμως κι αν εισακουσθεί η προσευχή αυτή, είναι αυτοκαταστροφική για την Κασσάνδρα. Αυτή δεν ήταν που έλεγε πως θα χαθεί η Τροία; Μάντης να σου πετύχει!Τρίτο ενδεχόμενο. «Δεν με άκουσαν». Κάνε να πάθουν, για να μάθουν, κάνε να δικαιωθώ. Ανόσια κι εκδικητική προσευχή… Ύβρις. Δεν είναι επιλογή…Αν είσαι σώφρων σύμβουλος, χαρισματικός αναλυτής, άνθρωπος βαθυστόχαστος και διορατικός και βλέπεις την καταστροφή να έρχεται, η πορεία των πραγμάτων είναι προδιαγεγραμμένη – το λέει κι ο Όμηρος. Αν δεν μιλήσεις, θα ζήσεις με τους εφιάλτες και τις φρικτές τύψεις σου. Γιατί δεν μας προειδοποίησες, σοφέ; Μας άφησες να καταστραφούμε, εγκληματία!

Αν πάλι μιλήσεις, μπαίνεις στα άδυτα της Κασσάνδρας, στα σκοτάδια. Ότι κι αν κάνεις χαμένος θα είσαι.

Τι να σου πω κι εγώ, δεν ξέρω… έκανες συμβόλαιο με τον πόνο. Εκεί ακριβώς, όμως, στη μαύρη απελπισία είναι που μπορεί να συναντήσεις τον Θεό. Καλά συναπαντήματα λοιπόν!

Μ Στεφανουδάκης 
Τέσσερα χρόνια πέρασαν από την κατάκτηση του χάλκινου μεταλλίου στο Λονδίνο.
Τέσσερα χρόνια σκληρής δουλειάς, πολλές φορές κάτω από δύσκολες καιρικές συνθήκες, μέσα στη βροχή και το κρύο του χειμώνα μα και κάτω από τις υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού. Πάντα ήμασταν εκεί. Πάντα στο προπονητήριο μου, χωρίς αναβολές και απουσίες. Χωρίς να υπολογίζουμε την κούραση και την εξάντληση του οργανισμού. Κι όλα αυτά για να επιτευχθεί ο στόχος. 
Ο πήχης είχε ανέβει πολύ ψηλά και μαζί του οι προσδοκίες και το άγχος, δεν υπήρχαν περιθώρια για αναβολές και δικαιολογίες. Ξέραμε ότι μπορούσαμε και θέλαμε να τα καταφέρουμε. Το πίστεψαμε και αποφασίσαμε να το παλέψουμε πάντα προσηλομένοι στο στόχο…
Και ναι!  Έφτασε η ώρα της δικαίωσης,της επιτυχίας και της απόλυτης ευτυχίας!
Ο Στόχος επιτευχθηκε…. Η κορυφή των παραλυμπιακών αγώνων και του κόσμου καταρίφθηκε. Η ελληνική σημαία καρφώθηκε και κυμμάτισε στο Ριο.
Το χρυσό μετάλλιο κρεμάστηκε στο στήθος μου…
Ο ενθικός ύμνος ήχησε στην άλλη άκρη του κόσμου…
Λίγα μόνο λεπτά πάνω στο βάθρο… μα τόσα πολλά συναισθήματα και σκέψεις.
Τι να πω; Η ευτυχία, η χαρά και η περιφάνεια δεν περιγράφονται εκείνη τη στιγμή. Ξέρεις ότι ένα ολόκληρο έθνος περιμένει από εσένα να ανορθώσεις τη χώρα εκεί που της αξίζει. Και το καταφέρνεις. 
Θέλω λοιπόν, σε όλους αυτούς τους Έλληνες που πίστεψαν σε εμένα, με στήριξαν και με εμψύχωσαν να πω ένα τεράστιο «Ευχαριστώ!» Είναι η δύναμη μου!
Ευχαριστώ όμως και τους τρεις ανθρώπους που μαζί αντιμετωπίσαμε όλες τις δυσκολίες και τις αντιξοότητες και αυτοί δεν είναι άλλοι από τους προπονητές μου Γιώργο βαρβεράκη, Ιπποκράτη Σκαντζάκη και Ιάκωβο Ιωαννίδη. 
Όπως έχω αναφέρει πολλές φορές τα έξοδα για να κάνεις πρωταθλητισμό είναι δυσβάστακτα για ένα απλό άνθρωπο. Έτσι, όλα αυτά πιθανόν να μην μπορούσαν να γίνουν χωρίς την υποστήριξη των ανθρώπων που πίστεψαν σε μένα από την πρώτη στιγμή που αποφάσισα να ασχοληθώ με τον πρωταθλητισμό. Μια υποστήριξη που δεν ήταν μόνο οικονομική αλλά και ηθική. Πάντα είναι δίπλα μου με τις ευχές και τις σκέψεις τους είτε μεσω τηλεφωμικής επικοινωνίας είτε μέσω e-mail. Τους ευχαριστώ, λοιπόν, μέσα από την καρδιά μου.
Κλείνοντας θέλω να ευχαριστήσω τα μέλη της οικογένειάς μου που στέκεται στο πλευρό μου και με υποστηρίζει διαμορφώνοντας τη ζωή και το πρόγραμμα τους της σύμφωνα με τις απαιτήσεις του δικού μου προγράμματος.
Κλείνοντας, το μετάλλιο αυτό θα ήθελα όπως πάντα να το αφιερώσω πρώτα απ’ όλα στην Παναγία που είναι βοηθός και οδηγός μου. Στην κόρη μου που με στερείται ατελείωτες ώρες. Και τέλος, σε ένα πολύ αγαπημένο μου άνθρωπο, που ξέρω ότι αν το πρόβλημα ύγειας του δεν τον εμπόδιζε θα ήταν μαζί μου στο Ρίο. Αυτός ο άνθρωπος δεν είναι άλλος από την Βιργινία Μανασσάκη που ξέρω ότι θα παλέψει και θα βγει νικήτης στη δύσκολη μάχη που βρίσκεται αυτή την περίοδο.

Ο Πρετεντέρης γράφει για τον Κοντομηνά και τον Μπόμπολα

0

O Δ. Κοντομηνάς είναι επιτυχημένος επιχειρηματίας και ιδιοκτήτης μεγάλου τηλεοπτικού σταθμού.Μιλώντας μετά τον διαγωνισμό Παππά δήλωσε:– Εγώ τους βοήθησα γιατί είναι νέοι άνθρωποι και πίστευα ότι θα βοηθήσουν τη χώρα, αλλά η πολιτική τους και οι επιλογές τους (…) οδηγούν τη χώρα στην καταστροφή!Του Γιάννη Πρετεντέρη
ΤΟ ΒΗΜΑΥποθέτω πως σε καμία άλλη ευρωπαϊκή χώρα, κανείς αντιστοίχου μεγέθους επιχειρηματίας δεν διανοήθηκε ποτέ να βοηθήσει κάποιον σχηματισμό «Ριζοσπαστικής Αριστεράς» – ούτε να τους ακούει δεν θέλει!..Για τον απλούστατο λόγο ότι κανείς αντίστοιχος επιχειρηματίας σε ολόκληρη την Ευρώπη δεν περιμένει να δει κάτι τέτοιους «νέους ανθρώπους» να κυβερνούν για να καταλάβει ότι οδηγούν τον τόπο στην καταστροφή – το γνωρίζει από πριν.Κι αυτό επειδή σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες οι επιλογές των αντίστοιχων επιχειρηματιών προσδιορίζονται όχι από κάποια επιδίωξη, εκτίμηση ή κουβέντα αλλά από την κοινωνική τους θέση και από τα γενικότερα συμφέροντά της.Τα οποία, καλώς ή κακώς, δεν μεταβάλλονται κατά την εκάστοτε συγκυρία. Και τα οποία εξ ορισμού ουδέποτε συμπίπτουν με οιαδήποτε «Ριζοσπαστική Αριστερά».Δηλαδή αν ο Alpha είχε πάρει άδεια, οι «νέοι άνθρωποι» δεν θα κατέστρεφαν τη χώρα;
Αντιθέτως.Υποθέτω ότι κάθε επιτυχημένος επιχειρηματίας έχει την πείρα, τη γνώση και το ένστικτο να καταλάβει ό,τι καταλάβαμε εγκαίρως αρκετοί απλοί θνητοί: ότι αυτοί οι «νέοι άνθρωποι» θα έκαναν τη χώρα αμέρικαν μπαρ.Πήρα το παράδειγμα του Κοντομηνά επειδή μίλησε ο ίδιος. Δεν είναι παρά μια περίπτωση και ασφαλώς όχι μοναδική.Την επομένη άκουσα στο ραδιόφωνο τον εκπρόσωπο του Star στον διαγωνισμό να εξηγεί τι συνέβη.
Ο άνθρωπος περιέγραφε περίπου μια κανονική διαδικασία της οποίας το πρόβλημα είναι ότι ξέφυγε το τίμημα και δεν συμφέρει οικονομικά. Πράγμα που σημαίνει πως αν το τίμημα δεν είχε ξεφύγει ή αν η διαφημιστική αγορά ήταν μεγαλύτερη, μάλλον δεν θα υπήρχε πρόβλημα.Κανείς δηλαδή δεν αναρωτήθηκε το πρωταρχικό ερώτημα: ήταν κανονικό πράγμα αυτός ο διαγωνισμός; Αποτελούσε διαδικασία μιας δημοκρατικής πολιτείας;Αν ναι, γιατί γκρινιάζουν όσοι γκρινιάζουν; Αν όχι, γιατί πήραν μέρος;Ομολογώ ότι δεν διατηρούσα αυταπάτες για τη λεγόμενη «επιχειρηματική τάξη» της χώρας. Αλλά τόσες λευκές σημαίες στην πρώτη τουφεκιά με εντυπωσίασαν.Ο Φώτης Μπόμπολας διευκρίνισε μάλιστα στη Βουλή ότι δεν είναι διαπλεκόμενος. Προσέξτε: όχι ότι δεν υπάρχει διαπλοκή, μια άποψη φυσιολογική για έναν επιχειρηματία. Αλλά ότι η διαπλοκή αφορά άλλους. Ποιους; Κάποιους άλλους!..Δεν θα πολλαπλασιάσω τα παραδείγματα. Αυτό που θεωρήθηκε Βατερλό της αστικής τάξης απέναντι σε κάτι ξύπνιους και αδίστακτους ακτιβιστές δεν είναι τελικά παρά η εκκωφαντική αποκάλυψη των ορίων μιας επιχειρηματικής τάξης που δεν έχει σχέση με αστικό σύστημα.Είναι πλούσιοι, δεν είναι αστοί. Και γι’ αυτό προέχει η προστασία του πλούτου τους και όχι η συνείδηση ενός συστήματος που τους επέτρεψε να τον αποκτήσουν.Ακόμη κι όταν δεν είναι κρατικοδίαιτοι είναι «κυβερνητόπληκτοι».Ξέρετε γιατί; Επειδή η λογική τους είναι να τα έχουν καλά με την εκάστοτε κυβέρνηση.Να εγγράφονται όσο πιο προνομιακά μπορούν στη νομιμότητα που κάθε κυβέρνηση δημιουργεί για να στηρίξει τον εαυτό της ώστε να βρεθούν οι ίδιοι σε θέση ισχύος έναντι των ομοίων τους.Αποτέλεσμα; Ο καθένας πήγε να σώσει την παρτίδα του και έχασαν όλοι μαζί το παιχνίδι. Κατέστησαν τον εαυτό τους χλεύη του Παππά, σαν τους άλλους που ψήφιζαν ΣΥΡΙΖΑ για να γλιτώσουν τον ΕΝΦΙΑ.Και γι’ αυτό ίσως το έργο ΣΥΡΙΖΑ ανέβηκε μόνο στη δύσμοιρη Ελλάδα.Αν χρωστάμε λοιπόν κάτι στον ΣΥΡΙΖΑ είναι ότι οδήγησε ένα στρεβλό και ανισόρροπο επιχειρηματικό σύστημα στο όριά του. Οτι ανέδειξε την έλλειψη ενός υγιούς και συνειδητού αστισμού.Οτι υπέδειξε δηλαδή τι είναι αυτό το οποίο πρέπει πρωτίστως να αποκτήσουμε – αν επιθυμούμε φυσικά την ανόρθωση της χώρας…

Η Μάχη της Πέτρας στις 12 Σεπτεμβρίου 1829

Η Μάχη της Πέτρας υπήρξε η τελευταία μάχη του Αγώνα για την ελληνική
 ανεξαρτησία. Έλαβε χώρα στις 12 Σεπτεμβρίου 1829 στην Πέτρα της Βοιωτίας,
 μεταξύ Θήβας και Λιβαδειάς…… Την εποχή εκείνη ήταν μία στενή δίοδος, που
 σχημάτιζαν οι όχθες της Λίμνης Κωπαΐδας και το βουνό Ζαγαρά (Ελικών)
 Επικεφαλής των ελληνικών δυνάμεων ήταν ο Δημήτριος Υψηλάντης, που
 κατά περίεργη συγκυρία έθεσε τέρμα στον Αγώνα, τον οποίον είχε αρχίσει
 ο αδελφός του, Αλέξανδρος, με τη διάβαση του Προύθου στις 
24 Φεβρουαρίου 1821.
Το καλοκαίρι του 1829, η Πελοπόννησος με τα νησιά και μεγάλο μέρος της 
Στερεάς Ελλάδας είχαν απελευθερωθεί. Τη διακυβέρνηση των περιοχών αυτών 
είχε αναλάβει με απόφαση της Εθνοσυνέλευσης ο Ιωάννης Καποδίστριας.
Πρώτο μέλημα του Κυβερνήτη ήταν η δημιουργία τακτικού στρατού και η
 εκκαθάριση της Στερεάς Ελλάδας από τα υπολείμματα των Οθωμανών. 
Ο Καποδίστριας είχε πληροφορίες ότι στο μελλοντικό ελληνικό κράτος θα
 συμπεριλαμβάνονταν όσες περιοχές θα είχαν απελευθερωθεί δι’ ιδίων δυνάμεων.
Οι Έλληνες ήταν απογοητευμένοι με τη Συνθήκη του Λονδίνου (10/3/1829), 
που προέβλεπε ελληνικό κράτος με σύνορα τη γραμμή
 Παγασητικού – Αμβρακικού, υπό την επικυριαρχία του σουλτάνου
. Όμως, το ξέσπασμα του ρωσοτουρκικού πολέμου τούς αναπτέρωσε το ηθικό, 
καθώς πίστευαν ότι η φορά των πραγμάτων θα ήταν διαφορετική και η εθνική
 ανεξαρτησία δεν θα αργούσε.
Τον Αύγουστο του 1829 ο τουρκαλβανός πολέμαρχος Ασλάν Μπέης Μουχουρδάρης
, σταλμένος από τη Λάρισα με 4.000 άνδρες, προέλασε ανενόχλητος και διαμέσου
 Λαμίας και Θήβας έφθασε στην Αθήνα. Στόχος του, να ανεφοδιάσει τη φρουρά 
της Ακροπόλεως και στη συνέχεια να οδηγήσει στη Θράκη όλες τις διαθέσιμες 
δυνάμεις για την αντιμετώπιση του ρωσικού κινδύνου. Αφού συγκέντρωσε περί
 τους 7.000 άνδρες, άρχισε την προς βορρά πορεία του. Μαζί του ήταν και 
ο Οσμάναγας Ουτσιάκαγας, επικεφαλής των τουρκικών δυνάμεων της Αττικής.
Ο Υψηλάντης είχε πληροφορηθεί έγκαιρα τις προθέσεις των Τούρκων και επέλεξε
 τη στενή δίοδο της Πέτρας για να εμποδίσει το πέρασμα του εχθρού, που διέθετε 
πυροβολικό και ισχυρές δυνάμεις πεζικού και ιππικού. Η ελληνική δύναμη
 εμφανίσθηκε στην περιοχή στις 28 Αυγούστου. Ανερχόταν σε περίπου 3.000
 άνδρες και ήταν χωρισμένη σε 4 χιλιαρχίες. Για πρώτη, ίσως, φορά οι Έλληνες
 παρουσίασαν τακτικό στρατό, που οφείλεται στις στρατιωτικές μεταρρυθμίσεις
 του Καποδίστρια, με τη δημιουργία το 1828 του Λόχου των Ευελπίδων. 
Ο Υψηλάντης είχε σχέδιο για τη μάχη, προχωρώντας σε πρώτη φάση στην 
κατασκευή οχυρωματικών έργων.
Το απόγευμα της 10ης Σεπτεμβρίου φάνηκε, 
επιτέλους, ο τουρκικός στρατός, 
που στρατοπέδευσε σε μικρή απόσταση από τις ελληνικές δυνάμεις. 
Τα χαράματα της 12ης Σεπτεμβρίου το σύνολο των τουρκικών δυνάμεων 
κινήθηκε εναντίον των ελληνικών οχυρωματικών θέσεων. Ένα βήμα πριν
 από την εισπήδηση των οχυρωμάτων, οι Τούρκοι δέχτηκαν καταιγισμό πυρών 
από τους Έλληνες, οι οποίοι στη συνέχεια βγήκαν από τα χαρακώματα και με
 τα ξίφη τους επέπεσαν επί των επιτιθεμένων. Οι τουρκαλβανοί άτακτοι γρήγορα
 υποχώρησαν, παρασύροντας και τους υπόλοιπους Τούρκους, που κινδύνευαν 
να περικυκλωθούν.
Η Μάχη της Πέτρας, παρότι δεν επέφερε την τελειωτική ήττα του εχθρού,
 αποτελεί οπωσδήποτε λαμπρή νίκη των ελληνικών όπλων. Το ηθικό των Τούρκών 
καταρρακώθηκε, ενώ δεν πέτυχαν και τον στόχο τους να διαβούν το στενά. 
Οι απώλειες και από τις δύο πλευρές δεν ήταν ιδιαίτερα μεγάλες. Οι Έλληνες
 είχαν 3 νεκρούς και 12 τραυματίες, ενώ οι Τούρκοι άφησαν στο πεδίο της μάχης
 περίπου 100 νεκρούς και 4 σημαίες.
Την επομένη της μάχης (13 Σεπτεμβρίου) ο τούρκος διοικητής Οσμάναγας
 Ουτσιάκαγας, που ενδιαφερόταν να εκτελέσει τις διαταγές της Πύλης και να
 βρεθεί στη Θράκη, προσφέρθηκε να συνθηκολογήσει με τους Έλληνες,
 προκειμένου να περάσει τα στενά της Πέτρας. Οι Έλληνες δέχθηκαν, υπό τον
 όρο να παραδώσουν την περιοχή από τη Λιβαδιά ως τις Θερμοπύλες και την
 Αλαμάνα. Έπειτα από διαπραγματεύσεις που κράτησαν όλη τη μέρα, η συνθήκη
 υπογράφηκε τη νύχτα της 13ης προς τη 14η Σεπτεμβρίου.
Οι Τούρκοι θα παραχωρούσαν όλη την Ανατολική Στερεά Ελλάδα, εκτός από
 την Αθήνα και τη Χαλκίδα. Οι Έλληνες, από την πλευρά τους, ανέλαβαν την 
υποχρέωση να αφήσουν τον εχθρό να διέλθει ακωλύτως από το στενό της Πέτρας.
 Και εκτέλεσαν στο ακέραιο τα συμφωνηθέντα το πρωί της 14ης Σεπτεμβρίου 1829. 
Την ίδια ημέρα οι ηττημένοι του ρωσσοτουρκικού πολέμου, Τούρκοι, 
υπέγραφαν τη συνθήκη της 
Ανδριανουπόλεως με την οποία ουσιαστικά αναγνώριζαν την ανεξαρτησία
 της Ελλάδας.
Η Μάχη της Πέτρας έχει ιδιαίτερη αξία, γιατί ήταν η πρώτη και μοναδική φορά
του πεδίου της μάχης.
sansimera.gr

Έλληνες και Τούρκοι πριν τη Μικρασιατική Καταστροφή:

Έλληνες και Τούρκοι πριν τη Μικρασιατική Καταστροφή: ίδιες ιστορίες, άλλα λόγια

Έλληνες και Τούρκοι της Κωνσταντινούπολης και της Μικρασίας είδαν με άλλα μάτια τα γεγονότα των αρχών του εικοστού αιώνα, που τους άλλαξαν τη ζωή. Η λογοτεχνία των δύο πλευρών ζωντανεύει το κλίμα της εποχής και πάει πέρα από την ιστορική αφήγηση, αφού απεικονίζει ξεκάθαρα τα συναισθήματα που επικρατούσαν στα δύο αντίπαλα στρατόπεδα.
Χρόνος ανάγνωσης:
20

Η γέφυρα του Γαλατά, περίπου 1870-1900. [M. Iranian/Library of Congress]
Αύριο, Τρίτη 13 Σεπτεμβρίου, είναι η επέτειος της φωτιάς που έκαψε τη Σμύρνη το 1922«Σμύρνη, η καταστροφή μιας κοσμοπολίτικης πόλης 1900-1922», ντοκιμαντέρ και έδωσε βίαιο τέλος στη μικρασιατική εκστρατεία και τα όνειρα για τη «Μεγάλη Ελλάδα». Τις μέρες αυτές, η Τουρκία τις γιορτάζει για την επιτυχή κατάληξη του «Πολέμου της Σωτηρίας», ενώ στην Ελλάδα η κοινωνία θυμάται και πενθεί τη Μικρασιατική Καταστροφή –το ίδιο γεγονός.
Σε δύο συνέχειες, το inside story ανατρέχει στη λογοτεχνία των δύο λαών από την αρχή του εικοστού αιώνα μέχρι το 1922 και καταγράφει μέσα από αυτήν την ιστορική πορεία τους και τον διαφορετικό τρόπο με τον οποίο μιλούν για τα ίδια γεγονότα. Στο σημερινό άρθρο θα φτάσουμε μέχρι το 1918 και το τέλος του Α’ Παγκόσμιου ΠολέμουWikipedia, που άφησε τους μεν Έλληνες της Πόλης και της Μικρασίας να αγωνιούν για το αν θα μπορέσουν να παραμείνουν στις πατρίδες τους, τους δε Τούρκους να θρηνούν για την απώλεια των Βαλκανίων και να καλούν για εκδίκηση.
Δύο παράλληλα εθνικά αφηγήματα
Για τους Έλληνες της Πόλης και της Μικράς Ασίας που τα έζησαν και έγραψαν γι’ αυτά, τα ταραγμένα χρόνια μέχρι το 1918 αποτέλεσαν τη μετάβαση από την ευμάρεια και την ειρήνη της απολυταρχίας του σουλτάνου Αβδούλ ΧαμίτWikipedia (που κυβέρνησε από 1876 έως το 1909) στον ξεριζωμό, που για πολλούς δεν ήρθε το 1922 αλλά αρκετά νωρίτερα. Πολλοί συγγραφείς αναφέρονται στην εποχή ως «δίσεχτα χρόνια», όταν ο κόσμος όπως τον γνώριζαν κατέρρευσε, ενώ η πίστη τους για την παραμονή στις πατρίδες τους κλονίστηκε. Ο τίτλος Σαν τα τρελλά πουλιάΤο πρώτο επεισόδιο της σειράς που βασίστηκε στο μυθιστόρημα «Σαν τα τρελά πουλιά» του αυτοβιογραφικού μυθιστορήματος της Μαρίας Ιορδανίδου απηχεί εύγλωττα το πώς έβλεπε η Οθωμανική ρωμιοσύνη την επισφαλή θέση της σε έναν κόσμο όπου «τίποτε δεν ήταν πια όπως παλιά».
Την ίδια στιγμή η τουρκική λογοτεχνία, που μέχρι την Επανάσταση των Νεοτούρκων (1908) Wikipediaπαρουσίαζε τον Έλληνα ως έναν χαρακτήρα, αναπόσπαστο μέλος του Οθωμανικού εθνοτικού μωσαϊκού, πολύ συχνά θετικά και με ενσυναίσθηση, μεταστρέφεται προς έναν λόγο εθνικιστικό. Ιδίως μετά τους Βαλκανικούς, οι Τούρκοι συγγραφείς παρουσιάζουν τον Έλληνα αποκλειστικά μέσα από το πρίσμα του μίσους. Από την αγωνία να περισωθεί η Οθωμανική αυτοκρατορία, οι Τούρκοι περνούν στην αγωνία να κρατηθεί η ίδια η Μικρά Ασία, που θεωρείτο μέχρι τότε αυτονόητη. Τα δύο εθνικά αφηγήματα βαίνουν παράλληλα, αλλά σπανίως συναντιούνται.
Η «χρυσή περίοδος» της ρωμιοσύνης: η νοσταλγία του χαμένου παραδείσου
Από πολλά κείμενα των Ελλήνων της Πόλης και της Μικρασίας ξεπροβάλλει μια ειδυλλιακή εικόνα της ζωής στην «παλιά Τουρκία», πριν τη Νεοτουρκική Επανάσταση. Πρόκειται για την Οθωμανική αυτοκρατορία μετά τις συνταγματικές μεταρρυθμίσεις των ΤανζιμάτΟι μεταρρυθμίσεις του Τανζιμάτ στο Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού (1839 και 1856), που έφεραν την ισοπολιτεία μουσουλμάνων και μη-μουσουλμάνων και δημιούργησαν σημαντικές οικονομικές ευκαιρίες για τους τελευταίους. Ο «χρυσός αιώνας» της ρωμιοσύνης (1850-1913) ήταν μια περίοδος ευμάρειας. Η Οθωμανική αυτοκρατορία, παρότι χρεοκοπημένη, βρισκόταν σε τροχιά εκσυγχρονισμού και δυτικοποίησης. Ο απλός κόσμος «είχε το κεφάλι του ήσυχο»: οι πόλεμοι και οι ταραχές συνέβαιναν μακριά –στην Κρήτη, τη Μακεδονία, τις αρμενικές επαρχίες– πολύ μακριά για να ταράξουν τη γαλήνη των Ρωμιών της Πόλης και της Μικράς Ασίας.

Κατάστημα με λάμπες, ναργιλέδες, υφάσματα, πιθανότατα στο Grand Bazaar, περίπου 1870. [Maison Sadullah & Cie / G. Berggren]
«Σ’ εκείνη την παλιά καλή εποχή», γράφει στη Λωξάντρα Ένα αφιέρωμα στο διάσημο βιβλίο Λωξάντραη Πολίτισσα Μαρία Ιορδανίδου, «ο καθένας κοίταζε το σπιτάκι του και την καλοπέρασή του, και πίστευε πως ο κόσμος όπως ήταν, είναι και θα είναι και πως η Κωνσταντινούπολη πάντα θα μυρίζει ρωμιοσύνη. Και άλλοι πόλεμοι γίνανε, όμως κανείς δεν πήρε χαμπάρι. Να, τότες με τον Κριμαϊκό. Τι έκανε λέει; Πόλεμος; Πού είναι ο πόλεμος; Για καλό μας είναι ή για κακό μας; Ποιος πήρε χαμπάρι πως στην Κρήτη ξέσπασε επανάσταση και πως η χρεοκοπημένη Οθωμανική Αυτοκρατορία με δυσκολία την κατάπνιξε; Όταν ανατράπηκε και δολοφονήθηκε ο Σουλτάν Αζίζ, η Λωξάντρα το ‘μαθε τυχαία».

3g11820ub.jpg

Mοντέλα φορούν εθνικές φορεσιές από την πολυπληθυσμική Κωνταντινούπολη: Αρμένισσα νύφη, Εβραία γυναίκα της Πόλης και νεαρή Ελληνίδα, 1873. [Sébah, Pascal]
Οι μικροαστοί ήρωες της Λωξάντρας ζουν στην σκιά της ιστορίας, αποδεχόμενοι παθητικά τα γεγονότα που δεν μπορούν να επηρεάσουν. «Δεν σκοτίζουνταν τότε στην Πόλη ο κόσμος για τα πολιτικά, γιατί οι Σουλτάνοι, έτσι κ’ έτσι, κάναν ό,τι θέλαν και κανέναν δε ρωτούσαν. [Οι Ρωμιοί] κατάφεραν με την καπατσοσύνη τους να ζουν και να πλουτίζουν και να κατακυριεύουνε τη γη. Στρατιωτική θητεία δεν κάνανε, γιατί οι Τούρκοι φοβούνταν να τους δώσουν όπλο στα χέρια. Με καμιά πενηνταριά γρόσια γλίτωναν τη θητεία, και αν δεν ανακατεύονταν στα εσωτερικά της χώρας, αν δεν είχαν πολύ πάρε-δώσε με Τούρκους και τούρκικες υπηρεσίες και δικαστήρια, αν ήξεραν να λαδώνουν χούφτες, η δουλίτσα τους γίνουνταν».
Σε συνέντευξή του με αφορμή το μυθιστόρημά του Στου Χατζηφράγκου, ο Σμυρναίος Κοσμάς Πολίτης Από αφιέρωμα του περιοδικού «Χρόνος» στον Κοσμά Πολίτηείχε μιλήσει για «την ελευθερία που νιώθαμε όταν ζούσαμε στη Σμύρνη: δεν είχαμε καμιάν ενόχληση από τους Τούρκους, τουλάχιστον ως το 1914· κι εκείνο το συναίσθημα της καλοπέρασης, της αφθονίας, βασισμένο, βέβαια, και αυτό στο καθεστώς των διομολογήσεων. Αλλά και στο εσωτερικό της Μικρασίας επικρατούσε κατά κανόνα ομόνοια ανάμεσα στους Τούρκους και τους Έλληνες». Ένας από τους ήρωές του λέει: «Ώσαμε το ’14, οι Γραικοί εμείς ήμασταν τσελεμπήδες (άρχοντες). Περνούσαμε όμορφα κι ευτυχισμένα».

horse_drawn_carts_trolleys_on_a_busy_street_in_the_business_district_of_smyrna_1922_september_17.jpg

Άμαξες και τρόλεϊ στην προκυμαία της Σμύρνης. Αριστερά διακρίνεται το παλιό Πασαπόρτι (Κουμερκάκι) και δεξιά τα γνωστά ξενοδοχεία Kraemer και Huck. [Library of Congress]

scenes_in_smyrna_which_is_being_bombarded_by_the_allies_1915_march_21.jpg

H Σμύρνη καθώς βομβαρδίζεται από τους συμμάχους, 21 Mαρτίου 1915. [Library of Congress]
Στο αυτοβιογραφικό Οι νεκροί περιμένουν η μεγαλωμένη στο Αϊδίνιο Διδώ ΣωτηρίουΆρθρο για τη Διδώ Σωτηρίου στην kathimerini.gr παρουσιάζει εξίσου ονειρικά «τα παλιά τα χρόνια», πριν τον Μεγάλο Πόλεμο. «Τότε, μάλιστα, περνούσαμε ζωή χαρισάμενη. Έτρεχε ο παράς, αδερφέ, έτρεχε σαν το νεράκι απ’ τη βρύση…» Μιλά για «μια χώρα με χώματα καρπερά, ευλογημένα, χορτάτα» όπου «όλα εκείνα τα ξυπόλυτα εργατόπαιδα, Τουρκάκια κι Ελληνόπουλα, παίζανε φιλιωμένα, όπως παίζαμε κι εμείς, όταν τύχαινε, με τα παιδιά των μπέηδων». Καπάτσοι οι Ρωμιοί, ξέρουν να χειρίζονται τον Τούρκο. «Ο γείτονάς μας, ο Κωστάκι-εφέντης, που ήταν διορισμένος στα τούρκικα δικαστήρια, υποστήριζε πως μ’ ένα φέσι κι ένα καλό μπαξίσι τον ξεγελάς σίγουρα τον Τούρκο και του παίρνεις το έχει του: Κι αν του προσφέρεις και κανένα ουζάκι με λίγη φιλία για μεζέ, του παίρνεις και την καρδιά του».
Οι διαμελισμοί της αυτοκρατορίας και οι διακοινοτικές εντάσεις
Την εικόνα αυτή του χαμένου παραδείσου που έμεινε από μια εποχή που είχε κι αυτή τα προβλήματά της, εξηγεί εν μέρει η ρήση του αμερικανού δημοσιογράφου Herb Caen πως «η νοσταλγία είναι η μνήμη που της έχει αφαιρεθεί ο πόνος».
Γεγονός είναι ότι, ενώ οι ταραχές και οι ανατροπές της περιόδου είναι πολλές, στους Πολίτες και τους Μικρασιάτες δεν φθάνει παρά ο μακρινός τους απόηχος. Η Οθωμανική αυτοκρατορία είναι σε σταθερή υποχώρηση. Λίγο μετά την ελληνική επανάσταση, χάνει σχεδόν όλα της τα εδάφη στη Βόρεια Αφρική –η Αλγερία και η Τυνησία γίνονται γαλλικές αποικίες, η Αίγυπτος αυτονομείται. Από τα μέσα του 19ου αιώνα η Κρήτη σπαράσσεται από επαναστάσεις και σφαγές μεταξύ χριστιανών και μουσουλμάνων.
Κατά τον ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1877-1878, μέρος της Βουλγαρίας ελευθερώνεται, ενώ οι Ρώσοι προελαύνουν έως τον Άγιο Στέφανο στα προάστια της Πόλης. Και η μεν Λωξάντρα «κατέβασε το σαμοβάρι που τους είχε φέρει ο καπτάν Γκίκας απ’ την Οντέσσα και το γυάλισε, το ετοίμασε, τι ξέρεις; Μπορεί να μπαίνανε και στο Μακροχώρι οι Ρώσοι. Ένα τσάι να μην τους κάνει τους ανθρώπους;», οι μουσουλμάνοι, ωστόσο, τρομοκρατούνται: τα ρώσικα κανόνια αντηχούν μέχρι την Πόλη, που την κατακλύζουν λίγο αργότερα μουσουλμάνοι πρόσφυγες. Στον ίδιο πόλεμο, οι Ρώσοι καταλαμβάνουν τμήμα του Οθωμανικού Καυκάσου.
Η αυτοκρατορία είναι ο Μεγάλος Ασθενής που χαροπαλεύει. Σαν προειδοποίηση στους Ρωμιούς για το τι μέλλει γενέσθαι έρχονται οι τρομερές σφαγές των Αρμενίων τα έτη 1894-1896, που δίνουν στον Αβδούλ Χαμίτ το προσωνύμιο «Κόκκινος Σουλτάνος»Βιβλιοκριτική για τον «Κόκκινο Σουλτάνο», ένα βιβλίο για τη ζωή του Αβδούλ Χαμίτ. Αν οι ανατολικές επαρχίες είναι πολύ μακριά από τους Ρωμιούς, η τρομερή σφαγή χιλιάδων Αρμενίων στην Κωνσταντινούπολη εκτυλίσσεται μπροστά στα έντρομα μάτια τους. Στην Λωξάντρα η Ιορδανίδου περιγράφει τον απόηχο της σφαγής παραστατικά: «Τα αίματα από τα πεζοδρόμια τα γλείψανε οι σκύλοι και η ζωή άρχισε να κυλά σαν να μην έγινε τίποτα». Οι Ρωμιοί όμως ακόμα δεν βγαίνουν από τον λήθαργο.
Περισσότερο τους αγγίζει ο πόλεμος του 1897 με την Ελλάδα, που ξεσπά με αφορμή τις σφαγές στην Κρήτη. Ρωμιοί το σκάνε να πολεμήσουν εθελοντές για την Ελλάδα. «Ο Επαμεινώντας στάθηκε μπροστά στο μπουφέ. Η Πατρίδα, λέει, χρειάζεται τα παιδιά της τα υποδουλωμένα. Μεγάλα πράγματα γίνουνται. Οι Έλληνες βαδίζουνε να πάρουνε την Πόλη. Έφυγε στα τέλη του Απρίλη, αλλ’ ώσπου να φτάσει στην Αθήνα και να καταταγεί, οι Τούρκοι είχαν φτάσει στη Λαμία και ο Γεώργιος έγραφε γράμμα βιαστικά στον Τσάρο να κάνει ό,τι κάνει για να σταματήσει το κακό», γράφει η Ιορδανίδου στη Λωξάντρα. Προς αγανάκτηση των Τούρκων, η πανωλεθρία της Ελλάδας δεν αποτρέπει την απώλεια της Κρήτης. Μετά τη σφαγή Ελλήνων και Βρετανών στα Χανιά, οι Μεγάλες Δυνάμεις την ανακηρύσσουν αυτόνομη «Κρητική Πολιτεία», με τον γιο του Έλληνα βασιλέα ως αρμοστή. Αρχίζει η σταδιακή έξοδος των Τουρκοκρητικών προς την Μικρά Ασία…

orphans_of_sultans_victims_at_the_cretan_refugees_food_kitchen_athens_greece_1897_underwood_underwood.jpg

Κρήτες πρόσφυγες λαμβάνουν συσσίτιο στην Αθήνα, 1897. [ Underwood & Underwood]
Στα κείμενα των Ρωμιών εμφανίζονται ενίοτε αναφορές στις ελληνοτουρκικές εντάσεις της περιόδου. Στο Στου Χατζηφράγκου, ο Πολίτης παρουσιάζει τον Τούρκο κομισάριο Χαφούζ Εφέντη, πρόσφυγα από τη Θεσσαλία, να προειδοποιεί τον παπα-Νικόλα: «Να πεις του δευτερόπαπά σου, του παπα-Χαροκόπου, να μην πουλάει λαχεία του στόλου. Ποιος να τον σπιόνεψε άραγε… Φεύγοντας ο παπα-Νικόλας πασπάτεψε μηχανικά την τσέπη του, μέσ’ από το ράσο. Είχε κι αυτός απάνω του λαχεία του στόλου». Η στήριξη από πολλούς Ρωμιούς της ελληνικής πολεμικής προσπάθειας και ιδίως οι έρανοι για τον ελληνικό στόλο δεν διαφεύγουν της προσοχής των διαβόητων κατασκόπων του Αβδούλ Χαμίτ και προκαλούν την οργή της τουρκικής κοινής γνώμης.
Στο ίδιο μυθιστόρημα παρουσιάζεται η έχθρα που τρέφουν οι Τουρκοκρητικοί κατά των Ρωμιών, θεωρώντας τους υπεύθυνους για τον ξεριζωμό τους. Όταν οι μαθητές μιας σχολικής εκδρομής περνούν από έναν τουρκομαχαλά, προκαλείται ένταση. «Διάολε τσ’ απομεινάρες τους, μουρμούρισε ένας Κρητικός κι έκανε να σηκωθεί, με το χέρι στο ζωνάρι. Ξαφνικά, ένα τσούρμο τουρκάκια ξεχύθηκε από ένα σπίτι. –Γκιαούρ! Γκιρίτ μι ιστέρσινιζ; Αλίν Γκιρίτ και κάνανε άσεμνες χειρονομίες και μια πέτρα σφύριξε…» Την κατάσταση σώζει ένας Τούρκος μικροπώλης, που χυμά με το άλογό του και κυνηγά τα Τουρκάκια.
Η «Χρυσή Εποχή» των Ρωμιών είναι μια εποχή απολυταρχίας. Στου Χατζηφράγκου ο Σταυράκης «διάβαζε κρυφά το Σκριπ, σαν το φερνε καμιά φορά ο πατέρας του στο σπίτι, χωμένο κάτω από το γιλέκο του, γιατί απαγορεύονταν οι εφημερίδες απ’ την Ελλάδα». Ο Χαφούζ Εφέντης, πάλι, πέφτει ο ίδιος θύμα των μυστικών υπηρεσιών του Σουλτάνου. «Να, μια κλειστή καρότσα σταμάτησε μπροστά στο καρακόλι, δεν πάει μια ώρα του περάσανε κελεψέδες (χειροπέδες), τον βάλανε μες στην καρότσα και φύγανε. Ήπεσε σπιονιά πως ήτανε, λέει, Νεότουρκος».

one_of_the_leading_theatres_of_the_istanbul_1920.jpg

Ένα από τα πιο γνωστά θέατρα της Κωνσταντινούπολης, 1920. [Library of Congress]
Η Επανάσταση των Νεοτούρκων και η «εθνική λογοτεχνία»
Η μακρά αλυσίδα ταπεινώσεων και οι εθνικισμοί των χριστιανικών λαών της αυτοκρατορίας οδηγούν στην ανάπτυξη του τουρκικού εθνικισμού ως αντίδραση. Αρχικά, τούτος στοχεύει να εκσυγχρονίσει την αυτοκρατορία, ώστε να αποτραπεί η διάλυσή της. Καθόλου τυχαίο ότι κέντρο των Νεοτούρκων αναδεικνύεται η Θεσσαλονίκη. Επί δεκαετίες η Μακεδονία συνταράσσεται από τους συγκρουόμενους εθνικισμούς των Βαλκανικών λαών, ενώ οι Τούρκοι της πόλης παρακολουθούν την πνευματική ζωή των τελευταίων.
Στη Θεσσαλονίκη εκρήγνυται η επανάσταση που το 1908 καταργεί την απολυταρχία του Αβδούλ Χαμίτ και επαναφέρει σε ισχύ το Οθωμανικό Σύνταγμα του 1876. Aρχικά γίνεται δεκτή με ενθουσιασμό από τους μη-μουσουλμάνους, που πιστεύουν πως η κοινοβουλευτική διακυβέρνηση θα φέρει περισσότερες ελευθερίες. Ωστόσο, μία σοβαρή απειλή πλανάται από πάνω τους: η υποχρέωση στράτευσης. Η υποχρεωτική θητεία των μη-μουσουλμάνων προβλεπόταν στα Τανζιμάτ, για δεκαετίες όμως επιτρεπόταν η εξαγορά της. Τώρα, οι Νεότουρκοι θέλουν να την επιβάλουν. Την ίδια μέρα που ανακοινώνεται η επαναφορά του Συντάγματος, η βουλή της Κρητικής Πολιτείας κηρύσσει μονομερώς την Ένωση με την Ελλάδα και η Αυστρία προσαρτά την Βοσνία. Το 1911 η Ιταλία αποσπά την Λιβύη, τελευταίο Οθωμανικό προπύργιο στη Βόρεια Αφρική, και τα Δωδεκάνησα.
Η οργή των Τούρκων βράζει. Οι εφημερίδες και η ποίηση –είδος πολύ πιο καλλιεργημένο τότε από την πεζογραφία στην τουρκική γλώσσα– διαμορφώνουν την τουρκική συνείδηση. Ζητείται μία «εθνική λογοτεχνία», που θα προωθεί τα εθνικά ιδεώδη και στόχους. Στη Θεσσαλονίκη ιδρύεται το 1910 το περιοδικό Genç KalemlerΠερισσότερα εδώ (Νέες Γραφίδες), στο οποίο θα δημοσιευθούν κείμενα των πλέον διαπρεπών εκπροσώπων του εθνικιστικού χώρου. To 1912 στην Πόλη ιδρύεται η οργάνωση «Τουρκικές Εστίες»Βικιπαίδεια, με διακηρυγμένο στόχο την προώθηση της κουλτούρας και των «εθνικών δικαίων» των Τούρκων.
Τα γραπτά της «εθνικής λογοτεχνίας» αποτυπώνουν μια βαθύτατη πίστη πως το τουρκικό έθνος δικαιούται να διοικεί τις περιοχές που κατέχει, ακριβώς επειδή οι πρόγονοί του τις κατέκτησαν και τις κράτησαν «με το σπαθί και το αίμα τους». Οι Τούρκοι είναι το «Κυρίαρχο Έθνος» της Αυτοκρατορίας, τόσο κατά την πολιτική της παράδοση όσο και κατά τη ΣαρίαΒικιπαίδεια. Η ιδέα περί «κυρίαρχου έθνους» είναι τόσο ριζωμένη και θεωρείται τόσο φυσική, ώστε είναι πολύ δύσκολο για τους Τούρκους να καταλάβουν γιατί τα άλλα έθνη τους βλέπουν ως εισβολείς που πρέπει να φύγουν.
Χαρακτηριστικό είναι το πρώτο ιδεολογικό μυθιστόρημα της τουρκικής λογοτεχνίας. Το Yeni Turan (Νέο Τουράν) της Χαλιντέ ΕντίπΣύντομη βιογραφία της συγγραφέως, γνωστότερης ίσως φωνής του τουρκικού εθνικισμού, κυκλοφορεί λίγους μήνες πριν από τον Πρώτο Βαλκανικό. Περιγράφει την ουτοπία της μετεξέλιξης της αυτοκρατορίας σε κράτος που στηρίζεται και προωθεί τον τουρκικό εθνικισμό, ενώ παραμένει πολυεθνικό και αποκτά ομοσπονδιακή δομή. Οι άλλες εθνότητες διατηρούν την ταυτότητά τους και ζουν ελεύθερα, στα όρια που χαράσσει η τουρκική εξουσία. Ο τουρκικός εθνικισμός δεν έχει ακόμη αξιώσεις πολιτιστικής επιβολής, δεν ζητά να αφομοιώσει τους «άλλους», αλλά να τους επιβληθεί πολιτικά και στρατιωτικά.
Η «Μεγάλη Συμφορά» των Τούρκων: Οι Βαλκανικοί και η «προδοσία» των χριστιανών
Για τους χριστιανούς συμμάχους, οι πόλεμοι του 1912-1913 αποτελούν θρίαμβο. Παρά τις μεταξύ τους εδαφικές διαφορές, το όραμα πέντε αιώνων να «πετάξουν τους Τούρκους κατακτητές απ’ την Ευρώπη» γίνεται πραγματικότητα. Για τους Τούρκους, από την άλλη, οι Βαλκανικοί είναι η «Μεγάλη Συμφορά». Και πάλι κανόνια ακούγονται στην Πόλη, καθώς τα βουλγαρικά στρατεύματα φθάνουν στα περίχωρά της. Η αυτοκρατορία χάνει το ένα τρίτο των εδαφών που της απέμεναν, ενώ τετρακόσιες περίπου χιλιάδες Μουσουλμάνοι πρόσφυγες φθάνουν σε άθλια κατάσταση στην Πόλη και τη Μικρασία. Είναι οι περίφημοι «μουχατζίρηδες».

 

«Ω τουρκική φυλή, ω τέκνο της φωτιάς και του σιδήρου, ω συ που ίδρυσες χιλιάδες πατρίδες και φόρεσες εκατοντάδες στέμματα, ω συ που γεννήθηκες για να διαφεντεύεις τον κόσμο! Ο Θεός δεν έγραψε στο μέτωπό σου μια μαύρη μοίρα!» γράφει ο Μεχμέτ Εμίν ΓιουρντακούλWikipedia και προειδοποιεί: «Θέλεις να γκρεμισθεί και ο τελευταίος θρόνος σου; Να ανοίξει ματωμένος τάφος στην τελευταία πατρίδα σου; Να αναρτηθεί ξένη σημαία στον τελευταίο πύργο σου;» Ο Αλί Εκρέμ στο «Προς τον στρατό» προειδοποιεί: «Θέλουν να μας αφανίσουν, να μας αποτελειώσουν. Στόχος τους η Ιστάνμπουλ. Ω στρατέ του Ισλάμ […] Θες να υψωθεί ο ελληνικός σταυρός στα ιερά μας;» Ο Ομέρ Σεϊφεττίν, πάλι, στο διήγημά του «Πρίμο το τουρκόπουλο», εκφράζει την λύπη του που οι Τούρκοι δεν ισλάμισαν δια της βίας τους Βαλκάνιους. «Υποδούλωσαν έθνη όπως οι Ρωμιοί, οι Αλβανοί, οι Βούλγαροι, οι Σέρβοι. Τους πήραν τις χώρες τους. […] Αλλά καθώς δεν τους εκτούρκισαν, αυτή η γενναιοδωρία των Τούρκων έγινε η αδυναμία τους». Και παρακάτω: «Ο τουρκισμός τους φέρθηκε με κάθε γενναιοδωρία. Πεντακόσια χρόνια τους έτρεφε με το ψωμί του, τους έδωσε κάθε νοητή ελευθερία. Μα εκείνοι, αντί να είναι ευγνώμονες, τον πρόδωσαν». Στο ψυχεδελικό διήγημά του Λευκή Τουλίπα, οι Βούλγαροι παρουσιάζονται να βαφτίζουν τουρκόπουλα πριν τα σφάξουν και να φουρνίζουν αμάχους.

jamal_pasha_ca._1914-1917_palestine_library_of_congress.jpg

Ο Τζαμάλ Πασά, περίπου 1914-1917, Παλεστίνη. [Library of Congress]
Η πανωλεθρία στον Πρώτο Βαλκανικό προκαλεί πραξικόπημα στην Πόλη, και η εξουσία περνά στους περίφημους «Τρεις Πασάδες» Οι ντε φάκτο επικεφαλής της Οθωμανικής αυτοκρατορίας κατά τον Α΄Παγκόσμιο Πόλεμο–Ενβέρ, Ταλάτ και Τζεμάλ. Με τον Δεύτερο Βαλκανικό, οι Τούρκοι ανακτούν την Αδριανούπολη, νίκη με μεγάλη συμβολική σημασία καθώς αυτή υπήρξε η δεύτερη κατά σειρά πρωτεύουσα των Οθωμανών (1363-1456), μέχρι την κατάληψη της Πόλης και κατά την τριετία που εκείνη ανοικοδομείτο από τον Πορθητή. Ωστόσο, η βαλκανική πέραν του Έβρου έχει χαθεί για πάντα. «Τουλάχιστον οι νεκροί μας γλίτωσαν αυτήν την συμφορά, και έκλεισαν τα μάτια τους έχοντας την παλιά μας πατρίδα δική τους ως την Ημέρα της Κρίσεως», έγραψε ο γεννημένος στα Σκόπια ποιητής Γιαχγιά Κεμάλ Μπεγιατλί.
Η επιστράτευση, ο «Μεγάλος Διωγμός» και τα τάγματα εργασίας
Κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών, οι Ρωμιοί έρχονται για πρώτη φορά αντιμέτωποι με τη στράτευση, και μάλιστα για να πολεμήσουν κατά της Ελλάδας. Τα φαινόμενα λιποταξίας, αλλά και αυτομόλησης στον ελληνικό στρατό, είναι συχνά. Η Διδώ Σωτηρίου αφηγείται στα Ματωμένα ΧώματαΤο πρώτο επεισόδιο της βασισμένης στο βιβλίο σειράς«Στον πόλεμο του ‘12 επιστρατευθήκανε απ’ τον Τούρκο τα δύο μεγαλύτερα αδέλφια μου. Ο Μιχάλης όμως κατάφερε να λιποτακτήσει. Πέρασε στην Ελλάδα και πήγε εθελοντής στον ελληνικό στρατό. Άγια δουλειά έκανε, είπε ο πατέρας».
Μετά την απώλεια της Ρούμελης, ο τρόπος που οι Τούρκοι βλέπουν τους Ρωμιούς στις εναπομείνασες Οθωμανικές περιοχές αλλάζει ριζικά. «Ανάψανε τα αίματα των Νεοτούρκων. Εφέδες δερβίσηδες, μπέηδες, μαζί με μουατζίρηδες που φτάνανε διωγμένοι απ’ την Ελλάδα, πασχίζανε όλοι μαζί να φανατίσουνε τον αγαθό λαό και να τον στρέψουν ενάντιά μας», γράφει η Σωτηρίου στα Ματωμένα Χώματα. «Φόνοι και διωγμοί χριστιανών αρχίσανε δω και κει». Καθώς είναι γνωστά τόσο τα φαινόμενα λιποταξίας, όσο και οι συνδρομές για τον ελληνικό στόλο, πληθαίνουν οι φωνές να επιβληθεί μποϊκοτάζ στα προϊόντα και τις επιχειρήσεις των Ρωμιών.

baker_standing_in_front_of_the_22american_bakery22_which_displays_signs_in_armenian_ladino_in_hebrew_characters_english_ottoman_turkish_greek_and_russian_with_samples_of_bread_ortakoy_istanbul_1922_june_photo_by_cdm.jpg

To Εληνοαμερικανικόν Αρτοποιείον με πινακίδες στα αρμένικα, λαντίνο (με εβραϊκούς χαρακτήρες), αγγλικά, οθωμανικά τουρικά, ελληνικά και ρωσικά, Ιούνιος 1922, Ortaköy, Κωνσνταντινούπολη. [cdm/Library of Congress]
Στο διήγημα Η Σαλονικιά Αϊσσέ Χανίμ (1913), ο Τούρκος συγγραφέας Μαρασλίογλου παρουσιάζει την πρόσφυγα από τη Θεσσαλονίκη να τα βάζει με τις Τούρκισσες της Πόλης που ψωνίζουν από ρωμαίικο κατάστημα. «Αδελφούλες μου, δεν ξέρετε πού πάνε τα λεφτά σας. Με τα λεφτά που μουσουλμάνες Τούρκισσες όπως εγώ κι εσείς παίρνουμε από τον ιδρώτα των ανδρών μας και τα σκάμε σε τούτους τους προδότες, αγοράζονται τα θωρηκτά Αβέρωφ, τα κανόνια και τα τουφέκια. Οι γονείς και τα παιδιά μας σκοτώθηκαν με όπλα που αγοράστηκαν με τα λεφτά μας. Το Αβέρωφ το αγόρασαν με χρήματα ενός Ρωμιού από τα Γιάννενα. Δεν έχετε καρδιά μουσουλμανική, τουρκική;» Οι γυναίκες συμφωνούν και δεν ψωνίζουν. Το μποϊκοτάζ των ρωμαίικων επιχειρήσεων εφαρμόζεται το 1913 και 1914.

amiral_condouriotis_et_son_etat-major_.agence_rol_btv1b6922601h.jpeg

Ο Κουντουριώτης πάνω στο θωρηκτό Αβέρωφ, 1912. [Bibliothèque nationale de France]
Λίγο πριν εκραγεί ο Μεγάλος Πόλεμος, αρχίζει ο «Μεγάλος Διωγμός» των Ελλήνων. Οι νέοι στρατεύσιμης ηλικίας επιστρατεύονται και στέλνονται στα διαβόητα αμελέ ταμπουρούΤα Αμέλε Ταμπουρού στη Μηχανή του Χρόνου(«τάγματα εργασίας»). Στέλνονται στην ενδοχώρα της Ανατολίας, να δουλέψουν σε εξοντωτικές εργασίες για την κατασκευή δρόμων, γεφυρών, σιδηροδρόμων. Γρήγορα τα αμελέ ταμπουρού γίνονται συνώνυμο του θανάτου από κακουχίες και κακομεταχείριση. Παράλληλα εξαπολύεται μια εκστρατεία βίας κατά των αμάχων, ώστε να ξεριζωθούν από όλες τις παράλιες περιοχές της Θράκης και της Μικράς Ασίας. Σημειώνονται εδώ κι εκεί σφαγές, ολόκληρα χωριά στέλνονται σε πορείες θανάτου. Ως αποτέλεσμα, 200.000 Έλληνες καταφεύγουν στα νεοαπελευθερωμένα νησιά του ανατολικού Αιγαίου.
Παρότι αποδέχεται την έξαρση του εθνικισμού Ελλήνων και Τούρκων, η Σωτηρίου επιμένει πως οι Γερμανοί ευθύνονται για την οργάνωση του διωγμού. Στα Ματωμένα Χώματα ένας νέος επιστρέφει στον Κιρκιντζέ από τη Βηρυτό και δείχνει στους χωριανούς ένα φυλλάδιο που η Deutsche Orient Bank μοιράζει σε όλη την Μέση Ανατολή. Αυτό καλεί τους μουσουλμάνους να μποϊκοτάρουν τα προϊόντα των χριστιανών. Τέτοια φυλλάδια μοιράσθηκαν πράγματι σε πολλές περιοχές της Μικρασίας και της Μέσης Ανατολής.
Ο Μεγάλος Πόλεμος: το μεγάλο σφαγείο πριν τη Μικρασιατική Εκστρατεία
Όταν η Οθωμανική αυτοκρατορία εισέρχεται στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, η στρατολόγηση των Ρωμιών στα αμελέ ταμπουρού εντείνεται, ενώ νέα φαινόμενα αποτελούν οι επιτάξεις σχολείων και επιχειρήσεων. Πολλοί στρατεύσιμοι καταλήγουν σε «κανονικές» μονάδες, αλλά το φαινόμενο της λιποταξίας λαμβάνει πρωτόγνωρες διαστάσεις. Στην Λωξάντρα, « η Αγαθώ μαλλιοτραβιέται να φυγαδέψει τα δυο της αγόρια στη Ρωσία ή στην Ελλάδα, γιατί οι Τούρκοι αγριέψανε. Βγάλαν νταβούλι και μαζέψανε τους Χριστιανούς για επιστράτευση».
Στα Ματωμένα Χώματα βγαίνει τελάλης στους δρόμους του Κιρκιντζέ να δώσει το νέο της επιστράτευσης, και ο πανικός καταλαμβάνει το χωριό. «Στους καφενέδες γινότανε το βράδυ πρωτοφανέρωτος συνωστισμός. […] Άσκημα τα νέα. Το τούρκικο γκουβέρνο δεν είχε μπιστοσύνη – σου λέει – στους χριστιανούς· τους στράτευε όλους, μα όπλο δεν τους έδινε μ’ ούδε στολή. Σκάρωσε επί τούτο κάτι τάγματα που τα βάφτισε Αμελέ Ταμπουρού μα πιο σωστό θε νά ‘τανε να τα πει Τάγματα Θανάτου». Ο παπάς του χωριού αναρωτιέται «Ποιος τον πονήρεψε τον Τούρκο;» Και πάλι, το δάχτυλο για τα δεινά στρέφεται στους Γερμανούς. Ένας χωριανός σχολιάζει: «Εγώ ένα ξέρω. Τον Τούρκο τον πονήρεψε ο Γερμανός». Και ο αφηγητής παρατηρεί: «Αφέντης τώρα στην Μικρασία δεν ήταν μόνο ο Τούρκος· ήταν και ο Γερμανός. Ο Γερμανός ήταν ο νους και ο Τούρκος το χέρι. Ο ένας σκάρωνε τα σχέδια και ο άλλος τα εκτελούσε. [… Ο Γερμανός] ήταν σταλμένος με το ψυχρό σχέδιο να μας εξοντώσει για να μας αρπάξει το χρυσόμαλλον δέρας. Στην ουσία η Τουρκιά ήταν τώρα μια γερμανική αποικία».

constantinople_photo_prise_au_ministere_.agence_rol_btv1b6932986x.jpeg

Διαδήλωση στην Κωνσταντινούπολη, 1918. [Bibliothèque nationale de France]
Η Σωτηρίου αποδίδει στον Γερμανό στρατηγό Otto Liman von SandersWikipedia, σύμβουλο των Οθωμανικών στρατευμάτων, την ευθύνη για τον Μεγάλο Διωγμό, αλλά και την Αρμενική Γενοκτονία. Σήμερα, Γερμανοί ιστορικοί συζητούν την έκταση της γερμανικής ευθύνης στα γεγονότα. Ωστόσο, η μετάθεση όλης της ευθύνης στους Γερμανούς είναι ένας εύκολος τρόπος να απαλλαγούν Έλληνες και Τούρκοι από το κύριο βάρος της ευθύνης για τις αγριότητες. Αργότερα, η ίδια συγγραφέας θα αποδώσει την καταστροφή στη Μικρά Ασία περισσότερο στις πολιτικές της Αντάντ παρά στο ίδιο το ελληνικό στρατιωτικό εγχείρημα. Δεν πρέπει να ξεχνά κανείς πόσο στρατευμένο είναι το γράψιμο της Σωτηρίου στην κομμουνιστική γραμμή της «αντι-ιμπεριαλιστικής» ρητορείας. Σε κάθε περίπτωση, η μετάθεση της ευθύνης για το λουτρό αίματος σε τρίτους συνέβαλε στο να είναι εξαιρετικά δημοφιλής τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Τουρκία.
«Όσοι φτάνανε απ’ τ’ Αμελέ Ταμπούρια, σκαστοί ή με άδειες, διηγόντανε ιστορίες που δύσκολα τις πίστευε άνθρωπος. Χωριά και πολιτείες γεμίσανε φυγόστρατους και λιποτάχτες. Φκιάχνανε κρυψώνες κάτω από τη γη, μέσα σε πηγάδια, σ΄ οχετούς και σε ταβάνια. Ταβάν ταμπουρού τα λέγανε. Μένανε χρόνια κλεισμένοι ακόμα και κτισμένοι σε τοίχους». Όσοι μπορούν δωροδοκούν τις αρχές, άλλοι περιβάλλονται το σχήμα για να γλιτώσουν. «Λίγα μας τρώνε οι μπέηδες, ως κι αυτοί οι τσαούσηδες κι οι ομπασήδες, για να γλυτώσουμε το στρατιωτικό και να μη μας στέλνουν στο σπάσιμο της πέτρας; Κι ύστερα τις επιτάξεις που τις βάζεις;» λέει ένας από τους χαρακτήρες του Οι νεκροί περιμένουν, και του απαντούν: «Έχεις παράπονο κι εσύ, μωρέ Γιάγκο […]; Άσε να παραπονεθεί η πλεμπάγια, ο Αριστοτέλης ο δάσκαλος, που ρασοφορέθηκε για να γλυτώσει, κι ο μάστρο-Στυλιανός ο δόλιος, που έχασε και τα δυο τα παλικάρια του στην Κόνια!» Στο Αϊδίνιο «οι δουλειές κλείναν κάπως δυσκολότερα από πριν, μα όσοι πλούσιοι τα κατάφερναν νά ‘χουν ένα μπέη προστάτη ή συνέταιρο θησαύριζαν κι απόφευγαν τις επιτάξεις, το στρατιωτικό και τους διωγμούς».

constantinople_museum_anglais_transforme_en_hopital_1912.jpeg

To Αγγλικό Μουσείο στην Κωνσταντινούπολη έχει μετατραπεί σε νοσοκομείο, 1912. [Bibliothèque nationale de France]
Τα ταβάν ταμπουρού γίνονται μέρος της καθημερινότητας και στην Πόλη, όπου η ελληνική ομογένεια έχει γλιτώσει τους διωγμούς και έχει περιορισθεί στις επιτάξεις των επιφανέστερων σχολείων της: το Ζάππειο και το Ζωγράφειο γίνονται στρατιωτικά νοσοκομεία. Εδώ όμως είναι πιο δύσκολη η σύλληψη των λιποτακτών, καθώς, κατά τον Χάρη Σπαθάρη (Τα Κωνσταντινουπολίτικα και άλλα τινά), συνεργάζεται όλη η γειτονιά για να τους φυγαδεύσει στα μπλόκα. «Τελικά, πολύ λίγοι πιανόντανε, αλλά και λιγότεροι φτάνανε στο αστυνομικό τμήμα». Με μια μικρή δωροδοκία τους άφηναν…
Μια ιδιότυπη περιπέτεια των Ρωμιών της Πόλης είναι η καθιέρωση, με την κήρυξη του πολέμου, της υποχρεωτικής διδασκαλίας της τουρκικής στα ρωμαίικα σχολεία –ως τότε δεν διδασκόταν παρά στα επαγγελματικά λύκεια ή ως μάθημα επιλογής. Το μέτρο προκάλεσε μια σχετική δυσαρέσκεια, όπως περιγράφει ο Γιώργος ΘεοτοκάςΑφιέρωμα της εκπομπής «Παρασκήνιο» στον Γιώργο Θεοτοκά στον Λεωνή: «Ο Μένος πάλι το ‘χε ρίξει στα πολιτικά. Όλη την ώρα δημιουργούσε ζητήματα, από τότε που είχε αρχίσει ο πόλεμος και είχε γίνει υποχρεωτικό το μάθημα των τουρκικών. Τον καλούσε στον πίνακα ο κύριος Νικολετόπουλος, ο τουρκοδιδάσκαλος. Υπαγόρευε ο κύριος Νικολετόπουλος, ακίνητος ο Μένος. Τότες ο κύριος Νικολετόπουλος ρωτούσε: – Μενέλαε, γιατί δεν ξέρεις το μάθημά σου; Και ο Μένος αποκρινότανε στερεότυπα: -Ο μπαμπάς μου μου είπε να μη μαθαίνω τούρκικα. Ο κύριος Νικολετόπουλος σηκωνότανε από την έδρα, του έδινε ένα γερό μπάτσο κι έλεγε: -Αν η κυβέρνηση μας κλείσει το σχολείο, ο μπαμπάς σου θα έρθει να μας το ανοίξει;» Τα πράγματα βέβαια δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο όταν η Ελλάδα εισέρχεται στον πόλεμο με την πλευρά της Αντάντ. Οι Έλληνες καθηγητές στα ομογενειακά σχολεία της Πόλης απελαύνονται, οι λιποτάκτες κυνηγιούνται πιο λυσσαλέα…
Η Ανακωχή: φρούδες ελπίδες και η Μικρασία
Η τριανδρία των πασάδων που διοικούσε την χώρα από 1913 είχε ελπίσει πως ο Μεγάλος Πόλεμος θα έδινε την ευκαιρία στην Τουρκία να ανακτήσει κάποια από τα εδάφη που είχε χάσει στους Βαλκανικούς. Αντ’ αυτού, η αυτοκρατορία –παρά την αποτυχία της απόβασης των Αγγλογάλλων στα Δαρδανέλια και την ακύρωση των ρωσικών νικών στον Καύκασο από τη Σοβιετική Επανάσταση– έχασε τα πάντα. Ήταν στο στρατόπεδο των ηττημένων, και οι νικητές σύμμαχοι –ανάμεσά τους και η Ελλάδα– αποφάσισαν τον διαμελισμό της.
Η Ανακωχή του ΜούδρουΒικιπαίδεια, τον Οκτώβριο του 1918, γέμισε ενθουσιασμό και νέες ελπίδες τους Ρωμιούς. Τον Νοέμβριο, συμμαχικά στρατεύματα καταλαμβάνουν την ίδια την Κωνσταντινούπολη και το θωρηκτό Αβέρωφ πλέει στα ανοικτά της Προποντίδας. «Σε λίγο, στην Μεγάλη Οδό του Πέραν, ;αντίκρυ στην Αγία Τριάδα και το Ζάππειο δυο λεβέντες Κρητικοί με τα στιβάλια τους θα φυλάνε την είσοδο της Ελληνικής Αρμοστείας, όπου μια ολομέταξη ελληνική σημαία κρέμεται από τον τέταρτο όροφο ως το πεζοδρόμιο», γράφει η Ελένη Χαλκούση στην αυτοβιογραφία της Πόλη αγάπη μου. Στον Ιανό«Γιορτές και ανθεστήρια οργανώνονται στον Κήπο του Ταξιμιού […] και μεις που μας νανούρισε ένα όνειρο και μας έθρεψε μια πίστη λέμε πως ήρθε πια η ώρα η ευλογημένη».

occupation_of_constantinople_british_troops_marching_by_nusretiye_mosque_in_the_tophane_district_of_istanbul_1920.jpg

Κατοχή της Κωνσταντινούπολης. Βρετανικά στρατεύματα μπροστά από το τέμενος Nusretiye Mosque στην περιοχή Τophane, 1920. [Library of Congress]

on_the_golden_horn_the_greek_quarter_of_constantinople_1920.jpg

H ελληνική γειτονιά, 1920. [Library of Congress]
Το τέλος του Μεγάλου Πολέμου γεννά ελπίδες τρελές στη ρωμιοσύνη. Ελπίδες πως η Πόλη και η Ιωνία θα προσαρτούντο στην Ελλάδα, ελπίδες πως δεν θα ξαναγινόταν ποτέ άλλος πόλεμος γιατί οι Μεγάλες Δυνάμεις και τα «14 σημεία»Βικιπαίδεια του Αμερικανού προέδρου Wilson θα έλυναν όλα τα προβλήματα του κόσμου. «Μια καινούρια εποχή άρχιζε στον κόσμο μες στην ελευθερία και την ευημερία. […] Μια μικρή προσπάθεια έπρεπε να κάμει ακόμα το ελληνικό κράτος, να τακτοποιήσει οριστικά κάτι εκκρεμή ζητήματα που είχε στην Μικρασία. Ύστερα, καμιά άλλη σκοτούρα δεν έμελλε να ταράξει την καλοπέραση και τα παιγνίδια των παιδιών του Οδυσσέα». Ο Λεωνής αποτυπώνει την πεποίθηση μιας ολόκληρης γενιάς. Μια πεποίθηση που θα γκρεμιζόταν οριστικά σε τέσσερα χρόνια.
Τα πράγματα εξελίχθηκαν βέβαια πολύ διαφορετικά. Για τρία χρόνια, η Μικρασία θα μετατραπεί σε ένα τρομερό σφαγείο και όλοι οι παραπάνω Έλληνες συγγραφείς θα αφήσουν τις πατρίδες τους για πάντα.
Σπούδασε νομικά σε Αθήνα και Cambridge. Έζησε νομαδικά με βάση του την Πόλη (2003-2015). Εκεί έγραψε δύο βιβλία για την Κωνσταντινούπολη και ένα για την Μικρά Ασία, ενώ συνεργάσθηκε με ελληνικά και ξένα έντυπα. Σήμερα συνεχίζει την νομαδική του ύπαρξη, με βάση την Αθήνα.

Ο καναλάρχης του Alpha υποδέχεται τους μνηστήρες Τι σας έγραφα την περασμένη εβδομάδα; Ορίστε, επειδή τα γραπτά μένουν: «Αν αγοράσεις Alpha, έχεις πρωτοδεύτερη θέση στην τηλεθέαση, έχεις δελτίο που σκίζει, έχεις συμμαζεμένο μπάτζετ και ελάχιστες απώλειες ετησίως. Άσε που άμα στραβώσει η επένδυση, ο Κοντομηνάς είναι πάντοτε έτοιμος να το πάρει πίσω το μαγαζί.» Να μην παινεύω τα γένια μου, αλλά έκτοτε όλοι με τον Alpha λιγουριάζουνε. Ο Καλογρίτσας έμεινε στην συνάντηση με τον Κοντομηνά και δεν είδε κανέναν άλλον κι ο Ιβάν βγήκε και έκανε προσφορά για αγορά του καναλιού, διασφαλίζοντας τις θέσεις εργασίας ως την τελευταία. Ακόμη κι Μαρινάκης που λοξοκοίταξε προς Mega, ένα τεταρτάκι μίλησε με τον Σταύρο Ψυχάρηκαι αποχώρησε φουρτουνιασμένος. Κι ο Κοντομηνάς πήγε ταξίδι δεκαπέντε μέρες και τους άφησε να βράζουν στο ζουμάκι τους… Κλασική τακτική και κλασικό κόλπο από τον ιδιοκτήτη του Alpha που ξέρει να παίζει το παιχνίδι της υπομονής καλύτερα από κάθε άλλον. Πράγμα το οποίο ενίοτε παρεξηγείται από κάτι αηδόνια που νομίζουν ότι θα τον πιάσουν κορόϊδο και ύστερα καταλαβαίνουν ότι τους έχει πάρει σώβρακα, παντελόνια και κάλτσες, δίχως να καταλάβουν τίποτα. Συνέβη αρκετές στην ιστορία του Alpha και οι πονεμένοι εξυπνάκηδες ακόμη το θυμούνται με τρόμο. Στο δια ταύτα όμως. Στο δια ταύτα, η πολύφερνη νύφη της τηλεοπτικής αγοράς είναι ο Alpha γιατί τα έχει όλα και συμφέρει. Και το πόκερ μόλις άρχισε για το ποιος θα καταφέρει να την οδηγήσει στην εκκλησιά. Εκτός κι αν έχει αντίθεση αποψη το Συμβούλιο της Επικρατείας… 

 Όταν ήρθαν να πάρουν τους τσιγγάνους δεν αντέδρασα.
Δεν ήμουν τσιγγάνος.
Όταν ήρθαν να πάρουν τους κομμουνιστές δεν αντέδρασα.
Δεν ήμουν κομμουνιστής.
Όταν ήρθαν να πάρουν τους εβραίους δεν αντέδρασα.
Δεν ήμουν εβραίος.
Όταν ήρθαν να πάρουν εμένα δεν είχε απομείνει κανείς για να αντιδράσει».
(Πάστορας Martin Niemöller)