 |
Ποιός διαφεντεύει τη διατροφή μας;by Αντικλείδι |
Η διαδικασία συγχώνευσης εταιρειών στον κλάδο της βιομηχανίας τροφίμων συνεχίζεται, επιτρέποντας σε μια μικρή ομάδα πολυεθνικών ομίλων να ελέγχουν την αγορά τροφίμων από τον αγρό μέχρι το ράφι.
Πολιτική Ακαδημία Στελεχών Ν Δ
Αυγό και χοληστερόλη: μια μεγάλη παρεξήγηση
Το 1968 η Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία συνιστούσε στους πολίτες να μην τρώνε πάνω από τρεις κρόκους την εβδομάδα καθώς υπέθετε ότι η αυξημένη κατανάλωση χοληστερόλης από τα τρόφιμα οδηγεί σε αυξημένη χοληστερόλη στο αίμα –και κατά συνέπεια σε αυξημένο ρίσκο εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων. Τώρα η επιστημονική κοινότητα αναθεωρεί.
Χρόνος ανάγνωσης:
7
‘
Σάββατο 14 Ιανουαρίου 2017
Αρκετά συχνά διαβάζουμε άρθρα σχετικά με τη διατροφή και τα τρόφιμα τα οποία οδηγούν σε αντικρουόμενα συμπεράσματα. Αυτό συμβαίνει διότι η εκλαΐκευση των επιστημονικών ερευνών και η συνεπακόλουθη εξαγωγή συμπερασμάτων δεν γίνεται πάντα με τον κατάλληλο τρόπο ενώ οι συγγραφείς αρκετές φορές δεν είναι ειδικοί. Ωστόσο, καθώς και η επιστήμη εξελίσσεται υπάρχουν περιπτώσεις κατά τις οποίες δημοσιευμένες και έγκυρες συμβουλές διατροφής επανεξετάζονται υπό το φως νεότερων επιστημονικών δεδομένων και γνώσης. Αυτό έχει ως συνέπεια την αναθεώρηση τους. Αυτή είναι και η περίπτωση της χοληστερόλης στα τρόφιμα –και ιδιαίτερα στα αυγά– και άρα και το σε ποιο βαθμό η χοληστερόλη που μετράμε στις εξετάσεις αίματος επηρεάζεται από την κατανάλωση αυγών.
Μια μεγάλη παρεξήγηση
Τις δεκαετίες του ’50 και ’60 η αύξηση σε θανάτους λόγω καρδιαγγειακών νοσημάτων πήρε διαστάσεις επιδημίας για αυτό και η επιδημιολογική έρευνα στράφηκε προς την αναζήτηση των αιτιών/παραγόντων κινδύνου που αφορούν σε αυτά. Μελέτες όπως η Framingham και η Μελέτη των Eπτά Χωρών ανέδειξαν την αυξημένη χοληστερόλη στο αίμα ως ένα παράγοντα που συμβάλλει στο αυξημένο ρίσκο εμφάνισης τους. Κατά συνέπεια, ήταν πολύ λογικό να υποτεθεί ότι αυξημένη κατανάλωση χοληστερόλης από τα τρόφιμα οδηγεί σε αυξημένη χοληστερόλη στο αίμα και κατά συνέπεια σε αυξημένο ρίσκο εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων. Για τους επαγγελματίες υγείας αυτή η υπόθεση ήταν άκρως λογική καθώς οι αθηρωματικές πλάκες που σχηματίζονται στις αρτηρίες και αποτελούν ένα σημαντικό παράγοντα κινδύνου όσον αφορά στα καρδιαγγειακά νοσήματα, αποτελούνται από χοληστερόλη.Η χοληστερόλη συναντάται σε πολλά τρόφιμα, ωστόσο ένα αυγό περιέχει 186 mg (το σύνολο της οποίας εντοπίζεται στον κρόκο), περιεκτικότητα υψηλή σε σχέση με αυτήν σε άλλα τρόφιμα. Έτσι θεωρήθηκε σκόπιμο να συσταθεί στον ευρύ πληθυσμό ο περιορισμός της κατανάλωσης των αυγών.Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκαν αρκετές ελεγχόμενες μελέτες σίτισης με σκοπό να διαλευκάνουν την σχέση μεταξύ χοληστερόλης στα αυγά και χοληστερόλης στο αίμα, καθώς και πιθανούς τρόπους αντιμετώπισης της εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων στον πληθυσμό. Οι μελέτες έδειξαν ότι τα κορεσμένα λιπαρά στη διατροφή αυξάνουν τα επίπεδα της χοληστερόλης στο αίμα, ενώ τα πολυακόρεστα λιπαρά τη μειώνουν. Ακόμη, κατάληξαν ότι η κατανάλωση χοληστερόλης από τα τρόφιμα επηρέαζε τη χοληστερόλη στο αίμα αν και ο βαθμός επιρροής διέφερε μεταξύ ανθρώπων. Η εκλαΐκευση αυτών των ευρημάτων οδήγησε σε συστάσεις για μείωση των κορεσμένων λιπαρών και των τροφίμων με υψηλή περιεκτικότητα σε χοληστερόλη.
ralph_steiner_ham_and_eggs_1930_gelatin_silver_print_norton_museum_of_art.jpg
Ralph Steiner, Ham and Eggs, 1930, gelatin silver print. [Norton Museum of Art, Florida]
Μάλιστα, το 1968 η Καρδιολογική Εταιρεία των ΗΠΑ, σε μια από τις πιο γνωστές διατροφικές συστάσεις που πραγματοποιήθηκαν έως σήμερα, συνιστούσε η εβδομαδιαία κατανάλωση κρόκων αυγού να μην ξεπερνά τους τρεις. Ήταν μια από τις λίγες φορές που διατροφική σύσταση προς το ευρύ κοινό αφορούσε αποκλειστικά ένα συγκεκριμένο τρόφιμο και όχι κάποιο θρεπτικό συστατικό, όπως για παράδειγμα η χοληστερόλη. Αυτός ήταν και ο λόγος που το αυγό αποτέλεσε έναν εύκολο «στόχο» και να παρουσιαστεί από τα μέσα ενημέρωσης ως η αιτία του κακού όσον αφορά στους κινδύνους που εμπεριείχε το διατροφικό μοτίβο της εποχής και το οποίο ευθυνόταν για την αυξανόμενη εμφάνιση καρδιαγγειακών νοσημάτων. Οι συνέπειες της σύστασης ήταν πραγματικά πολύ μεγάλες για τη βιομηχανία παραγωγής αυγού η οποία τα επόμενα χρόνια βίωσε δραματική μείωση των πωλήσεων της.Ένα από τα ερωτήματα που τέθηκαν από τους επιστήμονες της εποχής ήταν το κατά πόσο οι συστάσεις αυτές θα οδηγούσαν σε πραγματική μείωση στην εμφάνιση καρδιαγγειακών νοσημάτων. Ωστόσο, όπως και σε άλλες διατροφικές συστάσεις, συχνά υπάρχει η γενικότερη αντίληψη ότι δεν μπορούν να κάνουν ζημιά. Μακροπρόθεσμα όμως έγινε αντιληπτό ότι οι συστάσεις όχι μόνο βασίστηκαν σε δεδομένα τα οποία δεν κατανοήθηκαν επαρκώς, αλλά και ότι προκλήθηκε ζημιά στη δημόσια υγεία όσον αφορά στην πρόσληψη θρεπτικών συστατικών από το σύνολο του πληθυσμού.
Η βιομηχανία αντεπιτίθεται
Η βιομηχανία παραγωγής αυγού βρισκόταν πλέον μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα. Να ξεκινήσει «αγώνα» και να κατηγορηθεί ότι ενδιαφέρεται περισσότερο για τα κέρδη της παρά για τη δημόσια υγεία ή να «παραδοθεί». Αναρωτήθηκε κατά πόσο ήταν θεμιτό να επενδύσει σε έρευνες μήπως υπάρχει κάποια πιθανότητα να είναι λιγότερο ένοχο το αυγό καθώς μελέτες που χρηματοδοτούνται από τη βιομηχανία συνήθως δέχονται κριτική για την αξιοπιστία των ευρημάτων τους όπως κριτική δέχονται και οι ερευνητές που συμμετέχουν σε αυτές. Όμως οι επιθέσεις από θεσμούς και ΜΜΕ στο κρέας, τα γαλακτοκομικά και τα αυγά εξαιτίας της περιεκτικότητας τους σε λίπος και χοληστερόλη συνεχίζονταν. Παράλληλα, κάποιοι μη κυβερνητικοί οργανισμοί, προκειμένου να βρουν χρηματοδότηση, ακολούθησαν τη νέα τάση δαιμονοποίησης του αυγού και κυκλοφόρησαν στην αγορά μια σειρά από προϊόντα με λίγη ή καθόλου χοληστερόλη.Η βιομηχανία αποφάσισε να αντιδράσει. Και αντέδρασε μέσω της επιστήμης. Σύντομα δημιουργήθηκε το Egg Nutrition Centre (ENC) προκειμένου να προάγει την έρευνα καθώς και το κρατικό Εθνικό Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για τη Χολεστορόλη του Heart, Lung and Blood Institute.
magritte_variante_de_la_tristesse_1957.jpg
René Magritte, Variante de la tristesse, 1957. [Centre Pompidou, Paris]
Το ENC δημιούργησε μια επιστημονική επιτροπή από ερευνητές σε πανεπιστήμια και κλινικές με σκοπό τη δημιουργία μακροπρόθεσμου ερευνητικού πλάνου καθώς και για την εκπροσώπηση της βιομηχανίας στα μέσα ενημέρωσης. Δεν ήταν όλοι οι διατροφολόγοι πεπεισμένοι ότι μια διατροφή χαμηλή σε λιπαρά και χοληστερόλη πραγματικά προστάτευε από τα καρδιαγγειακά νοσήματα, κυρίως λόγω κάποιων ευρημάτων που οδηγούσαν σε αντίθετα συμπεράσματα.Η επιστημονική βάση για τη δραστική μείωση της πρόσληψης χοληστερόλης από τα τρόφιμα βασιζόταν σε τρία είδη μελετών:
- Μελέτες σε ζώα που έδειχναν ότι η χοληστερόλη από τα τρόφιμα αυξάνει τα επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα και την ανάπτυξη αθηρωματικής πλάκας,
- επιδημιολογικά ευρήματα ότι αυξημένη πρόσληψη χοληστερόλης σχετιζόταν με αυξημένη εμφάνιση καρδιαγγειακών νοσημάτων και
- κλινικά ευρήματα που έδειχναν ότι υψηλή διατροφική πρόσληψη χοληστερόλης αύξανε τα επίπεδα της χοληστερόλης στο αίμα.
Αν και τα παραπάνω φαίνεται να αποτελούν αρχικά ισχυρές αποδείξεις ενάντια στην κατανάλωση χοληστερόλης, η κριτική ήταν σημαντική και είχε ως εξής:
- Οι μελέτες σε ζώα είχαν συνήθως ως αντικείμενο φυτοφάγα ζώα, τα οποία είναι υπερευαίσθητα στη διατροφική χοληστερόλη σε σχέση με τα σαρκοφάγα. Μελέτες σε “κατάλληλα” προς μελέτη ζώα συνήθως απαιτούν χορήγηση χοληστερόλης φαρμακευτικού επιπέδου.
- Τα επιδημιολογικά στοιχεία της εποχής βασίζονταν σε απλή συσχέτιση και δεν λάμβαναν υπόψη τη συνύπαρξη θρεπτικών συστατικών σε ένα τρόφιμο, όπως π.χ. κορεσμένων λιπαρών. Πιο σύγχρονες μελέτες με διαφορετικό σχεδιασμό και ανάλυση δεδομένων (multivariate analysis) έδειξαν πως η χοληστερόλη δεν αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου.
- Οι κλινικές μελέτες είχαν δύο περιορισμούς: τη χρήση μεγάλων φαρμακολογικών δόσεων χοληστερόλης (π.χ. 6 αυγά την ημέρα για 6 εβδομάδες) καθώς και το γεγονός ότι οι μετρήσεις βασίζονταν στη μέτρηση της συνολικής χοληστερόλης στο αίμα και όχι της κατανομής σε HDL(High-density lipoprotein, γνωστή στο κοινό ως «καλή» χοληστερόλη) και LDL (Low-density lipoprotein, γνωστή στο κοινό ως «κακή» χοληστερόλη).
Η δικαίωση
Το 1999 δημοσιεύτηκε από τους Hu και συνεργάτες μια από τις πρώτες επιδημιολογικές μελέτες στην οποία συμμετείχε πολύ μεγάλος αριθμός εθελοντών (117.000) στην οποία μελετήθηκε η σχέση μεταξύ της κατανάλωσης αυγών και καρδιαγγειακών νοσημάτων για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Εύρημά της ήταν πως δεν υπάρχει διαφορά στο ρίσκο εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων μεταξύ των εθελοντών που κατανάλωναν ένα αυγό την εβδομάδα σε σύγκριση με εκείνους που κατανάλωναν ένα αυγό την ημέρα. Μελέτες που ακολούθησαν επιβεβαίωσαν αυτά τα ευρήματα.
Το 2002 Καρδιολογική Εταιρεία των ΗΠΑ πήρε πίσω την σύσταση για περιορισμό της κατανάλωσης αυγών σε 3-4 την εβδομάδα ενώ κράτησε τα 300mg/ημέρα ως όριο για την πρόσληψη χοληστερόλης από τα τρόφιμα. Μια σειρά από χώρες αφαίρεσαν τελείως τον περιορισμό της χοληστερόλης από τις διατροφικές συστάσεις προς τους πολίτες τους. Το 2015, έπειτα από 47 χρόνια, ο περιορισμός των αυγών αφαιρέθηκε και από τις αμερικανικές συστάσεις διατροφής.
Πόσα αυγά πρέπει τελικά να τρώμε;
Βέβαια, αν και πλέον βλέπουμε ότι το αυγό πρέπει έως έναν βαθμό να απενοχοποιηθεί, αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αθωωθεί εξολοκλήρου και να οδηγηθούμε σε υπερκατανάλωση του καθώς φαίνεται πως εκείνοι που καταναλώνουν περισσότερα του ενός την ημέρα έχουν αυξημένο ρίσκοσυγκοπής μετέπειτα στη ζωή τους. Γενικά, θα ήταν καλύτερο να ξεφύγουμε από τη λογική «καλό» ή «κακό» όταν συζητάμε για τη διατροφή και τα τρόφιμα, αλλά να στοχεύουμε στο βέλτιστο σύμφωνα με την τρέχουσα επιστημονική γνώση.Πιο συγκεκριμένα, όσον αφορά στα αυγά, σε ανθρώπους που έχουν διαβήτη παρατηρείται αυξημένο ρίσκο καρδιαγγειακών νοσημάτων όταν έχουν και αυξημένη πρόσληψη αυγών και για αυτό η κατανάλωση αυγών σε αυτή την ομάδα του πληθυσμού θα πρέπει να περιοριστεί σε τρεις κρόκους την εβδομάδα, ενώ υπάρχουν και κάποια ευρήματα ότι η αυξημένη πρόσληψη αυγών σχετίζεται και με αυξημένο ρίσκο εμφάνισης διαβήτη.Σε υγιείς ανθρώπους η μέτρια κατανάλωση αυγού (έως ένα αυγό την ημέρα) δεν αυξάνει το ρίσκο καρδιαγγειακών νοσημάτων. Αυτό δεν ισχύει για ανθρώπους που έχουν αυξημένη ολική ή «κακή» (LDL) χοληστερόλη στο αίμα και οι οποίοι θα ήταν καλύτερο να περιορίσουν την κατανάλωση κρόκων αυγού και να επιλέξουν να καταναλώνουν μόνο το ασπράδι του.
Γεγονός παραμένει ότι ο κρόκος του αυγού έχει αυξημένη περιεκτικότητα σε χοληστερόλη και κατά συνέπεια μπορεί να επηρεάσει έως έναν βαθμό τα επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα. Ωστόσο, τα αυγά περιέχουν και άλλα σημαντικά θρεπτικά συστατικά, όπως για παράδειγμα βιταμίνη Β12 και βιταμίνη D, πρωτεΐνη, ριβοφλαβίνη, φυλλικό οξύ. Επιπρόσθετα, αρκετές και καλά σχεδιασμένες μελέτες δείχνουν ότι η χοληστερόλη στα τρόφιμα επηρεάζει λιγότερο τα επίπεδα της συνολικής αλλά και της «κακής» χοληστερόλης (LDL) στο αίμα σε σύγκριση με τα τρανς και τα κορεσμένα λιπαρά οξέα που εισπράττουμε μέσα από τη διατροφή μας.Ακόμη, αν επιθυμούμε να αποκτήσουμε μια σφαιρική αντίληψη γύρω από το θέμα της διατροφής και της υγείας θα πρέπει να αναλογιστούμε και ποια άλλα τρόφιμα συνοδεύουν την κατανάλωση αυγού καθώς υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ μιας ομελέτας με λαχανικά σε αντικολλητικό τηγάνι και μιας ομελέτας με λουκάνικο, πατάτες τηγανητές και αρκετό τυρί. Δηλαδή, θα πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη και την επιρροή που ασκεί στην υγεία μας το σύνολο των τροφίμων που καταναλώνουμε και ο τρόπος μαγειρέματος τους –και όχι μόνο το ένα τρόφιμο ή το άλλο σε απομόνωση.
Κλινικός Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, πτυχιούχος του University of Surrey. Έχει μετεκπαιδευτεί στην κλινική διαιτολογία στο King’s College London. Συμμετέχει ως υποψήφιος Διδάκτορας στην ΠΑΜΕΔΥ, που υλοποιείται από το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. www.dimakopoulosi.gr
Παρά πολύ σοβαρό άρθρο !!
Αιχμηρός
Τι κρύβει ο πόλεμος εναντίον των μετρητών…
Του Κώστα Στούπα
1) Τι κρύβει ο πόλεμος εναντίον των μετρητών…Κυβέρνηση και δανειστές στην Ελλάδα ανταγωνίζονται ο ένας τον άλλο ποιος θα διαλύσει περισσότερο την οικονομία, θα εξαθλιώσει και θα υποδουλώσει τους πολίτες.Κατ’ αρχήν η ανοχή από τους Ευρωπαίους δανειστές μιας φορομπηχτικής δημοσιονομικής προσαρμογής από μια κυβέρνηση της “παλαβής” αριστεράς για μικροπολιτικές σκοπιμότητες ώστε να μεταθέσουν τη λύση του ελληνικού προβλήματος μετά τις γαλλογερμανικές εκλογές, είναι ηθικά απαράδεκτη. Η ελληνική οικονομία δεν πρόκειται να ανακάμψει με αυτό το επίπεδο φόρων και εισφορών. Δεν υπάρχει καμιά ελπίδα εξόδου από την κρίση με αυτό το κράτος και αυτό το ασφαλιστικό με 3 εκατ. συνταξιούχους και 2,5 εκατ. εργαζόμενους στον ιδιωτικό τομέα.Μοναδικό αποτέλεσμα της πολιτικής που ακολουθεί η χώρα από το 2010 και μετά και ιδίως μετά το 2015 είναι η αφαίμαξη των καταθέσεων δια της φορολογίας, όχι για την ανάπτυξη όπως θα ήταν φυσιολογικό αλλά για τη συντήρηση και μετάθεση της κατάρρευσης του πελατειακού κράτους και πελατειακού ασφαλιστικού με τις αυθαίρετες και πρόωρες συντάξεις.Από το καλοκαίρι του 2015 και μετά στην Ελλάδα με αφορμή τα capital controls λαμβάνει χώρα ένα πανευρωπαϊκό και παγκόσμιο πείραμα εξανδραποδισμού και καταδυνάστευσης μέσω του ελέγχου των μετρητών.Η επιβολή των capital controls με αιτία τη φυγή των καταθέσεων λόγω έλλειψης εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση και τις τράπεζες, αποτελεί μόνο το πρώτο βήμα, στη συνέχεια η κυβέρνηση με την καθοδήγηση ή ανοχή των δανειστών προσπαθεί να ολοκληρώσει την εξάλειψη των μετρητών από την αγορά. Σαν αιτιολογία προβάλλεται δήθεν, η καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και ο περιορισμός της μαύρης οικονομίας.Στην πραγματικότητα όμως το τσίρκο που παριστάνει την ελληνική κυβέρνηση νοιάζεται μόνο πως θα παραμείνει λίγο παραπάνω στην εξουσία ξοδεύοντας για πελατειακές αναδιανομές εισοδήματος το “λίπος” που έχει μείνει στις τραπεζικές καταθέσεις ή τα στρώματα σε μετρητά.Οι δανειστές που τους καθοδηγούν ή ανέχονται, νοιάζονται για να μετρήσουν τις συνέπειες της κατάργησης των μετρητών την οποία για διάφορους λόγους που θα περιγράψουμε στη συνέχεια (αντικοινωνικούς και αντιοικονομικούς) σκέφτονται να εφαρμόσουν και αλλού…’Hδη, από τις αρχές του 2017 για να θεμελιώσει κάποιος ένα αφορολόγητο ποσό, θα πρέπει να συναλλάσσεται χωρίς μετρητά αλλά μέσω πιστωτικών ή χρεωστικών καρτών. Στην Ελλάδα το κυνήγι των μετρητών έχει λάβει διαστάσεις πογκρόμ…Αρκεί να πάει κάποιος επαγγελματίας λιανικής και να ζητήσει να του δώσουν ψιλά για να κάνει τη δουλειά του. Η εμπειρία ενός αναγνώστη της στήλης όπως την περιέγραψε στο διάλογο πριν μερικές εβδομάδες είναι χαρακτηριστική της κατάστασης που επικρατεί. Βλέπε στο τέλος: Η Τακτική των τραπεζών.Το κυνήγι εναντίον των μετρητών, τηρουμένων των αναλογιών, θυμίζει τα πογκρόμ εναντίον των Εβραίων στη ναζιστική Γερμανία ή των διαφωνούντων στη σοβιετία. Πάντα ο διωκόμενος από το καθεστώς συκοφαντείται και στοχοποιείται σαν εχθρός του κοινού συμφέροντος, της πατρίδας, της τάξης…Ο πόλεμος στα μετρητάΠού αποσκοπεί ο πόλεμος εναντίον των μετρητών;Στην Ελλάδα ο πόλεμος εναντίον των μετρητών αποσκοπεί κυρίως στην επιστροφή των καταθέσεων που φυλάσσονται σε στρώματα και οικόπεδα στις τράπεζες και από εκεί η δήμευσή τους μέσω της υπερφορολόγησης ή το “κούρεμα” αν χρειαστεί επόμενη ανακεφαλαιοποίηση…Όταν το κράτος, επτά χρόνια μετά τη χρεοκοπία με την οικονομία διαλυμένη, πανηγυρίζει γιατί συνεχίζει να μαζεύει έσοδα περί τα 45-50 δισ. το χρόνο υπερβαίνοντας τους στόχους του πλεονάσματος, στην ουσία πανηγυρίζει προαναγγέλλοντας την κατάρρευση της οικονομίας.Μερικοί είναι τόσο ηλίθιοι που νομίζουν πως αυτή η επιλογή μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη και την έξοδο από την κρίση. Φαίνεται πως αριστερός οικονομολόγος είναι σαν να λέμε άθεος ψάλτης στην εκκλησία ή βουδιστής χριστιανός.Ενώ στην Ελλάδα είναι εύκολο να αντιληφθούμε προς όφελος ποιων καταστάσεων χρησιμοποιείται η απόσυρση των μετρητών από την αγορά, παρόμοιες προθέσεις εναντίον των μετρητών παρατηρούνται και σε άλλες χώρες της Ευρωζώνης, της ΕΕ και του κόσμου ολόκληρου. Ήτοι, προθέσεις περιορισμού της χρήσης των μετρητών παρατηρούνται παντού και σε χώρες που δεν υπάρχουν capital controls…Η ΕΚΤ έχει αποφασίσει να καταργήσει τα χαρτονομίσματα των 500 ευρώ, η FED εκείνα των 100 δολαρίων, στην Ινδία τα κατήργησαν αιφνιδιαστικά πριν μερικές εβδομάδες και έχουν προκαλέσει χάος.Στην Κούβα του Κάστρο είχαν δύο νομίσματα, ένα χωρίς αξία για τους “ιθαγενείς” και ένα μετατρέψιμο για τους τουρίστες. Όπως ήταν φυσικό ο κόσμος αποθησαύριζε τα μετατρέψιμα που είχαν αξία. Για το λόγο αυτό το καθεστώς κατά τακτά διαστήματα τα άλλαζε και ακύρωνε τα παλιά. Έτσι έκλεβε την αξία που είχε αποθηκευτεί με αυτά. Μου έχει συμβεί σε τέσσερα χρόνια να έχω επισκεφτεί για δεύτερη φορά την Κούβα και τη δεύτερη να μην ισχύουν τα Peso cubano convertibile που μου είχαν περισσέψει από την πρώτη.Στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης το όριο των συναλλαγών που μπορεί να κάνει κάποιος με μετρητά μειώνεται διαρκώς. Στην πρωτοπορία βρίσκεται φυσικά η Ελλάδα με όριο τα 500 ευρώ από 1 Ιανουαρίου έναντι 1.300 που ήταν πριν.Σαν αφορμή για τον εξοστρακισμό των μετρητών προβάλλεται ο πόλεμος εναντίον των ναρκωτικών της τρομοκρατίας, της φοροδιαφυγής κλπ.Υπάρχει μια ομάδα ακαδημαϊκών όπως ο νομπελίστας Kenneth Rogoff που υποστηρίζουν με πάθος την εξάλειψη των μετρητών. Σιγά-σιγά δημιουργείται και ένα ρεύμα φιλελεύθερων ακαδημαϊκών με αιχμές τις δεξαμενές σκέψεις όπως το Misses Institute, Cato που επισημαίνουν τους κινδύνους. Βλέπε: The War Against CashΠαρατηρώντας κάποιος την κατάσταση της παγκόσμιας οικονομίας οι αιτίες και οι προθέσεις του πολέμου κατά των μετρητών είναι προφανείς. Αποσκοπούν κυρίως στην ανάγκη “κουρέματος” των καταθέσεων που θα προκύψει λόγω της ανεξέλεγκτης αύξησης παγκόσμιους χρέους.Το παγκόσμιο χρέος έχει φτάσει τα 230 τρισ. δολάρια και το παγκόσμιο ΑΕΠ τα 75 τρισ. δολάρια. Η ανάγκη εξυπηρέτησης αυτού του χρέους έχει οδηγήσει τις κεντρικές τράπεζες σε μια προσπάθεια χειραγώγησης της οικονομίας μέσω μηδενικών ή ακόμη και αρνητικών επιτοκίων.Το μεγαλύτερο μέρος των αποταμιεύσεων του πλανήτη είναι σε pension funds (ιδιωτικά ή κρατικά) που είναι υποχρεωμένα να επενδύουν το 70% των διαθεσίμων σε ομόλογα, ένα μεγάλο μέρος των οποίων έχει αρνητική πραγματική και ενίοτε και ονομαστική απόδοση.Λίγο πριν και λίγο μετά το 2020 λόγω του baby boom λήγουν πολλά ασφαλιστήρια συμβόλαια και αυτό ίσως αποτελέσει τη θρυαλλίδα.Πρόκειται για τη μεγαλύτερη “φούσκα” όλων των εποχών που όταν σκάσει θα κάνει τις προηγούμενες να μοιάζουν με “τσιχλόφουσκες”.Με βάση τα ιστορικά προηγούμενα οι τρόποι που μπορούν να αντιμετωπιστούν παρόμοιες καταστάσεις είναι: α) Το “κούρεμα” του χρέους, είτε άμεσα είτε λογιστικά με τον επιμερισμό σε μακρύ μελλοντικό χρονικό διάστημα. β) Ο πληθωρισμός του χρέους με αύξηση των τιμών μεγαλύτερη των πραγματικών επιτοκίων (αρνητικά πραγματικά επιτόκια). γ) Ο μηδενισμός του κοντέρ με έναν πόλεμο.Αρνητικά επιτόκιαΑρνητικά επιτόκια σημαίνει πως ο καταθέτης δεν έχει λόγο να κρατάει τα χρήματά του στην Τράπεζα. Ο κίνδυνος “κουρέματος” καταθέσεων επίσης σημαίνει πως ο καθένας έχει λόγο να κρατάει τα χρήματά του μακριά από τις τράπεζες.Αυτά είναι τα βασικά αίτια του πολέμου που έχει ξεκινήσει απ’ όλες τις πλευρές εναντίον των μετρητών. Αν δεν υπάρχουν μετρητά ο κόσμος θα μπορεί να αποθηκεύει την αξία της εργασίας ή των επενδύσεων μόνο σε ψηφιακούς τραπεζικούς λογαριασμούς υπό την άμεση επίβλεψη των Κεντρικών Τραπεζών και των κυβερνήσεων. Τηρουμένων των αναλογιών αυτό σημαίνει σαν να έχεις τους “εβραίους” συγκεντρωμένους σε στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας των SS ή τους δημοκράτες σε στρατόπεδα συγκέντρωσης της Σιβηρίας του ΚΚΣΕ.Χωρίς μετρητά σε φυσική μορφή κανείς δεν μπορεί να αποφύγει το “κούρεμα” των καταθέσεων ή καλή ώρα όπως συμβαίνει στην Ελλάδα τη δήμευση μέσω φορολογίας.Χωρίς μετρητά και με ψηφιακές καταθέσεις για να αποφύγει κάποιος τη μείωση της αγοραστικής δύναμης του αποταμιεύματος θα πρέπει να ξοδεύει ό,τι κερδίζει πριν το κερδίσει. Αυτό υποτίθεται πως τονώνει την οικονομική ανάπτυξη. Στην πραγματικότητα είναι η αιτία που μας έφερε εδώ που βρισκόμαστε, να έχουμε κλέψει το μέλλον των παιδιών μας… Η απουσία προστασίας της ιδιωτικής περιουσίας μειώνει τη διάθεση των ανθρώπων για εργασία και πρόοδο καθώς αφαιρεί το στοιχείο της ανταμοιβής. Είναι μια αιτία φτωχοποίησης και εξαθλίωσης πολλών κοινωνιών.Οι συνέπειεςΗ ύπαρξη μετρητών εξασφαλίζει την ανωνυμία των εθελοντικών συναλλαγών και την ιδιωτικότητα των ατόμων που αποτελεί το θεμέλιο λίθο της ατομικής και πολιτικής ελευθερίας.Η ατομική και πολιτική ελευθερία ως ιστορικά προσδιορισμένα μεγέθη και αξίες είναι συνυφασμένα με την προστασία της υλικής και της άυλης περιουσίας κάθε ατόμου.Υλική περιουσία, είναι τα ακίνητα, τα αξιόγραφα και τα μετρητά. Άυλη περιουσία είναι οι επαγγελματικές δεξιότητες, η μόρφωση, ο χαρακτήρας των προτερημάτων και ελαττωμάτων που μας κάνουν αποδεκτούς ή όχι από τους άλλους.Μετά το διαφωτισμό κάθε άτομο έχει το δικαίωμα να υπάρχει στην ιδιωτική σφαίρα όπως αυτό επιθυμεί. Η αρχή έγινε το 1215 μ.χ. μετά τον εξαναγκασμό του βασιλιά Ιωάννη στην παραχώρηση της Magna Carta Libertatum. Αυτό είναι το πρώτο βήμα που οδήγησε στα σημερινά επίπεδα των δυτικών δημοκρατιών οι οποίες, έστω και με κάποιες παρεκκλίσεις είναι παιδιά του πολιτικού και οικονομικού φιλελευθερισμού.Η προσπάθεια κατάργησης των μετρητών ακουμπούν τον πυρήνα των θεμελιωδών ελευθεριών του ατόμου.Χωρίς μετρητά το κράτος μπορεί ανά πάσα στιγμή να κατάσχει ολόκληρη την υλική περιουσία οποιουδήποτε θεωρεί πως είναι ενοχλητικός ή εισάγει καινά δαιμόνια…Χωρίς την ανωνυμία των μετρητών το κράτος ή κάποιος παρείσακτος μπορεί να αποκτήσει πληροφορίες που ανήκουν στην ιδιωτική σφαίρα του καθενός. Μπορεί δηλ. να γνωρίζει κάποιος τι τρώμε, τι πίνουμε, τι διαβάζουμε, τι σεξουαλικές ή πολιτικές προτιμήσεις έχουμε…Οι περισσότεροι από αυτούς τους κίνδυνους υπάρχουν ήδη στην ψηφιακή εποχή. Η ύπαρξη της δυνατότητας χρήσης μετρητών όμως τη μετριάζει. Το ζητούμενο είναι πώς θα προστατέψουμε και θα αυξήσουμε την ιδιωτικότητα και τις ελευθερίες όχι πώς θα τις περιορίσουμε.Από την άλλη φοροδιαφυγή πάντα θα υπάρχει όπως θα υπάρχει η μοιχεία… Η μοιχεία έχει περιοριστεί στις σύγχρονες κοινωνίες όχι γιατί υπήρξαν πιο αυστηροί νόμοι, αλλά γιατί οι συνθήκες γάμου και συμβίωσης είναι πιο χαλαροί.Ο μοναδικός τρόπος μείωσης της φοροδιαφυγής είναι οι χαμηλοί φόροι και η υψηλή ανταποδοτικότητά τους… Το αντίθετο ακριβώς από αυτό που συμβαίνει στην Ελλάδα της δωρεάν υγείας των Πολάκηδων και παιδείας των “Λαλάκηδων”…Ο πόλεμος εναντίον των μετρητών πέραν των κινδύνων οικονομικής καταστροφής λόγω δήμευσης περιουσίας με “κούρεμα” ή καταχραστική φορολόγηση όπως συμβαίνει στην Ελλάδα, εγκυμονεί σημαντικούς πολιτικούς κινδύνους.Ό,τι κέρδισε η ανθρωπότητα με την ήττα του ναζιστικού άξονα στον τελευταίο μεγάλο πόλεμο και την κατάρρευση της σοβιετίας στη συνέχεια, κινδυνεύει να χάσει από την αναδιανομή εισοδήματος μέσω της χειραγώγησης της οικονομίας από άπληστους τραπεζίτες και ηγέτες που είναι πολιτικοί νάνοι.Ο χρυσός και τα κρυπτονομίσματα αποτελούν κάποιες λύσεις μερικής προστασίας απέναντι στο κράτος Λεβιάθαν που θέλει να ελέγξει τα πάντα. Η βασική αντιμετώπιση του ζητήματος όμως είναι πολιτική, οι πιέσεις για την ανάδειξη κυβερνήσεων που θα σεβαστούν τις οικονομικές και πολιτικές ελευθερίες της κοινωνίας και του ατόμου.2) Η τακτική των τραπεζών…“…προχθές την Παρασκευή ήθελα να χαλάσω ένα 500-ευρω και μπήκα σε μία τράπεζα που ήταν στο δρόμο μου, επειδή διατηρώ λογαριασμό εκεί.Ο ταμίας με ύφος καρδινάλιου μου είπε: ξέρετε, υπάρχει όμως… προμήθεια 5 ευρώ (ίσως να είπε και 5%, δεν κατάλαβα καλά, γιατί με το άκουσμα της λέξης “προμήθεια” φτιάχτηκα).Εντολή της ΤτΕ μου ανέφερε.ΟΚ, ουδέν πρόβλημα, ανταπάντησα, … ότι πει η ΤτΕ!Του δίνω το 500-ευρω και του ζητάω κατάθεση 20 ευρώ στο λογαριασμό μου (δεν έχω καθόλου χρήματα μέσα, γιατί πιθανόν να είναι δεσμευμένος, λόγω μη καταβολής ΕΝΦΙΑ).Με κοιτάζει έκπληκτος, αλλά αναγκαστικά προχωράει στη συναλλαγή και πάει να μου δώσει ρέστα σε 50-ευρα, κλπ. Του λέω επιτακτικά,… τα ρέστα τα θέλω σε 20-ευρα. Μου ανταπαντάει, δεν γίνεται, υπάρχει πολιτική, κλπ., κλπ.Ουδέν πρόβλημα του λέω, δώσε τα ρέστα, όπως ορίζει η πολιτική σας.Πήρα ρέστα εννέα 50-ευρα, 20-ευρα και 10-ευρα.Στη συνέχεια του λέω: τώρα θέλω ανάληψη 20€ (αυτά που μόλις είχα καταθέσει)!Άρχισε να παθαίνει πλάκα, ενώ κάποιοι από πίσω μου απορούσαν για τη συνέχεια.Παίρνω πίσω τα 20€ (διαπιστώνοντας ταυτόχρονα, ότι δεν ήταν δεσμευμένος ο λογαριασμός μου από την εφορία) και στη συνέχεια του δίνω ένα 50-ευρο και ζητάω κατάθεση 10€. Μόλις τότε άρχισε να συνειδητοποιεί, το τί είχα πρόθεση να κάνω, και μου ζήτησε άρον-άρον πίσω τα 50-ευρα, για να μου τα χαλάσει όλα σε 20-ευρα, κλπ.Ταυτόχρονα, σημείωσε και κατέγραψε με ξεχωριστή απόδειξη τη συναλλαγή μου με χρήση 500-ευρου (άλλη οδηγία από την ΤτΕ)Κόστος για την τράπεζα από την εν λόγω συναλλαγή μου:3 διπλότυπα αποδεικτικά συναλλαγών (κόστος έντυπου υλικού) και15 λεπτά χρόνος εργασίας για τον ταμία (κόστος εργατοώρας).Οι άλλοι από πίσω μου, παρόλη την καθυστέρηση, είχαν ενθουσιαστεί, και μόνο που δεν με αγκάλιασαν.Φεύγοντας, είπα στον ταμία: από βδομάδα θα έρθω με δέκα 500-ευρα και θα τα χαλάσω σε 10-ευρα, κοίταξε να τα έχεις διαθέσιμα, αλλιώς, θα τα χαλάσω σε… κέρματα του ευρώ, με το … “γνωστό τρόπο”!Κατάλαβες κ/κα ΔΚ πως χειρίζεται κανείς αυτά τα θέματα, όταν έχεις να αντιμετωπίσεις την αλητεία των κουτοπόνηρων;Αφού θέλουν παιχνιδάκια τα λαμόγια, γιατί δηλαδή να μην το γλεντήσουμε κι’ εμείς!”(Το κείμενο είναι από το διάλογο της στήλης πριν λίγο καιρό. Τον βρήκα πραγματικό και ενδιαφέροντα και τον κράτησα. Δυστυχώς δεν έχω κρατήσει ημερομηνία και το ψευδώνυμο του αναρτήσαντα…). 3) Η ιστορία διδάσκει…Το 1933 κατά τη διάρκεια της μεγάλης ύφεσης ο Πρόεδρος Φ. Ρούσβελτ απαγόρευσε την κατοχή χρυσού από τους ιδιώτες και εξέδωσε νόμο που ανάγκαζε τους πολίτες να αλλάξουν το χρυσό που κατείχαν με δολάρια.Η αναλογία που όριζε ο νόμος ήταν 20,67 δολάρια η ουγκιά. Όταν η διαδικασία συγκέντρωσης του χρυσού ολοκληρώθηκε, το δολάριο υποτιμήθηκε στα 35 δολάρια η ουγκιά. Με τον τρόπο αυτό το 70% της αγοραστικής αξίας των πολιτών δημεύθηκε. Έχει εκφραστεί η άποψη πως πρόθεση του Ρούσβελτ δεν ήταν απλά η συγκέντρωση του χρυσού για τις ανάγκες του κράτους αλλά η αφαίρεση ενός στοιχείου ανεξαρτησίας των πολιτών από το κράτος.Πηγή: The Money Bubble των J. Turk- J. Rumbino (Kindle books)kostas.stoupas@capital.gr
Ανοίγει δραματικά και ανεξέλεγκτα η “ψαλίδα” ανάμεσα στις ευέλικτες μορφές και την πλήρη απασχόληση!Πιο συγκεκριμένα, στο ξεκίνημα του 2015 η πλήρης απασχόληση κυριαρχούσε με ποσοστό 52,35% έναντι των ευέλικτων μορφών απασχόλησης με 47,65%. Σήμερα, 2 χρόνια μετά υπάρχει πλήρης ανατροπή στην αγορά εργασίας με τις ευέλικτες μορφές απασχόλησης να είναι πλέον κυρίαρχες μεποσοστό 54,74% έναντι 45,26% της πλήρους απασχόλησης και απόκλιση -9,48% σε ετήσια βάση(σχήμα 1).
Σχήμα 1
Η προσπάθεια να φέρουμε τον παράδεισο στη γη, οδηγεί, χωρίς εξαίρεση, στην κόλαση.
Karl Popper
Karl Popper
Μίλησα με τον Αϊνστάιν και παραδέχτηκε ότι η θεωρία του, στην πραγματικότητα, δεν είναι διαφορετική από αυτήν του Παρμενίδη.
Karl Popper
Ο καλύτερος τρόπος για να αξιολογείς μια ηγεσία είναι να διερωτάσαι τι σφάλματα είναι ικανοί να κάνουν.
Karl Popper
Ο Αλέφαντος για τον Κυριάκο Μητσοτάκη
Με αφορμή τη συμπλήρωση ενός χρόνου από την εκλογή του στην προεδρία της ΝΔ, ο κ. Μητσοτάκης σε τηλεοπτική του συνέντευξη αποκάλυψε μερικά από τα πράγματα που θα κάνει όταν κυβερνήσει. Ο πολυνίκης έλληνας τεχνικός την παρακολούθησε και αισθάνθηκε την ανάγκη να την αποκρυπτογραφήσει, για όσους δεν πιάνουν τα υψηλά πολιτικά νοήματα των καιρών.Γράφει ο Γιάννης Τσαούσης
Εγώ, εντάξει, ΠΑΣΟΚ ψήφιζα πάντα αλλά με το γκαζοζέν τον Αλέξη δε γίνεται δουλειά. Ναι, στηρίζω Κούλη πλέον, γιατί πάνω απ’ όλα η ομάδα. Βγήκε προχτές ο γίγαντας ο αρχηγός στον Άφλα, μ’ εκείνον τον παλιό αμυντικό χαφ της Χοφενχάιμ, τον Σρόιτερ, και είπε παπάδες. Καταρχάς τα αυτονόητα. Ότι αυτός εκπροσωπεί το νέο, ενώ ο Τσίπρας απαξίωσε την έννοια της πολιτικής ανανέωσης. Ε βέβαια, ο Τσίπρας αρχίνισε όλο ελπίδα, όπως ο Καστίγιο με τις μπούκες του και με τα πάντα όλα του και τώρα έχει κόψει την μπάλα, ενώ ο Κούλης τώρα έρχεται με φόρα, σοβαρός και ωραίος. Πογκμπά ρε παιδί μου, να χαίρεσαι να τον εβλέπεις. Σοβαρός, ευθυτενής, κύριος, με τις πάσες του σε όλο το πολιτικό φάσμα, δείχνει ο άνθρωπος ότι έχει τη στόφα του ηγέτη. Πάμε παρακάτω. Μ’ ακούς με προσοχή, ε; Αλέφαντος μιλάει τώρα. Λοιπόν, ενώ ο Αλέξης μάζεψε τη σάρα και τη μάρα, όλο τον κατιμά να πούμε, τους μισοπλέμονους και τους έκανε βουλευτές, ο Κυριάκος έρχεται και σου λέει «κύριε, εγώ θα πάω με εξωκοινοβουλευτικούς». Και τσουπ! Μέχρι να προλάβουν να βγάλουν γλώσσα οι άπιστοι Θωμάδες, κάνει μια συνάντηση-μεγαλείο με Αντώνη Ρέμο, ρίχνει τα τσιμέντα στη Συγγρού κι ας τους άλλους να ψάχνονται να βρουν από που τους ήρθε. Φαντάσου όταν εκλεγεί να ρίξει κι έναν Πάριο στον ασβέστη να κάνει χαλασμό, να κουμπώσει κι έναν Γιάνναρο Κατέβα στα στόπερ να μην περνάει κουνούπι και μετά άσε τους οχτρούς να σκούζουν. Τριάντα χρόνια πρωτάθλημα θα παίρνει, μέσα στο σπίτι τους, μέσα στο σπιτάκι τους.Και να πούμε και το άλλο: ότι θα έχει και στελέχη από το χώρο της αγοράς, ε; Γιατί καλός ο σοσιαλισμός, εμείς φάγαμε γλυκό ψωμάκι με τον Ανδρέα, ο Θεός ν’ αναπάυσει την ψυχούλα του, αλλά τώρα τα κόζια έχουν αλλάξει και θέλει γατόνια στη διαχείριση των οικονομικών. Είναι σαν να παίζω εγώ το 2017 μπάλα με τον Ντάγκα και τον Τζαλακώστα. Έχουν πεθάνει αυτού του τύπου οι παίκτες τι να λέμε τώρα…Αυτοί που επιβιώνουν και ξεχωρίζουν στη σύγχρονη πολιτική, όπως και στην μπάλα, είναι αυτοί που έχουν ατσαλένια «κάκαλα» και είναι έτοιμοι να συγκρουστούν και να ματώσουν για να κερδίσουν, όπως ας πούμε αυτό το μουγκρί ο Ζε Ελίας που είχε φέρει τότε αυτός ο άγιος άνθρωπος, ο Σωκράτης ο Κόκαλης, ο πρόεδρος των προέδρων μαζί με τον Γουλανδρή βέβαια. Ε, ο Κυριάκος το είπε ξεκάθαρα: Θα μειώσουνε τους φόρους, ακόμα κι αν χρειαστεί να ενεργήσουνε «ελεγχόμενα μονομερώς». Λίγο μπλεγμένο βέβαια είναι έτσι όπως το είπε, αλλά το θέμα ότι ο άνθρωπος είναι γεννημένος αρχηγάρα! Ξεκίνησε από τα ξερά της Γαλλίας μικρό παιδί και έρχεται η ώρα να παίξει Τσάμπιονς Λιγκ στα παλάτια της εξουσίας! Πρόεδρε προχώρα κι εγώ ειμ’ εδώ για ό,τι χρειαστείς, γιατί με τους Κοντονήδες προκοπή δεν είδαμε. Θα σου κάνω εγώ ένα σύστημα Χάπελ στο υφυπουργείο αθλητισμού, να γλύφεις τα δάχτυλά σου με το τρανζίσιο. Λοιπόν.
|
Πόσες λέξεις έχουν οι Εσκιμώοι για το χιόνι;by Αντικλείδι |
Το ότι κάθε επιστήμη έχει τη δική της ορολογία είναι κοινός τόπος. Αυτό συμβαίνει, πολύ απλά, γιατί η κάθε επιστήμη εξετάζει τα θέματα ή τα φαινόμενα που την αφορούν διεξοδικά και μέχρι την τελευταία τους λεπτομέρεια.
Στη ζωή υπάρχουν δύο είδη ανθρώπων: οι αισιόδοξοι και οι απαισιόδοξοι.
Οι απαισιόδοξοι έχουν συνήθως δίκιο.
Αν όμως η ανθρωπότητα έφτασε ως εδώ, αυτό το χρωστάει στους αισιόδοξους.
Οι απαισιόδοξοι έχουν συνήθως δίκιο.
Αν όμως η ανθρωπότητα έφτασε ως εδώ, αυτό το χρωστάει στους αισιόδοξους.
karl Popper
«Ο καλύτερος τρόπος να διδάξεις στα παιδιά σου τι είναι οι φόροι είναι τρώγοντας το 60% του παγωτού τους»
Βαγγέλης Παπαθανασίου: «Oλοι είμαστε συνάθροιση δισεκατομμυρίων ετών μνήμης»
Πώς συνδέεται η εξερεύνηση τoυ Διαστήματος και των απαρχών του Σύμπαντος με το έργο του μεγάλου έλληνα συνθέτη Βαγγέλη Παπαθανασίου; Η παγκόσμια κυκλοφορία προ δύο ημερών του νέου άλμπουμ του συνθέτη με τίτλο «Rosetta» σημαδεύει την ολοκλήρωση της ομώνυμης διαστημικής αποστολής από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (European Space Agency, ESA). Το διαστημικό όχημα Rosetta, που πήρε το όνομά του από τη Στήλη της Ροζέττας η οποία αποτέλεσε το κλειδί για την αποκρυπτογράφηση των αιγυπτιακών ιερογλυφικών, ολοκλήρωσε πριν από λίγες ημέρες τη μελέτη του κομήτη 67P/Churyumov-Gerasimenko επεκτείνοντας ακόμη περισσότερο τον ορίζοντα των γνώσεών μας για τη γένεση του ηλιακού συστήματος. Με αφορμή αυτό το γεγονός ο Βαγγέλης Παπαθανασίου, μια προσωπικότητα της τέχνης με ακτινοβολία πολύ ευρύτερη από εκείνη που σηματοδοτεί το Οσκαρ που κέρδισε το 1982 για την ταινία «Οι δρόμοι της φωτιάς», παραχώρησε στο BHMAgazino μια σπάνια συνέντευξη. Στη συνέντευξη αυτή μίλησε όχι για τη μουσική με όρους «μουσικής βιομηχανίας», αλλά για το βαθύτερο νόημα, τη σημασία και τη νοητική υπόσταση της μουσικής, για τον κώδικα της δημιουργίας, για τον τρόπο με τον οποίο εκδηλώνονται στην πραγματικότητα τα αριστουργήματα, τα επιτεύγματα, κάθε υλική και πνευματική έκφραση, για το «σύστημα» με το οποίο και ο ίδιος εργάζεται και δημιουργεί μουσική. Και είναι βέβαιο πως όσοι διαβάσουν αυτή τη συνέντευξη θα προβληματιστούν δημιουργικά και θα αιφνιδιαστούν θετικά γιατί θα διαφωτιστούν αρκετά σχετικά με θεμελιώδεις αλήθειες που αποκρυσταλλώνονται μέσα στη μουσική, αλήθειες που ενώ μοιάζουν αφηρημένες και «φιλοσοφικές» έχουν επίδραση και εφαρμογή σε οτιδήποτε σκεφτόμαστε και πράττουμε.
Κύριε Παπαθανασίου, ποιο είναι το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της διαστημικής αποστολής της Rosetta που σας ενέπνευσε ώστε να δημιουργήσετε ένα νέο πρωτοποριακό άλμπουμ; Πώς, με αφορμή αυτή τη διαστημική αποστολή, φτάσατε σε αυτές τις συνθέσεις; «Κατ’ αρχάς, κύριε Παπαδόπουλε, μου κάνει εντύπωση το ενδιαφέρον σας για μελλοντικά θέματα που αφορούν το Διάστημα γιατί παρόλο που είναι άκρως σημαντικά φαίνεται ότι δεν αφορούν το ευρύ κοινό όσο θα έπρεπε. Υπάρχουν διάφοροι λόγοι που με οδήγησαν να ασχοληθώ με αυτή την προσπάθεια αλλά ο κύριος λόγος είναι το ότι η αποστολή Rosetta μέσα από τις πολυάριθμες επιστημονικές έρευνες που έκανε προσπάθησε να δώσει στοιχεία για τα ζητήματα που απασχολούν τον κόσμο της επιστήμης. Σήμερα ο άνθρωπος, περισσότερο από ποτέ, προσπαθεί να ανακαλύψει την αρχή του κόσμου και από πού προέρχονται η ζωή και ο ίδιος, και ένας από τους τρόπους εξερεύνησης είναι η μελέτη των παλαιότερων χώρων του Σύμπαντος και ειδικά πλανήτες ή κομήτες οι οποίοι βρίσκονται σε προγενέστερη κατάσταση και οι οποίοι φέρουν στοιχεία τα οποία δεν βρίσκονται σε πλανήτες όπως π.χ. στη Γη».
Πρόκειται για σπουδαία επιστημονική προσπάθεια… «Η προσπάθεια, η επιμονή, η οργάνωση και η επιστημονική γνώση που εφάρμοσαν όσοι επιστήμονες ασχολήθηκαν με ένα τέτοιο ταξίδι (539 εκατομμύρια χιλιόμετρα) με απίστευτη ακρίβεια, δεν μπορούν παρά να είναι άξιες θαυμασμού. Φανταστείτε ότι σε τέτοιου είδους διαδρομές δεν ξέρουμε ποτέ αν θα φθάσουμε στον προορισμό μας και όταν φτάσουμε, δεν ξέρουμε αν θα βρούμε αυτό που ζητάμε. Στην περίπτωση της Rosetta αυτό το ταξίδι θεωρείται απόλυτα επιτυχές. Τα δε αποτελέσματα σιγά σιγά με τον καιρό τους θα ανακοινώνονται».
Δεν είναι η πρώτη φορά που συνδέετε το όνομά σας με διαστημικές αποστολές. Αλλωστε, έχετε συνεργαστεί με τη NASA. Πολλοί θυμούνται π.χ. την αποστολή στον Αρη το 2001, για την οποία γράψατε τη «Μυθωδία». «Πράγματι. Και μέσα σε αυτό το διαστημικό πανδαιμόνιο που συμβαίνει σήμερα δεν μπορώ να μην αναφέρω άλλες αποστολές της NASA και κυρίως μία κατά έναν τρόπο παρόμοια, την αποστολή Juno, για να συλλέξουν παρόμοιες πληροφορίες από τον πρωτόγονο πλανήτη Δία (προστάτη μας, αφού αυτός απορροφά πολλά από τα επικίνδυνα διαστημικά σώματα που θα μπορούσαν να πλήξουν τον πλανήτη μας), για την οποία αποστολή εργάζομαι από τον σχεδιασμό της έως και τώρα που έχει φτάσει στον προορισμό της – για παράδειγμα, το Ιδρυμά μου (σ.σ.: Ιδρυµα Ερευνών, Μουσικής, Τεχνών και Επιστηµών Ευάγγελου Παπαθανασίου) διοργάνωσε στη γενέτειρά μου, τον Βόλο, τo 2007 ένα από τα πρώτα συνέδρια της ΝASA για αυτή την αποστολή με τη συμμετοχή 55 σημαντικών επιστημόνων».
Το Juno έφτασε στον Δία πρόσφατα, στις 5 Ιουλίου… «Ναι, περιστρέφεται τώρα γύρω από τον Δία και συλλέγει πληροφορίες. H αποστολή θα ολοκληρωθεί σε περίπου 18 μήνες».
Αυτό σημαίνει ότι σε 18 μήνες θα έχουμε ένα ακόμη ολοκληρωμένο μουσικό έργο, όπως έγινε τώρα με τη «Rosetta». «Σίγουρα, ναι».
Πώς ξεκίνησε η συνεργασία σας με τη NASA; «Η πρώτη επαφή έγινε με τον Καρλ Σαγκάν. Δεν τον γνώριζα όταν το 1980 παρουσίαζε την εκπομπή «Cosmos: A Personal Voyage» με θέμα το Σύμπαν. Στα επεισόδια της εκπομπής αυτής αξιοποίησε σχεδόν όλη τη μουσική που είχα συνθέσει μέχρι τότε. Υπήρχε μια κατηγορία ανθρώπων, επιστημόνων, που παρακολουθούσαν τη δουλειά μου χωρίς εγώ να το ξέρω. Υπήρχε ένα ρεύμα. Στη συνέχεια, τη δεκαετία του ’90, συναντήθηκα με τον Σκοτ Μπόλτον, θεωρητικό φυσικό και αστροφυσικό της NASA. Από τότε συνεργαζόμαστε».
Εχετε πει ότι από πολύ μικρός θέτατε διαρκώς ερωτήσεις για το Σύμπαν και τη σύστασή του, τον τρόπο λειτουργίας του. Θα έλεγε κανείς ότι από τότε εξερευνάτε το Σύμπαν μέσα από την πηγαία σχέση σας με τη μουσική. Πώς συνδέεται η μουσική με το Σύμπαν και ποια είναι η «θεμελιώδης απάντηση» την οποία έχετε κατακτήσει για το Σύμπαν μέσα από αυτή την εξερεύνηση; «Σε αυτές τις τρυφερές ηλικίες των 3-4 ετών, είναι αδύνατον να γνωρίζεις πράγματα με τον ίδιο τρόπο που τα γνωρίζεις ενήλικος πια. Και για να γίνω πιο σαφής: γνώριζα το μέτρο, γνώριζα τον ρυθμό, γνώριζα την αρμονία. Ολα αυτά δεν ήταν τίποτε άλλο παρά η μουσική. Αλλά σε αυτή την ηλικία η γνώση μου ήταν καθαρά ενστικτώδης, χωρίς να σκέφτομαι αν είναι σωστό ή λάθος, αφού αυτό ήταν μόνο αυτό που αισθανόμουν. Ετσι, παρατηρώντας και μελετώντας τη φύση που με περιέβαλλε, έβλεπα ότι το ίδιο σύστημα με το οποίο λειτουργούσαν τα πράγματα γύρω μου ήταν ταυτόσημο με τη μουσική. Λίγο αργότερα, ανακαλύπτοντας από πού πηγάζει η λέξη ΚΟΣΜΟΣ, είδα, μέσα από τη μουσική, την απόλυτη σχέση πώς μετατρέπεται η ακοσμία σε κόσμο. Ως εκ τούτου, η αταξία σε τάξη και η δυσαρμονία σε συμφωνία. Θέλω να κάνω μια παρένθεση: η λέξη ΚΟΣΜΟΣ χρησιμοποιείται λανθασμένα στις άλλες γλώσσες αντί της σωστής λέξης ΣΥΜΠΑΝ, διότι ο θαυμασμός των προγόνων μας για το ΣΥΜΠΑΝ τούς έκανε να το αποκαλούν ΚΟΣΜΟ, κάτι όμορφο δηλαδή (κόσμημα κ.τ.λ.)».
Δηλαδή, αντιλαμβάνομαι ότι προσεγγίζετε τον άνθρωπο ως μέρος της φύσης, του Σύμπαντος, ενός Σύμπαντος που διέπεται από τη μουσική… «Ο άνθρωπος δεν μπορεί να είναι τίποτε άλλο παρά μέρος του Σύμπαντος. Αλλά και μέλος του Σύμπαντος. Κι εδώ θα ήθελα να σας αναφέρω ένα συνήθειο που είχα όταν ήμουν μικρός: όταν συναντούσα για πρώτη φορά ανθρώπους, ανεξαρτήτως ηλικίας, τους έλεγα «Ξέρεις κάτι; Ξέρω τη μελωδία σου», και όταν τους το έλεγα αυτό, οι περισσότεροι, χωρίς να καταλαβαίνουν, γελώντας μού χάιδευαν τα μαλλιά. Είναι εντυπωσιακό πως όταν προσεκτικά παρατηρείς και ακούς τη φύση, εκείνη σου τα λέει όλα. Αρα, για να μη μακρηγορώ, αυτό που έχω αποκομίσει για αυτό που με ρωτάτε είναι πως μουσική και Σύμπαν είναι ταυτόσημα και αν θέλετε η μουσική είναι ο συμπαντικός κώδικας που διέπει τα πάντα. Με τον όρο μουσική δεν εννοώ ένα μουσικό ρεπερτόριο διαφόρων μουσικών κομματιών αλλά τις προπατορικές παλμώσεις του Σύμπαντος».
Πώς φτάνει κανείς σε αυτή τη βαθύτερη συνειδητοποίηση; «Οι πληροφορίες που παίρνουμε από το περιβάλλον είναι δύο ειδών, αυτές που είναι απτές μέσω των αισθήσεών μας και αυτές που είναι νοητές. Απτή πληροφορία είναι βλέπω, μυρίζω, αγγίζω κ.τ.λ., ενώ οι νοητές πληροφορίες είναι η έννοια της ελευθερίας, η έννοια του δικαίου κ.τ.λ. Οι απτές πληροφορίες που πηγάζουν από τις αισθήσεις μας μάς ωθούν να βλέπουμε τον κόσμο σε τρεις διαστάσεις. Με τη νόησή μας, όμως, τον βλέπουμε σε πολλές διαστάσεις. Σήμερα η επιστήμη κάνει λόγο για 11 διαστάσεις και ποιος ξέρει στο μέλλον».
Εχω μια ερώτηση που με προβληματίζει πολύ σχετικά με αυτές τις «11 διαστάσεις». Εάν η συνολική πραγματικότητα εκτείνεται σε 11 διαστάσεις, τότε οτιδήποτε υπάρχει στις τρεις διαστάσεις και στον χρόνο (ακόμη κι εμείς οι ίδιοι) μπορεί να είναι εκδήλωση ή αντανάκλαση των υπόλοιπων διαστάσεων στη συγκεκριμένη κόγχη της πραγματικότητας; Και όταν αυτό που εκδηλώνεται χαθεί από την κόγχη αυτή, αν πεθάνει δηλαδή, μπορούμε να πούμε βασίμως ότι υπάρχει στις υπόλοιπες διαστάσεις που προφανώς αποτελούν τον κυριότερο και πιο θεμελιώδη ιστό της πραγματικότητας; «Κάθε πράγμα στον καιρό του. Ας αφήσουμε αυτή την ερώτηση για την επόμενη φορά. Δράττομαι, όμως, της ευκαιρίας να σας πω ότι ειδικά σε τέτοιες ερωτήσεις δύο πράγματα έχουν τεράστια σημασία. Είναι η διαφορά μεταξύ του αντικειμενικού με το υποκειμενικό και μεταξύ της πραγματικότητας με την αλήθεια. Οταν αυτά τα δύο είναι σωστά ρυθμισμένα στον άνθρωπο, τότε τέτοιες ερωτήσεις μπορούν να απαντηθούν πολύ πιο εύκολα και γρήγορα. Πάντως, εμείς οι άνθρωποι σαν όντα αντιλαμβανόμαστε τον χώρο με τρεις διαστάσεις. Και γνωρίζουμε, σύμφωνα με τη σύγχρονη Φυσική, ότι η δημιουργία του κόσμου ξεκίνησε με μία διάσταση, το μήκος που είχαν οι υπερχορδές. Εξ ου και ο ορισμός του Ευκλείδη «γραμμή εστί συνεχές μήκος απλατές». Δηλαδή, ο χώρος ξεκίνησε να δημιουργείται από μία διάσταση (το μήκος) και από εκεί εξελίχθηκε σε τρεις ή περισσότερες διαστάσεις. Ο χρόνος δεν είναι διάσταση. Ο Αριστοτέλης τον ονομάζει «μέτρο άνευ υπόστασης». Δηλαδή είναι το μέτρο που μετρά τις μεταβολές λόγω των νόμων της γενέσεως και της φθοράς. Δηλαδή, δεν γερνάμε επειδή πέρασαν τα χρόνια. Μετράμε τη μεταβολή με χρόνια. Από εκεί με τη νοηματική μας δύναμη μπορούμε να θεωρήσουμε ότι υπάρχουν και άλλες διαστάσεις, αλλά για την ώρα αναμένουμε να τις αποδείξει η επιστήμη».
Θα ήθελα να σας ρωτήσω κάτι το οποίο είμαι περίεργος να μάθω. Για αρκετά χρόνια τώρα υπάρχουν ομάδες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό που αναλύουν τους «στίχους» της «Μυθωδίας». Εχουν ειπωθεί πολλά κι έχουν δοθεί πολλές ερμηνείες. Ολον αυτόν τον καιρό δεν έχουμε ακούσει την άποψή σας. Ποια είναι η αλήθεια; «Οντως, όλα αυτά τα χρόνια δεν έχω εκφραστεί για αυτό το ζήτημα. Μπορώ να σας πω ότι τίποτα δεν είναι τυχαίο. Στους «στίχους» της «Μυθωδίας» υπάρχει ποσοστό κωδικοποίησης, άλλες φορές κατά το 1/3 της λέξης και σε άλλα σημεία κατά το 1/2. Αλλά, κύριε Παπαδόπουλε, το υποτιθέμενο μυστικό δεν βρισκόταν ποτέ εκεί. Είναι κάπου που ποτέ κανείς δεν ανέφερε έως σήμερα. Βρίσκεται στο μουσικό μέρος της «Μυθωδίας» και όχι στο λυρικό. Είναι το περισσότερο που μπορώ να πω. Αλλωστε, υπάρχουν και άλλα συμφωνικά έργα που έχω συνθέσει, χωρίς στίχους αυτά, βασισμένα στους κώδικες της Δημιουργίας».
Εχετε πει ότι η μουσική είναι τοποθετημένη μέσα στον άνθρωπο ή ότι ενυπάρχει μέσα στον άνθρωπο. Πώς είστε τόσο βέβαιος; «Στα μέσα της δεκαετίας του ’70 είχα αναφέρει ότι «κάθε ανθρώπινη και ζωική και φυτική ύπαρξη, ή και αυτή ακόμη η ανόργανη ύλη, εμπεριέχει τη σφραγίδα του κύκλου της Δημιουργίας. Ο ήχος ακολουθεί πάντοτε τη συχνότητα των μεταβολών αυτού του κύκλου ως λειτουργικός κώδικας των συμπαντικών διαστάσεων και ταυτόχρονα ως γεννήτωρ. Ας προσπαθήσουμε, λοιπόν, να αναδιφήσουμε στη μνήμη μας και ας θυμηθούμε. Τότε θα κατορθώσουμε να αποκωδικοποιήσουμε τον κώδικα της Δημιουργίας του Σύμπαντος και κατά συνέπεια τον δικό μας. Τι υπέροχο και θείο κλειδί είναι η μουσική!». Και όσο με ρωτάτε ύστερα από αυτό, τόσο θα σας απαντώ: «Μέτρον, ρυθμός, αρμονία ίσον μουσική, η οποία μετατρέπει την ακοσμία σε κόσμο, την αταξία σε τάξη και τη δυσαρμονία σε συμφωνία»».
Ωστόσο, η παραδοχή αυτή μάς οδηγεί σε ένα βασικό ερώτημα: Αν η ύπαρξη και ο άνθρωπος προγραμματίζονται με βάση τον κώδικα της μουσικής, ποια είναι η ισορροπία και το όριο ανάμεσα στην ελεύθερη βούληση και στην προδιάθεση; Είναι και η ελεύθερη βούληση κομμάτι της μουσικής;«Για την ελεύθερη βούληση θα έλεγα ότι το θετικό είναι πως την έχουμε και το αρνητικό είναι πως την έχουμε. Διότι η ελεύθερη βούληση προϋποθέτει σωστή κρίση και ωριμότητα που και αυτά, ως στοιχεία προδιάθεσης μας οδηγούν και πάλι στην αρμονία κ.τ.λ. Το φυσικό είναι η μουσική να οδηγεί τον άνθρωπο και όχι ο άνθρωπος τη μουσική. Οσο αισθανόμαστε ανώτεροι και προσπαθούμε να οδηγήσουμε τη μουσική, τόσο μας οδηγεί σε αδιέξοδο, σαν αυτό που ζούμε σήμερα. Αντίθετα, όταν μας οδηγεί η μουσική, αισθανόμαστε την ευδαιμονία της».
Εχει διαφορά η μουσική που προέρχεται από ηλεκτρονικές πηγές με τη μουσική που προέρχεται από τα φυσικά όργανα; «Αν η μουσική προέρχεται από τα ονομαζόμενα παραδοσιακά φυσικά όργανα ή από σύγχρονες ηλεκτρονικές πηγές, δεν έχει καμία σημασία και καμιά διαφορά. Ολα εξαρτώνται από τον χρήστη. Γιατί πολλή κουβέντα γίνεται για ένα θέμα άνευ σημασίας. Διότι, από όπου και αν προέρχονται οι παλμικές δονήσεις, τείνουν στο τέλος να είναι όμοιες. Και για να επανέλθω στο προηγούμενο ζήτημα, θα σας φέρω ως παράδειγμα κάτι από τον Ηράκλειτο: Λέει ότι η φωτιά εξατμίζει το νερό αλλά και το νερό σβήνει τη φωτιά. Ο άνθρωπος, όμως, παρόλο που αποτελείται κυρίως από νερό, έχει πάντα σταθερή θερμοκρασία. Αυτό σημαίνει αρμονία. Διότι ο ορισμός της αρμονίας, αν και δεν συνηθίζω να χρησιμοποιώ ρητά, κατά τον Φιλόλαο είναι «πολυμιγέων ένωσις και δίχα φρονεόντων συμφρόνησις»».
Μιλήσατε πριν από λίγο για τον ήχο ως «λειτουργικό κώδικα των συμπαντικών διαστάσεων και ταυτόχρονα ως γεννήτορα». Είπατε ότι ο άνθρωπος είναι «μέρος και μέλος του σύμπαντος», όπως επίσης ότι μόλις βλέπετε έναν άνθρωπο τον αντιλαμβάνεστε αμέσως ως μουσική. Επομένως, είναι η μουσική αυτό που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε «έλλογη ενέργεια»; Είναι η μουσική νοητική; «Θα μπορούσαμε να πούμε «ναι». Δηλαδή, είτε βλέπεις το Σύμπαν ως μία θεωρία, ως μαθηματικά, είτε το βλέπεις ως οντότητες. Ολο το Σύμπαν είναι ζωντανό σαν ένας οργανισμός. Θα ήθελα, όμως, να προσθέσω κάτι που με στεναχωρεί. Αν οι μεγάλοι επιστήμονες κάθε κλάδου, οι νομπελίστες, είχαν τις πρέπουσες επιστημονικές μουσικές γνώσεις, είμαι σίγουρος ότι η αντίληψη περί του Σύμπαντος και οι απαντήσεις σε πολλαπλά ερωτήματα θα ήταν κατά πολύ πιο πλήρεις».
Τι εννοείτε; «Για παράδειγμα, αν πάρουμε την αρχή της απροσδιοριστίας του Χάιζενμπεργκ, περί συνεχούς μετακίνησης στην τροχιά των ηλεκτρονίων, αν γνώριζαν οι επιστήμονες μουσική θα ήξεραν ότι για να πας από το ντο στο σολ, δεν είσαι υποχρεωμένος να περάσεις από τα ρε, μι, φα. Η μουσική κάποτε ήταν από τους πέντε κλάδους των μαθηματικών, δηλαδή: αριθμητική, γεωμετρία, στερεομετρία, μουσική και αστρονομία. Και την εποχή των δεινών, την εποχή που γκρεμίστηκαν οι βιβλιοθήκες, που κάηκαν βιβλία, που έκλεισαν Ακαδημίες, που σταμάτησαν οι Ολυμπιακοί Αγώνες, δηλαδή την περίοδο της μεγάλης καταστροφής της Ελληνικής Σκέψης, ξεκόλλησαν, όπως τα Γλυπτά του Παρθενώνα, το κομμάτι της μουσικής από τα μαθηματικά. Γιατί; Διότι αφαιρώντας τη μουσική, το αποτέλεσμα ήταν να μην μπορεί να υλοποιηθεί το όνειρο της επιστήμης που είναι η διατύπωση μιας γενικής θεωρίας του Σύμπαντος. Είναι ένα είδος ευνουχισμού που εξακολουθεί έως τις μέρες μας».
Επομένως, εφόσον η μουσική είναι έλλογη, τότε θα πρέπει να τη θεωρείτε ενεργό παράγοντα στη Δημιουργία… «Βεβαίως, απολύτως».
Γιατί, όμως, να είναι η μουσική νοητική και όχι η ζωγραφική; «Δεν είναι το ίδιο πράγμα. Η ζωγραφική χρειάζεται τον άνθρωπο. Ο άνθρωπος φτιάχνει έναν πίνακα. Η μουσική δεν έχει ανάγκη κανέναν. Η μουσική είναι ένα θείο πράγμα. Είναι μια τεράστια δύναμη που διαμορφώνει τον κόσμο».
Αυτό που ακούμε στη Γη και αποκαλούμε «μουσική» είναι αντικειμενικό ή είναι μια ατελής αντανάκλαση μιας βαθύτερης και άπιαστης αλήθειας που απλώς συλλαμβάνεται και «ακούγεται» με τον τρόπο που ακούγεται από εμάς στις δεδομένες συνθήκες της Γης; «Η μουσική είναι η μόνη δύναμη η οποία μπορεί να συλλάβει την αλήθεια διότι ως πνευματικό εργαλείο λειτουργεί απολύτως αφαιρετικά. Η αλήθεια είναι πάντοτε αντικειμενική».
Εάν επικεντρωθούμε στην έννοια της αρμονίας, καταλαβαίνουμε ότι όλα είναι μουσική και ότι η μουσική μπορεί να συλλάβει την αλήθεια. Αλλά θα έλεγε κανείς ότι η μουσική εξαρτάται από προϋποθέσεις. Για παράδειγμα, στο κενό δεν υπάρχει μουσική… «Υπάρχει».
Μα στο κενό δεν ακούμε τη μουσική. «Η μουσική δεν χρειάζεται να ακουστεί. Οι νόμοι είναι οι ίδιοι, είτε την ακούμε είτε όχι».
Πώς έρχεται η μουσική σε εμάς; «Υπάρχει το εξής. Κάποιος γράφει ένα μουσικό κομμάτι. Μπορεί να το γράφει επειδή το σκέφτηκε, είναι δηλαδή κάτι υποκειμενικό, που μπορεί να είναι και πάρα πολύ ωραίο. Μπορεί να μη σκέφτεται τίποτα. Τότε το γράφει η ίδια μουσική. Χρησιμοποιεί, δηλαδή, η μουσική κάποιον ή κάποια προκειμένου να γραφτεί».
Αρα το ταλέντο του συνθέτη είναι να είναι διαθέσιμος… «Σωστά. Γι’ αυτό λέω πάντα ότι πάντα πρέπει να είσαι έτοιμος».
Χρειάζεσαι έναν τρόπο για να είσαι έτοιμος. Εσάς ποιος είναι ο τρόπος σας; Πώς κατορθώνετε να είστε διαθέσιμος για τη μουσική; «Δεν ξέρω. Από μικρός ήμουν».
Δεν έχετε «κλειδιά» για την έμπνευση; «Δεν έχω έμπνευση».
Δηλαδή, είστε απλώς διαθέσιμος… «Ναι, το έχω πει πολλές φορές. «Ποια είναι η έμπνευση;» με ρωτούν. Ποια έμπνευση; Δεν υπάρχει έμπνευση».
Είστε αυτονόητα διαθέσιμος ή υπάρχουν εποχές που δεν είστε; «Πάντα είμαι».
Δεν έχετε διακυμάνσεις στην ικανότητά σας να είστε διαθέσιμος; «Οχι. Διαχειρίζομαι κάτι για το οποίο δεν ευθύνομαι. Βεβαίως υπάρχουν και άλλοι τρόποι. Πάντως, προσέξτε, δεν μιλάω ποτέ προσωπικά. Δεν αναφέρομαι στο «εγώ». Δεν υπάρχει το «εγώ» με τα βραβεία και τις επιτυχίες. Είναι μεγάλη ασέβεια μπροστά στη μουσική να λες «εγώ»».
Δεν έχετε πει ποτέ «εγώ»; «Οχι. Στη μουσική δεν έχω πει ποτέ «εγώ». Εκτός αν είναι τρόπος του λέγειν. Δεν υπάρχει το «εγώ». Είναι ασεβές να υπάρχει. Πώς να υπάρχει όταν υπάρχει η μουσική;».
Θέλατε να κατορθώσετε να έχετε μόνος σας το αποτέλεσμα συμφωνικής ορχήστρας; Να είστε ταυτόχρονα ο συνθέτης, ο διευθυντής ορχήστρας και όλοι οι μουσικοί; Αυτό ήταν το σχέδιό σας; «Απόλυτα, ναι. Αυτό είναι το επίτευγμα στη ζωή μου, αυτό που προσπάθησα να κάνω για να έχω το ολοκληρωμένο έργο. Δεν λέω το καλύτερο έργο, λέω απλώς το έργο. Το έργο στην πιο πλήρη φόρμα του».
Αυτό έγινε σαν σύλληψη ότι προς τα εκεί πρέπει να πάτε από τότε που εργάζεστε μόνος σας; «Ακριβώς. Και ο λόγος είναι ότι δεν πήγα ποτέ στο Ωδείο, δεν έμαθα νότες, δεν ήθελα».
Ισως ξέρετε τη μουσική χωρίς να την έχετε διδαχθεί. «Η μουσική υπάρχει παντού αρκεί να τη διαβάζεις. Και δεν διδάσκεται η μουσική, η μουσική εμπεριέχεται. Κολυμπάμε μέσα στη μουσική».
Είναι λάθος που τη διδάσκουμε; «Οχι, κακό δεν κάνει. Αν τη διδάσκουμε λάθος, μας οδηγεί σε λάθη. Αναλόγως του τι θέλει να κάνει κανείς. Αν θέλεις να μάθεις ένα όργανο, είναι θετικό. Από εκεί και πέρα, αυτό που κάνουν τα ωδεία είναι να διδάσκουν ρεπερτόριο. Αλλά δεν μιλάμε γι’ αυτό. Κάποιος μπορεί να γίνει ένας απίστευτα σημαντικός εκτελεστής με εμπειρία, σοφία και ωριμότητα και με πολύ σημαντική δική του συνεισφορά».
Εχετε πει ότι το χάρισμά σας προέρχεται από ένα μέρος που ονομάζεται «μνήμη». Εννοείτε, ίσως, ότι περιέχετε τη μουσική και κατ’ επέκταση ότι κάθε άνθρωπος περιέχει «εν υπνώσει» όλες τις αλήθειες. Και ότι αυτό που εσείς κάνετε με τη μουσική είναι να ξυπνήσετε τη μνήμη στους ανθρώπους. Εχετε επίσης πει (σε συνέντευξή σας στον Τόνι Χάρις για το Al Jazzera το 2011) ότι «πρέπει να επενδύουμε στην ομορφιά, η οποία είναι αρμονία που έρχεται από το χάος». Επομένως, πώς εσείς ενεργοποιείτε τη μνήμη; Πώς συντονίζεστε ώστε να μπορέσετε να δράσετε, όπως έχετε επίσης πει, ως «γέφυρα ή κανάλι από το οποίο η μουσική εκδηλώνεται μέσα από το χάος του θορύβου»; «Ο,τι σας έχω πει μέχρι τώρα δεν είναι ο μόνος τρόπος που προσεγγίζω, ενεργώ, εργάζομαι με τη μουσική. Εχω χρησιμοποιήσει όλους τους τρόπους, και γι’ αυτό μπορώ να μιλήσω για όλα αυτά. Ο τρόπος που αναφέρθηκα σε αυτή μας τη συζήτηση είναι ο ιδανικός επιστημονικός τρόπος που μπορεί να φέρει αντικειμενικά αποτελέσματα στα πολλά ανθρώπινα ερωτήματα και ανάγκες μας όσον αφορά τη σπουδαιότητα, τη λειτουργία και χρήση της μουσικής. Το κλειδί για εμένα και επιστημονικά και εμπειρικά είναι να σεβόμαστε και να ακολουθούμε τη μουσική και ως προς τη μνήμη – στην οποία επί χρόνια αναφέρομαι – και δεν εννοώ τη μνήμη για γεγονότα της προηγουμένης εβδομάδας αλλά τη μνήμη από τα βάθη των αιώνων που φέρουμε ως άνθρωποι και ως μέρος του Σύμπαντος. Με άλλα λόγια, θυμάμαι κάτι γιατί είμαι αυτό το κάτι. Είτε το θέλουμε είτε όχι, όλοι είμαστε συνάθροιση δισεκατομμυρίων ετών μνήμης. Τέτοιες βουτιές αξίζει τον κόπο να τις κάνουμε. Το Σύμπαν είναι απλό αλλά ατελείωτο».
Η έννοια του αγώνα για τη δημιουργία της αρμονίας και της τάξης μέσα από το χάος και τη δυσαρμονία βρίσκεται στον πυρήνα της αρχαίας ελληνικής σκέψης. Θα έλεγε κανείς ότι η αρχαία ελληνική πνευματική δημιουργία συγκροτεί στο σύνολό της ένα σύστημα οργάνωσης του χάους σε τάξη, έναν κώδικα, τον θεμελιώδη κώδικα του πολιτισμού. Η έννοια του αγώνα για την αρμονία και την υπέρβαση σφραγίζει επίσης το έργο σας, τόσο στα γνωστά όσο και στα λιγότερο γνωστά έργα σας. Θα λέγατε ότι αυτό είναι το «κομβικό σημείο» για τη «Rosetta», για τη «Μυθωδία» ή για το «Blade Runner»; «Αντί να πω «αγών», θα προτιμούσα να πω ανάγκη. Αισθάνομαι βαθύτατα ότι το Συμπάν ζητά τη μετατροπή του χάους σε αρμονία. Οποια αρμονία και αν επιτευχθεί, επειδή το χάος είναι πάντα μεγαλύτερο, θα υπάρξει μία περίοδος που θα επιτρέπει τη δημιουργία. Σε αυτή την περίοδο θα δημιουργηθεί ό,τι είναι να δημιουργηθεί. Επειτα, να μην ξεχνάμε ότι πάντα υπάρχει η τάση της απόκλισης (η τάση να ξαναγυρίσουμε στην ακοσμία), δηλαδή αυτό που ονομάζουμε εντροπία. Με άλλα λόγια, ό,τι ωραίο να γίνεται άσχημο και ό,τι σωστό να γίνεται λάθος, και πάλι από την αρχή. Η ελληνική σκέψη βρίσκεται στον πυρήνα αυτού του αγώνα και όχι το αντίθετο».
Μπορώ να υποθέσω ότι θα υπάρχει πάντα δημιουργία γιατί πάντα θα υπάρχει το χάος για να τροφοδοτεί τη δημιουργία; «Σε γενικές γραμμές και χωρίς λεπτομέρειες, ας πούμε ότι υπάρχει ένας χώρος όπου επικρατεί χάος. Και μετά κάτι συμβαίνει και μετατρέπεται σε αρμονία».
Προφανώς εισέρχεται η νόηση και μετατρέπει κομμάτι του χάους σε αρμονία… «Οχι, εισέρχεται η ανάγκη της μετατροπής του χάους σε αρμονία. Η αρμονία είναι το οργανικό στοιχείο που θα κάνει όλα τα υπόλοιπα να λειτουργούν και, όπως σας ανέφερα στην αρχή, κατά κάποιον τρόπο το χάος επιθυμεί να μετατραπεί σε αρμονία».
Νόμιζα ότι είναι σαν να μπαίνω σε ένα δωμάτιο, σκέφτομαι κάτι και βάζω τάξη στην ακαταστασία… «Στη φύση τα πράγματα δεν γίνονται έτσι… Η φύση δεν σκέφτεται. Προσέξτε τι συμβαίνει με τη σκέψη. Οι σκέψεις γίνονται παρελθόν μέχρι να πραγματοποιηθούν. Οι σκέψεις βρίσκονται πάντα στο παρελθόν. Και εφόσον βρίσκονται στο παρελθόν, δεν πραγματοποιούνται στο παρόν. Αλλά η δημιουργία λαμβάνει χώρα στο παρόν».
Δηλαδή, η δημιουργία έρχεται αυτόματα και αυτονόητα στο παρόν μέσα από το κενό; Μέσα από το τίποτα; Χωρίς σκέψη; «Ναι. Και προσέξτε για να συλλάβετε το «γιατί»: Δεν μπορείς να σκεφτείς κάτι χωρίς ήδη να υπάρχει κάπου αυτό το κάτι. Ο Πλάτωνας το διέκρινε αυτό με τη Θεωρία των Ιδεών. Επομένως, η σκέψη δεν δημιουργεί αυτό το «κάτι». Για παράδειγμα, ένα μουσικό κομμάτι δεν χρειάζεται τη σκέψη του συνθέτη για να υπάρξει στον κόσμο των μορφών. Υπάρχει εκεί διαρκώς, ανεξαρτήτως χρόνου και ανεξαρτήτως συνθέτη. Κατ’ επέκταση, η εκδήλωση αυτής της σύνθεσης στη δική μας πραγματικότητα του χώρου και του χρόνου επίσης δεν απαιτεί σκέψη. Αν σκεφτείς μια σύνθεση ή κατ’ επέκταση οτιδήποτε άλλο, τότε η σκέψη αυτής της μορφής βρίσκεται ήδη στο παρελθόν. Δεν βρίσκεται στο παρόν και γι’ αυτό δεν μπορεί ή δυσκολεύεται πολύ να εκδηλωθεί στο παρόν. Για να εκδηλωθεί «κάτι» στο παρόν, δεν πρέπει να το σκεφτείς γιατί αν το σκεφτείς τότε μεταφέρεται αμέσως στο παρελθόν. Για να «φέρεις» κάτι στο παρόν, πρέπει να παραμένεις διαρκώς στο παρόν και να είσαι διαθέσιμος έτσι ώστε η δημιουργία να εκδηλωθεί μέσα από εσένα. Αν θέλεις κάτι στο παρόν, προτιμότερο είναι να μην επέμβεις και να το αφήσεις ελεύθερα να εκδηλωθεί».
Ετσι εργάζεστε εσείς; «Ναι. Αυτό είναι το σύστημα με το οποίο εκφράζομαι, με το οποίο δημιουργώ τη μουσική. Αν και ντρέπομαι να πω το ρήμα «δημιουργώ», ακριβώς γιατί, όπως σας είπα, η μουσική είναι ήδη δημιουργημένη. Δεν σημαίνει ότι υποτιμώ τους μουσικούς και τους συνθέτες που δεν εργάζονται κατ’ αυτόν τον τρόπο, που χρειάζεται να σκέφτονται, να σβήνουν και να γράφουν πάνω σε ένα χαρτί. Δεν σημαίνει ότι αυτό τους εμπόδισε να γράψουν αριστουργήματα. Απλώς εγώ δεν ήθελα και δεν θέλω να το κάνω αυτό».
Γιατί δεν θέλετε; «Γιατί επιδιώκω οτιδήποτε συμβεί να βγει και να εκφραστεί ατόφιο με τον λιγότερο χρόνο μεταξύ της ας πούμε «έμπνευσης» και της εκτέλεσής του χωρίς την προσωπική μου παρέμβαση. Η μουσική που δεν περνάει από τη συνειδητοποίηση και τη σκέψη είναι πιο ατόφια. Κι αυτό είναι το πιο σημαντικό επίτευγμα για εμένα. Γιατί έχουμε ένα αποτέλεσμα, χωρίς καμία παρέμβαση, χωρίς όσο το δυνατόν καμία παρέμβαση».
Θα έλεγε κανείς ότι περιγράφετε ένα μυστικό δημιουργίας… «Είναι. Γιατί αφαιρούμε τον άνθρωπο. Ακριβέστερα, αφαιρούμε τη σκέψη. Ο άνθρωπος επιστρατεύεται ως εκτελεστικό όργανο για κάτι που δεν υπήρχε πριν από πέντε λεπτά, αλλά ταυτόχρονα υπήρχε από πάντα. Ολα κάπου υπάρχουν. Σκεφτείτε ότι υπάρχει ένας μεγάλος αποθηκευτικός χώρος στο Σύμπαν στον οποίο μπορείς να παίρνεις και διαρκώς να δοκιμάζεις. Υπάρχει για όλα τα όντα, όχι μόνο για εμένα. Εξαρτάται βεβαίως τι θα πάρεις από εκεί. Αυτό που κάνω είναι να μειώσω όσο γίνεται περισσότερο αυτή την πάρα πολύ επικίνδυνη στιγμή, την απόσταση ανάμεσα στη λεγόμενη «έμπνευση», στο ερέθισμα, και τη στιγμή που αυτή θα αποτυπωθεί στον κόσμο. Και γιατί όλα αυτά; Για να επιτύχω και να προσεγγίσω την πιο αντικειμενική έκβαση της μουσικής (του κώδικα και της πληροφορίας). Να σας πω κι άλλο ένα παράδειγμα; Μεταξύ της πηγής του ρεύματος και μίας λάμπας μεσολαβεί το καλώδιο. Το καλώδιο δεν σκέπτεται. Απλώς μεταφέρει».
Για να το κατανοήσω καλύτερα – και διορθώστε με αν κάνω λάθος. Μπορείτε, όντας διαρκώς διαθέσιμος, να συλλάβετε ένα έργο συμφωνικής μουσικής και με τα ηλεκτρονικά όργανα, δηλαδή τον συνδυασμό από συνθεσάιζερ που έχετε εγκαταστήσει στο στούντιό σας, αμέσως να το εκτελέσετε σαν να έχετε μπροστά σας όλους τους μουσικούς μιας συμφωνικής ορχήστρας και να τους διευθύνετε, σαν να βρίσκεται μια συμφωνική ορχήστρα μέσα στο δικό σας στούντιο πάντοτε έτοιμη, πάντοτε διαθέσιμη; «Ακριβώς. Αυτό κάνω κάθε μέρα. Ετσι προέκυψε και το έργο «Rosetta»».
Θυμήθηκα μια σκηνή από το ντοκιμαντέρ «Journey to Ithaka» του 2008 που παρουσιάζει στιγμιότυπα από τη μακρά διαδρομή σας στη μουσική. Σας βλέπουμε, λοιπόν, το 1992 στο στούντιο στο Παρίσι να συζητάτε με τον σκηνοθέτη Ρίντλεϊ Σκοτ για το κινηματογραφικό έργο «1492». Βλέπετε στις οθόνες κάποιες εικόνες από το πρώτο cut της ταινίας και ταυτόχρονα, ενώ παρακολουθείτε τις εικόνες, παίζετε για λίγη ώρα στο συνθεσάιζερ. Σταματάτε, σηκώνεστε, και λέτε στον Ρίντλεϊ Σκοτ: «Εντάξει, θα δούμε πώς θα το γράψουμε». Και σας απαντά: «Μα ήδη το έγραψες». «Και μετά γελάμε! Ναι, έχω πολλές τέτοιες ιστορίες να σας πω. Ετσι γράφω τη μουσική. Είναι κάτι απλούστατο. Βέβαια, για άλλους δεν είναι καθόλου απλό. Ωστόσο, επιμένω. Για να πας από την Αθήνα στη Θεσσαλονίκη πρέπει να πας από την Αθήνα στη Θεσσαλονίκη και όχι μέσω Ισπανίας».
Εχετε διδάξει μουσική; «Δεν μπορώ να διδάξω. Αυτό που με ενδιαφέρει είναι όσο το δυνατόν να είμαι απών. Και να αφήνω τη μουσική να έρχεται μπροστά, να εκφράζεται και να εκδηλώνεται. Είναι λίγο γελοίο να θέλουμε να πάρουμε εμείς τη λάμψη από μία δύναμη που λάμπει πιο πολύ από εμάς».
Δεν λέτε τη φράση «η μουσική μου»; «Σπανίως. Το «μου» δεν μου αρέσει καθόλου. Είναι ασέβεια. Μπορεί να πω «η μουσική μου» με την έννοια που θα έλεγε κάποιος «Εγώ πήρα αυτή τη βαλίτσα και την έφερα εδώ». Απλώς μέχρι εκεί. Βέβαια, θα πω «η μουσική μου» όταν ένας άλλος μου πει «Οχι, εγώ έφερα αυτή τη βαλίτσα»».
Εντάξει, υπάρχει ένα όριο… «Καταλαβαίνετε τι θέλω να πω. Από μικρός δεν άρχισα να ασχολούμαι με τη μουσική με βάση τις αξίες της κοινωνίας που, δυστυχώς, είναι τελείως διαφορετικές από τις αξίες του Σύμπαντος…».
Είναι ευχής έργον, βέβαια, ότι οι γονείς σας δεν σας εμπόδισαν. «Βεβαίως είναι, αλλά δεν είχαν και άλλη επιλογή».
Επειδή ήσασταν επίμονος; «Οχι μόνο επειδή ήμουν επίμονος, αλλά και λόγω ηλικίας. Τι να πεις σε ένα παιδάκι 3-4 ετών που ασχολείται συνεχώς με τη μουσική και τον ήχο; Να του πεις να κάνει κάτι άλλο;».
Ναι, γιατί μπορεί να ανησυχείς ότι δεν θα τα βγάλει πέρα στη ζωή του… «Ναι… Κάποτε έπρεπε να είσαι γιατρός ή δικηγόρος ή αρχιτέκτων. Υπάρχει το κοινωνικό θέμα, αλλά σε εμένα δεν υπήρχε. Οι γονείς μου ήταν πάρα πολύ καλοί, αλλά δεν υπήρχε χώρος να σκεφτούν ότι πρέπει να κάνω κάτι άλλο».
Θα ήταν προφανές το ταλέντο σας. «Θα σας το πω απλά. Δεν ξέρω να κάνω κάτι άλλο. Και δεν μπορώ να ζήσω αλλιώς».
Είναι γνωστό ότι ζείτε μέσα στη μουσική κάθε μέρα. Είστε κάθε μέρα στο στούντιο. «Είμαι κάθε μέρα στο στούντιο, αλλά ζω μέσα στη μουσική ακόμη κι όταν δεν είμαι στο στούντιο. Δεν είμαι ένας σπασίκλας που κάθεται στο στούντιο και δεν βλέπει κανέναν. Ολα έχουν ένα μέτρο. Ωστόσο, πού να βρω μεγαλύτερη ευδαιμονία από αυτόν τον παράδεισο των ήχων;».
Εχετε πει ότι δεν είστε μόνος σας μέσα στη μουσική… «Ναι. Γίνεται να είσαι μόνος σου στη μουσική;».
Κάποιος άλλος θα έλεγε ότι γίνεται… «Ισως ξεκινά από άλλες αφετηρίες. Γιατί η αφετηρία η δική μου, η αντίληψη για τη μουσική σε συνδυασμό με την παρακολούθηση μουσικών σπουδών μού έδωσε το πιο πολύτιμο πράγμα που λέγεται ελευθερία».
Η ελευθερία είναι το πιο πολύτιμο πράγμα; «Βεβαίως, και όπως έλεγε ο Αριστοτέλης, η ελευθερία είναι να μπορείς να κάνεις κι αλλιώς. Τι είναι ελευθερία; Να μπορείς να κάνεις κι αλλιώς».
Αλλά να μην κάνεις αλλιώς γιατί αυτό που κάνεις το έχεις επιλέξει… «Ακριβώς. Δεν πρέπει, βεβαίως, να προκαλείς κακό. Αλλά όταν είσαι ελεύθερος δεν έχεις ανάγκη να κάνεις κακό. Το κακό προκύπτει από ανάγκες κι από τις δυσκολίες. Αλλά εκεί κερδίζονται και τα χρήματα…».
Ωστόσο, χρήματα κερδίζονται και με το καλό… «Ασφαλώς. Πάντως, η ουσία είναι μία, όταν βρίσκεσαι μέσα σε έναν τέτοιο κόσμο, στον κόσμο της μουσικής, τότε είσαι υγιής. Ακόμη και η στενοχώρια είναι υγιής. Οταν είσαι στον κόσμο της μουσικής είναι σαν να κάνεις ένα εσωτερικό λουτρό, είναι απίστευτο».
Σε ποιον βαθμό πιστεύετε ότι επικρατεί αρμονία στη σημερινή Ελλάδα; Γιατί η πολιτική και κοινωνική ζωή περιέχουν και αναπαράγουν τόσο πολύ χάος και τόσο θόρυβο; «Κάποτε η Ελλάδα, αυτός ο τόπος που λέγεται Ελλάδα, ήταν το γίγνεσθαι. Τώρα αυτή η λέξη έχει σβηστεί από την ελληνική μας συνείδηση και τώρα που όλοι ζητούν, δήθεν με τεράστιο ενδιαφέρον, το φάρμακο για να ανατραπεί αυτή η κατάσταση, μόνο μία λύση υπάρχει αντικειμενικά. Ελληνική Παιδεία. Η οποία βάλλεται ηθελημένα αλλά και από άγνοια εδώ και 1.700 χρόνια λυσσωδώς. Η Παιδεία, που αποτελεί τον κορμό της μόρφωσης σε σχεδόν όλον τον κόσμο, δεν διδάσκεται στην Ελλάδα. Νομίζω ότι η καταστροφή της χώρας μπορεί να έχει παγκόσμιες συνέπειες».
Με ποια έννοια το λέτε; «Δεν έπρεπε η Ελλάδα να φτάσει σε αυτό το σημείο, η Ελλάδα ήταν πηγή θετικών πραγμάτων και βρίσκεται σήμερα σε μια δεινή θέση».
Πάντως, δεν φαινόταν ότι θα γίνει έτσι. Οταν έγινε η συναυλία της «Μυθωδίας» το 2001 στο Ολυμπιείον στην Αθήνα, η Ελλάδα βρισκόταν σε άνοδο και ακμή, όδευε προς τους Ολυμπιακούς Αγώνες… «Οι Ολυμπιακοί Αγώνες ήταν ένα λούστρο πανάκριβο και προσωρινό, η καταστροφή είχε ήδη ξεκινήσει προ πολλού».
Το είχατε συνειδητοποιήσει από τότε; «Οχι απλώς από τότε. Το έλεγα σαράντα χρόνια και μου απαντούσαν σκωπτικά. Οχι ότι είμαι έξυπνος, αλλά λίγο να δώσεις την ευκαιρία στον εαυτό σου να σκεφτεί, θα δεις πράγματα. Και μιλώ ενεργειακά, όχι οικονομικά. Η σχέση μου με την Ελλάδα είναι ουσιαστική, είναι δύσκολο να αφήσεις τη χώρα σου, παρ’ όλα αυτά έζησα πολλές δεκαετίες στο εξωτερικό. Το αντιμετώπισα ως υποχρεωτική μετανάστευση…».
Ας ελπίσουμε ότι θα ανατραπεί η πορεία της παρακμής. «Το εύχομαι. Δεν ξέρω, όμως, πότε η Ελλάδα θα γίνει το γίγνεσθαι που πάντα ήταν. Που ο Ελληνας δημιουργούσε και έβγαινε και έξω από τη χώρα. Δεν ξέρω πότε θα γίνει αυτό. Τα πνευματικά αγαθά που κατέθεσε η Ελλάδα στην ανθρωπότητα δεν έχουν ξεπεραστεί. Γιατί ο Ελληνας έθετε ως μέτρο τη φύση. Δεν έκανε τον σπουδαίο. Ετσι ανακάλυψε τις αναλλοίωτες αντικειμενικές αλήθειες».
Το αντιλήφθηκα αυτό όταν περπάτησα πρόσφατα μόνος μου στους αρχαιολογικούς χώρους, από την Ακαδημία Πλάτωνος έως τον Παρθενώνα και το Λύκειο του Αριστοτέλη. «Χαίρομαι πολύ που το λέτε γιατί είναι μια διαδρομή που έκανα πολύ συχνά στην Αθήνα. Ωστόσο, υπάρχει μια αντιστοιχία σήμερα, θα έλεγε κανείς ότι τα σημερινά ερείπια του αρχαίου κάλλους αντιστοιχούν στην πνευματική ερείπωση της σύγχρονης Ελλάδας».
Ωστόσο, η χώρα προχωρά μέσα από τις εξαιρέσεις της… «Ναι, αλλά χρειάζεται και κάτι διαφορετικό. Εχουμε ξεχωριστούς ανθρώπους. Απαιτείται, όμως, το πρότυπο οργάνωσης που στηρίζεται στο ορθό και αντικειμενικό. Με άλλα λόγια, ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ».
Σας ευχαριστώ για τη συνέντευξη αυτή, κύριε Παπαθανασίου. «Εγώ σας ευχαριστώ».
Το άλμπουμ «Rosetta» του Βαγγέλη Παπαθανασίου κυκλοφόρησε στις 23 Σεπτεμβρίου από την Decca Records.
* Δημοσιεύθηκε στο BHmagazino την Κυριακή 25 Σεπτεμβρίου 2016
* Φωτογραφία: Στάθης Ζαλίδης
Πηγή:
 «Αγαπητέ 8χρονε Ροναλντίνιο,Αύριο, όταν επιστρέψεις σπίτι μετά το ποδόσφαιρο, θα υπάρχουν πολλοί άνθρωποι εκεί. Οι θείοι σου, οι φίλοι της οικογένειάς σου και κάποιοι άλλοι άγνωστοι στην κουζίνα. Αρχικά, θα πιστέψεις ότι έχεις αργήσει για το πάρτι. Όλοι θα είναι εκείνοι για να γιορτάσουν μαζί σου τα 18α γενέθλια του αδερφού σου Ρομπέρτο.Read more of this post |