Θεωρείται από τις παλιότερες εκκλησίες της πρωτεύουσας και είναι το καθολικό που απέμεινε από το Μεγάλο Μοναστήρι, το οποίο υποβαθμίστηκε σε μοναστηράκι χαρίζοντας το όνομά του σε ολόκληρη η περιοχή.

Δέχτηκε πολλές… ανορθόδοξες επεμβάσεις, με αποκορύφωμα το δυσανάλογα ογκώδες καμπαναριό. Υπέστη σοβαρές ζημιές από τους σεισμούς του 1999 και τα έργα του μετρό, έκλεισε δώδεκα χρόνια για επισκευές και επαναλειτουργεί από το 2011.

Το πολύβουο ανθρώπινο μελίσσι που την κατακλύζει ολόκληρο το 24ωρο γνωρίζει πολύ λίγα για την ιστορική πλατεία με τα «χίλια», πολλά άγνωστα, ονόματα.

Είναι το αγαπημένο Μοναστηράκι, το οποίο στα χρόνια του Οθωνα ήταν η πλατεία της Παλιάς Στρατώνας και λίγο αργότερα απέκτησε πολλά παρατσούκλια, όπως «Αμπατζίδικα» αφού στη γύρω περιοχή λειτουργούσαν μικρά υφαντήρια αμπά, «τσαρουχάδικα» και «τζιερτζίδικα» από τα μαγαζάκια που πρόσφεραν τζιέρι (τηγανητά συκωτάκια), τους μακρινούς προγόνους των σημερινών σουβλατζίδικων.

Σηματοδοτούσε το Κάτω Παζάρι με τα δεκάδες μικρομάγαζα τροφίμων που λειτουργούσαν στους γύρω δρόμους, και κυρίως στην οδό Πανδρόσου, από την οθωμανική κατοχή ώς το 1835 και τη μεγάλη πυρκαγιά που οδήγησε στη μεταφορά του στον σημερινό χώρο της Βαρβακείου αγοράς.

Ηταν η αθηναϊκή αγορά, που προκαλούσε θαυμασμό στους περιηγητές γιατί απέπνεε κάτι ανάμεσα σε Ευρώπη και Ανατολή.

Παρέμεινε ώς τα τέλη του 19ου η εμπορική, αλλά δευτεροκλασάτη, καρδιά της πρωτεύουσας που όφειλαν να επισκεφτούν οι νεοφερμένοι επισκέπτες από την επαρχία για να αγοράσουν «ευρωπαϊκά» ρούχα.

Για τις ανάγκες τους στήθηκαν στις δύο πλευρές της Ερμού τα χάνια, τα πρώτα πανδοχεία, ενώ στην οδό Αθηνάς στάθμευαν οι τροχήλατες άμαξες, οι πρόδρομοι των ταξί, που έκαναν δρομολόγια ώς τη Θήβα.

Διαχρονικό σημείο συνάντησης

Το Μοναστηράκι αποτελεί όμως διαχρονικό σημείο συνάντησης πολιτισμών και θρησκειών, καθώς στα περιορισμένα γεωγραφικά του όρια συνυπάρχουν η αρχαία Αθήνα, τα πιο σημαντικά δείγματα της ρωμαϊκής περιόδου, το Βυζάντιο και το Ισλάμ με το σωζόμενο τζαμί του βοεβόδα Τζισδαράκη που κατασκευάστηκε το 1759.

Εδώ βρίσκεται και το πολυτραγουδισμένο Γιουσουρούμ, που σημαίνει «άνθρωπος του Θεού» και πήρε το όνομά του από Εβραίο έμπορο, ο οποίος υπήρξε ιδρυτικό μέλος του σωματείου παλαιοπωλών.

Πολλά ονόματα είχε και η εκκλησία που είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Ηταν η Παναγιά η Αθηνιώτισσα και η Παντάνασσα που με αυτό καταγράφηκε στη λαϊκή συνείδηση.

Οι καθηγητές της Αρχαιολογίας, Αναστάσιος Ορλάνδος και Γεώργιος Σωτηρίου, υπολογίζουν με βάση την αρχιτεκτονική της ότι κατασκευάστηκε στα τέλη του 8ου ή στις αρχές του 9ου αιώνα, άλλοι όμως μελετητές την τοποθετούν στον 11ο αιώνα.

Σε κάθε περίπτωση περιλαμβάνεται στις παλιότερες εκκλησίες της πρωτεύουσας.

Ο Δημήτριος Καμπούρογλου αναφέρει ότι στην αρχή ήταν ιδιόκτητος ναός όπως και οι περισσότεροι που είχαν χτιστεί στην Αθήνα τον 15ο αιώνα χάρη στα προνόμια που είχε παραχωρήσει ο Μωάμεθ ο Πορθητής σε ένδειξη σεβασμού προς τη μακραίωνη ιστορία της πόλης.

Ανήκε στον πλούσιο Αθηναίο Νικόλαο Μπονεφατσή, για τον οποίο δεν υπάρχουν περισσότερες πληροφορίες.

Αγνωστο είναι και πώς εξελίχθηκε σε καθολικό, στην κεντρική εκκλησία, το βυζαντινό Μεγάλο Μοναστήρι που κάλυπτε ολόκληρη τη σημερινή πλατεία και έφτανε ώς τη διασταύρωση των οδών Αθηνάς και Αγίας Ειρήνης.

Στην αρχή ήταν αντρικό μοναστήρι, αλλά αργότερα σε πατριαρχικό σιγίλιο του 1678 αναφέρεται ως «γυναικείον καταγώγιον» και αποτελεί μετόχι της πανίσχυρης Μονής Καισαριανής.

Εκτός από τα κελιά που υπήρχαν στην περίμετρό του, διέθετε υφαντήρια και άλλους χώρους οικοτεχνίας, ενώ πρόσφερε στέγη και εργασία σε απροστάτευτες γυναίκες από όλη την Ελλάδα.

Επί της Βραχείας οδού, που ήταν έξω από τον περίβολο, η μονή διέθετε μικρά μαγαζιά και τα νοίκιαζε σε εμπόρους.

Η ίδια βυζαντινή εκκλησία ακολουθεί τον μεταβατικό τύπο της τρίκλιτης βασιλικής που πρωτοεμφανίζεται στη Μεσοποταμία στο τέλος της παλιοχριστιανικής περιόδου.

Διαθέτει ξύλινη στέγη, τρούλο και τρεις διαδρόμους από τους οποίους ο μεσαίος αναπτύσσεται σε υψηλότερο επίπεδο σε σχέση με τους άλλους δύο.

Εχει ενδιαφέρον ότι δεν ακολουθεί την τυπική αθηναϊκή ναοδομία αλλά χτίστηκε με ακανόνιστους λίθους ανάμεσα στους οποίους παρεμβάλλονται υλικά από παλαιοχριστανικούς ναούς, ενώ στις τέσσερις γωνίες του έχει εντοιχιστεί από ένα αρχαιοελληνικό κιονόκρανο.

Κατεδαφίστηκαν τα μοναστηριακά κελιά

Μετά την απελευθέρωση της Αθήνας και την ανάδειξή της σε πρωτεύουσα, αποτελούσε μία από τις συνολικά δέκα ενορίες.

Είναι άγνωστο πότε ήρθε η παρακμή, αλλά το 1868 το Μεγάλο Μοναστήρι είχε ήδη υποβαθμιστεί σε μοναστηράκι.

Πιθανότατα οι αλλαγές αλλά και η μεγάλη φωτιά στο Κάτω Παζάρι να συνδέονται με τις απαλλοτριώσεις που είχαν γίνει το 1885 για να αναδειχθούν οι σπουδαίες αρχαιότητες της Ρωμαϊκής αγοράς στη νότια πλευρά της οδού Αδριανού.

Δέκα χρόνια μετά και ένα χρόνο πριν από τους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1896, ολοκληρώθηκε η κατασκευή του ομώνυμου σταθμού του Ηλεκτρικού που συνδέθηκε με την πρώτη επέκταση της αρχικής, τότε ατμοκίνητης, γραμμής Πειραιάς-Θησείο.

Την ίδια εποχή κατεδαφίστηκαν τα μοναστηριακά κελιά που έδωσαν τη θέση τους στην πλατεία, ενώ το 1911 υλοποιήθηκε η δεύτερη παρέμβαση από τον αρχιτέκτονα Ι. Κολλιάτη, η οποία επέφερε μεγάλες αλλαγές στην πρόσοψη του ναού και την προσθήκη του… ανορθόδοξου καμπαναριού που μοιάζει να το επισκιάζει με τον όγκο του.

Η τοιχοποιία του ναού δέχτηκε το πρώτο «χτύπημα» στους σεισμούς του 1999.

Σε συνδυασμό με τα προβλήματα που προκάλεσε η κατασκευή της σήραγγας του μετρό κάτω από την Ερμού, χρειάστηκε να κλείσει ώς τον Σεπτέμβριο του 2011 για να γίνουν σωστικές εργασίες, οι οποίες έφεραν στην επιφάνεια υπέροχες τοιχογραφίες του 16ου αιώνα που είχαν καλυφθεί από επιχρίσματα.

Ξεχωριστή θέση έχουν οι φορητές εικόνες, πολλές από τις οποίες έχουν φιλοτεχνηθεί από τον Φώτη Κόντογλου, το ξυλόγλυπτο τέμπλο και πολύτιμα ευαγγέλια που έχουν εκδοθεί στη Βενετία.

1. Οι επιχώσεις

Ο βυζαντινός ναός βρίσκεται σε χαμηλότερο επίπεδο σε σχέση με τους γύρω δρόμους λόγω των επιχώσεων που είχε προκαλέσει από αιώνες ο Ηριδανός. Η κοίτη του εντοπίστηκε με τα έργα του μετρό και ένα τμήμα της έχει αναδειχτεί και είναι ορατό από τους επισκέπτες. Κατά την τουρκική κατοχή στη νότια πλευρά της σημερινής πλατείας υπήρχε κρήνη και το Κάτω Σιντριβάνι.

2. Η εικόνα

Από θρησκευτικές πηγές προκύπτει ότι στην Παντάνασσα υπήρχε η εικόνα της Γοργοεπηκόου, που διασώζεται στον Αγιο Γεώργιο στο Κάιρο. Ακολουθεί τον αρχαιοελληνικό τύπο και παραπέμπει στη θεά Αθηνά, απεικονίζοντας την Παναγία ολόσωμη και μόνη της.

3. Η παράδοση

Το Μοναστηράκι από τα μέσα του 19ου αιώνα φιλοξενούσε αυτοσχέδιες παραστάσεις θαυματοποιών, ακροβατών και παλαιστών. Η άτυπη παράδοση συνεχίζεται ώς σήμερα, καθώς νεανικές ομάδες παρουσιάζουν συχνά το ταλέντο τους στο διαμορφωμένο πλακόστρωτο, που θυμίζει Βυζάντιο, και στην ξύλινη διαμόρφωση που καλύπτει τα συστήματα εξαερισμού του μετρό.

Καθώς φτάσαμε στη μέση της χρονιάς αρκετοί δημοσιογράφοι συγκεντρώνουν τις σημαντικότερες ειδήσεις του πρώτου εξαμήνου.

Ο Νικ Κλαρκ παρουσιάζει τις δέκα σημαντικότερες διεθνείς εξελίξεις που έλαβαν δυσανάλογα μικρή κάλυψη από τα μέσα ενημέρωσης.

Από την χειρότερη ανθρωπιστική κρίση στην Υεμένη, αποτέλεσμα της εισβολής της Σαουδικής Αραβία με τη στήριξη των ΗΠΑ, μέχρι την αποκάλυψη ότι το Ισραήλ εξοπλίζει και χρηματοδοτεί ομάδες ισλαμιστών μαχητών στη Συρία, πολλές ειδήσεις πέρασαν στα «ψιλά» των ΜΜΕ καθώς η παρουσίασή τους έθιγε ισχυρά συμφέροντα.

Εμείς παρουσιάζουμε τη δική μας λίστα με τις διεθνείς ειδήσεις που θεωρούμε ότι εσκεμμένα δεν έλαβαν τη δημοσιότητα που τους άξιζε

Υεμένη: Η μεγαλύτερη ανθρωπιστική κρίση από το τέλος του Β Παγκοσμίου Πολέμου
Τα Ηνωμένα Έθνη προειδοποιούν ότι 20 εκατομμύρια άνθρωποι αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο λιμού στην Υεμένη, τη Σομαλία, το Νότιο Σουδάν και τη Νιγηρία. Στην Υεμένη, που βιώνει την καταστροφή των υποδομών από τους συνεχιζόμενους βομβαρδισμούς της Σαουδικής Αραβίας, τουλάχιστον 1310 άνθρωποι πέθαναν από επιδημία χολέρας που απειλεί να πλήξει 300.000 άτομα μέχρι το τέλος Αυγούστου.

Το Ισραήλ ενισχύει ισλαμιστές μαχητές στη Συρία
Το Ισραήλ διαφήμισε αρκετά τους βομβαρδισμούς που πραγματοποιεί στο έδαφος της Συρίας αποκρύπτοντας όμως ότι οι περισσότερες επιχειρήσεις στρέφονται εναντίον του καθεστώτος Ασαντ και ενισχύουν δυνάμεις που συνδέονται με την Αλ Κάιντα. Όπως αποκάλυψε η εφημερίδα Wall Street Journal το Ισραήλ χρηματοδοτεί και εξοπλίζειi ισλαμιστές αντάρτες από το 2013.

Η Συρία δεν χρησιμοποίησε σαρίν αποκαλύπτει ο Σίμουρ Χερς
Ο βετεράνος δημοσιογράφος και ερευνητής μιλώντας με ανώτατα στελέχη του Πενταγώνου αποκάλυψε ότι το καθεστώς Ασάντ δεν έκανε χρήση χημικών όπλων τύπου σαρίν, όπως υποστήριξε ο πρόεδρος Τραμπ για να δικαιολογήσει την πρώτη του πυραυλική επίθεση στη χώρα. Ο Σίμουρ Χερς, αν και δεν αποκλείει το ενδεχόμενο να έγινε χρήση χημικών ουσιών από τοπικές δυνάμεις, αναφέρει ότι η απόφαση του Τραμπ στηρίχθηκε σε απροσδιόριστης προέλευσης φωτογραφίες που είδε με θύματα χημικών.  Αρκετοί αποδίδουν την κυκλοφορία των φωτογραφιών στην οργάνωση Λευκά Κράνη που χρηματοδοτείται από την Ουάσινγκτον.

Το 2017 θα είναι πιθανότατα η θερμότερη χρονιά στην ιστορία για τέταρτη συνεχόμενη φορά 
Με θερμοκρασίες που έφτασαν στο Ιράν ακόμη και τους 54 βαθμούς επιστήμονες προειδοποιούν ότι τα ακραία καιρικά φαινόμενα θα αυξάνονται με τρομακτικούς ρυθμούς λόγω της ανθρώπινης παρέμβασης στο περιβάλλον. Ο Μάιος του 2017 ήταν ο δεύτερος πιο θερμός μήνας από τότε που άρχισε η καταγραφή σχετικών στοιχείων το 1880

Το Κατάρ σουβλίζει κρατούμενους στην Υεμένη για να τους ανακρίνουν οι ΗΠΑ
Φρικτά βασανιστήρια τα οποία περιελάμβαναν το δέσιμο ανθρώπων σε σούβλες που τοποθετούνταν πάνω από μεγάλες φωτιές πραγματοποιούνταν σε μυστικά κρατητήρια στη Νότια Υεμένη, με τη συμμετοχή ανδρών από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, αποκαλύπτει το Associated Press. Οι ΗΠΑ, οι οποίες ανακρίνουν τους κρατούμενους στα ίδια κρατητήρια αρνήθηκαν κάθε ανάμιξη. Ακόμη όμως και η ανάκριση θυμάτων βασανιστηρίων αποτελεί έγκλημα κατά της ανθρωπότητας.

H BNP Paribas κατηγορείται ότι χρηματοδότησε τη γενοκτονία στην Ρουάντα.
Τρεις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις κατηγορούν την γαλλική τράπεζα BNP Paribas για ανάμειξη στη γενοκτονία της Ρουάντα το 1994.
Οι οργανώσεις κατηγορούν τη BNP Paribas ότι χρηματοδότησε την αγορά 80 τόνων όπλων που χρησιμοποιήθηκαν για να διεξαχθεί η γενοκτονία από το καθεστώς των Χούτου, παρ’όλο που η τράπεζα γνώριζε τις προθέσεις των αρχών της χώρας.
Λίγους μήνες νωρίτερα ο γαλλο-ελβετικός κολοσσός της βιομηχανίας τσιμέντου LafargeHolcim παραδέχθηκε βρισκόταν σε επαφή με τρομοκρατικές οργανώσεις στη Συρία για να εξασφαλίσει τη συνέχιση των δραστηριοτήτων του.

Οι ΗΠΑ ανοίγουν το δρόμο για νέα αιματοχυσία στο Κονγκό
Χιλιάδες άνθρωποι σκοτώθηκαν και περίπου ένα εκατομμύριο εκτοπίστηκαν τον τελευταίο χρόνο από το Κονγκό λόγω εσωτερικών συγκρούσεων. Η αιματοχυσία αναμένεται να κλιμακωθεί τους επόμενους μήνες καθώς ο πρόεδρος Τραμπ αποφάσισε να παγώσει νομοθεσία που απαιτούσε από αμερικανικές εταιρείες να μην αγοράζουν σπάνια ορυκτά μεταλλεύματα από περιοχές όπου μαίνονται συγκρούσεις. Η απόφαση του Αμερικανού προέδρου έχει ως στόχο να ενισχύσει τις εταιρείες υψηλής τεχνολογίας που χρησιμοποιούν υλικά όπως το Κολτάνιο σε κινητά τηλέφωνα και φορητούς υπολογιστές.

Πρόσφυγες πωλούνται σαν σκλάβοι σε υπαίθριες αγορές της Λιβύης
Η αμερικανο-γαλλική επέμβαση στη Λιβύη δεν μετέτρεψε απλώς τη χώρα σε μια μηχανή που γεννά τζιχαντιστές άλλα επανέφερε και το εμπόριο σκλάβων σε υπαίθριες αγορές. Στην «απελευθερωμένη» Τρίπολη πραγματοποιούνται τους τελευταίους μήνες συνεχείς συγκρούσεις ένοπλων ομάδων καθώς η χώρα είναι ολοκληρωτικά ακυβέρνητη.

Πρόσφυγες επιστρέφουν στη Συρία
Σχεδόν μισό εκατομμύριο εκτοπισμένοι Σύροι επέστρεψαν στις κατοικίες τους – κυρίως σε περιοχές που περνούν και πάλι στον έλεγχο των κυβερνητικών δυνάμεων.