Μέσα στην επένδυση του χρυσού στη Χαλκιδική
Το αδιέξοδο στις σχέσεις του ελληνικού δημοσίου με την Eldorado Gold διαρκεί πάνω από ενάμιση χρόνο. Στη διάρκειά του, η μία πλευρά προσπαθεί να επιβάλει την ατζέντα της στην άλλη. Όμως ούτε στο εσωτερικό της κυβέρνησης ούτε μέσα στην καναδική εταιρεία υπάρχει ένα συμπαγές μέτωπο.
Χρόνος ανάγνωσης:
15
‘
Δευτέρα 18 Σεπτεμβρίου 2017
Τον χειμώνα του 2002, το αφεντικό του ΑΚΤΩΡΑ Δημήτρης Κούτρας και ο τότε υφυπουργός Χρήστος Πάχτας ταξίδευαν κατά τύχη με κοινό αεροπλάνο από την Κοζάνη, όταν ο Πάχτας άρχισε να εξομολογείται στον μεγάλο άνδρα των ελληνικών κατασκευών το πρόβλημά του: Στην ιδιαίτερη εκλογική του περιφέρεια, τη Χαλκιδική, ο μεγαλύτερος εργοδότης, η καναδική εξορυκτική εταιρεία TVX, είχε χρεοκοπήσει αφήνοντας στον δρόμο 480 μεταλλωρύχους.
Με καταγωγή από την Αρναία και πατέρα που δούλεψε στα ορυχεία στο Βέλγιο, ο Πάχτας είναι ένας άνθρωπος που λατρεύει την κουλτούρα των ανθρώπων που δουλεύουν κάτω από τη γη. Δεν ήταν όμως μόνο αυτό που τον ενδιέφερε. Φεύγοντας, η καναδική εταιρεία TVX μετά από μάταιη προσπάθεια να πουλήσει την άδεια που είχε αγοράσει, άφηνε τη βορειοανατολική Χαλκιδική χωρίς σημαντική οικονομική δραστηριότητα.
rpahtas.jpg
Ο Χρήστος Πάχτας στο γραφείο του.
Η TVX είχε αποκτήσει το μεταλλευτικό δικαίωμα το 1995, μετά από διαγωνισμό του ελληνικού δημοσίου, έναντι 32 εκατομμυρίων ευρώ (11 δισ. δραχμές), επειδή ο προηγούμενος ιδιοκτήτης του δικαιώματος (ο όμιλος Μποδοσάκη) είχε τεθεί σε ειδική εκκαθάριση. Η καναδική εταιρεία θέλησε, όπως παλιότερα η ΜΕΤΒΑ, η κρατική εταιρεία που σχεδίαζε η κυβέρνηση Ανδρέα Παπανδρέου για να εκμεταλλευθεί τον ορυκτό πλούτο της χώρας, όχι απλά να εξάγει πρώτη ύλη αλλά να κερδίζει την προστιθέμενη αξία με την κατεργασία της. Συνάντησε όμως την αντίδραση αρκετών κατοίκων, που όχι μόνο δεν ήθελαν επέκταση της μεταλλευτικής δραστηριότητας, αλλά προτιμούσαν τον περιορισμό της.
Ήταν εκείνοι που προσδοκούσαν να ζήσουν από την αγοραπωλησία της γης αλλά και όσοι δραστηριοποιούνταν στον τουριστικό τομέα. Αν ακούσετε τους επαγγελματίες της περιοχής θα πιστέψετε ότι έχουν έναν τουρισμό σύγχρονο που ανθεί, αλλά το μοντέλο είναι ο τουρισμός της Ελλάδας του ’80: πολλές μικρές επιχειρήσεις που δεν έχουν εκσυγχρονισθεί, τα περισσότερα ξενοδοχεία είναι ακριβά και κακά για αυτό που προσφέρουν, το ίδιο και τα εστιατόρια. Λίγοι επαγγελματίες ξεχωρίζουν, κυρίως στην προ του Άθω περιοχή, όπως ονομάζεται το βορειότερο του Αγίου Όρους κομμάτι του τρίτου ποδιού.
Η αποχώρηση λόγω του κυανίου
Η TVX «έφυγε νύχτα» από την βορειοανατολική Χαλκιδική, αφού το ΣτΕ με απόφασή του στην ουσία ακύρωσε τη μεταλλευτική της άδεια, με βάση την οποία θα προχωρούσε στην ανάκτηση του μεταλλεύματος από το πέτρωμα με κυάνωση. Όμως η μέθοδος αυτή της υδρομεταλλουργίας απαιτεί μεγάλες εκτάσεις, που δεν υπάρχουν σε αυτή τη μορφή στη χώρα, αραιοκατοικημένες δηλαδή περιοχές, διαθέσιμες για μακροχρόνια ενοικίαση. Διαφορετικά δημιουργούνται αντιδράσεις, καθώς όσοι δεν ζουν από την δραστηριότητα, εκτός από τον υπαρκτό η νομιζόμενο περιβαλλοντικό κίνδυνο, ανησυχούν για την πορεία της αξίας του βασικού περιουσιακού τους στοιχείου, που είναι η γη.
Έπειτα το κυάνιο έχει ένα φορτισμένο αρνητικά όνομα από την «ιστορία» του στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, με τη χρήση του στους θαλάμους αερίων και όχι μόνο: τα ατυχήματα στις εγκαταστάσεις όπου χρησιμοποιείται μπορεί να είναι καταστροφικά, κατακλύζοντας το οικοσύστημα με τοξικά απόβλητα. Παρόλα αυτά, περισσότερα από τα μισά μεταλλεία του κόσμου βασίζονται σε αυτό για την κατεργασία (διαχωρισμό) του χρυσού, συμπεριλαμβανομένων αυτών που λειτουργούν στη Σουηδία και τη Φινλανδία.
Παρόλα αυτά, άνθρωποι που πήραν μέρος στη νομική διαδικασία διευκρινίζουν ότι η απόφαση του ΣτΕ (για το κυάνιο) ήταν μόνο η αφορμή της αποχώρησης των Καναδών, που δεν παρέστησαν καν στη δίκη στο ΣΤΕ. Λένε πως η απόφασή τους είχε καθαρά επιχειρηματικά κίνητρα, καθώς η TVX είχε αγορασθεί από άλλη καναδική εταιρεία, την Κίνρος, που δεν ήθελε πλέον την ελληνική επένδυση.
Νεανικό όνειρο η βαριά βιομηχανία στην Ελλάδα
Καθώς ο Πάχτας μιλούσε στον Κούτρα στο αεροπλάνο, ξύπναγε μέσα στον κατασκευαστή ένα νεανικό του όνειρο. Όταν μπαίνεις στο γραφείο του Κούτρα στον ΑΚΤΩΡΑ στην Κηφισιά, στον τοίχο κρέμεται μια φωτογραφία από την απεργία των μεταλλωρύχων στον Μαντέμ Λάκκο του Μποδοσάκη, μέσα στις στοές του μεταλλευτικού πεδίου της βόρειας Χαλκιδικής.
Στο ράφι υπάρχει το βιβλίο του ανθρώπου που εκτελέσθηκε μαζί με τον Μπελογιάννη, Δημήτρη Μπάτση, «H Βαριά Βιομηχανία στην Ελλάδα». Γράφτηκε το 1952, σε μία εποχή που στη δεξιά και την αριστερά οι άνθρωποι αντάλλασσαν επιχειρήματα για το αν η Ελλάδα πρέπει και μπορεί να εκβιομηχανισθεί έστω και καθυστερημένα. Στην πρώτη συνάντησή μας, ο Κούτρας με ρώτησε αν γνωρίζω το βιβλίο. Έχοντας περάσει από το ΚΚΕ, όπως και αυτός φυσικά, το γνώριζα και το είχα διαβάσει. Με έχει επηρεάσει βαθιά και ακόμα με επηρεάζει. Και αυτόν τον επηρεάζει.
Είναι μια μικρή λεπτομέρεια, αλλά είναι σημαντική. Κανείς δεν μπορεί να αντιληφθεί τη σφοδρότητα της σύγκρουσης για τα κοιτάσματα της βορειοανατολικής Χαλκιδικής, αν δεν την αντιληφθεί και σαν αδυσώπητη εσωτερική σύγκρουση της αριστεράς εκείνης που έχει διαπλασθεί από την πιο «φορντιστική» λογική της παρέμβασης στη φύση για να πάρεις ό,τι μπορείς από αυτήν (η αριστερά του Μπάτση) με την άλλη, που είναι πιο κοντά στα κινήματα που δεν θέλουν την παρέμβαση στη φύση και πιστεύουν ότι ο πλούτος μπορεί να προέλθει από τα μικρομάγαζα και την αξιοποίηση των ακινήτων.
Ο Κούτρας μου είπε κάποια στιγμή ότι σαν μεταλλειολόγος στο πτυχίο ήθελε στα γεράματά του να ασχοληθεί με το πεδίο της βορειοανατολικής Χαλκιδικής. Από εδώ αντλήθηκε μέταλλο για τις πανοπλίες της μακεδονικής φάλαγγας, από εδώ έπαιρναν οι Οθωμανοί την πρώτη ύλη για τα νομίσματά τους. Αλλά όλα αυτά γίνονταν με έναν «χειροτεχνικό τρόπο», με εκκαμινεύσεις, που δεν είναι τίποτα μπροστά στο τωρινό φαραωνικό σχέδιο της βιομηχανικής κατεργασίας της πρώτης ύλης που κρύβει στα σπλάχνα του ο ορεινός όγκος ανάμεσα στην Αρναία, την Ολυμπιάδα και την Ιερισσό.
Όταν ο Κούτρας πάει στο ΔΣ του ΑΚΤΩΡΑ για να αποσπάσει τη σύμφωνη γνώμη του Μπόμπολα για τη συμμετοχή της εταιρείας στην υπόθεση του χρυσού, ο «πατριάρχης» της επιχείρησης διαφωνεί με την ανάμειξη του ομίλου στην εξόρυξη. Ο Κούτρας τελικά θα αγοράσει την άδεια της TVX για 11 εκατομμύρια ευρώ, τον Δεκέμβριο του 2003.
Τα ίδια εκείνα Χριστούγεννα βάζει ένα εκατομμύριο για να πληρωθούν τα χρέη στους εργαζόμενους, που ήταν επί μήνες απλήρωτοι. Το 2011 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταδίκασε την Ελλάδα επειδή δεν έκανε διαγωνισμό για το μεταλλευτικό δικαίωμα και την άδεια που το συνοδεύει, αλλά η αλήθεια είναι ότι όταν η μεταβίβαση έγινε το 2003, ουδείς άλλος ενδιαφερόμενος είχε εμφανισθεί, ακόμα και για το ποσό των 11 εκατομμυρίων.
Πρώτο βήμα: η έγκριση του επιχειρηματικού σχεδίου
Όταν ο Κούτρας αγοράζει το μεταλλευτικό δικαίωμα, αυτό έχει ακόμα 20 χρόνια ζωής, λήγει δηλαδή το 2023. Συνήθως οι διαδικασίες αδειοδότησης αυτών των δραστηριοτήτων είναι πολύ μακρές. Η νομοθεσία δίνει το δικαίωμα επέκτασης της 50ετίας, εφόσον πληρούνται ορισμένα κριτήρια:
- Ο ρυθμός εκμετάλλευσης του κοιτάσματος
- Ο βαθμός επεξεργασίας του μεταλλεύματος
- Το μέγεθος των εγκαταστάσεων
Με απλά λόγια, όσο πιο μεγάλη και αποτελεσματική είναι μια εγκατάσταση και όσο πιο κάθετη η παραγωγή, τόσο περισσότερο χρόνο μπορεί να εκμεταλλεύεται το κοίτασμα ο κάτοχος της άδειας. Τον Ιανουάριο του 2004 τα μεταλλευτικά δικαιώματα της περιοχής περνούν και επίσημα στην εταιρεία Ελληνικός Χρυσός, στην οποία συμμετέχει ο ΑΚΤΩΡ.
Ο Γιώργος Σαλαγκούδης, υφυπουργός Ανάπτυξης τότε στην κυβέρνηση Καραμανλή, όπως και ο Γιώργος Σουφλιάς, ισχυρός άνδρας της κυβέρνησης Καραμανλή στο ΥΠΕΧΩΔΕ, αντιμετωπίζουν αρχικά με καχυποψία τον Κούτρα. Ο Σαλαγκούδης λέει στους ανθρώπους της Ελληνικός Χρυσός ότι «με κυάνιο ξεχάστε την εξόρυξη…». Εκλεγμένος στη Β’ Θεσσαλονίκης, ο Σαλαγκούδης γνώριζε ότι μία από τις σημαντικότερες κωμοπόλεις του νομού, ο Σταυρός, που είναι στα όρια του νομού με τη βόρεια Χαλκιδική, είχε πρωταγωνιστήσει στην δυναμική αντίσταση εναντίον της πρώτης καναδικής εταιρείας, καθώς πολλοί κάτοικοι της περιοχής ζούσαν από τον τουρισμό και την εκμετάλλευση ακινήτων. Η τοποθέτηση Σαλαγκούδη όμως είχε σχέση και με τις νομικές εξελίξεις στην ΕΕ, που με αφορμή ένα ατύχημα στη Ρουμανία έκαναν πολύ πιο αυστηρές τις προϋποθέσεις εξόρυξης χρυσού με κυάνιο.
Τον Δεκέμβριο του 2005 υποβάλλεται επιχειρηματικό σχέδιο για την παράλληλη ανάπτυξη και εκμετάλλευση των κοιτασμάτων των μεταλλείων των Μαύρων Πετρών, της Ολυμπιάδας και των Σκουριών με την δημιουργία μεταλλουργικού εργοστασίου χρυσού-χαλκού στο Μαντέμ Λάκκο. To σχέδιο εγκρίνεται το 2006. Σε αυτό, το κυάνιο της TVX έχει παραχωρήσει τη θέση του σε μία άλλη μέθοδο, που χρησιμοποιείται κυρίως στη μεταλλουργία χαλκού, αυτήν της ακαριαίας τήξης (flash smelting), που είναι ασφαλέστερη για το περιβάλλον.
Όσοι αντιδρούν στη μεταλλουργία δεν πιστεύουν στην αρχή την αλλαγή πορείας από το κυάνιο, θεωρώντας ότι η εταιρεία μπλοφάρει. Ένα βροχερό ανοιξιάτικο πρωινό του 2011, ο τότε τεχνικός διευθυντής του Ελληνικού Χρυσού Δημήτρης Δημητριάδης με πάει σε μια τεράστια αποθήκη, όπου μου δείχνει εξοπλισμό αξίας 35 εκατομμυρίων. «Αυτό σίγουρα δεν είναι μπλόφα», σκέφτομαι.
Ο Δημήτρης Δημητριάδης, σημερινός γενικός διευθυντής της Ελληνικός Χρυσός, έχει περάσει τη μισή ζωή του ψάχνοντας λύση για το πρόβλημα της βιομηχανικής κατεργασίας (μεταλλουργίας) της πρώτης ύλης του μεταλλευτικού πεδίου της βόρειας Χαλκιδικής. Την εποχή του Μποδοσάκη ακόμα, σαν νέος μηχανικός, αναζητά εναλλακτική μέθοδο του κυανίου. Όμως οι μέθοδοι που υπήρχαν τότε δεν ήταν εξελιγμένες και οδηγούσαν σε χαμηλή ανάκτηση χρυσού (68% έναντι 97% με κυάνιο). Αργότερα, η φινλανδική Ούτοτεκ (πρώην Ουτοκούμπο) έδωσε τη δυνατότητα με τον θερμικό διαχωρισμό των στοιχείων της πρώτης ύλης (ακαριαία τήξη) για μία ανάκτηση 92%. Αν προσετίθετο στο χρυσό και 13% χαλκού, το ποσοστό της ανάκτησης έφτανε το 97,5%.
Ο Κούτρας, μετά την έγκριση του επιχειρηματικού σχεδίου το 2006, μαζεύει τους συνεργάτες του και τους λέει «ο δρόμος προς τα πίσω είναι στρωμένος με ροδοπέταλα. Ο δρόμος προς τα μπρος είναι πολύ δύσκολος». Τώρα η εταιρεία έχει μπροστά της τη σύνταξη της μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων, από την έγκριση της οποίας θα εξαρτηθεί αν θα πάρει άδεια λειτουργίας ή όχι.
H Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ)
Υπεύθυνοι για την εκπόνηση της μελέτης είναι 18 επιστήμονες, με επικεφαλής τον Σπύρο Παπαγρηγορίου, διευθύνοντα σύμβουλο της εταιρείας Enveco που τη συντάσσει. Σύμφωνα με αυτήν, τα βεβαιωμένα αποθέματα της Ολυμπιάδας μπορούν να διαρκέσουν για άλλα 15 χρόνια, στα οποία υπολογίζεται να παραχθούν 90,65 τόνοι χρυσού και 118,4 τόνοι ασημιού μεταξύ των άλλων. Το εργοστάσιο επεξεργασίας μπορεί να κατεργάζεται 24.000 τόνους την ημέρα, δηλαδή 750.000 τόνους τον χρόνο, δηλαδή 15 εκατομμύρια τόνους στην 20ετία, ενώ η διάρκεια ζωής του μεταλλείου των Σκουριών υπολογίζεται στα 30 χρόνια, στα οποία θα παραχθούν 2,88 τόνοι συμπυκνώματος χαλκού-χρυσού και περίπου ένα εκατομμύριο ουγγιές χρυσού.
Στόχος της μελέτης είναι «η υλοποίηση ενός έργου το οποίο θα παρουσιάζει θετικό ισοζύγιο μεταξύ του προσδοκώμενου οφέλους και της πιθανής βλάβης στο φυσικό περιβάλλον…».
Η υπουργός Περιβάλλοντος Τίνα Μπιρμπίλη πιέζεται από την εταιρεία και τους συναδέλφους της στην κυβέρνηση Παπανδρέου να υπογράψει τη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων. Η Μπιρμπίλη έχει δύο κυρίως επιφυλάξεις:
- Ότι το ελληνικό δημόσιο δεν έχει τον ελεγκτικό μηχανισμό για να ελέγξει τις περιβαλλοντικές «ρήτρες» ενός τόσο σύνθετου έργου
- Ότι δεν υπάρχει αποτύπωση των υδάτινων πηγών που θα τεθούν σε κίνδυνο αν αδειοδοτηθεί το έργο
Η μελέτη είναι από τα πιο φιλόδοξα κείμενα σε αντίστοιχες αδειοδοτήσεις με εκατοντάδες τεχνικές λύσεις για κάθε είδους προβλήματα και μία εξαντλητική αποτύπωση της κατάστασης όπως βρέθηκε και κυρίως για το πώς θα πρέπει να παραδοθεί μετά το τέλος της εξορυκτικής δραστηριότητας.
Διότι το μεγάλο περιβαλλοντικό πρόβλημα συνήθως δημιουργείται και δημιουργήθηκε σε αυτήν την περιοχή από τον τρόπο που την εγκατέλειψαν οι προηγούμενες εταιρείες που εκμεταλλεύθηκαν το κοίτασμα. Αυτό μου είπε και ο Τόλης Παπαγεωργίου, ο πολιτικός μηχανικός που αναδείχθηκε στο «μυαλό» της αντίστασης κατά των μεταλλείων και συγκεκριμένα της επένδυσης των Καναδών αλλά και της προηγούμενης με την TVX.
O Παπαγεωργίου με οδήγησε σε πολλές στοές που είχαν σταματήσει να λειτουργούν, όπου δεν υπήρχε καμία αποκατάσταση, με τα νερά να τρέχουν ακόμα ανεξέλεγκτα στα σπλάχνα τους και επέμεινε ότι το μέγεθος της εξόρυξης σε σχέση με προηγούμενα σχέδια θα διαταράξει ανεπανόρθωτα την ισορροπία της περιοχής. Όταν του είπα ότι σε αυτήν την περιοχή πάντα αυτό γινόταν, μου είπε αφοπλιστικά «όχι σε αυτό το μέγεθος και όχι με αυτόν τον εντατικό βιομηχανικό τρόπο».
Κυρίως τα επιχειρήματα του είχαν σχέση με την διαχείριση του νερού. Μου εξήγησε ότι για να ληφθεί η πρώτη ύλη από το βουνό Κάναβος, οι πηγές του οποίου τροφοδοτούν την περιοχή με νερό, θα πρέπει να στραγγιστεί κυριολεκτικά. Η εταιρεία για να ξεπεράσει και αυτό το επιχείρημα πρότεινε να επαναδιοχετεύσει το νερό στο βουνό μετά το τέλος των εκσκαφών και της εκμετάλλευσης, μόνο που το πρόβλημα είναι ποιος θα το ελέγξει αυτό στην Ελλάδα, που δεν έχει φορέα ελέγχου της διαχείρισης του νερού ακόμα και σήμερα. Αυτό δηλαδή που φοβόταν η Μπιρμπίλη.
Παρόλα αυτά, τελικά ο Γ. Παπακωνσταντίνου υπογράφει το 2011 ως υπουργός Περιβάλλοντος, εκεί που η Μπιρμπίλη είχε «κολλήσει». Τώρα είναι η ώρα της τεχνικής μελέτης.
Ο χωρισμός σε υπο-μελέτες και τα πειράματα
Το επιχειρηματικό σχέδιο του Κούτρα για να ισχύσει πρέπει να συμπληρωθεί με την τεχνική μελέτη για τα δύο εργοστάσια, τις στοές, το μεταλλείο, τα φράγματα και το λιμάνι του Στρατωνίου, δηλαδή το σύνολο των εγκαταστάσεων του μεταλλευτικού πεδίου. Δηλαδή, για το ενιαίο έργο προβλέπεται ενιαία τεχνική μελέτη, αφού κάθε στάδιο της δραστηριότητας συνδέεται με τα άλλα σε μία αλυσίδα.
Όμως το δημόσιο (επί κυβέρνησης Βενιζέλου-Σαμαρά) και η εταιρεία έχουν άλλα σχέδια: για κάθε ένα από τα έργα που περιγράφει το business plan, συμφωνούν ότι θα γίνει από μία τεχνική υπο-μελέτη. Κάθε φορά που θα εγκρίνεται μία από αυτές, στην έγκριση θα εμφανίζεται μία υποσημείωση ότι ισχύει εφόσον γίνει δεκτή η τεχνική μελέτη του έργου στο σύνολό της. Αν δεν εγκριθεί μία υπομελέτη, π.χ. αυτή του εργοστασίου της μεταλλουργίας, δεν ισχύει το παραμικρό· η επένδυση είναι «αέρας». Η τεχνική αυτή λεπτομέρεια του χωρισμού σε υπο-μελέτες ίσως να είναι ενδεικτική του ότι η εταιρεία δεν έχει ακόμα καταλήξει στο δίλημμα κυάνιο ή ακαριαία τήξη και το πάει σταδιακά.
Όταν το 2014 η εταιρεία υποβάλλει την τεχνική υπομελέτη για το μεταλλουργικό εργοστάσιο του Μαντέμ Λάκκου, όπου θα γίνεται η επεξεργασία των πρώτων υλών, αναλαμβάνει την υποχρέωση να κάνει τα πειράματα για την αποτελεσματικότητα της μεθόδου ακαριαίας τήξης, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τον χειρισμό του τοξικού αρσενικού, στη Χαλκιδική, «σε ημιβιομηχανικές συνθήκες». Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να χτίσουν ένα μικρό εργοστάσιο στη Χαλκιδική, χωρίς καν να είναι σίγουροι ότι τελικά θα πάρουν την άδεια.
Όταν ρώτησα στέλεχος της εταιρείας πρόσφατα πώς μπήκε αυτός ο όρος, μου είπε ότι ήταν γραμμένος έτσι από τη διοίκηση και ενώ συζητήθηκε μέσα στην εταιρεία ότι πρέπει να απαλειφθεί διότι θα δημιουργούσε ένα τεράστιο κόστος χωρίς αντίκρισμα, η απάντηση ήταν ότι μπήκε σε μια περίοδο που κυβέρνηση και διοίκηση της εταιρείας μπορούσαν να ξεπερνούν τα εμπόδια με συνεργασία «παρά με πόλεμο, όπως γίνεται σήμερα».
Εντωμεταξύ ο «στριμωγμένος» από τις τράπεζες και τις καθυστερημένες πληρωμές του δημοσίου όμιλος Μπόμπολα πουλά τα 2/3 του μερίδιου του στην καναδική Eldorado Gold έναντι 2 δισεκατομμυρίων ευρώ. (Και μία παρένθεση για την ειρωνεία του πράγματος: Συνολικά ο ΑΚΤΩΡΑΣ «σώζεται» χάρη στην πώληση των μετοχών της Ελληνικός Χρυσός. Ο Κούτρας λέει στους συνεργάτες του ότι ουδέποτε έβγαλε τόσα χρήματα από τα δημόσια έργα όσα έβγαλε από αυτήν τη μεταβίβαση. Κι αυτό χωρίς καν να έχει ξεκινήσει την εκμετάλλευση!).
Η αμφίθυμη στάση των Καναδών
Η εταιρεία λοιπόν έχει δεσμευτεί να κάνει τις δοκιμές της ακαιρίας τήξης στη Φινλανδία, υπάρχει ωστόσο ένα πρόβλημα: στους Καναδούς δεν φαίνεται να αρέσει η μέθοδος της ακαριαίας τήξης. Για δύο λόγους:
- Γιατί δεν την εφαρμόζουν σε κανένα μεταλλείο τους· παντού χρησιμοποιούν την υδρομεταλλουργία, δηλαδή τη μεταλλουργική μέθοδο που προϋποθέτει τη χρήση κυανίου
- Διότι είναι 40% ακριβότερη στις εγκαταστάσεις από την υδρομεταλλουργία και δημιουργεί υψηλότερο κόστος λειτουργίας
Ένας πρώην συνεργάτης της εταιρείας στην Ελλάδα είπε στο inside story ότι «οι Καναδοί πήραν το project στη βορειοανατολική Χαλκιδική ελπίζοντας ότι έτσι θα αδειοδοτηθούν και στο Πέραμα της Θράκης (σ.σ. πρόκειται για ένα μεταλλείο μεταξύ Κομοτηνής και Αλεξανδρούπολης, το μεταλλευτικό δικαίωμα του οποίου είχαν αγοράσει πριν από αυτό της Χαλκιδικής, δηλώνοντας ότι θα χρησιμοποιήσουν κυάνιο), όπου ήθελαν να χρησιμοποιήσουν υδρομεταλλουργία».
Πράγματι, ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς τους είχε υποσχεθεί άδεια για το Πέραμα «μέσα σε 10 μέρες» από τη συνάντησή τους τον Φεβρουάριο του 2013, ενώ οι ίδιοι ανακοίνωσαν στους μετόχους της εταιρείας ότι το Πέραμα θα λειτουργούσε μαζί με τη Χαλκιδική σε πλήρη παραγωγική δυνατότητα το 2016. Τελικά δεν πήρε την άδεια και δεν λειτούργησε ποτέ, λόγω τοπικών αντιδράσεων.
Η σύγκρουση με τον ΣΥΡΙΖΑ
Όταν ανεβαίνει ο ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία το 2015, η επιχειρηματολογία του κράτους φεύγει σιγά σιγά από το περιβάλλον (ενώ θα περίμενε κανείς το αντίθετο) και σταδιακά επικεντρώνεται στο αν οι Καναδοί θέλουν ή όχι να φτιάξουν μεταλλουργικό εργοστάσιο, δηλαδή να «καθετοποιήσουν» την παραγωγή, παράγοντας στην Ελλάδα το τελικό προϊόν και όχι απλά κάνοντας εδώ την εξόρυξη και στέλνοντας τα πετρώματα έξω για επεξεργασία. Το επιχείρημα είναι ότι στην προμελέτη για το εργοστάσιο που έχουν καταθέσει το 2014 (και δεν έχει εγκριθεί μέχρι σήμερα) δεν περιλαμβάνεται η τελική φάση κατεργασίας του προϊόντος.
Ο τότε υπουργός ΠΕΧΩΔΕ Παναγιώτης Λαφαζάνης προχωρά σε κάποιες συζητήσεις με την ηγεσία της εταιρείας, επιδιώκοντας να μεγεθύνει τα οφέλη για το ελληνικό δημόσιο. Ο Πέτρος Στρατουδάκης, κινητήρια δύναμη της Ελληνικός Χρυσός μέχρι το 2015, του προτείνει να κρατάει το δημόσιο ένα μέρος των εσόδων από τον χρυσό, πέρα από τη χρηματοδότηση από την πλευρά της εταιρείας των τοπικών δήμων και κοινοτήτων. Το δημόσιο θα έπαιρνε επίσης ένα επιπλέον έσοδο από τη διακύμανση της τιμής του χρυσού.
Ο Λαφαζάνης, που επίσης ανήκει –σε αντίθεση με τους συντρόφους της ανανεωτικής αριστεράς– στη σχολή Δημήτρη Μπάτση, έλεγε πάντα ότι στην εκλογική του περιφέρεια στη Β’ Πειραιά «χιλιάδες κόσμου έμειναν άνεργοι όταν έκλεισαν τα λιπάσματα του Μποδοσάκη». Η Κατερίνα Ιγγλέζη του ΣΥΡΙΖΑ, κινητήριος μοχλός της αντίδρασης στην επένδυση, υποδέχθηκε μάλλον με ανακούφιση την αποχώρησή του από τον ΣΥΡΙΖΑ και την κυβέρνηση το 2015.
Ο νέος υπουργός περιβάλλοντος Πάνος Σκουρλέτης, που δεν ήταν της σχολής Δημήτρη Μπάτση, πρόσθεσε προσκόμματα στην αδειοδότηση της εταιρείας με το επιχείρημα ότι δεν έκανε τις δοκιμές για την ακαριαία τήξη όπως είχε δεσμευτεί στη Xαλκιδική, αλλά στο μακρινό Πόρι της Φινλανδίας. Πράγματι, το 2012 και το 2013 η Eldorado Gold δεν φτιάχνει το μικρό εργοστάσιο που είχε δεσμευτεί ο προκάτοχός της ότι θα χτίσει για να γίνουν τα πειράματα στην Ελλάδα και τελικά δοκιμάζει στην Ούτοτεκ στη Φινλανδία τα πετρώματα.
Το Συμβούλιο της Επικρατείας κρίνει όμως με την πιο πρόσφατη απόφασή του –18 αποφάσεις συνολικά έχει λάβει υπέρ της επένδυσης– ότι η επίκληση αυτού του επιχειρήματος από το δημόσιο είναι προσχηματική. Η κυβέρνηση πλέον έχει «τα χέρια δεμένα» και πρέπει να προχωρήσει στην έκδοση των αδειών, αλλά δεν το κάνει.
Ούτε όμως η Eldorado ήταν καθαρή από την πλευρά της, αφού μετά τα πειράματα στη Φινλανδία ουδέποτε υπέγραψε σύμβαση με την Ουτοτέκ που έχει την πατέντα της ακαριαίας τήξης, και όταν αυτή ζητήθηκε από το Συμβούλιο της Επικρατείας, η εταιρεία δεν ήταν σε θέση να την προσκομίσει. Είναι και αυτό πιθανά μια ένδειξη ότι η Eldorado δεν πίστεψε στη μέθοδο της ακαριαίας τήξης.
Πάντως, αμέσως μετά την έκδοση της απόφασης του ΣτΕ η κυβέρνηση πλέον εγκαταλείπει εντελώς τα φιλοπεριβαλλοντικά επιχειρήματά της, αφού φαίνεται να έχουν εξαντληθεί. Με ένα μακρύ τεχνικό κείμενο, ο υπάλληλος του υπουργείου Μιχάλης Ζαφειράτος, που φαίνεται ότι έχει πληροφορίες και από το εσωτερικό της επιχείρησης, αναρωτιέται αν οι Καναδοί θέλουν να δημιουργήσουν μεταλλουργία για την παραγωγή τελικού προϊόντος η να πάρουν απλώς συμπυκνώματα που θα τα κατεργασθούν στο εξωτερικό.
Ταυτόχρονα οι Καναδοί κάνουν διαρκώς τροποποιήσεις στα αρχικά σχέδια που έχουν κατατεθεί στην υπηρεσία, διευκολύνοντας την κωλυσιεργία της διοίκησης, ενώ καθυστερούν έργα όπως τη στοά που συνδέει την Ολυμπιάδα με το Μαντέμ Λάκκο. Ο υπουργός Περιβάλλοντος Σταθάκης προτείνει μια φιλική προσφυγή στη διαιτησία που αρνούνται οι Καναδοί, την ίδια ώρα που η ελληνική ηγεσία της εταιρείας αναζητά μια λύση για να αρθεί το αδιέξοδο.
Τον Δεκέμβριο του 2015 η εταιρεία αρχίζει να συζητά σοβαρά το ενδεχόμενο να προσφύγει η ίδια στη διαιτησία, όχι για τον Μαντέμ Λάκκο αλλά για τις άδειες που μάταια περιμένει στις Σκουριές, τοποθεσία-κλειδί για την επένδυση. Για τον σκοπό αυτό στρέφεται σε μεγάλο νομικό γραφείο της Αθήνας, ο επικεφαλής του οποίου συνδέεται με την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝΕΛ στην φάση της διακυβέρνησης ως τον Σεπτέμβριο του 2015. Πρόκειται για την εταιρεία του κ. Σπύρου Σαγιά. Ο Σαγιάς –που αρνήθηκε να σχολιάσει τις πληροφορίες του inside story– φαίνεται ότι προτείνει στους Καναδούς να πάνε στη διαιτησία ώστε να διασφαλίσουν όχι μόνο την λειτουργία της επένδυσής τους ως το 2023 αλλά και μετά από αυτό (για παράδειγμα, η Μελέτη Περιβαλλοντικών Όρων λήγει το 2021).
Η εταιρεία βρίσκεται σε φάση στροφής, καθώς οι μέτοχοι χάνουν την υπομονή τους. Προφανώς οι συμβουλές του Σαγιά δεν εισακούονται (αλλιώς οι Καναδοί θα είχαν πάει στην διαιτησία), ενώ σχεδόν ταυτόχρονα απομακρύνονται από την εταιρεία ο Καναδός επικεφαλής της Paul Wright και ο Έλληνας επικεφαλής Μιχάλης Θεοδωρακόπουλος. Το Βανκούβερ αποφασίζει να υιοθετήσει μια πιο «σκληρή» γραμμή, την ώρα που η εταιρεία μειώνει τις δραστηριότητές της εκτός Καναδά και αγοράζει μια καναδική εταιρεία εξόρυξης.
Το καλοκαίρι περνάει χωρίς νέα εξέλιξη. Σήμερα εκκρεμούν πολλές μικρές και μεγάλες άδειες, ενώ το ΚΑΣ έχει «παγώσει» τη γνωμάτευσή του για ένα εύρημα στο κέντρο του ανοιχτού ορύγματος των Σκουριών έως ότου ξεκαθαρίσει το κράτος τι θα γίνει με το εργοστάσιο μεταλλουργίας.
Το δημόσιο υπέβαλε το αίτημα για διαιτησία και οι Καναδοί το αποδέχθηκαν. Αυτό που μπορούν να κάνουν τώρα είναι να βγάλουν στις 22 Σεπτεμβρίου το προσωπικό σε διαθεσιμότητα, αλλά το επόμενο τρίμηνο θα πρέπει να αποφασίσουν αν μένουν, φεύγουν η πουλάνε και σέρνουν το δημόσιο σε άλλα δικαστήρια. Έτσι η κυβέρνηση θα μπορεί να ισχυρισθεί ότι προσπάθησε, αλλά δεν ήθελαν οι άλλοι.
Συμπαρουσιάζει την εκπομπή Ιστορίες στο ΣΚΑΪ από το 2016. Μετά από 7 χρόνια ως ανταποκριτής για ελληνικά μέσα ενημέρωσης στη Γερμανία, συνεργάστηκε με την εκπομπή Μαύρο Κουτί και από το 2004 ως το 2007 ήταν αρχισυντάκτης της εκπομπής Φάκελοι, στην οποία εργάστηκε μέχρι το 2013.
Γεννήθηκε (1977) στην Ελευσίνα. Σπούδασε φωτογραφία στη Focus. Οι φωτογραφίες του έχουν δημοσιευτεί σε ελληνικές και διεθνείς εκδόσεις (Spiegel, Die Zeit, Rolling Stones Magazine, Le Monde, Washington Post, International NY Times). Έχει κάνει αποστολές σε πολλές χώρες.
Το βιβλίο της ανησυχίας – Φερνάντο Πεσσόα.
