Όταν πηγαίναμε εμείς Λευκάδα να ‘ουμε…
Σάββατο βράδυ στην κεντρική αγορά της Λευκάδας κατά τις 11 παρά τέταρτο. Τα μαγαζιά ανοιχτά ασφαλώς. Όχι, δεν είδαμε ανακοίνωση για “λευκή νύχτα”, άλλωστε τέτοιες νύχτες έχει κατά Αγία Πετρούπολη μεριά- που την έχουνε επισκεφτεί όλοι οι παλιοί αγωνιστές-κι όχι εδώ κάτω στη Μεσόγειο.Όταν λέμε τα “μαγαζιά”, δεν εννοούμε τα σουβλατζίδικα και τα σουβενιρομάγαζα, αλλά τα εμπορικά, με παντόφλες, μπλούζες, κινητά, ροζ φλαμίνγκο κλπ.Τα ίδια και την επόμενη μέρα, την Κυριακή. Πάλι αργά το βράδυ, πάλι ανοιχτός όποιος ήθελε! Λιγότερα μαγαζιά αυτή τη φορά, εντάξει, η Κυριακή είναι κι αλλιώς, ευλογημένη μέρα…Εμείς οι παλιότεροι που πηγαίναμε Λευκάδα (όταν κόβαμε όλοι μαζί, ντόπιοι και επισκέπτες, τον πατσά με το ψαλίδι) θυμόμαστε ότι το εργατικό κέντρο στη Λευκάδα και γενικά οι συνδικαλιστές του ιδιωτικού τομέα είχαν την ίδια ρητορική με εμάς εδώ. Πολλά “όχι” και πολλά “απαιτούμε” για τις “ανάγκες μας”. Τελικά τα έλυσε η ζωή αυτά τα ζητήματα: η Λευκάδα βουλιάζει από κόσμο πλέον και τις επόμενες μέρες μέχρι τις 20 Αυγούστου θα βουλιάξει ακόμη περισσότερο. Οπότε αν θες, μην ανοίγεις το βράδυ οποιασδήποτε μέρας. Δικαίωμά σου. Αλλά θα χάσεις.Άρα το πρόβλημα το δικό μας, των επισκεπτών, δεν είναι οι μέρες που θα είναι ανοιχτά τα μαγαζιά, δεν είναι η κρίση. Είναι ότι δεν έχουμε επισκέπτες και δεν έχουμε ξένο κόσμο για να έρθει να ψωνίσει. Δεν έχουμε φοιτητές, δεν έχουμε τουρίστες, δεν έχουμε εργοτάξια, δεν έχουμε κόσμο να δουλεύει κάπου!Όταν πηγαίναμε εμείς στη Λευκάδα, ήταν ένα άλλο νησί. Τώρα-σύντομα-δεν θα έχει τι να τον κάνει τον κόσμο. Και ήδη έχει αρχίσει να γίνεται ακριβή. Στο σούπερ μάρκετ βρίσκεις το μεγάλο νερό με 40 λεπτά και στο μπιτσόμπαρο ενάμιση ευρώ. Φυσικά έχει και φτηνές επιλογές αλλά σύντομα οι Βαλκάνιοι γείτονες θα δυσκολεύονται να κλείνουν πακέτα. Ειδικά όταν θα συνδεθούν μεταξύ τους όλοι οι νέοι δρόμοι.Και τότε θα θυμόμαστε τις παλιές ηρωικές εποχές που πηγαίναμε Λευκάδα και την κάναμε εμείς προορισμό, να ‘ούμε…η συντακτική διακεκομένη μονάδαΠηγή: www.agriniopress.gr
Το υπέροχο ποίημα του Καβάφη που κοσμεί κτίριο στην Ολλανδία
Aπ’ όσα έκαμα κι απ’ όσα είπα
να μη ζητήσουνε να βρουν ποιος ήμουν.
Εμπόδιο στέκονταν και μεταμόρφωνε
τες πράξεις και τον τρόπο της ζωής μου.
Εμπόδιο στέκονταν και σταματούσε με
πολλές φορές που πήγαινα να πω.
Οι πιο απαρατήρητές μου πράξεις
και τα γραψίματά μου τα πιο σκεπασμένα —
από εκεί μονάχα θα με νιώσουν.
Aλλά ίσως δεν αξίζει να καταβληθεί
τόση φροντίς και τόσος κόπος να με μάθουν.
Κατόπι — στην τελειοτέρα κοινωνία —
κανένας άλλος καμωμένος σαν εμένα
βέβαια θα φανεί κ’ ελεύθερα θα κάμει.
(Από τα Κρυμμένα Ποιήματα 1877;-1923, Ίκαρος 1993)
Βαρουφάκης στη Süddeutsche Zeitung: Ο Τσίπρας είναι ένας ανεπρόκοπος που υπογράφει ό,τι του φέρνουν
Φωτογραφία: AP
Κομβικός χαρακτήρας του ρεπορτάζ είναι και ο …Λάμπρος. Πρόκειται για έναν ταλαιπωρημένο, αλλά καλόκαρδο άνθρωπο, άνεργο, που πέρασε πολλά στη ζωή του. Τον μνημονεύει στο βιβλίο του ο πρώην υπουργός. Προεκλογικά ο Λάμπρος είχε ζητήσει από τον Βαρουφάκη να μην εγκαταλείψει τον αγώνα, εκείνος του το υποσχέθηκε, αλλά σήμερα ο Βαρουφάκης είναι εκτός κυβέρνησης και ο Λάμπρος πουλάει τη “Σχεδία” στο μετρό για να βγάλει λίγα ευρώ. Ο δημοσιογράφος εντοπίζει τον Λάμπρο για να τον πάρει μαζί του στη συνέντευξη με τον Βαρουφάκη. Προφανής η ελπίδα να βγάλει “λαβράκι” με τους δύο άνδρες να διαπληκτίζονται για τις χαμένες προσδοκίες και τα χρόνια που έφυγαν. Αλλά ο Βαρουφάκης έχει την απάντηση: «Λάμπρε, ήμουν δυστυχώς ο μόνος στην κυβέρνηση που ήθελε να δώσει μάχη…». «Τώρα καταλαβαίνω. Σε μαχαίρωσαν. Και νομίζαμε ότι μας πρόδωσες…» αναφωνεί ο Λάμπρος, σύμφωνα πάντα με την καταγραφή της Süddeutsche Zeitung. Ο Γιάνης Βαρουφάκης ανοίγει την καρδιά του: «Ναι Λάμπρε, ήταν δύσκολες εκείνες οι μέρες στις Βρυξέλλες. Αλλά το ξέρεις ότι σε σκεφτόμουν για να παραμείνω δυνατός;» Τελικά οι δυο τους συμφωνούν «να κανονίσουν κάτι», να τα πουν κάποια στιγμή. Ο δημοσιογράφος μένει με την απορία. Πηγή: Deutsche Welle
Ελεύθερος; Που πάμε; Πίσω καμιά 20αριά χρόνια…Περάστε
Αρχές Αυγούστου 2011 λήγει η σχεδόν επί 1 μήνα απεργία των ταξί. Στη χειρότερη χρονιά της κρίσης για την Ελλάδα μέσα στο καλοκαίρι, επί 1 μήνα οι ιδιοκτήτες ταξί έκλειναν τους δρόμους παντού. Ποιος δεν θυμάται τις σκηνές απείρου κάλλους στην Αττική οδό, με τους τουρίστες να αποβιβάζονται 3 και 4 χιλιόμετρα μακριά από το αεροδρόμιο και να κουβαλούν τις βαλίτσες τους δίπλα στις ατελείωτες ουρές των κίτρινων αυτοκινήτων που είχαν μπλοκάρει το δρόμο;
Αιτία της απεργίας ήταν η πρόθεση της Κυβέρνησης Γ. Παπανδρέου να καταθέσει το νομοσχέδιο για το ελεγχόμενο άνοιγμα στο επάγγελμα του μεταφορικού έργου, δηλαδή να βάλει ένα τέλος στο μονοπώλιο των ταξί. Σύμφωνα με τις δεσμεύσεις των μνημονίων, τις συστάσεις του tool kit του Ο.Ο.Σ.Α αλλά και με βάση τις εξελίξεις στην ΕΕ στην οποία τότε ακόμα – πιστεύαμε ότι – ανήκαμε κανονικά.
Ανακαλώ από το ΒΗΜΑ της εποχής:
«Θα είμαστε στο πλευρό των ιδιοκτητών ταξί σε περίπτωση που αδικηθούν» είπε ο περιφερειάρχης Αττικής, Γ. Σγουρός, τονίζοντας πως οφείλουμε όλοι να βάλουμε πλάτη και να μην ρίχνουμε λάδι στη φωτιά.
«Η αναιτιολόγητη ταλαιπωρία της χώρας έληξε, αφήνοντας στην κρίση των πολιτών όσους την ενθάρρυναν και την στήριξαν», υπογραμμίζει σε ανακοίνωσή του το Υπουργείο Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων, με Υπουργό τον Γ. Ραγκούση. «Όπως εξαρχής έχουμε ανακοινώσει, η απελευθέρωση του επαγγέλματος των ταξί με κανόνες, προχωρά απολύτως σύμφωνα με τη διαδικασία διαλόγου και το χρονοδιάγραμμα που έχουμε γνωστοποιήσει», αναφέρει το Υπουργείο.
«Οι ιδιοκτήτες ταξί έδειξαν υπευθυνότητα απέναντι στην ανευθυνότητα της κυβέρνησης» ήταν το σχόλιο στελεχών της ΝΔ.
«Δεν υφίσταται λόγος σε κενό χρόνο να συνεχίζουμε την απεργία» είχε πει νωρίτερα ο πρόεδρος του ΣΑΤΑ, Θύμιος Λυμπερόπουλος, προσθέτοντας ότι εάν δεν υπάρξουν οι σωστές αποφάσεις από την πλευρά του υπουργείου Υποδομών, οι ιδιοκτήτες ταξί θα ξαναβγούν στους δρόμους.
Στα χρόνια που ακολούθησαν, στον κόσμο όλο υπήρξε μια επανάσταση στο μεταφορικό έργο. Η τεχνολογία επέτρεψε τη δημιουργία των πλατφορμών που εξασφάλισαν στον καταναλωτή αδιανόητες μέχρι τότε υπηρεσίες: Άμεση πρόσβαση μέσα σε ελάχιστα λεπτά με το πάτημα ενός κουμπιού, ακριβής γνώση του κομίστρου πρίν την επιβίβαση, εκτίμηση του χρόνου αναμονής και διάρκειας της διαδρομής, επιλογή τύπου οχήματος, απόδειξη αμέσως μετά τη διαδρομή στο email, χρήση καρτών για την πληρωμή και τέλος δυνατότητα αξιολόγησης του αυτοκινήτου και του οδηγού, της ληφθείσας υπηρεσίας δηλαδή. Με λίγα λόγια, ο καταναλωτής έγινε σταδιακά ο κριτής της υπηρεσίας, η άποψή του είχε ουσία, αφού οι πλατφόρμες συγκεντρώνοντας τα στοιχεία είχαν το εργαλείο για να συνεχίσουν ή να κόψουν συνεργασίες με οδηγούς.
Η περίφημη Ελληνική πλατφόρμα Taxibeat απευθύνθηκε αποκλειστικά σε επαγγελματίες οδηγούς ταξί. Παρά την αρχική τους σφοδρή αντίδραση ότι η δουλειά τους πιά αποκτά και μεσάζοντα και ότι θα αξιολογούνται συνεχώς, μεγάλος αριθμός συνεργάστηκε αφού τα οφέλη ήταν προφανή. Πελατεία, μείωση των άσκοπων μετακινήσεων κλπ. Αυτό είχε σαφώς ευεργετικές συνέπειες στις υπηρεσίες των ταξί. Σταμάτησαν οι πολλαπλές επιβιβάσεις του παρελθόντος που το ταξί ήταν κάτι σαν μινιβάν, βελτιώθηκαν τα αυτοκίνητα και η κατάσταση στο εσωτερικό τους, άλλαξαν προς το καλύτερο οι συμπεριφορές των οδηγών, σταμάτησε το κάπνισμα και το ραδιόφωνο στη διαπασών χωρίς καν να ρωτιέται ο πελάτης. Γιατί; Επειδή όλοι έμαθαν ότι αξιολογούνται και διαπίστωσαν ότι μέσα από τις πλατφόρμες ο καταναλωτής είχε λόγο που μετρούσε και με τη χρήση του θα συμμετείχε στην απόφαση για το ποιός μένει και ποιος φεύγει.
Η Uber είχε άλλη στρατηγική. Συνεργάστηκε και με ταξιτζήδες και με ιδιώτες που θέλησαν ένα συμπληρωματικό εισόδημα, τηρώντας όμως αυστηρές προδιαγραφές για τις υπηρεσίες που παρείχαν.
Και σε τοπικό επίπεδο, η Taxibeat και σε διεθνές περισσότερο η Uber, είναι απόλυτα επιτυχημένες επιχειρήσεις. Η πρώτη κατάφερε μέσα σε ελάχιστα χρόνια να αποσπάσει σημαντικό μερίδιο αγοράς, να επεκταθεί στο εξωτερικό και να προκαλέσει τον θαυμασμό των ανταγωνιστών της για τις καινοτομικές της λύσεις. Ήδη μετά από ένα πολύ επιτυχημένο deal με την Daimler συνεχίζει την εξάπλωσή της στον κόσμο. Η Uber διπλασίασε από τον προηγούμενο χρόνο το 2016 τις πωλήσεις της παγκοσμίως σε 4 δις.δολ. και μετακινεί 55 εκ. επιβάτες σε 574 πόλεις κάθε μήνα, ενώ θεωρείται η πλέον πρωτοπόρα εταιρία στην έρευνα για οχήματα χωρίς οδηγό. Η αξία της είναι περίπου 70 δις. δολ. μόλις 7 χρόνια από την ίδρυσή της. Η οικονομία του διαμοιρασμού στην μετακίνηση, όπως και στις κατοικίες, εξελίσσεται ραγδαία και η τάση είναι η μείωση της ιδιοκτησίας οχημάτων. Ένας νέος κόσμος γεννιέται.
Το συμπέρασμα είναι ότι το μεταφορικό έργο αποτελεί πεδίο δόξης λαμπρό ως επιχειρηματική δραστηριότητα και αυτό γιατί απλά η σύγχρονη φύση του ανθρώπου είναι να μετακινείται συνεχώς και θέλει να το κάνει εύκολα, γρήγορα και φτηνά. Για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο επιβάλλεται να υπάρχει ανταγωνισμός μεταξύ των παρόχων.
Πριν περίπου 15 χρόνια υπήρξε στην Αθήνα μια εξαιρετική επιχειρηματική πρωτοβουλία για Moto Taxi. Στην Αθήνα του μποτιλιαρίσματος και του καλού καιρού 10 μήνες το χρόνο, ήταν μια υπηρεσία που απαντούσε στις ανάγκες των πολιτών. Και τα πρώτα της βήματα ήταν καλά. Δέχθηκε όμως την οργανωμένη αντίδραση από όσους θέλουν το μεταφορικό έργο τσιφλίκι τους και έκλεισε. Την ώρα που στο συνήθως κρύο Παρίσι, στο βροχερό Λονδίνο και στο παγωμένο Δουβλίνο, η μεταφορά ενός πελάτη με μηχανές είναι καθημερινή πρακτική εδώ και χρόνια.
Στην Ελλάδα όμως, μόνη σταθερή αξία είναι οι τσαμπουκάδες των συνδικαλιστών, η αναποτελεσματικότητα στην εφαρμογή των νόμων και το πισωγύρισμα με γνώμονα να χαιδέψουμε αυτιά και να αποσπάσουμε ψήφους. Με νομοσχέδιο που θα κατατεθεί στη Βουλή τον Σεπτέμβριο, θα καταργηθεί ο νόμος του 2012 και ουσιαστικά κλείνει η πόρτα στον ανταγωνισμό στις μεταφορές. Οι εταιρίες τύπου Uber και Taxibeat, αλλά και πολλές άλλες που έχουν δραστηριοποιηθεί αυτά τα χρόνια, θα μπορούν μόνο να λειτουργήσουν με συμβάσεις τουλάχιστον 3 ετών και μόνο με ταξιτζήδες. Επομένως στην πράξη θα καταργηθεί ο ανταγωνισμός υπέρ του μονοπωλίου των ταξί και όπως πάντα συμβαίνει σε τέτοιες περιπτώσεις θα επιδεινωθεί η παρεχόμενη υπηρεσία και θα αυξηθεί το κόστος της. Χαμένος θα είναι ο καταναλωτής σίγουρα.
Ποιά μνημόνια για άνοιγμα επαγγελμάτων και ανταγωνισμού, ποιες δεσμεύσεις και ποιός νοιάζεται για το γεγονός ότι ο κόσμος όλος κινείται ακριβώς σε αντίθετη κατεύθυνση από τη δική μας. Ποιός θα νοιαστεί για τον καταναλωτή που μετά από λίγα χρόνια που ένοιωσε ότι απέκτησε δύναμη μέσω της δυνατότητας επιλογής, θα επιστρέψει στα παλιά, εκεί στο πεζοδρόμιο να περιμένει κι όταν το ταξί φανεί να αποφασίζει ο οδηγός αν θα τον πάρει ή όχι. Θυμόμαστε ; Να μην τολμάει να ζητήσει να κλείσει το παράθυρο και να δροσιστεί από το air condition γιατί έτσι καίει πιο πολύ το αμάξι. Θυμόμαστε ;
Ποιές νέες θέσεις εργασίας υψηλών προσόντων στην τεχνολογία, στο marketing και στη διαχείριση των πλατφορμών και ποιά συμπληρωματικά εισοδήματα των ιδιωτών οδηγών – φορολογητέα απολύτως – μπορεί να έχουν σημασία μπροστά στην απαίτηση των ιδιοκτητών ταξί να είναι οι μόνοι κυρίαρχοι στο μεταφορικό έργο, ορίζοντας οι ίδιοι τους κανόνες του παιχνιδιού ώστε να μην μπορεί κανείς άλλος να παίξει.
Η Ελλάδα οπισθοδρομεί και στην πορεία της αυτή δεν χρειάζεται καινοτόμες πλατφόρμες και ανταγωνιστικές αγορές. Εμπιστεύεται τις επιλογές που θα την πάνε στα σίγουρα πίσω. Μη γίνει και κανένα λάθος.
Η μόνη σταθερή αξία. Εικόνες που θα ξαναδούμε
Τα τρία Τ της επιτυχίας
Όσα δεν λέμε για τους αρχαίους
Πριν από 37 αιώνες, σε μια εποχή που άγριοι σεισμοί σάρωναν την Κρήτη, ένας μινωίτης ιερέας προσπάθησε να εξορκίσει την καταστροφή με μία ανθρωποθυσία. Ο αρχαιολόγος που το αποκάλυψε στις αρχές του ’80, τιμωρήθηκε από τους συναδέλφους του για «προσβολή» των αρχαίων. Πόσο «αποστειρωμένη» είναι η εικόνα που έχουμε για την αρχαιότητα;
Χρόνος ανάγνωσης:
9
‘
Παιδεραστικά ζευγάρια σε συμπόσιο, λεπτομέρεια τοιχογραφίας από τον «τάφο του δύτη» στην ελληνική αποικία Paestum (Ποσειδωνία) της Ιταλίας, περ. 470 π.Χ. [Wikimedia Commons]
Τρίτη 01 Αυγούστου 2017
Ο μοναχικός άνδρας που ταξιδεύει με το τρένο για την Κόρινθο δεν διαφέρει φαινομενικά από τους άλλους επιβάτες. Ίσως μόνον ένας καλός παρατηρητής θα μπορούσε να διακρίνει μια μελαγχολία στο λεπτό πρόσωπο, πίσω από τα μικρά, στρογγυλά γυαλιά. Στην Κόρινθο θα καταλύσει σε έναν μικρό ξενοδοχείο. Είναι Σεπτέμβριος, το φθινόπωρο μπαίνει σιγά σιγά, η καλύτερη εποχή.Μια μέρα αποφασίζει να ανεβεί στον Ακροκόρινθο. Μακρύς ο δρόμος, αλλά τον ανταμείβει. Εκεί πάνω, ανάμεσα στις αρχαίες πέτρες, ο ταξιδευτής θα αναζητήσει τη γαλήνη. Όταν θα επιστρέψει στον ξενοδοχείο, έχει πια νυχτώσει. Κανείς δεν θα τον ξαναδεί ως την επομένη το πρωί· όταν θα είναι πια νεκρός. Είναι 22 Σεπτεμβρίου του 1937 και οι εφημερίδες θα γράψουν πως αιτία θανάτου του Ιωάννη Συκουτρή ήταν η καρδιακή προσβολή.
1_1.jpg
Ιωάννης Συκουτρής.
Δεν θα περάσουν παρά μερικοί μήνες, όταν γίνεται γνωστό ότι ο σπουδαίος φιλόλογος, το λαμπερό μυαλό της εποχής Ιωάννης Συκουτρής, είχε στην πραγματικότητα αυτοκτονήσει. Και δεν θα χρειαστεί να ψάξουν πολύ για τους λόγους που τον οδήγησαν ως εκεί, καθώς επί δύο σχεδόν χρόνια το όνομά του είχε διασυρθεί με το χυδαιότερο τρόπο από τους «υπερασπιστές» της άσπιλης και αμόλυντης ελληνικής αρχαιότητας.Αιτία, η περίφημη πλέον μετάφραση και κυρίως η εισαγωγή του στο «Συμπόσιο» του Πλάτωνα, μία έκδοση της Ακαδημίας Αθηνών στην οποία –εν μέσω μεταξικής δικτατορίας– είχε τολμήσει να μιλήσει για «το φαινόμενον του παιδικού έρωτος εις την αρχαίαν Ελλάδαν». Η προσβολή της ηθικής, των ιερών και οσίων του αρχαίου ελληνικού πνεύματος είναι θανάσιμα αμαρτήματα για την εποχή του.
art_grecia.jpg
Καθιστός άντρας με αγόρι, από τον ζωγράφο του Βρύγου, περ. 470 π.Χ. [Ashmolean Museum, University of Oxford]
Και το πλήθος, αμείλικτο απέναντί του. Όπως θα γράψει ο Τέλλος Άγρας, ο Συκουτρής «έζησε αδιάκοπα με υψωμένο το θερμόμετρο. Στο υψηλότερο σημείο η στήλη έσπασεν απότομα» («Η Καθημερινή» 27.9.1937). Για την ακρίβεια, την έσπασαν. Ήταν μόλις 36 ετών.Η υπόθεση Συκουτρή μπορεί να είναι ακραία, καθώς η λυσσαλέα επίθεση εναντίον του –τον κατηγόρησαν ως άθεο, υμνητή της ομοφυλοφιλίας, διαβολέα και υβριστή της ηθικής των αρχαίων Ελλήνων– του στέρησε την καθηγητική έδρα και τον οδήγησε ως τον θάνατο. Όμως οι προκαταλήψεις, η άγνοια αλλά κυρίως το βασικό ιδεολόγημα ενός έθνους, που στηρίχθηκε στην απόλυτη εξιδανίκευση του παρελθόντος, είχε στα νεότερα χρόνια ως αποτέλεσμα –πέραν των άλλων πολιτικών και κοινωνικών συνεπειών– την καταδίκη ανθρώπων που τόλμησαν να παραβούν τους κανόνες σιωπής και συγκάλυψης της κρατούσας υποκριτικής ηθικής.Επικρατούσε ένας σκοταδισμός που είχε –και έχει ακόμη σε έναν βαθμό– ως σκοπό τη διατήρηση της αρχαίας ελληνικής «αγιότητας» και την αποστειρωμένη εικόνα της. Όσοι δεν «σέβονταν» τους κανόνες ήταν υπό διωγμό, στιγματίζονταν, λοιδορούνταν, υφίσταντο τη χλεύη και την κατακραυγή.Θέματα όπως η ανθρωποθυσία, η παιδεραστία, οι βασανισμοί και οι εκτελέσεις, για κάποιους δεν υπήρξαν ποτέ. Κι ας είναι η αρχαία ελληνική γραμματεία αλλά και τα υλικά ευρήματα λαλίστατα, ειδικά στο θέμα που κόστισε τη ζωή του Συκουτρή.
Η ανθρωποθυσία
Η περίπτωση του σπουδαίου αρχαιολόγου Γιάννη Σακελλαράκη (1936-2010) και του διωγμού που υπέστη, επειδή τόλμησε να μιλήσει χωρίς περιστροφές για μία ανθρωποθυσία στη Μινωική εποχή (17ος π.Χ. αιώνας), είναι χαρακτηριστική.«Πριν από 37 αιώνες, σε μια εποχή που άγριοι σεισμοί σάρωναν την Κρήτη, ένας μινωίτης ιερέας προσπάθησε να εξορκίσει τη μεγάλη καταστροφή με μια σπάνια απελπισμένη πράξη. Στη θεότητα του ναού της λοφοπλαγιάς πρόσφερε την πιο μεγάλη θυσία: μια ανθρώπινη ζωή. Θύμα και θύτης θάφτηκαν την ίδια στιγμή από σεισμική δόνηση, που γκρέμισε το ιερό», έγραφε με τον δικό του ποιητικό τρόπο ο Γιάννης Σακελλαράκης.Η ανακάλυψη της ανθρωποθυσίας στα Ανεμόσπηλια του όρους Γιούχτα της Κρήτης έγινε το 1979 και η πρώτη επιστημονική ανακοίνωση στην Αρχαιολογική Εταιρεία πραγματοποιήθηκε το 1980, παρουσία πολυπληθούς κοινού. Όμως, τόσο μερίδα της κοινωνίας όσο και των επιστημόνων δεν ήταν σε θέση –ή δεν ήθελε– να αποδεχθεί το εύρημα.
6_1.jpg
Το τριμερές ιερό στα Ανεμόσπηλια του όρους Γιούχτα στην Κρήτη.
Λίγες μέρες μετά την πρώτη ανακοίνωση, ο Σακελλαράκης παρουσίασε τα ευρήματά του στο Ινστιτούτο Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης, ενώπιον διεθνούς κοινού αρχαιολόγων, ιστορικών και θρησκειολόγων. Εκεί, θα αποκόμιζε μόνον επαίνους: «Η ερμηνεία του ανασκαφέα για τα ευρήματα έγινε πλήρως αποδεκτή ως ορθή και δεν διατυπώθηκε άλλη εναλλακτική άποψη», είχε αναφερθεί στα πρακτικά του συμποσίου, ενώ το εκτεταμένο αφιέρωμα του National Geographic που ακολούθησε έκανε γνωστό το θέμα παγκοσμίως.
Στην Ελλάδα όμως τα πράγματα ακολούθησαν διαφορετική διαδρομή. «Δίκη» οργανώθηκε από τους επικριτές του Σακελλαράκη, που όταν επέστρεψε από την Αμερική με τη σύζυγό του, επίσης αρχαιολόγο Έφη Σαπουνά-Σακελλαράκη, βρήκε στην πόρτα του σπιτιού του μία πρόσκληση της Αρχαιολογικής Εταιρείας για «Δημόσια συζήτηση επί της ανακοινώσεως του κυρίου Σακελλαράκη».
3_3.jpg
Γιάννης Σακελλαράκης και Έφη Σαπουνά-Σακελλαράκη.
Σύμφωνα με την κυρία Σαπουνά-Σακελλαράκη, η αντίδραση των συναδέλφων έκρυβε και ανταγωνισμό για «την έδρα» (και οι δύο σύζυγοι ήταν υποψήφιοι για καθηγητικές θέσεις σε αρχαιολογικές σχολές). Όμως το ζευγάρι αποφάσισε να μείνει πιστό στην επιστήμη του. «Είχαμε από πριν συμφωνήσει με τον Γιάννη, ότι μεταξύ της αλήθειας και της έδρας θα επιλέγαμε την πρώτη. Γιατί τότε ήμουν κι εγώ υποψήφια στο πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, παρότι δεν με ενδιέφερε ιδιαίτερα η διδασκαλία. Για τον Γιάννη όμως η διδασκαλία ήταν η ζωή του», λέει σήμερα η κυρία Σαπουνά-Σακελλαράκη. Στη διάρκεια της συζήτησης, όλες οι «κατηγορίες» καταρρίφθηκαν με επιστημονικά επιχειρήματα, παρουσία των εκπροσώπων όλων των ξένων αρχαιολογικών σχολών, που στήριξαν το ζεύγος των ερευνητών. Ανάμεσα στο ακροατήριο, ο ειδικός στην προϊστορική εποχή αρχαιολόγος και μετέπειτα πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών Σπύρος Ιακωβίδης θα πει στον Γιάννη Σακελλαράκη και τη σύζυγό του: «Σας συγχαίρω με όλη τη σημασία της λέξεως», ενώ ο μεγάλος αρχιτέκτονας και αρχαιολόγος Ιωάννης Τραυλός σπεύδει να καθησυχάσει την τελευταία λέγοντας: «Μην ανησυχείς, ούτε στο λεξικό δεν έχουν διαβάσει για τη λέξη ανθρωποθυσία…».
5final.jpg
Η σκηνή της ανθρωποθυσίας στα Ανεμόσπηλια με τα δύο άτομα του δράματος. Επάνω ο νέος που θυσιάστηκε και κάτω ο ιερέας.
Παρόλα αυτά, υπό το κράτος ακραίου συντηρητισμού και προγονοπληξίας, η εγχώρια επιστημονική κοινότητα δεν φάνηκε πρόθυμη να αποδεχθεί το γεγονός ότι οι αρχαίοι Έλληνες, έστω οι Μινωίτες, προέβαιναν σε τέτοιες βάρβαρες πράξεις. Στις επικείμενες εκλογές για την καθηγητική έδρα στο πανεπιστήμιο Αθηνών, ο Γιάννης Σακελλαράκης, με διδακτορικό στη Χαϊδελβέργη για τις κρητομυκηναϊκές θυσίες ζώων, δεν εξελέγη παρά τα αδιαμφισβήτητα προσόντα του. Την ίδια στιγμή, εν μία νυκτί μεθοδεύτηκε –με απόφαση του τότε υπουργού Πολιτισμού Δημ. Νιάνια– και η απομάκρυνσή του από την Αθήνα, με μετάθεση από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο στην Κρήτη.
Αλλά δεν ήταν μόνον αυτό. «Για πολύ καιρό κυκλοφορούσαμε και μας έδειχναν, γίναμε θέμα συζήτησης και σχολιασμού ακόμη και στα σαλόνια, ότι είμαστε αυτοί που προσπαθούμε να αμαυρώσουμε τους αρχαίους Έλληνες», θυμάται η κυρία Σαπουνά-Σακελλαράκη. «Ήταν πολύ τραυματική εμπειρία. Γιατί χάθηκε το πανεπιστήμιο και γιατί επί χρόνια δεχθήκαμε αυτήν την αήθη επίθεση από συγκεκριμένα άτομα βέβαια… Αντέξαμε όμως. Ίσως έπαιξε ρόλο και το γεγονός ότι ήμασταν δύο».
Ο «σπαραγμός»
Η περιπέτεια του Σακελλαράκη έγινε «μάθημα» για πολλούς, αλλά όχι για πολύ. Μερικά χρόνια αργότερα, ο βρετανός αρχαιολόγος Πίτερ Γουόρεν ανακοινώνει ότι κατά τις ανασκαφές του στην Κνωσό (που είχαν γίνει κι αυτές το 1979), αποκάλυψε πλήθος οστών ζώων αλλά και παιδιών, τα οποία έφεραν σημάδια από μαχαίρι. Ο ίδιος ερμήνευσε το εύρημά του ως τελετουργικό κανιβαλισμό.Πριν λίγα χρόνια εξάλλου, στην ανασκαφή που φέρνει στο φως την αρχαία Κυδωνία κάτω από την σύγχρονη πόλη των Χανίων, η αρχαιολόγος κυρία Μαρία Ανδρεαδάκη-Βλαζάκη, γενική γραμματέας του υπουργείου Πολιτισμού σήμερα, εντόπισε δίπλα σε ανακτορικό συγκρότημα της μυκηναϊκής εποχής ένα «στρώμα» από οστά ζώων: 43 αιγοπρόβατα, ένα βόδι, λίγοι χοίροι, όλα διαμελισμένα. Ανάμεσά τους όμως ξεχώριζαν διάσπαρτα και τα οστά μιας νέας γυναίκας. Το 2012 εντοπίστηκε διασκορπισμένο και το κρανίο της, διαμελισμένο επίσης και ανοιγμένο στις ραφές από ισχυρό κτύπημα στο μέτωπο, που έγινε με ξίφος.
Το κρανίο της νέας που υπέστη «σπαραγμό», ύστερα από τη συγκόλλησή του.
Ένα «άγριο εύρημα» το χαρακτηρίζει η αρχαιολόγος, ένας «σπαραγμός» όπως αποκαλείται, που πιθανότατα συνδέεται με έναν ισχυρό σεισμό. «Άνοιξε η γη, το ανάκτορο κατέρρευσε, τσουνάμι έπληξε την ακτή και οι άνθρωποι προσπαθώντας να εξευμενίσουν τους χθόνιους θεούς προέβησαν σε αυτήν την ακραία θυσία», μας λέει η κυρία Βλαζάκη, που μπορεί να σοκαρίστηκε από το εύρημα, δεν την παραξένεψε όμως καθόλου. «Η ελληνική μυθολογία, που στον πυρήνα της κρύβει αλήθεια, μιλάει συχνά για εξαγνιστικές θυσίες παρθένων στην προσπάθεια της κοινωνίας να αντιμετωπίσει κάποια μεγάλη συμφορά», λέει. Μια αποτροπαϊκή πράξη λοιπόν ήταν αυτή, που συνέβη στα 1280 π.Χ. περίπου, όταν καταστράφηκε η πόλη.
11_1.jpg
Εικόνα της ανασκαφής στα Χανιά που φέρνει στο φως την αρχαία Κυδωνία.
Η κυρία Βλαζάκη μάλιστα, μιλώντας ξεκάθαρα για ένα θέμα που μέχρι πριν από μερικά χρόνια ήταν ταμπού –και για κάποιους εξακολουθεί να είναι– θεωρεί ότι ειδικά στα μυκηναϊκά χρόνια πρέπει να ήταν πολύ διαδεδομένες οι ανθρωποθυσίες.Αντιδράσεις δεν αντιμετώπισε. Ένα διεθνές συνέδριο, που έγινε μάλιστα τον Οκτώβριο του 2014 στο Μιλάνο με θέμα «Η ανθρωποθυσία στον κόσμο του Αιγαίου και τους γύρω πολιτισμούς», επικύρωσε τα ευρήματα.Τα ταμπού επομένως καταρρίφθηκαν; «Σήμερα μετά από όλα αυτά αισθάνομαι πλήρως δικαιωμένη», λέει η κυρία Έφη Σαπουνά-Σακελλαράκη. «Και ο Γιάννης ήταν. Γιατί μπορέσαμε να αποκαταστήσουμε ένα μέρος της Ιστορίας με όποιο κόστος. Γιατί αυτό κάνει η Αρχαιολογία, τεκμηριώνει κάτι, που δεν έχει βεβαιωθεί ως εκείνη τη στιγμή. Άλλωστε, θυσίες θα υπάρχουν πάντα. Άλλου είδους. Ξέρετε, υπάρχουν άνθρωποι, που για το γενικό καλό προσφέρουν τη ζωή τους, ή έχουν μάθει ότι πρέπει να το κάνουν. Όταν λέμε ότι θυσιάζομαι για τη πατρίδα, αυτό είναι μια εκούσια θυσία».
Οι «αποτυμπανισμένοι»
Άλλη μία ιστορία σταδιακής κατάρριψης των ταμπού για την αρχαιότητα είναι αυτή του αρχαίου νεκροταφείου στο Φάληρο. Το 1905, ο νεαρός τότε αρχαιολόγος Στρατής Πελεκίδης, με εξαιρετικές σπουδές στο πανεπιστήμιο Αθηνών και μετά στη Γερμανία, στη διάρκεια ανασκαφής στην περιοχή είχε την τύχη (ή ατυχία) να ανακαλύψει ανάμεσα στους τάφους και 17 (ή 18) σκελετούς ατόμων σιδηροδέσμιων, που έφεραν έντονα σημάδια βασανισμού και είχαν εκτελεστεί «δι’ αποτυμπανισμού» (πρακτική που περιγράφεται και στις Θεσμοφοριάζουσες του Αριστοφάνη, για την τιμωρία του Μνησιλόχου).
8_2.jpg
Ο αρχαιολόγος Στρατής Πελεκίδης στην ανασκαφή του Φαλήρου.
Το γεγονός ξεσήκωσε θύελλα στην αθηναϊκή κοινωνία, που αντιμετώπισε με αποτροπιασμό το εύρημα, κάνοντας προσωπικές επιθέσεις εναντίον του ανασκαφέα, με το επιχείρημα ότι προσέβαλλε επίτηδες τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό ως δάκτυλος ξένων δυνάμεων! «Όλος σχεδόν ο Τύπος της εποχής αναφερόταν καθημερινώς στο θέμα, ενώ ο Πελεκίδης κατηγορείτο ως “σοσιαλιστής”, που στόχευε να αμαυρώσει την εικόνα του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού», λέει η κυρία Χρυσουλάκη, σημερινή επικεφαλής των ανασκαφών.Ο αρχαιολόγος λοιδορείται και η ανασκαφή του γίνεται θέαμα για τους Αθηναίους, που φθάνουν με κάθε μέσο στο Φάληρο, με κάρα, τραμ (ειδική στάση δημιουργείται στο σημείο της ανασκαφής), τον ατμοκίνητο σιδηρόδρομο, ακόμη και με τα πόδια.
Ανταπαντώντας στις επιθέσεις και προσπαθώντας να υπερασπιστεί το έργο του, ο Πελεκίδης διαμαρτύρεται, αν και εις μάτην, για όλον αυτόν τον όχλο που προκαλεί καταστροφές, ακόμη και τραγελαφικές καταστάσεις. Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι οι κυρίες, που έφθαναν με τον τροχιόδρομο και έμπαιναν μέσα στην ανασκαφή για να δουν τους αποτυμπανισμένους, ισοπέδωναν με τα μακριά τους φορέματα ό,τι βρισκόταν στον διάβα τους!Συμπλέοντας με την κοινή γνώμη μάλιστα και ο υπουργός ζητά αποδείξεις για την αρχαιότητα των σκελετών(!) και ειδικά των μεταλλικών κλοιών με τους οποίους ήταν δεμένοι, αφού οι επικριτές του Πελεκίδη ισχυρίζονται ότι είναι… σύγχρονοι. Η εξέτασή τους όμως από το Πολυτεχνείο δικαιώνει απολύτως τον ανασκαφέα –υπάρχει και επιστολή του Πελεκίδη προς τον υπουργό, από τον οποίο ζητά να του καταβληθεί το ποσόν, που έδωσε προφανώς ο ίδιος στους ερευνητές του Πολυτεχνείου για τη μελέτη.Όταν λοιπόν το 2012-13 η Εφορεία Δυτικής Αττικής, Πειραιώς και Νήσων υπό την κυρία Χρυσουλάκη άρχισε ανασκαφή στον χώρο του υπό ανέγερση τότε Κέντρου Πολιτισμού Σταύρος Νιάρχος, κανείς δεν εξεπλάγη ούτε αντέδρασε, όταν εντοπίστηκαν για άλλη μια φορά σιδηροδέσμιοι σκελετοί.
10_1.jpg
Οι «δεσμώτες» του Φαλήρου κατά τη σύγχρονη ανασκαφή.
Ο έρωτας, η παιδεραστία, η ομοφυλοφιλία
«Η ιστορία του Πελεκίδη είναι ένα πολύ καλό παράδειγμα εξέλιξης της νοοτροπίας στην Αρχαιολογική Υπηρεσία», λέει η κυρία Χρυσουλάκη, προσθέτοντας όμως ότι «μεταξύ των επιστημόνων τα ταμπού μπορεί να έχουν καταρριφθεί, αλλά δεν συμβαίνει το ίδιο και με την κοινωνία. Υπάρχουν θέματα παιδείας των Ελλήνων, πώς γαλουχήθηκαν ήδη από την ίδρυση του νέου ελληνικού κράτους και πώς χρησιμοποιήθηκε από την πολιτεία το “αρχαίο πνεύμα αθάνατο” και το σχήμα “Πατρίς-Θρησκεία-Οικογένεια”, προκειμένου να στηριχθεί μια ιδεολογία».
Κατά τη διοργάνωση της έκθεσης «Ο Έρωτας των θεών και των ανθρώπων» στο Grand Palais του Παρισιού το 1989, με τους αρχαιολόγους Ιωάννη Τουράτσογλου και Νίκο Καλτσά, η κυρία Χρυσουλάκη ήρθε πρόσωπο με πρόσωπο με τις προκαταλήψεις. «Κάποιοι έφοροι έκρυβαν τα αρχαία με τολμηρές παραστάσεις στις αποθήκες και δεν τα έδιναν για να μην… ντροπιαστούν. Αλλά και στο Λούβρο, που μας δάνεισε έργα, υπήρχε διστακτικότητα. Τελικά όμως η έκθεση είχε τεράστια επιτυχία. Μέσα στην πρώτη εβδομάδα είχαν πουληθεί 7.000 κατάλογοι».
Είκοσι χρόνια μετά, η έκθεση «Έρως. Από την Θεογονία του Ησιόδου στην ύστερη αρχαιότητα» στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης θα συγκεντρώσει περισσότερους από 100.000 επισκέπτες. Τι συνέβη; Οι Έλληνες έπαψαν να είναι συντηρητικοί ή θέλησαν να δουν τον έρωτα από την κλειδαρότρυπα; «Άνοιξα όλη τη βεντάλια των προσεγγίσεων στο θέμα. Από τους θεϊκούς έρωτες ως τους ανθρώπινους. Από την ψυχή ως τη σάρκα», λέει ο καθηγητής Νίκος Σταμπολίδης, διευθυντής του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης.
171.jpg
Από την έκθεση του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης «Έρως». [Χάρης Ακριβιάδης]
«Είχαμε διαμορφώσει ολόκληρο δωμάτιο ως lupanarium (πορνείο) με το στενό κρεβάτι και τους λύχνους, είχαμε μιλήσει για τον ομόφυλο έρωτα και για το διαμηρίζειν, για τους τυραννοκτόνους Αρμόδιο και Αριστογείτονα, για τους οποίους ο Θουκυδίδης λέει ότι σκότωσαν τον Ίππαρχο, γιο του Πεισιστράτου “δι’ ερωτικήν ξυντυχίαν” κι έτσι άρχισε η κατάλυση της αριστοκρατίας… Δεν θελήσαμε να κρύψουμε τίποτε. Είναι υποκρισία να κρύβεις αυτά, που μπορεί ακόμη και ένα παιδί πέντε χρονών να βρει στο διαδίκτυο. Αρκεί να τα τεκμηριώνεις υπεύθυνα και παιδαγωγικά».
Εραστής-ερωμένος, παράσταση σε αττικό μαυρόσχημο αμφορέα, περ. 540 π.Χ. [Staatliche Antikensammlungen, Μόναχο]
Εξοργισμένοι υπερασπιστές της ιδεατής αρχαιότητας σε αυτήν την περίπτωση δεν υπήρξαν. Τουλάχιστον επισήμως. Ούτε διωγμοί και τιμωρίες «παραβατών». Μαθαίνουμε, όπως φαίνεται.
Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών από νωρίς όμως την κέρδισε η δημοσιογραφία και ο πολιτισμός. Εργάστηκε στις εφημερίδες Καθημερινή, Τα Νέα, Πρώτη, Ποντίκι, Το Βήμα ενώ συνεργάστηκε με περιοδικά και ειδησεογραφικές ιστοσελίδες. Παρουσίασε σειρά εκπομπών στο Τρίτο Πρόγραμμα.
Ιστορίες του τοίχου …
