Από την Ελλάδα πέρασε η συντριπτική πλειονότητα από τα 1,4 εκατομμύρια πρόσφυγες και μετανάστες που κατέφθασαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση από τη θάλασσα κατά τα έτη 2015 και 2016.
Tο 2016 μόνο, από τη θάλασσα έφθασαν στη χώρα μας σχεδόν 172.000 άνθρωποι. Μετά το κλείσιμο της επονομαζόμενης «μεταναστευτικής διαδρομής των Βαλκανίων» τον Μάρτιο του ίδιου έτους, πάνω από 62.000 πρόσφυγες και μετανάστες έμειναν εγκλωβισμένοι
Οι αριθμοί του προσφυγικού
| Περίπου 1,4 εκατομμύρια πρόσφυγες και μετανάστες κατέφθασαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση από τη θάλασσα το 2015- 2016 |
| Σχεδόν 857.000 πρόσφυγες και μετανάστες έφθασαν στην Ελλάδα το 2015 |
| Περίπου 172.000 άτομα έφθασαν στην Ελλάδα το 2016 από τη θάλασσα |
| Πάνω από 62.000 πρόσφυγες και μετανάστες είναι εγκλωβισμένοι στη χώρα
|
Οι Βρυξέλλες δίνουν στην Ελλάδα 1,3 δισ. ευρώ για το προσφυγικό και το ποσό μπορεί να φτάσει στα 1,8 δισ. ευρώ, αν φανεί ότι υπάρχει ανάγκη και τα λεφτά πιάνουν τόπο. Αλλά η επιτροπή βλέπει καθυστερήσεις –παραδεχόμενη πάντως πρόοδο τον τελευταίο χρόνο– και πηγές της αφήνουν ανοικτό παράθυρο ακόμη και για απώλεια κονδυλίων. Η ελληνική πλευρά λέει ότι δεν μπορεί να επιταχύνει άλλο, γιατί τα λεφτά πρέπει να δίδονται με τέτοιο ρυθμό ώστε να φτάσουν έως το 2020 και επικαλείται καθυστερήσεις στην εισροή τους.
Τα λεφτά πάντως είναι πολλά, αναλογικά με το μέγεθος της χώρας. Γιατί το πρόβλημα είναι πολύ μεγάλο.
Το κόστος της κρίσης και η βοήθεια από έξω
Πριν κλείσουν τα σύνορα το 2015, ο ΟΟΣΑ υπολόγιζε ότι το κόστος του προσφυγικού για την Ελλάδα ήταν 600 εκατ. ευρώ ετησίως. Η κυβέρνηση υπολόγισε ότι το 2015 έφτασε στα 450,648 εκατ. ευρώ. Το ΔΝΤ εκτιμούσε σημαντικά χαμηλότερο ποσό την ίδια περίοδο, της τάξης των 300 εκατ. ευρώ.
Σε κάθε περίπτωση, κόστος υπήρχε και συνεχίζει να υπάρχει. Μάλιστα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην τελευταία της απολογιστική έκθεσηThe ESM Stability Support Programme for Greece, First and Second Reviews – July 2017 Background report για την Ελλάδα συνδέει το προσφυγικό με κινδύνους αστάθειας, εκτιμώντας ότι είναι ένας βασικός εξωγενής παράγοντας πιθανής αντιστροφής της πορείας της οικονομίας.
Το βάρος βέβαια δεν το σηκώνει μόνη η Ελλάδα. Η βοήθεια, τακτική και έκτακτη, προέρχεται από δύο διαφορετικές Γενικές Διευθύνσεις της ΕΕ (τη Διεύθυνση Εσωτερικών Υποθέσεων DG Migration and Home Affairsκαι τη Διεύθυνση Πολιτικής Προστασίας και Ανθρωπιστικής Βοήθειας ECHODG ECHO) και δίνεται είτε άμεσα (δηλαδή χωρίς καμία παρέμβαση του κράτους) ή με ενδιάμεσο τις ελληνικές αρχές.
Τα προγράμματα στήριξης της ΕΕ (εκατ. ευρώ)
| Πόσα χρήματα έχει αποφασιστεί να δοθούν στην Ελλάδα |
Πόσα από τα χρήματα είναι διαθέσιμα |
Πόσα από τα χρήματα έχουν ήδη αποδοθεί στην Ελλάδα |
|
|
323 |
|
|
| Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας (ΤΕΑ/ISFΗ ιστοσελίδα) – Σύνορα |
194 |
|
|
| Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας (ΤΕΑ/ISF) – Αστυνομία |
23 |
|
|
| ΣΥΝΟΛΟ χρηματοδοτήσεων ΤΑΜΕ και ΤΕΑ |
541 |
541 |
97,2 |
| Σύνολο επείγουσας χρηματοδότησης |
έως 570 |
371 |
371 |
| Μηχανισμός Στήριξης Έκτακτης Ανάγκης της ΕΕ |
έως 700 |
401 |
401 |
| ΓΕΝΙΚΟ ΣΥΝΟΛΟ |
1.812 |
1.313 |
831,7 |
Τα κονδύλια για το προσφυγικό αποφασίστηκαν σε πολλά στάδια.
- Το πρώτο «πακέτο» είναι η τακτική χρηματοδότηση της Ελλάδας και των άλλων κρατών-μελών της ΕΕ από δύο προγράμματα της Γενικής Διεύθυνσης Εσωτερικών Υποθέσεων. Ο λόγος για το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης (ΤΑΜΕ/AMIFΗ ιστοσελίδα), που καλύπτει δράσεις όπως η βελτίωση των υπηρεσιών στέγασης και υποδοχής των αιτούντων άσυλο, μέτρα ενημέρωσης, παροχή βοήθειας σε ευάλωτα άτομα κ.λπ. και το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας (ΤΕΑ/ISFΗ ιστοσελίδα), που έχει δύο «παρακλάδια», ένα για τα Σύνορα και τις Θεωρήσεις και ένα για την Αστυνομία. Η αρχική χρηματοδότηση της Ελλάδας –όπως είχε διαμορφωθεί με βάση συμφωνίες προ προσφυγικής κρίσης– ήταν για 446 εκατ. ευρώ την περίοδο 2014-2020. Το ποσό στην πορεία αυξήθηκε στα 541 εκατ. ευρώ για την ίδια προγραμματική περίοδο. Η αρμοδιότητα αρχικά ανήκε στο υπουργείο Μεταναστευτικής ΠολιτικήςΗ ιστοσελίδα, αλλά «μετανάστευσε» το 2016 στο υπουργείο ΟικονομίαςΚαι συγκεκριμένα στην «Ειδική Γραμματεία Συντονισμού και Διαχείρισης Προγραμμάτων Ταμείου Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης και Ταμείου Εσωτερικής Ασφάλειας, και άλλων πόρων» καθώς τα προγράμματα που διαχειρίζεται έχουν οργανωθεί στο πρότυπο του ΕΣΠΑ και έτσι θεωρήθηκε πιο λογικό (αναφέρουν κυβερνητικά στελέχη) να είναι υπό τη στέγη του υπουργείου που κινεί και το υπόλοιπο ΕΣΠΑ.
- Επιπλέον υπάρχει η επείγουσα χρηματοδότηση που δίνεται –με επιπλέον ποσά– από τα ίδια προγράμματα και σύμφωνα με το υπουργείο Οικονομίας μπορεί να φτάσει ως τα 570 εκατ. ευρώ (μέχρι στιγμής έχουν δοθεί σύμφωνα με την ΕΕ 370 εκατ. ευρώ). Σε κάθε περίπτωση τα λεφτά αυτά φτάνουν… εκτάκτως. Και δεν έχουν σχέση με τις αιτήσεις που κάνει η ελληνική πλευρά στο πλαίσιο της επίσημης πολυετούς βοήθειας.
- Τέλος, από το 2016 υπάρχει και ο νέος Μηχανισμός Στήριξης Έκτακτης ΑνάγκηςTo ECHO, ή European Civil Protection and Humanitarian Aid Operations της ΕΕ. Ο λόγος για 700 εκατ. ευρώ έως και το 2018, που δεν «περνούν» από τις ελληνικές αρχές, αλλά δίνονται άμεσα στους δικαιούχους διεθνείς οργανισμούς ή ΜΚΟ (έχουν δοθεί τα 401 εκατ. ευρώ). Με άλλα λόγια, μόνο ένα μέρος των κονδυλίων του προσφυγικού «περνά» πλέον από τις ελληνικές αρχές, αφού ο νέος Μηχανισμός δίνει άμεσα τα χρήματα στους αποδέκτες.
Πηγές της Επιτροπής εξηγούν ότι ένας από τους λόγους της καθυστέρησης στην εισροή των κονδυλίων είναι τα προβλήματα στην εκκίνηση των έργων που χειρίζεται η ίδια η Ελλάδα, τα οποία τώρα παλεύουν να ξεπεράσουν.
Τα ταμεία που περνούν μέσα από την κρατική μηχανή
Τα λεφτά που «περνούν» μόνο μέσω των ελληνικών αρχών έχουν «πυρήνα» τα 541 εκατ. ευρώ των δύο προγραμμάτων του Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης και του Ταμείου Εσωτερικής Ασφάλειας. Το ποσό που αναλογεί στην Ελλάδα είναι μεγάλο, αν λάβει κανείς υπόψην ότι για ολόκληρη την ΕΕ έχουν προβλεφθεί έως το 2020 περίπου 4 δισ. ευρώ.
Τα ταμεία και η πορεία εκταμίευσης των χρημάτων ήρθαν στην επικαιρότητα προ ημερών με αφορμή την επίσκεψη του πρώτου Αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Frans TimmermansFrans Timmermans, στην Αθήνα. Ο Timmermans εξέφρασε την απορία και την απογοήτευσή του για το γεγονός ότι η Ελλάδα δεν αξιοποιεί τη μεγάλη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση που λαμβάνει για την αντιμετώπιση του προσφυγικού.
Σε αποκλειστική συνέντευξηΑιχμές Τίμερμανς προς την Ελλάδα για τα ευρω-κονδύλια για το προσφυγικό | skai.gr στην εκπομπή Ιστορίες του ΣΚΑΪ, σημείωσε μεν ότι η κατάσταση στα ελληνικά camps έχει βελτιωθεί σε σύγκριση με πριν από δύο χρόνια, επεσήμανε ωστόσο ότι σε κάποια από αυτά τα πράγματα παραμένουν δύσκολα. «Κάποιες φορές αναρωτιέμαι, γιατί παίρνει τόσο καιρό να αξιοποιηθεί η μεγάλη χρηματοδότηση που έχουμε θέσει στη διάθεση της Ελλάδας, για να εφαρμοστούν συγκεκριμένα μέτρα στα νησιά. Θα ήθελα να μάθω γιατί είναι τόσο δύσκολο να γίνει αυτό;» διερωτήθηκε. Ανέφερε επίσης ότι συμπάσχει με τους δημάρχους των νησιών που σηκώνουν το βάρος του προσφυγικού καθώς νιώθουν εγκαταλελειμμένοι επειδή δεν έχουν την υποστήριξη που δικαιούνται.
Βεβαίως μία άλλη εκδοχή που εκφράζεται από πηγές στην Επιτροπή είναι ότι οι συνθήκες ήταν έκτακτες το 2015 και το 2016, γι’ αυτό και οι προηγήθηκε η έκτακτη χρηματοδότηση της τακτικής, που έχει μία σειρά από διαδικασίες που πρέπει να γίνουν. Φυσικά, λένε οι ίδιες πηγές, οι αρχές προτίμησαν την έκτακτη, αφού ήταν εφικτό να φτάσει άμεσα. Ωστόσο, είπαν ότι πλέον δεν υπάρχει λόγος για καθυστερήσεις.
Αν μάλιστα η Ελλάδα δεν απορροφήσει τα λεφτά, τότε μπορούν να πάνε σε άλλα κράτη-μέλη τα οποία θα τα ζητήσουν, ανέφερε υψηλόβαθμο στέλεχος της Επιτροπής. Επισήμανε ότι τέτοιο θέμα δεν έχει τεθεί, αλλά θα πρέπει η Ελλάδα να συνεχίσει να επιδεικνύει πρόοδο.
Ο αρμόδιος Επίτροπος Δημήτρης Αβραμόπουλος σε χθεσινές του ανακοινώσεις στις Βρυξέλλες αναφέρθηκε στην επίσκεψη που έκανε την προηγούμενη εβδομάδα στα νησιά του Αιγαίου και στις προετοιμασίες που γίνονται για τον χειμώνα. «Δεν μπορούμε να έχουμε μία επανάληψη του προηγούμενου έτους», ανέφερε και επανέλαβε ότι «θα συνεχίσουμε να βοηθούμε την ελληνική κυβέρνηση».
«Η Επιτροπή ζητά συνεχώς από τις ελληνικές αρχές να ζητήσουν πιο πολλές κλειστές υποδομές στα νησιά, ενθαρρύνουμε έντονα την Ελληνική κυβέρνηση», ανέφερε. Πρόσθεσε όμως ότι «γνωρίζοντας την κατάσταση, το ζήτημα δεν είναι τα χρήματα αλλά και η καλύτερη συνεργασία». Και επισήμανε ότι «είναι στα χέρια των ελληνικών αρχών αλλά και των ΜΚΟ που πρέπει να συνεργασθούν με τις ελληνικές αρχές».
Τι απαντά η Επιτροπή
Σε αίτημα του inside story προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για σχόλιο αναφορικά με τη δήλωση του Αντιπροέδρου ότι υπάρχουν καθυστερήσεις στην απορρόφηση κονδυλίων της ΕΕ στην Ελλάδα, ο εκπρόσωπός της απαντά ότι «όπως υπογράμμισε ο Πρώτος Αντιπρόεδρος Timmermans, γνωρίζουμε τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ελλάδα όσον αφορά την απορρόφηση των μακροπρόθεσμων πόρων που διατίθενται από την ΕΕ» και πως «έχουν ληφθεί αποφασιστικά μέτρα για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και έχει επιτευχθεί σημαντική πρόοδος το 2017».
Αναφέρει ακόμη ότι «η ΕΕ έχει κινητοποιήσει άνευ προηγουμένου ποσά οικονομικής στήριξης για τις ελληνικές αρχές και για διεθνείς οργανισμούς και ΜΚΟ που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα, για να συμβάλουν στο να γίνει μία πραγματική και διαρκής διαφορά για τους μετανάστες και τους πρόσφυγες στην περιοχή».
Τέλος προσθέτει ότι «συνεχίζουμε να είμαστε σε στενή επαφή με τις ελληνικές αρχές και είμαστε έτοιμοι να τους βοηθήσουμε με οποιονδήποτε τρόπο μπορούμε ώστε να συνεχίσει να βελτιώνεται η απορρόφηση των κονδυλίων».
Ποιες είναι οι απορροφήσεις από τα 541 εκατ. ευρώ
Ουσιαστικά, υπάρχουν διαφορετικές θέσεις για το κατά πόσο δαπανώνται με ικανοποιητικό ρυθμό τα κονδύλια των ταμείων του προσφυγικού (AMIF και ISF). Το υπουργείο Οικονομίας αναφέρει στο inside story ότι μέχρι στιγμής έχουν αποδοθεί στη χώρα τα 97,2 εκ. από τα 541 των δύο ταμείων, με τη μορφή προκαταβολής και ετήσιων δόσεων.
Το υπουργείο όμως αναφέρει ότι οι βεβαιωμένες δαπάνες που δηλώθηκαν για τα οικονομικά έτη 2016-2017 είναι συνολικά 147 εκατ. ευρώ, δηλαδή υπερβαίνουν κατά πολύ τα ποσά που έχουν διατεθεί από την ΕΕ. Η αρμόδια Ειδική Γραμματεία «Συντονισμού και Διαχείρισης Προγραμμάτων Ταμείου Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης και Ταμείου Εσωτερικής Ασφάλειας, και άλλων πόρων», που οργανικά ανήκει στο υπουργείο Οικονομίας, εξηγεί στο inside story ότι ένα ποσοστό απορρόφησης της τάξης του 30% (147 από τα 541 εκατ. ευρώ) στα έργα που έχουν προγραμματική περίοδο έως το 2020 είναι επαρκές για μία σειρά από λόγους.
Η Ειδική Γραμματεία επισημαίνει την ανάγκη ροής πληρωμών από τον κοινοτικό προϋπολογισμό προκειμένου να καλύπτονται οι εθνικές δαπάνες που ήδη έχουν γίνει και έχουν δηλωθεί στο σύστημα. Όπως εξηγούν στελέχη της, υπάρχει μία καθυστέρηση ανάμεσα στην υποβολή αιτημάτων στην ΕΕ για δαπάνες που έχουν καλυφθεί από το εθνικό σκέλος του ΠΔΕ και στην εισροή των ανάλογων κονδυλίων από την Επιτροπή.
Μάλιστα μιλούν για καθυστέρηση η οποία είναι μεγαλύτερη από αυτή που παρατηρείται σε προγράμματα τύπου ΕΣΠΑ, τα οποία έχουν ανάλογο μηχανισμό προχρηματοδοτήσεων όπως αυτά του προσφυγικού (σ.σ. πρώτα γίνεται η δαπάνη, μετά στέλνεται αίτημα και έπειτα φτάνει το κοινοτικό χρήμα).
Έτσι αναφέρουν ότι ένα μεγαλύτερο από το υφιστάμενο ποσοστό απορρόφησης σημαίνει επιβάρυνση, έστω και προσωρινή, των εθνικών πόρων.
Βεβαίως, ένα μέρος των κονδυλίων του προσφυγικού σύμφωνα με το τεχνικό μνημόνιοGreece: Technical Memorandum of Understanding, 5 July 2017 εξαιρείται από τα πρωτογενή πλεονάσματα σε όρους μνημονίου, δεν επιβαρύνει δηλαδή τον προϋπολογισμό. Εξαιρούνται επίσης και οι καθυστερήσεις αναφορικά με κονδύλια της ΕΕ που δεν έχουν αποδοθεί στην Ελλάδα μετά από αιτήματα που έχει στείλει στην ΕΕ.
Σε σχετικό ερώτημα προς την Ειδική Γραμματεία γιατί δεν αξιοποιεί την παραπάνω δυνατότητα για να αυξήσει τις δαπάνες, αφού ακόμα και αν υπάρξει καθυστέρηση από την ΕΕ στην εισροή των πόρων δεν θα δημιουργηθεί ταμειακό πρόβλημα, η Γραμματεία απαντά ότι μπορεί να μην υπάρχει ταμειακό πρόβλημα, αλλά κάθε πρόσθετη δαπάνη που αφορά τα παραπάνω Ταμεία καλύπτεται αυτή τη στιγμή από εθνικούς πόρους και θα ανακτηθεί στο μέλλον. Κάτι το οποίο, αναφέρουν, δεν είθισται στα συγχρηματοδοτούμενα.
Το υπουργείο επικαλείται επίσης σημαντική πρόοδο που θα φανεί τους επόμενους μήνες, καταγράφοντας τα στοιχεία προσκλήσεων και συμβάσεων για δράσεις που φτάνουν στο 54,29% των κονδυλίων που διαρκούν έως το 2020. Στελέχη της αρμόδιας Ειδικής Γραμματείας αναφέρουν ότι σε άξονες όπως αυτός της φιλοξενίας/υποδοχής/ασύλου το ποσοστό δεσμεύσεων ήδη φτάνει στο 98% του συνόλου των διαθέσιμων κονδυλίων, κάτι που σημαίνει ότι θα πρέπει να βρεθούν πρόσθετοι πόροι.
Πορεία υλοποίησης AMIF-ISF
| Κοινοτική Συνδρομή (εκατ. ευρώ) |
Ένταξη/Πρόσκληση(%) |
Σύμβαση/Ένταξη(%) |
Δαπάνες/Σύμβαση(%) |
| ΤΑΜΕ |
ΤΕΑ |
90,34% |
54,29% |
67,39% |
| 323 |
215 |
|
|
|
Ο Μηχανισμός Στήριξης Έκτακτης Ανάγκης της ΕΕ
Ο Μηχανισμός Στήριξης Έκτακτης Ανάγκης απευθύνεται μόνο σε διεθνείς οργανισμούς και ΜΚΟ και ενεργοποιήθηκε τον Μάρτιο 2016Κανονισμός (ΕΕ) 2016/369 του Συμβουλίου της 15ης Μαρτίου 2016 για την παροχή στήριξης έκτακτης ανάγκης εντός της Ένωσης, για να επιτρέψει στην ΕΕ την παροχή βοήθειας στα κράτη-μέλη που έχουν επηρεαστεί έντονα από την εισροή προσφύγων και μεταναστών. Θα διαθέσει ποσό έως 700 εκατ. ευρώ έως το 2018.
Με βάση τα τελευταία στοιχείαManaging Migration: EU Financial Support to Greece που ανακοινώθηκαν χθες, η χρηματοδότηση του μηχανισμού στήριξης έκτακτης ανάγκης προς την Ελλάδα που διατέθηκε μέσω συμβάσεων σε εταίρους ανθρωπιστικής βοήθειας είναι 401 εκατ. ευρώ.
Το ποσό έχει διατεθεί σε φορείς του ΟΗΕ, στο κίνημα του Ερυθρού Σταυρού/της Ερυθράς Ημισελήνου και σε ΜΚΟ. Ένα από τα βασικά εργαλεία είναι το πρόγραμμα ‘Υποστήριξης Έκτακτης Ανάγκης για Ενσωμάτωση και Στέγαση (ESTIA), το οποίο βοηθά τους πρόσφυγες και τις οικογένειές τους να ενοικιάζουν διαμερίσματα και τους παρέχει χρηματική βοήθεια μέσω προπληρωμένων καρτών.
Τα υπόλοιπα 250 εκατ. ευρώ υποστηρίζουν άλλα 18 έργα που καλύπτουν περαιτέρω ανθρωπιστικές ανάγκες στην Ελλάδα, συμπεριλαμβανομένων της στέγασης, της πρωτοβάθμιας υγειονομικής περίθαλψης, της ψυχοκοινωνικής στήριξης και της εκπαίδευσης.
Ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας
Από το 2015, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει βοηθήσει και στον συντονισμό της άφιξης της συνδρομής σε είδος“Στήριξη προς την Ελλάδα, μέσω του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας. Έως τώρα, είκοσι κράτη που συμμετέχουν στον Μηχανισμό έχουν προσφέρει πάνω από 200.000 αντικείμενα στην Ελλάδα ως ανταπόκριση στις άμεσες ανάγκες που δημιουργεί η κρίση, όπως αντίσκηνα, κρεβάτια, υπνόσακους, κουβέρτες, σετ ειδών υγιεινής, ηλεκτρικές γεννήτριες, αντλίες νερού, εξοπλισμό πυρόσβεσης και άλλον εξειδικευμένο εξοπλισμό.
Του Φάνη Ζουρόπουλου*
