Άρθρα

Δημοσιεύτηκε στισ

Το «Όχι» ως αρετή: ένα μικρό δοκίμιο εμπνευσμένο από τον Μπάφετ

Στην καθημερινότητα όλοι μας μαθαίνουμε να κυνηγάμε ευκαιρίες, να ανοίγουμε πόρτες, να λέμε «ναι» από τον φόβο μήπως χαθεί κάτι πολύτιμο. Κι όμως, η πραγματική σοφία –αυτή που ξεχωρίζει τον απλώς πετυχημένο από τον πραγματικά πολύ πετυχημένο άνθρωπο– κρύβεται στην αντίστροφη κίνηση: στο ήσυχο, αλλά θαρραλέο «όχι».

Ο Μπάφετ εννοεί κάτι βαθύτερο απ’ όσο φαίνεται. Δεν υμνεί την άρνηση για την άρνηση∙ μιλά για τη στρατηγική πειθαρχία της επιλογής. Οι άνθρωποι που φτάνουν ψηλά δεν είναι εκείνοι που κάνουν περισσότερα, αλλά εκείνοι που επιτρέπουν στον εαυτό τους να κάνει λιγότερα, ακριβώς επειδή ξέρουν τι αξίζει και πού πρέπει να συγκεντρώσουν την ενέργειά τους.

Το «όχι» προστατεύει τον χρόνο, την προσοχή, την ψυχική ενέργεια. Είναι, πάνω απ’ όλα, μια δήλωση ταυτότητας: ένας ξεκάθαρος ορισμός: «Ξέρω ποιος είμαι, τι θέλω και τι δεν θέλω.» Δεν είναι απομάκρυνση από τις ευκαιρίες∙ είναι, στην ουσία, φίλτρο που συγκρατεί μόνο τις σωστές.

Η επιτυχία λοιπόν δεν είναι σωρός επιλογών, αλλά η πειθαρχία της αποποίησης. Η αταραξία και η στωικότητα της εστίασης. Η τέχνη να μένεις πιστός στο κέντρο σου, όσο κι αν γύρω σου οι περισπασμοί ουρλιάζουν.

Οι πολύ πετυχημένοι άνθρωποι λένε όχι σχεδόν στα πάντα όχι επειδή είναι δύστροποι, αλλά επειδή κατανοούν ότι κάθε «ναι» είναι μια δέσμευση ζωής. Αν πεις πολλά ναι, χάνεις τον άξονά σου. Αν λες τα σωστά όχι, φτιάχνεις χώρο για το ένα, το ουσιαστικό, το καθοριστικό ναι — αυτό που, στο τέλος, γράφει την ιστορία σου.

Και ίσως εκεί, στο ήσυχο αλλά αποφασιστικό «όχι», να κρύβεται ο πραγματικός δρόμος προς το «πολύ» της ζωής.

Δημοσιεύτηκε στισ

Η χρήση του απαρεμφάτου

Η Ζακλίν ντε Ρομιγί* γράφει ότι: το απαρέμφατο επέτρεψε στους Ελληνες να δημιουργήσουν αφηρημένη σκέψη, να περάσουν από την «πράξη» στο «πράττειν». Κι ας πούμε ότι αυτά είναι αρχαία πράγματα. Γιατί τα γαλλικά ή τα ιταλικά κρατούν το απαρέμφατο ενώ τα ελληνικά, εξαιτίας μιας εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης, το κατήργησαν; Τι κερδίσαμε; Και τι κερδίσαμε από τον περιορισμό της σημασίας των μετοχών ή την κατάργηση της τρίτης κλίσεως; Πόσους ξενίζει σήμερα η διατύπωση της «διεθνής κατάστασης» στις ειδήσεις;

*Η Ζακλίν ντε Ροµιγύ γεννήθηκε στη Σαρτρ της Γαλλίας το 1913 και πέθανε στο Παρίσι το 2010. Σπούδασε Λατινικά και Αρχαία Ελληνικά στο Lycée Molière και το 1933 εισήχθη στην École Normale Supérieure. Δίδαξε αρχαία ελληνικά στα Πανεπιστήµια του Μπορντό (1939-1949), της Λιλ (1949-1957) και της Σορβόννης (1957-1973). Το 1973 κατέλαβε την έδρα ων Ελληνικών στο Collège de France, όπου δίδαξε την αρχαιοελληνική ηθική και πολιτική σκέψη. Υπήρξε επίσης η πρώτη γυναίκα µέλος της Académie des inscriptions et belles-lettres (1975). Το 1995 πήρε την ελληνική υπηκοότητα και το 2001 ανακηρύχθηκε «πρέσβειρα του Ελληνισµού».

Δημοσιεύτηκε στισ

Μὴν τὴν κατ’ ὄψιν κρίσιν κρίνετε, ἀλλὰ τὴν δίκαια

Ο άνθρωπος έχει μια παλιά, σχεδόν ενστικτώδη συνήθεια: να κρίνει γρήγορα. Να αποφαίνεται από το βλέμμα, την εμφάνιση, το ύφος, το ρούχο, τον τρόπο που περπατά κάποιος. Η «κατ’ όψιν κρίσις» είναι η ευκολότερη μορφή κρίσης∙ μοιάζει με φωτογραφία που τραβήχτηκε βιαστικά, χωρίς φως, χωρίς βάθος. Βλέπουμε μόνο το περίγραμμα, όχι την ουσία.

Η φράση «Μην την κατ’ όψιν κρίσιν κρίνετε, αλλά την δίκαια» έρχεται ως προτροπή να ξεπεράσουμε αυτόν τον πειρασμό του πρόχειρου. Μας υπενθυμίζει ότι η αλήθεια ενός ανθρώπου δεν βρίσκεται στο πρόσωπο, αλλά στο βίο του. Όχι στο ύφος, αλλά στις πράξεις του. Όχι σε αυτό που φαίνεται, αλλά σε εκείνο που αποκαλύπτεται όταν δοκιμαστεί.

Η εξωτερική κρίση είναι πάντοτε ελλιπής. Στηρίζεται σε εντυπώσεις, προκαταλήψεις, στερεότυπα, σε μια ματιά που βλέπει γρήγορα αλλά όχι βαθιά. Είναι ο εύκολος δρόμος. Αντίθετα, η «δίκαια κρίσις» απαιτεί κόπο: να ακούσεις πριν μιλήσεις, να παρατηρήσεις πριν συμπεράνεις, να γνωρίσεις πριν απορρίψεις. Είναι μια εσωτερική άσκηση δικαιοσύνης, όπου τα φαινόμενα δεν έχουν την τελευταία λέξη.

Πόσες φορές άνθρωποι που έμοιαζαν απόμακροι αποδείχθηκαν γενναιόδωροι;

Πόσες φορές εκείνοι που γελούσαν εύκολα έκρυβαν θλίψη ή αδιαφορία;

Πόσες φορές ένας «κλειστός» χαρακτήρας κουβαλούσε μεγαλύτερη καλοσύνη από όλους εκείνους που διακήρυσσαν την αρετή τους;

Η δίκαιη κρίση απαιτεί να αναγνωρίσουμε ότι όλοι κουβαλούν ιστορίες που δεν γνωρίζουμε. Πληγές που δεν φαίνονται, φόβους που δεν ομολογούνται, αρετές που δεν φωνάζουν για να φανούν. Το βλέμμα πρέπει να γίνει πιο ταπεινό, πιο προσεκτικό, πιο ανθρώπινο.

Στο τέλος, ο άνθρωπος κρίνεται από αυτό που επιλέγει να κάνει όταν κανείς δεν τον χειροκροτεί. Εκεί, στην αθόρυβη πράξη, αποκαλύπτεται αν η καρδιά είναι καλή ή σκοτεινή. Και τότε η εξωτερική εντύπωση μοιάζει με καπνό που διαλύεται.

Γι’ αυτό η φράση παραμένει διαχρονική:

μην κρίνεις από το έξω∙ η δικαιοσύνη κατοικεί στο μέσα.