ΟΡΕΙΝΟΣ

Η φράση του Μάρκου Αυρηλίου, σχεδόν αυστηρή και γυμνή από στολίδια, μοιάζει με σφυροκόπημα στην πέτρα της ανθρώπινης ανησυχίας. Σαν να μας λέει: ή ζεις τώρα ή δεν ζεις καθόλου. Το ενδιάμεσο δεν υφίσταται.

Ο Αυτοκράτορας-Φιλόσοφος δεν προτείνει μια ρομαντική απομάκρυνση από το παρελθόν ή το μέλλον∙ επιβάλλει μια πειθαρχία. Το παρελθόν, έλεγε, είναι ήδη απολιθωμένο∙ δεν αλλάζει, δεν διαπραγματεύεται. Το μέλλον, από την άλλη, είναι ο μεγάλος απατεώνας: υπόσχεται, σαγηνεύει, απειλεί, αλλά ακόμη δεν υπάρχει. Όποιος ζει μονίμως εκεί, ζει σε σύννεφο —όμορφο ίσως, μα άπιαστο.

Η αληθινή πράξη, η αληθινή ευθύνη, η αληθινή γαλήνη, βρίσκονται μόνο στο μόνο κομμάτι χρόνου που έχουμε πρόσβαση: στο παρόν. Εκεί γράφονται οι αποφάσεις, εκεί δοκιμάζεται ο χαρακτήρας, εκεί σχηματίζεται το νόημα της ζωής μας. Το παρόν είναι η μοναδική σκηνή όπου παίζουμε πραγματικά∙ όλα τα άλλα είναι πρόβες ή αναμνήσεις.

Και όμως, το παρόν είναι και το πιο δύσκολο να κατοικηθεί. Το μυαλό μας δραπετεύει διαρκώς: σε λάθη που έγιναν, σε φόβους που έρχονται, σε μάταιες εικασίες. Η προσταγή του Αυρηλίου λειτουργεί σαν ανάκληση: επέστρεψε εδώ. Στο βήμα που κάνεις τώρα. Στην απόφαση που κρατάς στα χέρια σου. Στην ευθύνη που σε αφορά.

Το να «περιοριστείς στο παρόν» δεν είναι συρρίκνωση∙ είναι απελευθέρωση. Είναι να επικεντρώσεις όλη σου τη δύναμη, την προσοχή και την ηρεμία στο μόνο μέρος όπου μπορείς να δράσεις.

Κι αν το κάνεις, έστω για μια στιγμή, θα καταλάβεις τι εννοεί ο Στωικός αυτοκράτορας: η ζωή μάς δίνεται σε μικρές, καθαρές δόσεις. Μία κάθε φορά. Και καμία δεν επαναλαμβάνεται

ΚΜ

«Η ζωή είναι λίγο άναρχη, δεν έχει τέλος, αντίθετα η τέχνη πάντα κάπου οδηγεί. Παρηγορεί. Ευχαριστεί. Νιώθεις ανάταση διαβάζοντας ακόμη και τις πιο σκοτεινές ιστορίες, αρχαιοελληνικές τραγωδίες, Σαίξπηρ, Ντοστογιέφσκι, γιατί όλα γίνονται σύμβολα ονειρικά μέσα από την τέχνη, που η ομορφιά της προβάλλει την ομορφιά της ζωής»

Αλέξης Πανσέληνος, από τους σημαντικότερους σύγχρονους Ελληνες συγγραφείς – μυθιστορήματα, συλλογές διηγημάτων, δοκίμια, κριτικές, αυτοβιογραφικές σημειώσεις, μεταφράσεις ξένης λογοτεχνίας τα έργα του..

.

Οι «σωτήρες» που βγαίνουν στις οθόνες δεν έρχονται να σώσουν εμάς. Τον εαυτό τους περισώζουν — αυτόν που χτίστηκε πάνω σε σιωπές και πτώματα που κανείς δεν μέτρησε. Παλιοί ευνοημένοι, γυαλισμένοι από τα χρόνια του παρασκηνίου, συνηθισμένοι να περνούν πρώτοι επειδή έτσι έμαθαν: πατώντας.

Απέναντί τους, οι πραγματικά πεινασμένοι.

Άνθρωποι της βιοπάλης, που δεν χρωστούν σε κανέναν. Αυτοί σηκώνουν το βάρος, αυτοί τρώνε τα χτυπήματα, την ώρα που οι ισχυροί μιλάνε για «ευνομία» και χαμογελούν, ξέροντας πως δεν πρόκειται ποτέ να τους αγγίξει τίποτα.

Δεν είναι μυστήριο πώς ανέβηκαν.

Με φόβο, με κομπασμό, με τακτοποίηση συμφερόντων. Παιδιά προεστών, επαγγελματίες προβοκάτορες∙ έμαθαν να πειραματίζονται πάνω στις ζωές των άλλων και να το βαφτίζουν «πολιτική». Παρερμηνεύουν την πραγματικότητα επειδή τους βολεύει — και γι’ αυτό προχωρούν μπροστά μόνο όταν το σκοτάδι είναι πίσω τους.

Κι όταν φανεί η γύμνια τους, αρχίζει η παρέλαση της γελοιότητας:

πολιτικοί που εγκαταλείπουν τις ίδιες τους τις παρατάξεις, Πρόεδροι που τους χαιρετούν με χαμόγελα πανικού, μικρές ομάδες παρατρεχάμενων που μαζεύουν ό,τι περισσεύει από την εξουσία, σαν μπατίρηδες σε πανηγύρι.

Παρεμβαίνουν παντού, μπουκάρουν όπου βρουν κενό, χαϊδεύουν θεσμούς που έχουν σαπίσει, μοιράζουν υποσχέσεις σαν άδειες καραμέλες και ψαρεύουν νέους που δεν ξέρουν ακόμη από πού να φυλαχτούν.

Κι έτσι, σε σαλόνια γεμάτα ετοιμόρροπη χλιδή και σε σχολές που έχουν χάσει το λόγο ύπαρξής τους, ακούγεται πάντα το ίδιο επιφώνημα:

το γελοίο «ω!» εκείνου που βλέπει τον εαυτό του καθαρά — και τρομάζει.